Đánh giá mức độ áp dụng mục tiêu đào tạo của học viên cao học khóa I - khóa II chuyên ngành Đo lường và đánh giá trong giáo dục - Viện Đảm bảo chất lượng giáo dục (INFEQA)

Đánh giá mức độ áp dụng mục tiêu đào tạo của học viên cao học khóa I - khóa II chuyên ngành Đo lường và đánh giá trong giáo dục - Viện Đảm bảo chất lượng giáo dục (INFEQA)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI VIỆN ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC

-    -

LÊ THỊ THANH THỦY

ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ ĐÁP ỨNG MỤC TIÊU ĐÀO TẠO

CỦA HỌC VIÊN CAO HỌC KHÓA I - KHÓA II CHUYÊN NGÀNH ĐO LƯỜNG VÀ ĐÁNH GIÁ TRONG GIÁO DỤC – VIỆN ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC (INFEQA)

LUẬN VĂN THẠC SỸ

Hà Nội - Năm 2012

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI VIỆN ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC

-    -

LÊ THỊ THANH THỦY

ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ ĐÁP ỨNG MỤC TIÊU ĐÀO TẠO

CỦA HỌC VIÊN CAO HỌC KHÓA I - KHÓA II CHUYÊN NGÀNH ĐO LƯỜNG VÀ ĐÁNH GIÁ TRONG GIÁO DỤC –

VIỆN ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC (INFEQA)

Chuyên ngành: Đo lường và Đánh giá trong Giáo dục

(Chuyên ngành đào tạo thí điểm)

LUẬN VĂN THẠC SỸ

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS LÊ ĐỨC NGỌC

Hà Nội – Năm 2012

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 8

1 Lý do chọn đề tài 8

2 Mục đích nghiên cứu 10

3 Giới hạn nghiên cứu 10

4 Câu hỏi nghiên cứu 10

5 Giả thuyết nghiên cứu 11

6 Đối tượng nghiên cứu 11

7 Khách thể nghiên cứu 11

8 Phạm vi nghiên cứu 11

NỘI DUNG 12

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VÀ CƠ SỞ LÍ LUẬN 12

1.1 Tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước 12

1.1.1 Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài 12

1.1.2 Các công trình nghiên cứu trong nước 16

1.2 Cơ sở lí luận 18

1.2.1 Mục tiêu đào tạo 18

1.2.1.1 Khái niệm mục tiêu đào tạo 18

1.2.1.2 Các cấp độ của mục tiêu đào tạo 18

1.2.1.3 Vai trò của mục tiêu đào tạo 21

1.2.2 Khái niệm đáp ứng và đáp ứng mục tiêu đào tạo 24

1.2.3 Khái niệm năng lực 24

1.2.4 Đánh giá trong giáo dục và đánh giá mức độ đạt được mục tiêu 25

1.2.5 Chất lượng đào tạo và đánh giá chất lượng đào tạo 26

1.2.6 Mục tiêu đào tạo và chuẩn đầu ra 28

CHƯƠNG 2 TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 31

2.1 Mẫu nghiên cứu 31

2.2 Công cụ thu thập thông tin 31

2.3 Nội dung và tiến trình nghiên cứu 36

2.3.1 Nội dung nghiên cứu 36

2.3.2 Tiến trình nghiên cứu 36

2.4 Phương pháp nghiên cứu 37

2.4.1 Nghiên cứu tài liệu 37

2.4.2 Khảo sát 37

2.4.3 Phỏng vấn sâu 38

2.5 Thu thập, xử lý dữ liệu và kết quả 38

2.5.1 Quá trình thu thập thông tin và kết quả thu được 38

2.5.2 Quá trình xử lí dữ liệu và kết quả thu được 39

CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG MỨC ĐỘ ĐÁP ỨNG MỤC TIÊU ĐÀO TẠO CỦA HỌC VIÊN CAO HỌC KHÓA I, KHÓA II – VIỆN ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC 40

