Đánh giá mức độ phù hợp của chương trình môn toán lớp 10 chuẩn đối với học sinh Trung học phổ thông tỉnh Thái Nguyên

Đánh giá mức độ phù hợp của chương trình môn toán lớp 10 chuẩn đối với học sinh Trung học phổ thông tỉnh Thái Nguyên

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI VIỆN ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC

NGUYỄN HUY HÙNG

ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ PHÙ HỢP CỦA CHƯƠNG TRÌNH MÔN TOÁN LỚP 10 CHUẨN ĐỐI VỚI HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

TỈNH THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SỸ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI VIỆN ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC

NGUYỄN HUY HÙNG

ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ PHÙ HỢP CỦA CHƯƠNG TRÌNH MÔN TOÁN LỚP 10 CHUẨN ĐỐI VỚI HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

TỈNH THÁI NGUYÊN

Chuyên ngành: Đo lường và đánh giá trong giáo dục

Mã số: Chuyên ngành đào tạo thí điểm

LUẬN VĂN THẠC SỸ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS LÊ ĐỨC NGỌC

Hà Nội - 2011

3

MỤC LỤC

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT 7

DANH MỤC BẢNG BIỂU 8

I MỞ ĐẦU 9

I MỞ ĐẦU 9

1 Lý do chọn đề tài 9

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài 10

3 Phạm vi nghiên cứu của đề tài 10

II PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 11

1 Câu hỏi nghiên cứu/ Giả thuyết nghiên cứu 11

2 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 11

3 Phương pháp tiếp cận nghiên cứu 11

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 12

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề trên thế giới 12

1.2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề ở Việt Nam 15

Chương 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN 19

2.1 Khung lý thuyết 19

2.2 Đặc điểm chương trình môn toán 10 chuẩn 20

2.2.1 Tăng cường tính thực tiễn và sư phạm, giảm nhẹ yêu cầu quá chặt lí thuyết 20

2.2.2 Nội dung chương trình đáp ứng nhu cầu môn học, đồng thời đáp ứng yêu cầu một số môn học khác như Vật lí, Sinh học lớp 10 21

2.2.3 Hội nhập 21

2.3 Đặc điểm sách giáo khoa Toán 10 theo chương trình chuẩn 22

4

2.3.1 Hỗ trợ việc đổi mới phương pháp dạy và học 22

2.3.2 Giới thiệu văn hóa Toán học, làm cho Toán học gần với đời sống 23

2.3.3 Bước đầu giới thiệu cách sử dụng máy tính bỏ túi và đưa các bài trắc nghiệm 23

2.3.4 Vấn đề sách bài tập 23

2.4 Phương pháp dạy và học Toán ở nhà trường Trung học phổ thông 24

2.5 Khái niệm phù hợp 24

2.5.1 Khái niệm phù hợp 24

2.5.2 Sự phù hợp với chương trình học của học sinh 25

2.6 Đánh giá mức độ phù hợp chương trình học đối với học sinh 27

2.7 Một số yếu tố ảnh hưởng đến mức độ phù hợp với Chương trình môn toán lớp 10 Chuẩn của học sinh tỉnh Thái Nguyên 27

2.7.1 Thái độ học tập của học sinh 28

2.7.2 Phương pháp dạy học của giáo viên 30

2.7.3 Các điều kiện sư phạm khác 31

2.7.4 Hoàn cảnh gia đình 33

Chương 3 XÂY DỰNG PHIẾU ĐIỀU TRA ĐỂ ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ PHÙ HỢP CỦA CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN MÔN TOÁN 10 ĐỐI VỚI HỌC SINH TỈNH THÁI NGUYÊN 34

