Giao thoa văn hóa – du nhập đạo thiên chúa tại việt nam

GIAO THOA VĂN HÓA – DU NHẬP ĐẠO THIÊN CHÚA TẠI VIỆT NAM MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1 Lí do chọn đề tài Việt Nam là một quốc gia đa văn hóa, đa màu sắc, ví như một tấm vải nhiều màu đang ngày càng phát triển và ho.

GIAO THOA VĂN HÓA – DU NHẬP ĐẠO THIÊN CHÚA TẠI VIỆT NAM

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Việt Nam là một quốc gia đa văn hóa, đa màu sắc, ví như một tấm vải nhiều màu đang ngày càng phát triển và hoàn thiện.Trong đó văn hóa tôn giáo, tín ngưỡng là khổng thể thiếu đối với người dân Việt Nam Cùng với chính sách tôn giáo đúng đắn, tôn trọng và đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, quyền theo hoặc không theo tôn giáo của mọi người, các tôn giáo bình đẳng trước pháp luật, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trong việc đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng của mọi người, số lượng chức sắc, chức việc, cơ sở thờ tự ngày càng gia tăng; quy mô hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo lớn; chính quyền các cấp đảm bảo an ninh trật tự, phòng chống cháy nổ, vệ sinh an toàn thực phẩm đối với các hoạt động tôn giáo có đông người dân và du khách nước ngoài tham dự Cụ thể, người có tín ngưỡng, tín đồ các tôn giáo được tự do bày tỏ đức tin tại gia đình, cơ sở thờ tự hoặc điểm nhóm đăng ký với chính quyền Tổ chức tôn giáo được hoạt động theo Hiến chương, điều lệ, được tạo điều kiện in ấn, phát hành kinh, sách tôn giáo; nâng cấp, xây mới cơ sở thờ tự; mở rộng quy mô và hình thức sinh hoạt; tăng cường, mở rộng hoạt động quốc tế Thiên Chúa giáo là một những tôn giáo được du nhập vào Việt Nam khá sớm, đồng thời cũng là tôn giáo có sức ảnh hưởng đáng kể đến đời sống văn hóa người dân Việt Nam, là một sinh viên chuyên ngành Văn Hóa Học đứng trước dòng chảy văn hóa quốc tế du nhập, một nhà quản lý văn hóa cần giữ thái độ cởi mở, chủ động, không quá khắt khe với những giá trị văn hóa mới, nhưng cần phải có tầm nhìn chiến lược Muốn làm được điều đó, bản thân tôi cần phải hiểu và trân trọng chính những giá trị những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, có bản lĩnh chính trị vững vàng, có hoạch định lâu dài về việc xây dựng một nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Bên cạnh đó cũng cần nâng cao

sự hiểu biết hơn nữa cho người dân, nhất là giới trẻ về những giá trị tinh hoa văn hóa, qua đó nhằm bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc Đồng thời có thể tiếp nhận và phát triển các nền văn hóa mới cùng tồn tại song song với nền văn hóa truyền thống, hòa nhập nhưng không hòa tan

2 Mục tiêu nghiên cứu

- Nêu ra quá trình hình thành và phát triển của Thiên Chúa giáo

- Sự giao thoa văn hóa giữa tôn giáo tín ngưỡng tại Việt Nam

- Nêu lên đặc điểm nổi bật của Thiên Chúa giáo ở Việt Nam

3 Phạm vi nghiên cứu

Tín ngưỡng, tôn giáo Thiên Chúa giáo và sự du nhập Thiên Chúa giáo tại Việt Nam

4 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu phân tích và tổng hợp lý thuyết

Phương pháp phân loại và hệ thống hóa lý thuyết

Phương pháp lịch sử

Phương pháp so sánh

5 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Nguyển Đức Lộc,CƠ CẤU TỔ CHỨC CỘNG ĐỒNG THEO GIÁO XỨ CỦA NGƯỜI VIỆT CÔNG GIÁO DI CƯ NĂM 1954 TẠI NAM BỘ, TẠP CHÍ PHÁT