3.1 Mô tả về chương trình đào tạo Thạc sỹ Đo lường và đánh giá của Viện Đảm bảo chất lượng giáo dục 40

3.1.1 Mục tiêu chương trình 40

3.1.2 Khung chương trình 41

3.2 Mô tả về các học viên Khóa I, Khóa II – Viện Đảm bảo chất lượng giáo dục 43

3.2.1 Phân bố học viên theo độ tuổi 43

3.2.2 Phân bố học viên theo tuổi và giới 43

3.2.3 Phân bố học viên theo địa bàn công tác 44

3.2.4 Phân bố học viên theo cơ quan công tác 44

3.2.5 Phân bố học viên theo lĩnh vực công tác 45

3.2.6 Phân bố học viên theo chức vụ 45

3.2.7 Sự thay đổi vị trí công tác và lĩnh vực công tác của học viên 46

3.2.8 Thời gian công tác trong lĩnh vực ĐLĐG 47

3.2.9 Phân bố học viên theo nhu cầu tham gia khóa học 47

3.3 Thực trạng mức độ đáp ứng mục tiêu đào tạo của các học viên Khóa I,

Khóa II 48

3.3.1 Mức độ đáp ứng mục tiêu về kiến thức 50

3.3.2 Mức độ đáp ứng mục tiêu về kỹ năng 59

3.3.3 Mức độ đáp ứng mục tiêu về năng lực 67

3.3.4 Mức độ đáp ứng mục tiêu về phẩm chất, tư cách đạo đức 78

3.3.5 Đánh giá chung về chương trình đào tạo 81

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 94

1 Kết luận 94

2 Khuyến nghị 94

3 Những hạn chế của luận văn và hướng nghiên cứu tiếp theo 95

TÀI LIỆU THAM KHẢO 97

PHỤ LỤC 103

PHỤ LỤC 1 104

PHỤ LỤC 2 113

PHỤ LỤC 3 118

PHỤ LỤC 4 119

PHỤ LỤC 5 120

PHỤ LỤC 6 123

và đầu tư phát triển” (CEQARD, 2008)

Với yêu cầu của công tác đảm bảo chất lượng hiện nay, các học viên của Viện được kì vọng sẽ là lực lượng nòng cốt đáp ứng yêu cầu về nhân lực có trình độ chuyên môn cho các phòng, ban chuyên trách tại các cơ sở đào tạo

Câu hỏi đặt ra ở đây là: Các học viên cao học chuyên ngành ĐL&ĐG trong giáo dục của Viện đáp ứng được tới mức nào so với các mục tiêu đào tạo đã đề ra?

Đây chính là lý do tôi chọn Đánh giá mức độ đáp ứng mục tiêu đào tạo của học viên cao học Khóa I - Khóa II

chuyên ngành ĐL&ĐG trong giáo dục - Viện ĐBCLGD (INFEQA) làm đề tài cho luận văn tốt nghiệp

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Đề tài nhằm đánh giá mức độ đáp ứng mục tiêu đào tạo của học viên cao học Khóa I và Khóa II chuyên ngành ĐL&ĐG trong giáo dục của Viện ĐBCLGD Từ đó, đề xuất những kiến nghị nhằm hoàn thiện hơn nữa chương trình đào tạo Thạc sỹ ĐL&ĐG của Viện

3 Giới hạn nghiên cứu

Trong đề tài nghiên cứu này, tác giả thực hiện đánh giá mức độ đáp ứng mục tiêu đào tạo của sản phẩm đào tạo (ở đây là các học viên Khóa I, Khóa II đã hoàn thành chương trình đào tạo Thạc sỹ chuyên ngành ĐL&ĐG trong giáo dục của Viện)

Các mục tiêu ở đây chính là các mục tiêu mà chương trình đào tạo Thạc sỹ ĐL&ĐG của Viện ĐBCLGD đề ra Đó là các mục tiêu về phẩm chất tư cách đạo đức, kiến thức, kỹ năng, năng lực chuyên sâu về đo lường và đánh giá

4 Câu hỏi nghiên cứu

Các học viên Khóa I, Khóa II chuyên ngành ĐL&ĐG trong giáo dục của Viện ĐBCLGD đáp ứng được tới mức nào so với các mục tiêu đào tạo đã đề ra ở khía cạnh phẩm chất tư cách đạo đức, kiến thức, kĩ năng và năng lực chuyên sâu về đo lường và đánh giá?