3.1 Thiết kế bài trắc nghiệm môn Toán 34

3.1.1 Phân phối chương trình chuẩn môn Toán 10 34

3.1.2 Mức độ nhận thức dùng để đo lường 34

3.1.3 Thiết kế bài trắc nghiệm Chương trình môn toán lớp 10 Chuẩn 36

3.2 Mẫu nghiên cứu 39

5

3.3 Xây dựng phiếu điều tra mức độ phù hợp của Chương trình môn toán

lớp 10 Chuẩn với học sinh tỉnh Thái Nguyên 41

3.3.1 Phiếu điều tra học sinh 41

3.3.2 Phiếu điều tra giáo viên và cán bộ quản lý 42

3.3.3 Phiếu điều tra phụ huynh học sinh 43

3.4 Nội dung và tiến trình nghiên cứu 43

3.4.1 Nội dung nghiên cứu 43

3.4.2 Tiến trình nghiên cứu 44

3.5 Phương pháp nghiên cứu 46

3.5.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu 46

3.5.2 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi 46

3.5.3 Phương pháp thống kê toán học và sử dụng các phần mềm phân tích số liệu 46

3.6 Các biểu hiện và cách đánh giá mức độ phù hợp với Chương trình môn toán lớp 10 Chuẩn 47

3.6.1 Cách tính điểm 47

3.6.2 Cách xếp loại 47

Chương 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 49

4.1 Đánh giá sự phù hợp thông qua phiếu hỏi đối với học sinh 49

4.2 Đánh giá sự phù hợp thông qua phiếu hỏi đối với giáo viên và cán bộ quản lý 55

4.3 Đánh giá sự phù hợp thông qua phiếu hỏi đối với phụ huynh học sinh 60

4.4 Đánh giá mức độ phù hợp thể hiện ở việc lĩnh hội kiến thức 64

4.5 Đánh giá chung về mức độ phù hợp của Chương trình môn toán lớp 10 Chuẩn đối với học sinh tỉnh Thái Nguyên 68

I MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hiện nay, có nhiều ý kiến đánh giá về Chương trình SGK nhưng tựu trung lại có hai ý kiến trái ngược rõ nét nhất Ý kiến thứ nhất là chương trình SGK mới là nặng nề, quá tải đối với HS, không phù hợp với khả năng tiếp thu của HS, số lượng bài tập trong SGK, trong sách bài tập quá nhiều, HS không có thời gian làm hết, thời gian trên lớp không đủ để GV chữa hết cho HS những bài tập cần thiết Ý kiến thứ 2 lại cho rằng Chương trình SGK mới là rất tốt, phù hợp với sự nhận thức của HS, phù hợp với các phương pháp giảng dạy mới

Với những ý kiến trái chiều này, đâu là ý kiến đại diện cho

đa số HS và GV? Vì vậy cần thiết phải nghiên cứu, đánh giá MĐPH của chương trình môn học đối với HS để tìm câu trả lời đúng đắn, qua đó củng cố niềm tin vào chương trình SGK cho HS và GV

Mặc dù đã có những đề tài nghiên cứu về HS trên nhiều góc

độ, có những nghiên cứu về nhiều khía cạnh của chương trình môn học Tuy nhiên chưa có đề tài nào nghiên cứu đánh giá về MĐPH của chương trình môn học đối với HS Mục tiêu của đề tài này là đánh giá MĐPH đó nhằm phát hiện ra những điểm chưa thật sự phù hợp để có những biện pháp khắc phục, hướng tới việc nâng cao chất lượng dạy – học

Kết quả nghiên cứu này phản ánh một cách tương đối toàn diện đa số ý kiến của GV và HS về MĐPH của chương trình Chuẩn môn Toán 10 đối với HS tỉnh Thái Nguyên

Kết quả của nghiên cứu này có thể được sử dụng như là một tài liệu tham khảo cho việc điều chỉnh phương pháp giảng dạy, chương trình SGK để những bài giảng môn Toán phù hợp hơn đối với HS

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Mục đích của đề tài này là:

Nghiên cứu đánh giá về MĐPH của chương trình môn Toán lớp 10 chuẩn đối với HS THPT trên tỉnh Thái Nguyên

