Đánh giá phương pháp giảng dạy hệ Đại học chính quy của giảng viên trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên

Đánh giá phương pháp giảng dạy hệ Đại học chính quy của giảng viên trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI VIỆN ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ THANH BÌNH

ĐÁNH GIÁ PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY

HỆ ĐẠI HỌC CHÍNH QUY CỦA GIẢNG VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SỸ

Hà Nội - 2011

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI VIỆN ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ THANH BÌNH

ĐÁNH GIÁ PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY

HỆ ĐẠI HỌC CHÍNH QUY CỦA GIẢNG VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÁI NGUYÊN

Chuyên ngành: Đo lường và đánh giá trong giáo dục

Mã số: Chuyên ngành đào tạo thí điểm

LUẬN VĂN THẠC SỸ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS.TS LÊ NGỌC HÙNG

Hà Nội - 2011

3

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 6

DANH MỤC BẢNG 7

DANH MỤC BIỂU 8

PHẦN MỞ ĐẦU 9

PHẦN MỞ ĐẦU 9

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 9

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU 11

III GIỚI HẠN NGHIÊN CỨU 11

IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 11

V CÂU HỎI NGHIÊN CỨU VÀ GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU 11

VI KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 12

VII PHẠM VI KHẢO SÁT 12

VIII KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN 12

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 13

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 13

1.1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề trên thế giới 13

1.1.2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề ở Việt Nam 23

1.2 Các khái niệm 29

1.2.1 Đánh giá 29

1.2.2 Giảng dạy 30

1.2.3 Chất lượng 30

1.2.4 Chất lượng trong giáo dục đại học 31

1.3 Các yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến chất lượng giảng dạy 38

1.4 Tiêu chí đánh giá phương pháp giảng dạy 38

1.5 Các phương pháp và cách tiếp cận trong đánh giá phương pháp giảng dạy của giảng viên 47

1.6 Công cụ đánh giá chất lượng giảng dạy 55

4

Chương 2: TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 59

2.1 Giới thiệu về trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên 59

2.2 Những tồn tại và kế hoạch hành động 60

2.2.1 Các tiêu chí đánh giá phương pháp giảng dạy 62

2.2.2 Các phương pháp và cách tiếp cận đánh giá 67

2.2.3 Các công cụ đánh giá và kết quả đánh giá phương pháp giảng dạy tại ĐHNLTN 67

2.2.3.1 Phiếu đánh giá và kết quả đánh giá phương pháp giảng dạy môn học bằng ý kiến sinh viên 67

2.2.3.2 Phiếu đánh giá và kết quả đánh giá phương pháp giảng dạy khóa học bằng ý kiến giảng viên và cán bộ quản lý 71

Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 74

3.1 Kết quả đánh giá phương pháp giảng dạy môn học bằng ý kiến sinh viên 74

3.2 Kết quả đánh giá phương pháp giảng dạy môn học theo đánh giá của giảng viên và cán bộ quản lý 82

Chương 4: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY TẠI ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÁI NGUYÊN 88

4.1 Kết luận 88

4.2 Khuyến nghị 89

4.2.1 Định kì tiến hành tự đánh giá toàn bộ các hoạt động của nhà trường và của từng chuyên ngành đào tạo 89

4.2.2 Xây dựng hệ thống đảm bảo chất lượng các phương pháp giảng dạy của ĐHNLTN tới cấp khoa, bộ môn 90

4.2.3 Nhà trường cần khuyến khích giảng viên nghiên cứu khoa học để góp phần nâng cao phương pháp giảng dạy 91

4.2.4 Kết hợp hài hoà giữa phương pháp giảng dạy hiện đại và phương pháp giảng dạy truyền thống 91

4.2.5 Đổi mới phương pháp đánh giá kết quả học tập của sinh viên 92

4.2.6 Bồi dưỡng, nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên 92

5

TÀI LIỆU THAM KHẢO 95 PHỤ LỤC 99

PHẦN MỞ ĐẦU

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Trong xu thế toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế hiện nay, chất lượng nguồn nhân lực là lợi thế cạnh tranh chủ yếu đảm bảo sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia Ở Việt Nam, phát triển giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, là điều kiện để tạo ra và phát huy lợi thế cạnh tranh quốc tế về nguồn lực con người, vì vậy nhu cầu cấp thiết của giáo dục nước ta là phải không ngừng nâng cao chất lượng, đặc biệt là giáo dục đại học, cao đẳng bởi đó chính là nơi tạo ra nguồn nhân lực có tri thức để xây dựng và phát triển đất nước Để hoà mình với xu thế phát triển của thế giới, giáo dục học đại học tại Việt Nam đang có những bước chuyển mình quan trọng trong đó có việc đánh giá chất lượng đào tạo trong các trường đại học, đây là mối quan tâm không chỉ của ngành giáo dục mà là của toàn xã hội Có nhiều hình thức đánh giá phương pháp giảng dạy của giảng viên như: Tự đánh giá của giảng viên, đánh giá thông qua ý kiến của đồng nghiệp, lãnh đạo, qua hồ

sơ giảng dạy, kết quả học tập của sinh viên … và đánh giá thông qua ý kiến của sinh viên