5 Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện với các học viên Khóa

I, Khóa II đã tốt nghiệp chương trình đào tạo Thạc sỹ ngành ĐL&ĐG của Viện ĐBCLGD tính đến hết tháng 2 năm 2011

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VÀ CƠ SỞ LÍ LUẬN 1.1 Tổng quan các vấn đề nghiên cứu trong và ngoài nước

1.1.1 Tổng quan các vấn đề nghiên cứu ở nước ngoài

Trên thế giới, các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài dù được thực hiện bằng các cách thức khác nhau nhưng đều có điểm chung là đánh giá mức độ đáp ứng mục tiêu đào tạo nhằm cải thiện chất lượng/hiệu quả đào tạo Các nghiên cứu đặc trưng có thể kể đến là công trình nghiên cứu của Ủy ban giáo dục Đại học các bang miền Trung, Hoa Kỳ [38]; nghiên cứu về Đánh giá kết quả học tập của sinh viên tại Montgomery College [32]; nghiên cứu của Tiến sỹ Diana K Kelly có tiêu đề Outcome Approach to Higher Education Quality (tạm dịch

là Cách tiếp cận dựa trên kết quả nhằm nâng cao chất lượng GDĐH) [37]; nghiên cứu của Đại học Đông Nam

bang Indiana, Hoa Kỳ [36]; nghiên cứu của các tác giả G.Gallavara, E Hreinsson và các cộng sự thuộc Hiệp hội đảm bảo chất lượng GDĐH Châu Âu [35]; nghiên cứu của tác giả Ronald A Berk, Đại học John Hopkins, Hoa Kỳ [31]

1.1.2 Tổng quan các vấn đề nghiên cứu trong nước

Ở trong nước, việc khảo sát cựu sinh viên được khá nhiều trường đại học thực hiện Đó là Khảo sát sinh viên tốt nghiệp trường Đại học nông nghiệp [25]; Khảo sát sinh viên sau tốt nghiệp Học viện tài chính [7]; Khảo sát sinh viên tốt nghiệp Đại học Luật hệ chính quy [23]; Khảo sát tình hình việc làm của sinh viên sau khi tốt nghiệp Viện Đại học Mở Hà Nội [27]; Khảo sát tình hình việc làm của sinh viên tốt nghiệp trường Đại học Hùng Vương thành phố HCM [22]; Điều tra tình hình việc làm của sinh viên sau khi tốt nghiệp Học viện ngoại giao [6]; Khảo sát cựu sinh viên Đại học Đà Lạt [3]

Việc đo lường chất lượng sản phẩm đào tạo trên cơ

sở đánh giá từ phía người sử dụng lao động đã được một

số đơn vị đào tạo thực hiện Đó là Khảo sát của trường Đại học Bách khoa thành phố HCM [2], nghiên cứu của trường Đại học Nha Trang [24]

Ngoài ra, cũng có một số nghiên cứu được thực hiện trên đối tượng sinh viên mới ra trường để tìm hiểu mức độ thích ứng nghề nghiệp của họ đồng thời nhằm đề xuất một số giải pháp giúp sinh viên có khả năng thích ứng cao hơn với ngành học, nghề nghiệp tương lai của

mình Chẳng hạn, đề tài Đánh giá mức độ thích ứng nghề nghiệp của sinh viên trường cao đẳng sư phạm Sơn La

của học viên Nguyễn Thị Hoa, Viện ĐBCL giáo dục thực

hiện năm 2009 [15] hay đề tài Nghiên cứu đánh giá mức

độ đáp ứng với công việc của sinh viên tốt nghiệp ngành kinh tế giai đoạn 2000 - 2005 thông qua ý kiến người sử

dụng lao động của một số doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội của học viên Ngô Thị Thanh Tùng, Viện ĐBCL giáo

dục thực hiện năm 2009 [16]

Tóm lại, các công trình nghiên cứu trên đều được thực hiện trực tiếp với đối tượng sinh viên đã ra trường và/hoặc với người sử dụng lao động nhưng với các mục đích khác nhau: hoặc để tìm hiểu nhu cầu tuyển dụng sinh viên ở các ngành, cơ sở đào tạo cụ thể; hoặc để xác định

sự thích ứng của họ với thị trường lao động, với yêu cầu của công việc nhằm tìm ra các giải pháp hợp tác giữa các

cơ sở đào tạo nghề và cơ sở sử dụng lao động; hoặc để đề xuất các giải pháp giúp sinh viên có khả năng thích ứng cao hơn với ngành học, nghề nghiệp tương lai của mình