TRIỂN KH&CN, TẬP 13, SỐ X2 – 2010 Bài viết này nói về cộng đồng Công giáo di cư năm 1954 tại Nam bộ không chỉ là cộng đồng tôn giáo, mà còn là cộng đồng xã hội, với mối quan hệ tương tác qua lại giữa các cá nhân trong cộng đồng dựa trên tính huyết thống, cùng một địa vực, cùng hoạt động kinh tế, và hoạt động tôn giáo tín ngưỡng trong cộng đồng

Đỗ Trần Phương, Hội nhập của công giáo với văn hóa Việt Nam, trường đại học Văn Hóa Hà Nội, 2019 Nghiên cứu về vấn đề Công giáo được truyền bá vào Việt

Nam từ năm 1533 tại Ninh Cường, Quần Anh, Trà Lũ, Nam Định Kể từ đó, hạt giống Phúc Âm được gieo mầm, sinh sôi trên đất nước Việt Nam Quá trình truyền giáo tại Việt Nam cũng đầy khó khăn và thử thách Vượt qua được sự khác biệt về văn hóa, ngôn ngữ, tư tưởng là một quá trình hội nhập văn hóa sâu rộng của văn hóa Công giáo với văn hóa Việt Nam Văn hóa Công giáo làm phong phú cho văn hóa dân tộc và văn hóa dân tộc cũng tiếp nhận văn hóa Công giáo, tạo ra sự đa dạng văn hóa Trong bài viết này, chúng tôi phân tích sự hội nhập văn hóa của Công giáo tại mảnh đất mà Công giáo gieo mầm đầu tiên trên đất nước Việt Nam

để thấy được sự hội nhập văn hóa Công giáo phong phú và đa dạng tại nơi đây

6 Bố cục

Chương 1: Nguồn gốc và sự phát triển của đạo Thiên Chúa

Chương 2: Du nhập Thiên Chúa vào Việt Nam

Chương 3: Đặc điểm của Thiên Chúa Giáo tại Việt Nam

NỘI DUNG

Chương 1 Nguồn gốc và sự phát triển của Thiên Chúa giáo

1.1 Một số khái niệm

- Văn hóa là hệ thống các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và phát triển trong quá trình phát triển không ngừng của loài người

- Giao thoa văn hóa là một hiện tượng tất yếu của quá trình toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế mà không một nền văn hóa nào có thể đứng ngoài Việc giao thoa văn hóa giúp cho mỗi nền văn hóa tiếp nhận những “luồng gió” văn hóa mới, tiến bộ để làm phong phú, sâu sắc hơn giá trị văn hóa của mình, đồng thời mở ra cơ hội quảng bá hình ảnh và những giá trị văn hóa của mình ra bên ngoài Do vậy, các quốc gia đều quan tâm, nghiên cứu quy luật, tác động của giao thoa văn hóa nhằm vận dụng những giá trị tích cực của giao thoa văn hóa vào hoạch định chính sách ngoại giao văn hóa của nước mình

- Du nhập văn hóa là quá trình học tập của con người tìm hiểu các động lực của các nền văn hóa xung quanh, chọn lọc tiếp thu, nâng cao các giá trị đồng thời thay đổi các chuẩn mực để phù hợp với môi trường phát triển, thích nghi

1.2 Nguồn gốc hình thành

Tín ngưỡng độc thần Thiên Chúa giáo ra đời vào đầu Công nguyên ở vùng Giê-ru-sa-lem (Pa-le-stin ngày nay) vào đầu công nguyên Ban đầu nó là tôn giáo của những người nghèo khổ bị áp bức Đến thế kỉ IV, đế quốc La Mã công nhận Thiên Chúa giáo là quốc giáo

Khởi đầu được coi là hệ phái của Do Thái giáo, nhưng lại tách ra sớm khỏi Do Thái Giáo, sau khi Đức Giesu bị hành hình Sau đó lập thành tôn giáo mới, nhanh chóng vượt qua Palestin tới các vùng lân cận, thu thập các tín đồ không chỉ là người Do Thái