Trong đánh giá phương pháp giảng dạy, hình thức sinh viên đánh giá có ý nghĩa quan trọng vì sinh viên vừa là trung tâm, vừa là đối tượng, vừa là sản phẩm của quá trình đào tạo, vừa là người hưởng thụ chính Do đó, sự đánh giá chất lượng theo quan điểm của

sinh viên chính là một trong những thước đo chất lượng đào tạo Trong bối cảnh giáo dục đại học có những cải cách, thay đổi và chuyển biến hiện nay, thông qua đánh giá phương pháp giảng dạy của giảng viên tại các trường đại học, Nhà trường cũng như các cán

bộ giảng viên có cơ hội nhìn lại mình, nhận thức được điểm mạnh, điểm yếu để tiếp tục cải tiến nâng cao chất lượng đào tạo

Hình thức sinh viên tham gia đánh giá phương pháp giảng dạy của giảng viên không phải là một việc làm mới Ở các nước châu

Âu, Hoa Kỳ hay một số nước khác, hoạt động này đã có từ lâu và diễn ra thường xuyên Ở Việt Nam, việc đánh giá phương pháp giảng dạy của giảng viên thông qua đánh giá của sinh viên đã được thực hiện tại nhiều trường đại học Có rất nhiều tài liệu cũng nghiên cứu

về các hình thức đánh giá hoạt động giảng viên như: William E

Cashin (1999), Michele Marincovic (1999), Peter Seldin (1999), Lã

Văn Mến (2005), Bùi Kiên Trung (2005), Nguyễn Đình Bình (2007)

v v Một số công trình nghiên cứu về việc sinh viên đánh giá phương pháp giảng dạy của giảng viên như: Nguyễn Phương Nga (2005); Vũ Thị Phương Anh (2005); TS Hoàng Bá Thịnh (2005)… Cũng như nhiều cơ sở giáo dục đại học khác ở trong nước trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đang đứng trước thách thức lớn về nhu cầu sử dụng nhân lực của xã hội, nguy cơ bị cạnh tranh với các nhà cung cấp giáo dục đại học trong nước và quốc tế tràn vào Việt Nam trong thời gian tới Thực hiện chủ trương của ngành giáo dục và đào tạo, Nhà trường đã xây dựng hệ thống đảm bảo và kiểm định chất lượng giáo dục tới tận các khoa, bộ môn nhằm không ngừng duy

trì, nâng cao chất lượng và các chuẩn mực trong giáo dục và đào tạo Nhà trường đã triển khai công tác giám sát và đánh giá các hoạt động đào tạo của mình, nhất là các phương pháp giảng dạy của giảng viên

vì đây là hoạt động cốt lõi, trực tiếp tạo nên chất lượng đào tạo của Nhà trường

Với vị trí vừa là học viên Cao học khoá 2 chuyên ngành Đo lường & Đánh giá giáo dục, vừa là 1 cán bộ công tác tại Phòng Thanh tra - Khảo thí & Đảm bảo chất lượng của Nhà trường, tôi đã

tiến hành đề tài luận văn thạc sĩ “Đánh giá phương pháp giảng dạy

hệ đại học chính quy của giảng viên trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên”

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu đánh giá thực trạng phương pháp giảng dạy hệ chính quy tại Trường đại học Nông Lâm Thái Nguyên trên cơ sở đó

đề xuất một số giải pháp giúp cải tiến, nâng cao chất lượng giáo dục

& đào tạo của Nhà trường

III GIỚI HẠN NGHIÊN CỨU

Giới hạn về đối tượng trong khảo sát nghiên cứu: Cán bộ giảng dạy các khoa Nông học, Chăn nuôi thú y, Lâm nghiệp, Tài nguyên môi trường, Khuyến nông, Sư phạm kỹ thuật nông nghiệp, Khoa học cơ bản, Trung tâm ngoại ngữ cho sinh viên hệ chính quy tại trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Trong quá trình tiến hành, đề tài sử dụng phối hợp các phương

pháp nghiên cứu sau đây :

- Phương pháp khảo sát, chọn mẫu điều tra;

- Dùng bảng hỏi để thu thập thông tin, dữ liệu;

- Phân tích dữ liệu qua mô tả, tương quan;

- Xử lý số liệu bằng phần mềm SPSS, Excel và phần mềm Quest

V CÂU HỎI NGHIÊN CỨU VÀ GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU Câu hỏi nghiên cứu

Câu hỏi thứ nhất: Mức độ ảnh hưởng của phương pháp giảng

dạy hệ chính quy của GV trường ĐHNLTN đối với việc học của sinh viên như thế nào?