Từ đó đưa ra một số đề xuất để cải tiến chương trình, đổi mới phương pháp dạy phương pháp học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục tại nhà trường THPT

3 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

Giới hạn nghiên cứu của đề tài này được xác định trên các yếu tố: mẫu khảo sát, thời gian thực hiện, nội dung nghiên cứu

- Mẫu khảo sát: HS 5 trường THPT trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

- Nội dung nghiên cứu:

Đánh giá MĐPH của chương trình môn Toán lớp 10 chuẩn đối với HS THPT tỉnh Thái Nguyên

Đánh giá MĐPH của chương trình môn Toán lớp 10 đối với

HS thông qua đánh giá của GV, CBQL, PH và HS

II PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1 Câu hỏi nghiên cứu/ Giả thuyết nghiên cứu

Trong phạm vi đề tài này, chúng ta sẽ tập trung trả lời cho các câu hỏi nghiên cứu sau:

- Có khác biệt về sự phù hợp của chương trình môn Toán lớp

10 chuẩn đối với HS của các lớp, các trường hay không?

- Các yếu tố nhà trường và gia đình có ảnh hưởng đến sự phù hợp của chương trình môn Toán lớp 10 chuẩn đối với HS hay không?

Trên cơ sở các câu hỏi nghiên cứu như trên, ta có các giả thuyết nghiên cứu sau:

- Tồn tại khác biệt về sự phù hợp của chương trình môn Toán lớp 10 chuẩn đối với HS của các lớp, các trường

- Điều kiện nhà trường và gia đình tác động lớn đến chỉ số phù hợp của chương trình chuẩn môn Toán 10 đối với học sinh tỉnh Thái Nguyên

2 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

- Khách thể nghiên cứu: HS, PHHS, GV và CBQL một số trường THPT của Thái Nguyên

- Đối tượng nghiên cứu: Mức độ phù hợp của chương trình Chuẩn môn Toán lớp 10 đối với HS tỉnh Thái Nguyên

3 Phương pháp tiếp cận nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong đề tài này là phương pháp nghiên cứu thực nghiệm điều tra khảo sát (phương pháp định lượng)

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

Giáo dục là một trong những lĩnh vực thu hút được nhiều tổ chức, cá nhân tham gia nghiên cứu Đo lường đánh giá trong giáo dục là một bộ phận của nghiên cứu giáo dục Nhưng những đề tài nghiên cứu về Đo lường đánh giá trong giáo dục không nhiều và chỉ mới xuất hiện gần đây Sự phù hợp của chương trình môn học đối với người học cũng là một trong những vấn đề mà nhiều người nghiên cứu về giáo dục quan tâm Các nghiên cứu về lĩnh vực này thường tập trung vào giải quyết các vấn đề về chương trình học và những vấn đề lý luận có liên quan

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề trên thế giới

Các nghiên cứu về sự phù hợp của HS THPT với chương trình học đã được các nhà chuyên gia nước ngoài quan tâm từ lâu

Năm 2006, Peter Wolf đã viết những nghiên cứu của mình về đánh giá chương trình học trong cuốn "Sổ tay về đánh giá chương trình", cuốn sổ tay này chủ yếu phục vụ cho các Sở, Ban, Khoa và các tổ chức viết chương trình cần đánh giá về chất lượng của chương trình giáo dục để trả lời cho câu hỏi "Chương trình của chúng ta như thế nào? "

Công trình nghiên cứu "Đánh giá chương trình” năm 2004 của Andrew C Porter thuộc trường Đại học Vanderbilt cho rằng các chương trình môn học phải được phản ánh một cách rõ ràng nhất đối nội dung chuẩn đã được ban ra về những gì mà mỗi học sinh có thể học và làm được

Tiến sỹ Seth Aldrich và James Wright công bố công trình

"Đánh giá chương trình cơ bản" năm 2001 Công trình này được thiết

kế để cung cấp cho ngành giáo dục với các chỉ dẫn, hướng dẫn và một số phương pháp để thực hiện đánh giá chương trình