Giữa thế kỷ XI, Kito giáo tách làm hai Kito giáo phương Tây trung tâm là Roma và Kito giáo phương đông với trung tâm Constantinopoli hay còn được gọi là Chính Thống giáo Tới thế kỷ XVI, cuộc cách mạng Tin lành diễn ra, kito giáo phương Tây tách làm hai: một số tác khỏi Roma, không thừa nhận quyền lực của Giáo hoàng, cộng đồng này gọi chung là Tin lành Số khác tiếp tục gắn với Roma và Giáo hoàng gọi là Công giáo Roma Thiên Chúa giáo mang trong mình dấu ấn của nền văn minh phương Tây

1.3 Quá trình phát triển của Thiên Chúa giáo

Khoảng thời gian đầu xuất hiện, Kito giáo bị phản đối ở Roma Mãi cho đến năm 313, Constantino ban sắc lệnh nhìn nhận Kito giáo đồng thời củng cố và thống nhất cộng đồng các tín đồ của tôn giáo này Năm 390, hoàng đế Theodosius I biến Kito giáo thành tôn giáo duy nhất chính thức được phép hoạt động trong đế chế Roma rộng lớn Năm 597 nước Anh theo Kito giáo, thế kỷ thứ VIII, Bonifacio Ulfila đưa đạo Kito vào nước Đức Đôi khi người ta không bị thuyết phục bởi công cuộc truyền giáo, chỉ đơn giản gia nhập

vì chính trị

Vua Olaf sau khi dành chiến thắng đã đưa nước Na Uy trở thành một nước Kito giáo Charlemagne đại đế ( 742 – 814 ) mở đường cho người Saxon German gia nhập Kito giáo, khi ông thiết lập đế quốc to lớn từ Tây Ban Nha đến Batavia Năm 988 Scandinave Vladimir mở đầu cho sự kiện nước Nga rửa tội, đánh dâu việc Kito giáo truyền bá vào nước Nga

Chiến tranh nổ ra, nhờ sự bành trướng của các nước Châu Âu, Kito giáo lan truyền qua các dân tộc khác trong thế giới, trong đó có Nam Mỹ, Châu Á Tại Châu Á, việc truyền giáo gặp nhiều khó khăn Ở Đông Nam Á, công giáo được thiết lập tại Philippin qua việc Tây Ban Nha xâm chiếm ( 1538 )

Trung Quốc nhiều lần tiếp nhận các thừa sai sang truyền đạo ( 635, 1294, 1600 ) nhưng cũng không có kết quả nhiều Ấn Độ khi bị Anh chiếm ( 1858 ), công cuộc truyền giáo được đẩy mạnh, nhưng không quá nhiều tín đồ tại quốc gia này

Hiện tại, Kito giáo được xem là một tôn giáo lớn, có số tín đồ đông đảo và có mặt gần như trên khắp thế giới

Chương 2 Du nhập Thiên Chúa giáo tại Việt Nam

2.1 Quá trình du nhập và truyền bá Thiên Chúa giáo

Việt Nam chính thức ghi nhận sự du nhập của đạo Thiên Chúa từ đầu thế kỷ XVII, theo ghi chép của “ Khâm định Việt sử thông giám cương mục,1663 ” vào năm Nguyên Hòa thứ nhất Inexu đã đặt chân tới các xã tại Việt Nam để truyền bá đạo Thiên Chúa

Năm 1615, một số người Bồ Đào Nha tới Hội An làm việc đồng thời cũng bắt đầu truyền

bá đạo cho người Việt Lúc này Việt Nam đang bị chia cách, đàng trong dưới quyền chúa Nguyễn, đàng ngoài dưới quyền chúa Trịnh, Nam – Bắc phân tranh Có thể nói Thiên Chúa giáo được truyền bá vào miền Bắc trước khi đến với miền Nam

Đối tượng để truyền đạo là quần chúng nhân dân Tuy nhiên để bám sát cũng như nhanh chóng truyền bá đạo, các thừa sai cũng quan tâm giảng đạo cho các nho sĩ, các quan trong triều đình Tuy nhiên công cuộc truyền giáo tại Việt Nam phát triển mạnh mẽ khi Roma giao việc truyền giáo tại Việt Nam cho các thừa sai thuộc hội truyền giáo Paris ( M.E.P )

từ năm 1659

Đàng trong và đàng ngoài đều có giám mục riêng, không chỉ truyền bá đạo mà các giám mục còn có nhiệm vụ xây dựng giáo hội Khi nhà Nguyễn bế quan tỏa cảng, công cuộc truyền bá của Thiên Chúa giáo cũng gặp trở ngại rất lớn Mãi cho đến khi Pháp xâm lược Việt Nam thì từng bước chấm dứt, đồng thời càng ngày càng phát triển và dần khẳng định được vị thế của mình trong lịch sử và văn hóa Việt Nam