Câu hỏi thứ hai: Phương pháp giảng dạy được quy định bởi

những yếu tố nào? Tại sao?

Giả thuyết nghiên cứu

Giả thuyết thứ nhất: Phương pháp giảng dạy hệ chính quy của

GV trường ĐHNLTN giúp học sinh học tốt và hiệu quả

Giả thuyết thứ hai: Phương pháp giảng dạy được qui định bởi

một số yếu tố như: GV đại học, chương trình đào tạo, các nguồn vật chất hỗ trợ, các dịch vụ hành chính và hệ thống quản lý chất lượng

VI KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Chất lượng phương pháp giảng dạy của giảng viên là đối tượng chính để nghiên cứu trong đề tài Việc đánh giá này được thực hiện thông qua ý kiến đánh giá của sinh viên và giảng viên về phương pháp giảng dạy môn học Khách thể nghiên cứu của đề tài là sinh viên, giảng viên giảng dạy hệ chính quy (có lấy ý kiến đánh giá từ

phía giảng viên)

VII PHẠM VI KHẢO SÁT

Phạm vi khảo sát của đề tài ý kiến đánh giá của sinh viên hệ chính quy 8 khoa, các giảng viên và CBQL trong Nhà trường về phương pháp giảng dạy của giảng viên thông qua chất lượng giảng dạy

VIII KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN

Luận văn có kết cấu gồm 4 phần:

Phần mở đầu

Nội dung

Chương 1: Tổng quan về đánh giá phương pháp giảng dạy đại

học

Chương 2: Tổ chức và phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương 4: Một số giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy tại

trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

Kết luận

Tài liệu tham khảo và các phụ lục

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Trong 20 năm trở lại đây, việc sinh viên đánh giá giáo viên và môn học đã trở thành phương pháp đánh giá giảng dạy phổ biến nhất trong các trường đại học ở Hoa Kỳ Theo Seldin (1993) gần như tất

cả các trường đại học và cao đẳng đã thu thập và sử dụng các mẫu biểu đánh giá giảng dạy của sinh viên Kết quả đánh giá của sinh viên được các giáo viên sử dụng rộng rãi để nâng cao chất lượng giảng dạy và chất lượng của khóa học, đồng thời các nhà quản lý sử dụng để ra các quyết định về nhân sự và chương trình Đã có nhiều nghiên cứu về “giá trị đánh giá của sinh viên” Greenwald (1997) đã đúc kết rằng giá trị các đánh giá của sinh viên về phương pháp giảng dạy đã được cân nhắc và xem xét rất nghiêm ngặt khi định sử dụng trong những năm 1970

1.1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề trên thế giới

Hoạt động sinh viên đánh giá giảng viên là hoạt động từ lâu được quan tâm trong các nền giáo dục tiên tiến như tại Mỹ, Châu Âu…Rất nhiều các công trình nghiên cứu về hoạt động này đã được thực hiện tại các quốc gia trên liên quan đến đặc trưng của hoạt động sinh viên đánh giá giảng viên, về những ảnh hưởng của hoạt động sinh viên đánh giá giảng viên đến phương pháp giảng dạy của giảng viên, các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả đánh giá

1.1.2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề ở Việt Nam

Ở Việt Nam đã có một số nghiên cứu bước đầu về những vấn

đề cụ thể về hoạt động sinh viên đánh giá giảng viên

Năm 2002, Nguyễn Kim Dung & Craig Mcinnis có những nghiên cứu ban đầu về khả năng áp dụng hoạt động sinh viên đánh giá giảng viên trong giáo dục đại học Việt Nam

Năm 2005, cuốn “Giáo dục đại học - Chất lượng và đánh giá”

đã tổng hợp một số nghiên cứu của các tác giả PGS.TS Nguyễn Phương Nga, TS Vũ Thị Phương Anh, TS Nguyễn Công Khanh, Ths Bùi Kiên Trung, Lã Văn Mến, Lê Nết về chủ đề đánh giá hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học của giảng viên trong đó nêu

rõ quá trình hình thành và phát triển của hoạt động đánh giá giảng viên, những kinh nghiệm của các cơ sở đào tạo rút ra từ quá trình thu thập và sử dụng ý kiến sinh viên trong đánh giá phương pháp giảng dạy, cơ sở lý luận cho việc thiết kế phiếu hỏi và điều tra