1.2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề ở Việt Nam

Ở Việt Nam đã có một số nghiên cứu bước đầu về những vấn

đề cụ thể của mức độ phù hợp của Chương trình học đối với HS

Đề tài “Nghiên cứu đánh giá kết quả học tập môn đọc hiểu Tiếng Việt và môn Toán” được thực hiện trên 64 tỉnh thành của Việt Nam cũng đã chỉ ra mối tương quan giữa kết quả học tập của môn học và các yếu tố khác như giới tính, kinh tế nhưng chưa thể hiện được sự phù hợp của môn học đối với HS

Thực hiện Nghị quyết 40/2000/QH10 của Quốc hội và Chỉ thị 14/2001/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ, từ năm học 2002 - 2003

Bộ GD&ĐT đã triển khai đại trà chương trình, sách giáo khoa mới Sau 5 năm thực hiện, trong dư luận xã hội có nhiều ý kiến đánh giá khác nhau về chất lượng và tính khả thi trong quá trình thực hiện của chương trình, sách giáo khoa các cấp

Nhìn chung, các nghiên cứu trong nước và nước ngoài tập trung vào nghiên cứu phù hợp của HS với hoạt động học tập, với môi trường đại học và sự PHVCTMH của HS Vấn đề PHVCTCMT10 của HS

tỉnh Thái Nguyên chưa được làm rõ trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào Vì vậy, chúng tôi nghiên cứu đề tài này với mong muốn làm

rõ thực trạng PHVCTCMT10 của HS trong tỉnh Thái Nguyên, qua

đó tìm ra các biện pháp giúp HS học tốt hơn với chương trình học

Chương 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN 2.1 Khung lý thuyết

Trong luận văn này, tác giả đã đặt ra các câu hỏi nghiên cứu sau:

1 Có sự khác biệt về sự phù hợp của chương trình Chuẩn môn Toán lớp 10 đối với HS của các lớp, các trường hay không?

2 Các yếu tố nhà trường và gia đình có ảnh hưởng đến sự phù hợp của chương trình Chuẩn môn Toán lớp 10 đối với HS hay không?

Như vậy ta cần làm rõ các khái niệm về học sinh THPT, Chương trình Chuẩn môn Toán 10, SGK môn Toán 10 theo CTC và các yếu

tố tác động đến sự phù hợp của CTCMT10 đối với HS như yếu tố nhà trường, yếu tố gia đình

Sơ đồ 2.1: Mô hình nghiên cứu

2- Học lực của học

sinh;

3- Điềukiện, hoàn cảnh gia đình

HS THPT tỉnh TN

Sự phù hợp qua:

I- Đánh giá của HS;

II- Đánh giá của GV;

III- Đánh giá củaPHHS;

IV- Kết quả học tâp môn Toán 10 của HS;

V-Thái độ học tập môn Toán 10 của HS.

Mô hình này được xây dựng dựa trên phương pháp nghiên cứu tài liệu và phương pháp chuyên gia

2.2 Đặc điểm học sinh trung học phổ thông

2.2.1 Vị trí, ý nghĩa lứa tuổi học sinh trung học phổ thông

Học sinh trung học phổ thông (THPT) còn gọi là tuổi thanh niên, là giai đoạn phát triển bắt đầu từ lúc dậy thì và kết thúc khi bước vào tuổi người lớn Tuổi thanh niên là thời kỳ từ 15-25 tuổi, được chia làm 2 thời kỳ:

+ Thời kỳ từ 15-18 tuổi: gọi là tuổi đầu thanh niên

+ Thời kỳ từ 18-25 tuổi: giai đoạn 2 của tuổi thanh niên (thanh niên sinh viên) [21]