Trong quá trình truyền bá đạo ở Việt Nam, Thiên Chúa giáo có những đóng góp nhất định cho sự phát triển của văn hoá Việt Nam trên nhiều lĩnh vực như kiến trúc, báo chí, văn chương, ngôn ngữ, lối sống, giáo dục,…

2.2 Đóng góp của Thiên Chúa giáo đối với Việt Nam

2.2.1 Chữ quốc ngữ

Các thừa sai và linh mục của đạo Thiên Chúa đã có công lao trong việc đưa chữ cái Latinh vào xã hội Việt Đặc biệt là khi cuốn từ điển Việt- Bồ - La cùng với ngữ pháp tiếng Việt được biên soạn đã tạo một bước tiến rất mới cho hệ thống chữ viết và ngôn ngữ Việt Nam So với Chữ Nôm và chữ Hán thì chữ Quốc ngữ được phát minh ra sẽ dễ học và dễ đọc hơn rất nhiều Năm 1651 in sách quốc ngữ, phổ biến hơn suốt từ thế kỷ XVII đến cuối thế kỷ XIX

Lúc đầu, chữ quốc ngữ là thứ chữ ghi âm nhưng chưa định hình, chưa phản ánh một cách khoa học và trung thực cơ cấu ngữ âm của tiếng Việt, còn chịu ảnh hưởng sâu đậm tiếng nói và chữ viết của người Bồ Đào Nha, người Ý, người Pháp Chữ Quốc ngữ đã được hình thành Alexandre de Rhodes, tác giả cuốn Từ điển Việt – Bồ - La đã có mặt ở Việt Nam từ rất sớm, gần như đồng thời với Gaspar d’Amaral Ông truyền giáo ở miền Bắc Sau do Chúa Trịnh trục xuất, ông rời Bắc vào Nam Truyền giáo được 5 năm (1640 – 1645) Rồi Chúa Nguyễn Phúc Loan cũng cấm đạo, ông đành trở về Châu Âu Ngoài nhiều bài viết, ông để lại Từ điển Việt – Bồ - La, Ngữ pháp tiếng Việt và “Phép giảng tám ngày cho kẻ muấn chịu phép rửa tội mà beào đạo thánh Đức Chúa Blời”

2.2.2 Công nghệ in ấn và báo trí Việt Nam

Trong quá trình truyền Đạo Thiên Chúa giáo ở Việt Nam, các giáo sĩ cũng đã mang vào

xã hội Việt nhiều công nghệ kỹ thuật rất hiện đại Đặc biệt là công nghệ in ấn Các xưởng

in ra đời cũng là điều kiện để lĩnh vực báo chí trong nước phát triển Đây là một lĩnh vực văn hóa được du nhập từ Phương Tây vào nước ta và có sự phát triển rầm rộ vào thế kỷ XX

Cùng với việc sáng tạo ra chữ quốc ngữ, sự du nhập công nghệ in hiện đại vào Việt Nam

đã góp phần làm thay đổi diện mạo văn hoá bản địa những năm đầu thế kỷ XIX, đặc biệt trên lĩnh vực báo chí Sau khi Gia Định báo, tờ báo bằng chữ quốc ngữ đầu tiên trong lịch

sử báo chí Việt Nam ra đời vào năm 1865 tại Sài Gòn, báo chí Việt Nam xuất hiện và phát triển phong phú, sôi nổi chưa từng thấy từ Nam ra Bắc với những Nông cổ mín đàm, Đại Việt tân báo, Đăng cổ tùng báo, Lục tỉnh tân văn, Trung Bắc tân văn, Phụ nữ tân văn, Đông Dương tạp chí