1.2 Các khái niệm

1.2.1 Đánh giá

Đánh giá là việc căn cứ vào các số đo và các tiêu chí để xác định năng lực và phẩm chất của sản phẩm đào tạo để nhận định, phán đoán và đề xuất các quyết định nhằm không ngừng nâng cao chất lượng sản phẩm

Trong giáo dục có 6 loại đánh giá chính:

- Đánh giá mục tiêu đào tạo đáp ứng với yêu cầu kinh tế xã hội;

- Đánh giá chương trình/ nội dung đào tạo;

- Đánh giá sản phẩm đào tạo đáp ứng mục tiêu đào tạo;

- Đánh giá quá trình đào tạo;

Giảng dạy và học tập có những mục đích cụ thể khác nhau Nếu học tập nhằm vào việc chiếm lĩnh khái niệm khoa học thì giảng dạy lại có mục đích là điều khiển sự học tập

Giảng dạy có hai chức năng thường xuyên tương tác với nhau, thâm nhập vào nhau, sinh thành ra nhau đó là truyền đạt thông tin dạy học và điều khiển hoạt động học (GS Nguyễn Ngọc Quang)

Theo PGS Lê Đức Ngọc - ĐHQG Hà Nội thì dạy đại học là dạy nhận thức, dạy kĩ năng và dạy cảm nhận Tùy theo khoa học (Tự nhiên hay Xã hội nhân văn, Cơ bản hay Công nghệ, Kĩ thuật ) và tùy theo mục tiêu đào tạo (đại học hay sau đại học, chuyên môn hay nghiệp vụ, ) mà chọn chủ điểm hay trọng tâm về dạy nhận thức, dạy kĩ năng hay dạy cảm nhận cho phù hợp [19]

1.2.3 Chất lượng

“Chất lượng” là một khái niệm phức tạp, đa chiều Mỗi người có thể đưa ra những quan niệm hay định nghĩa khác nhau Khái niệm “chất lượng” có thể hiểu được, nhưng khó giải thích và diễn đạt đầy đủ, rõ ràng (Green, 1994) [31].Dưới đây là một số cách hiểu về khái niệm “chất lượng”:

Chất lượng là “Tổng thể những tính chất, thuộc tính cơ bản của sự vật (sự việc) làm cho sự vật (sự việc) này phân biệt với sự vật

(sự việc) khác” Chất lượng là “cái làm nên phẩm chất, giá trị của sự vật” hoặc là “cái tạo nên bản chất sự vật, làm sự vật này khác sự vật kia” [22]

Chất lượng là “mức hoàn thiện, là đặc trưng so sánh hay đặc trưng tuyệt đối, dấu hiệu đặc thù, các dữ kiện, các thông số cơ bản” [24]

1.2.4 Chất lượng trong giáo dục đại học

Quan niệm và một số cách tiếp cận về đánh giá chất lượng trong giáo dục đại học

Cũng tương tự như khái niệm về “chất lượng”, khái niệm “chất lượng trong giáo dục đại học” hay “chất lượng GDĐH” đang được hiểu theo nhiều cách khác nhau Trong các định nghĩa khác nhau được đưa ra về thuật ngữ “chất lượng GDĐH” của nhiều tác giả, định nghĩa của Green và Harvey (1993) có tính khái quát và hệ thống hơn cả [32] Họ đề cập đến năm khía cạnh của chất lượng GDĐH: Chất lượng là sự vượt trội (hay sự xuất sắc); là sự hoàn hảo (kết quả hoàn thiện, không sai sót); là sự phù hợp với mục tiêu (đáp ứng nhu cầu của khách hàng); là sự đáng giá về đồng tiền (trên khía cạnh đáng giá để đầu tư); là sự chuyển đổi (sự chuyển đổi từ trạng thái này sang trạng thái khác) Trong số các định nghĩa trên, định nghĩa: “chất lượng là sự phù hợp với mục tiêu” đang được sử dụng bởi nhiều cơ quan bảo đảm chất lượng trên thế giới như: Hoa Kỳ, Anh Quốc, các nước Đông Nam Á… [32]

1.3 Các yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến phương pháp giảng dạy

Trên cơ sở phân tích các quan niệm về chất lượng, phương pháp giảng dạy đại học, phân tích bản chất của hoạt động giảng dạy