2.2.2 Yếu tố ảnh hưởng tới sự phát triển của học sinh THPT 2.2.2.1 Đặc điểm về sự phát triển thể chất

Tuổi học sinh trung học phổ thông là thời kỳ đạt được sự trưởng thành về mặt cơ thể Sự phát triển thể chất đã bước vào thời

kỳ phát triển bình thường, hài hòa, cân đối Cơ thể của các em đã đạt tới mức phát triển của người trưởng thành, nhưng sự phát triển của các em còn kém so với người lớn Ở thời kỳ lứa tuổi này quá trình phát triển thể chất đã hoàn thành về căn bản, các cơ quan, các bộ phận của cơ thể cũng như các chức năng của nó dần dần trở nên cân đối hoàn thiện Điều đó biểu hiện ở các đặc điểm sau:

Chiều cao và trọng lượng đang tiếp tục phát triển nhưng tốc độ

đã bắt đầu chậm lại Hệ cơ và hệ xương đã được cốt hóa và phát triển

ở mức độ cao nên cơ thể của các em trở nên rắn chắc, nở nang, cân đối trông rất khỏe mạnh (ở các em nữ biểu hiện rõ rệt nhất) Do cơ thể phát triển mạnh gần như người lớn nên các em có thể làm những công việc nặng của người lớn [13]

2.2.2.2 Điều kiện sống và hoạt động

Vị trí trong gia đình

Trong gia đình các em đã có nhiều quyền lợi và trách nhiệm như người lớn, cha mẹ bắt đầu trao đổi với các em về một số vấn đề quan trọng trong gia đình Các em cũng thấy được quyền hạn và trách nhiệm của bản thân đối với gia đình Các em bắt đầu quan tâm chú ý đến nề nếp, lối sống sinh hoạt và điều kiện kinh tế chính trị của gia đình (như việc chấp hành chính sách của Đảng và nhà nước, sẵn sàng đấu tranh chống lại tư tưởng sai trái) Có thể nói rằng cuộc sống của nhiều thanh niên mới lớn là cuộc sống vừa học tập vừa lao động [13]

Vị trí trong nhà trường

Ở nhà trường học tập vẫn là hoạt động chủ đạo nhưng tính chất và mức độ thì phức tạp và cao hơn hẳn so với tuổi thiếu niên Đòi hỏi các em tự giác tích cực độc lập hơn, các em phải biết cách vận dụng tri thức một cách sáng tạo trong học tập

Vị trí ngoài xã hội

Hoạt động xã hội của thiếu niên thường mang tính chất nội

bộ nhà trường Khi tham gia vào hoạt động xã hội các em được tiếp xúc với nhiều tầng lớp xã hội khác nhau, quan hệ xã hội được mở rộng, các em có dịp hòa nhập với cuộc sống lao động phức tạp của

xã hội, giúp các em tích lũy vốn kiến thức kinh nghiệm sống để chuẩn bị cho cuộc sống tự lập sau này [13]

Tóm lại: Tuổi đầu thanh niên có hình dáng người lớn, có

những nét của người lớn, nhưng chưa phải là người lớn, còn phụ thuộc vào người lớn Cả người lớn và các em nhận thấy vai trò mà thanh niên mới lớn thực hiện khác về chất so với vai trò của người lớn Đại đa số vẫn còn là học sinh, các em vẫn đến trường học tập dưới sự lãnh đạo của người lớn, vẫn phụ thuộc cha mẹ về vật chất [26]

2.2.3 Hoạt động học tập và sự phát triển trí tuệ

2.2.3.1.Đặc điểm hoạt động học tập

Hoạt động học tập vẫn là một hoạt động chủ đạo đối với học sinh trung học phổ thông, nhưng tính chất và nội dung của nó đã khác nhiều so với hoạt động học tập của thiếu niên Sự khác biệt cơ bản là ở chỗ, hoạt động học tập của học sinh trung học phổ thông là

đề ra những yêu cầu cao hơn nhiều đối với tính tích cực và độc lập trí tuệ của các em Muốn lĩnh hội được sâu sắc các môn học, các em cần phải có một trình độ tư duy khái niệm, tư duy khái quát phát triển đủ cao [13]