1.2 Cơ sở lí luận

1.2.1 Mục tiêu đào tạo

1.2.1.1 Khái niệm mục tiêu đào tạo

Có rất nhiều định nghĩa về mục tiêu đào tạo:

Mục tiêu đào tạo là kiến thức, kỹ năng hay thái độ

cụ thể mà một học viên sẽ thu được như là kết quả của hoạt động đào tạo” [47]

“Mục tiêu đào tạo là tuyên bố ngắn gọn, rõ ràng,

cụ thể về những gì học viên có thể thể hiện sau khi kết thúc các hoạt động giảng dạy” [45]

“Mục tiêu đào tạo thường được coi là các tiêu chí

về mặt hành vi giúp xác định liệu các sinh viên có đạt được những mục tiêu giáo dục của chương trình và cuối

cùng là giúp xác định liệu đã đạt được mục đích tổng thể của chương trình” [42]

Tóm lại, mục tiêu đào tạo là một tuyên bố về kết quả đào tạo hay nói cách khác là một tuyên bố về những

gì học viên đạt được sau khóa đào tạo (về kiến thức, kỹ năng, thái độ, )

1.2.1.2 Các cấp độ của mục tiêu đào tạo

Benjamin Bloom và các cộng sự đã phân biệt ba

khía cạnh của hoạt động giáo dục, bao gồm Cung cấp nhận thức: các kỹ năng trí tuệ (Kiến thức); Tác động thái độ: sự phát triển trong các lĩnh vực tình cảm hoặc cảm xúc (Thái độ); Hình thành kỹ năng: các kỹ năng thuộc về chân

tay hay thể chất (Kỹ năng) Các lĩnh vực kiến thức, kỹ năng, thái độ này cũng chính là mục tiêu của quá trình đào tạo Có nghĩa là, sau một chương trình đào tạo, các học viên cần thu được những kiến thức, kỹ năng và/hoặc thái

độ mới [30;39]

1.2.1.3 Vai trò của mục tiêu đào tạo

Bất kì một hoạt động đào tạo nào đều cần có mục tiêu Theo UNESCO [43], mục tiêu đào tạo giúp:

- Cải thiện giao tiếp giữa giảng viên và học viên, giữa các giảng viên sử dụng chung một đề cương môn học

- Lựa chọn các hoạt động dạy và học

- Thúc đẩy việc lựa chọn tài liệu giáo dục

- Làm rõ mục đích của việc đánh giá

Tóm lại, mục tiêu đào tạo có vai trò quan trọng đối với cả giảng viên, học viên, người thiết kế chương trình và

người đánh giá chương trình

1.2.2 Khái niệm đáp ứng và đáp ứng mục tiêu đào tạo

Theo từ điển tiếng Việt, “đáp ứng là đáp lại theo đúng như đòi hỏi, yêu cầu” [21]

Trong nghiên cứu này, đáp ứng với mục tiêu đào tạo được hiểu là đáp lại những đòi hỏi, yêu cầu của mục tiêu đào tạo Người có khả năng đáp ứng với mục tiêu đào tạo là những người có năng lực hoàn thành tốt các yêu cầu, đòi hỏi mà mục tiêu đào tạo đề ra Chủ thể đáp ứng với mục tiêu đào tạo trong nghiên cứu này chính là những học viên có trình độ Thạc sỹ chuyên ngành ĐL&ĐG trong giáo dục hay nói cách khác là những học viên đã tốt nghiệp chuyên ngành này Mức độ đáp ứng mục tiêu đào tạo của học viên tốt nghiệp cao học chuyên ngành ĐL&ĐG trong giáo dục chính là mức độ hoàn thành các yêu cầu, đòi hỏi của mục tiêu đào tạo và được thể hiện trong công việc thực tế

1.2.3 Khái niệm năng lực

Theo Dirk Schneckenberg, “năng lực là khả năng hành động trong một bối cảnh nhất định một cách đầy đủ

và trách nhiệm với sự kết hợp của kiến thức, kỹ năng và thái độ” [46]