2.2.3 Nghệ thuật kiến trúc nhà thờ

Trước năm 1874, nhà thờ Thiên Chúa giáo Việt Nam có quy mô nhỏ bé giống như nhà dân, cửa được mở ra hai bên cho tín đồ thực hiện “lễ vọng” vào những ngày mọi người đến dự lễ quá đông Vật liệu xây dựng nhà thờ lúc đầu cũng rất đơn giản, mang tính chất

“tạm bợ”, chủ yếu là tranh tre, nứa lá hoặc bằng gỗ

Lối kiến trúc gôtích với hình tháp nhọn, vòm mái đòi hỏi kỹ thuật xây dựng khác hẳn với lối kiến trúc truyền thống của người Việt Qua việc xây dựng những công trình kiến trúc này, những người thợ Việt Nam có cơ hội được tiếp cận với kỹ thuật xây dựng của

phương Tây: lối trang trí, hoạ tiết trong nhà thờ châu Âu như trang trí mặt tiền nhà thờ, trang trí cửa sổ, cửa ra vào, trang trí tháp chuông, vòm nhỏ hai bên hông và vòm lớn trên cung thánh, nơi đặt tượng Chúa, tượng Đức Mẹ Maria và các Thánh Điều đáng chú ý là phần lớn các công trình này đều không rập khuôn theo lối kiến trúc phương Tây thích hợp cho xứ lạnh, mà đã biến đổi rất linh hoạt phù hợp với môi trường khí hậu và thời tiết Việt Nam, do vậy mà dấu ấn Việt Nam hóa đã để lại rất rõ Các tòa nhà không làm cao như nhà phương Tây mà chiều cao tối đa thường chỉ giới hạn ở hai tầng để ngôi nhà hòa mình vào thiên nhiên Các phòng ốc trong nhà thì không thấp và kín để giữ hơi ấm như phòng phương Tây mà ngược lại đều cao ráo và thoáng mát Cửa sổ được mở nhiều theo lối Việt Nam, các mái hiên, mái che cửa sổ được làm rộng đưa ra xa để tránh nắng chiếu

và mưa hắt Các kiến trúc sư còn chú ý sử dụng hệ thống mái ngói, bố cục kiểu tam quan, lầu hình bát giác,v.v để làm nổi bật tính dân tộc…

Nguồn : Nhà thờ Chánh Tòa Phú Cường, Tô Thị Mỹ Trinh, 2021

Chương 3 Đặc điểm của Thiên Chúa giáo ở Việt Nam

3.1 Đặc điểm

3.1.1Cơ cấu tổ chức

Bao gồm 3 cấp hành chính: Giáo triều, giáo phận, giáo xứ Có một cơ cấu tổ chức chặt chẽ, thống nhất, lâu dài và ổn định

Phẩm trật của giáo hội: Giáo hoàng, Giám mục, linh mục, phó tế là các phẩm trật chính trong đạo

Bao gồm 2 phần kinh thánh, “ Tân ước” và “ Cựu ước”

Hiện này ở Việt Nam có 3 giáo tỉnh và 27 giáo phận, trong đó 3 giáo tỉnh bao gồm: Giáo tỉnh Hà Nội, giáo tỉnh Huế, giáo tỉnh Sài Gòn

3.1.2 Luật lệ, lễ nghi

Ngay từ đầu, Giáo hội Công giáo đã xây dựng được một hệ thống các luật lệ, lễ nghi khá chi tiết, cụ thể và được thống nhất thực hiện trên phạm vị toàn thế giới Trước đây, luật

lệ, lễ nghi và thiết chế của Giáo hội được ghi trong Bộ Giáo luật Ca-non(xuất bản năm 1917) gồm 2.000 điều Ngày 25/1/1983, Giáo hội Công giáo ban hành bộ giáo luật mới thay thế cho bộ Giáo luật Ca-non gọi là bộ Giáo luật năm 1983 bao gồm 1.752 điều, chia gồm 7 quyển