“Năng lực là sự tương xứng giữa một bên là những đặc điểm tâm lí và sinh lí của một con người với một bên

là những yêu cầu của hoạt động đối với con người đó Sự

tương xứng ấy là điều kiện để con người hoàn thành công việc mà hoạt động phải thực hiện” [5]

“Năng lực là tổ hợp các thuộc tính độc đáo của cá nhân phù hợp với những yêu cầu của một loại hình hoạt động cụ thể, đảm bảo cho hoạt động đó có kết quả tốt” [14]

Trong nghiên cứu này, tác giả lựa chọn định nghĩa

năng lực là sự tổng hợp kiến thức, kỹ năng, thái độ/phẩm chất tới một mức độ nhất định giúp một cá nhân nào đó hoàn thành thành công công việc trong một bối cảnh cụ thể

1.2.4 Đánh giá trong giáo dục và đánh giá mức độ đạt được mục tiêu

Nếu xem chất lượng đào tạo chính là việc đạt được mục tiêu thì kiểm tra đánh giá mức độ đạt được mục tiêu

là cách tốt nhất để đánh giá chất lượng quá trình đào tạo Chất lượng đào tạo được phản ánh trực tiếp bởi chất lượng sản phẩm đào tạo nên kiểm tra đánh giá mức độ đáp ứng mục tiêu đào tạo của sản phẩm đào tạo chính là phản ánh trung thực nhất chất lượng đào tạo

CHƯƠNG 2 TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP

NGHIÊN CỨU 2.1 Mẫu nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành với toàn bộ 20 học viên Khóa I, Khóa II đã tốt nghiệp chương trình đào tạo Thạc

sỹ ĐL&ĐG của Viện ĐBCLGD trong đó có 13/13 học viên Khóa I và 07/7 học viên Khóa II

2.2 Công cụ thu thập thông tin

Phiếu xin ý kiến và Dàn ý phỏng vấn sâu là hai

công cụ được thiết kế để đánh giá mức độ đáp ứng mục tiêu đào tạo của các học viên đã tốt nghiệp chương trình đào tạo Thạc sỹ ĐLĐG của Viện

Căn cứ vào mục tiêu của chương trình đào tạo và các quy định cụ thể về đánh giá kết quả học tập của học viên cao học, tác giả luận văn đề xuất các tiêu chí dưới đây để đánh giá mức độ đáp ứng mục tiêu đào tạo của các học viên Khóa I, Khóa II

- Mức độ đáp ứng mục tiêu về kiến thức chuyên môn của học viên được đo lường thông qua các tiêu chí sau:

Tiêu chí đánh giá Chỉ số/Chỉ báo

(Khá vững) trở lên

Mức độ am hiểu kiến

thức chuyên môn của

các học viên sau khi

tham gia khóa học

Sau khóa học, mức độ am hiểu của các học viên đối với những kiến thức chuyên môn được trang bị trong chương trình đạt

trung bình 3,0 (Khá) trở lên

(Khá am hiểu) trở lên

- Mức độ đáp ứng mục tiêu về kỹ năng chuyên môn của

học viên được đo lường thông qua các tiêu chí sau:

Các tiêu chí đánh giá Chỉ số/Chỉ báo

Mức độ thành thạo của

các học viên trong việc

vận dụng những kỹ

năng chuyên môn khi

thực hiện luận văn tốt

nghiệp

Mức độ thành thạo của các học viên trong việc vận dụng những

kỹ năng chuyên môn được trang

bị trong chương trình khi thực hiện luận văn tốt nghiệp đạt

kỹ năng chuyên môn được trang

bị trong chương trình của học

viên đạt trung bình 3,0 (Khá thành thạo) trở lên

chuyên môn của họ (Khá thành thạo) trở lên

- Mức độ đáp ứng mục tiêu về năng lực chuyên sâu của

học viên được đo lường thông qua các tiêu chí sau:

viên khi thực hiện các

công việc đó tại cơ

quan hiện đang công

tác

Các học viên thực hiện được trên thực tế các công việc nhất định nêu trong phần mục tiêu về năng lực với mức độ độc lập trung

bình đạt 3,0 (Tương đối cao) trở

lên

Những công việc

ĐLĐG cụ thể và mức

độ độc lập của học

viên khi thực hiện các

công việc đó tại các

bình đạt 3,0 (Tương đối cao) trở

trung bình 3,0 (Tương đối cao)