3.2 Hòa nhập tín ngưỡng, tôn giáo

Trong cuộc giao lưu và tiếp xúc với Công giáo, văn hóa Việt Nam không chỉ giành được quyền tôn trọng, mà trong một số trường hợp nó còn khiến cho đạo Công giáo khi vào Việt Nam đã được bản địa hóa, tiếp nhận những dấu ấn của văn hóa Việt Nam Có thể nói, Thiên Chúa giáo đã dường như giữ gìn được gần như toàn vẹn bản chất khi truyền giáo về Việt Nam, rất ít có sự thay đổi, mà có thay đổi thì sự thay đổi ấy cũng không đáng kể

Việc thờ cúng tổ tiên là một tín ngưỡng truyền thống ăn sâu trong tâm thức tôn giáo của người Việt Thiên Chúa giáo trước công đồng Vatican II loại bỏ tín ngưỡng này đã để lại không ít những trằn trọc day dứt cho những tín hữu theo đạo Nhưng nay tín hữu Công giáo đã thực hiện được những nghi lễ tưởng niệm tổ tiên ngày càng phong phú và đa dạng Ngày nay các gia đình Công giáo đều đặt bàn thờ tổ tiên ngay cạnh (thấp hơn một chút) bàn thờ Chúa, cũng đặt để bát hương và hai chân nến hai bên Vào những ngày giỗ trong gia đình, người Công giáo cũng tổ chức theo phong tục địa phương như thắp hương

kính nhớ tổ tiên, dâng hoa quả để tỏ lòng thành…Với tín ngưỡng thờ mẫu ở Việt Nam, hình tượng Đức mẹ Maria trong đạo Thiên Chúa lại càng gần gũi với người theo đạo tại Việt Nam, tên của bà được đặt rất nhiều thánh đường

Quy tắc và các nghi lễ đều giữ nguyên Thiên Chúa giáo có 3 lễ, lễ thường, lễ trọng và lễ bắt buộc Lễ thường chính là lễ vào các ngày bình thường, lễ trọng là những ngày lễ quan trọng trong năm ví dụ như Noel, hay là lễ bắt buộc chính là lễ vào ngày chủ nhật

Thiên Chúa giáo rất đề cao “ Đạo hiếu”, chú trọng về đạo hiếu và coi đạo hiếu như nền tảng của mình, nên Công giáo phù hợp với tinh thần hiếu thảo của dân tộc Việt Nam Nhưng đạo Công giáo còn cho thấy một chiều kích rộng lớn hơn của đạo hiếu, giúp quan niệm về đạo hiếu của dân tộc trở nên rộng rãi và hoàn chỉnh hơn Vì đạo Công giáo quan niệm vũ trụ như một đại gia đình, trong đại gia đình đó, Thiên Chúa là cha mẹ sinh ra tất

cả, và tất cả mọi tạo vật là anh em

Kết luận

Chính phủ Hoa Kỳ ước tính dân số Việt Nam là 97 triệu người (tính đến tháng 7 năm 2018) Theo thống kê của Ban Tôn giáo Chính phủ (Ban TGCP), 26.4% dân số được xếp vào các tín đồ tôn giáo: 14.91% là tín đồ đạo Phật, 7.35% là tín đồ Công giáo La Mã, 1.09% là tín đồ đạo Tin lành, 1.16% là tín đồ đạo Cao Đài, và 1.47% là tín đồ Phật giáo Hòa Hảo

Kể từ khi Thiên Chúa giáo được truyền bá vào Việt Nam, những bước tiến đầu tiên, khó khăn, thuận lợi, phát triển mạnh mẽ Đã để lại dấu ấn vô cùng sâu sắc đến dân tộc Việt Nam Hiện nay, Thiên Chúa giáo chính là tôn giáo nhiều tín đồ thứ 2 sau Phật giáo, điều này chứng tỏ sức ảnh hưởng của Thiên Chúa giáo tại Việt Nam là không hề nhỏ Tuy nhiên bởi vì xuất phát điểm của văn hóa tín ngưỡng tại Việt Nam và nguồn gốc xuất phát của Thiên Chúa giáo là hoàn toàn khác nhau Trong khi Việt Nam là văn hóa gốc nông nghiệp thì Thiên Chúa giáo lại xuất phát từ quốc gia có gốc du mục, tất yếu sẽ sinh ra những điểm khác biệt, tuy nhiên những khi truyền giáo vào Việt Nam đã được sửa đổi để phù hợp với người dân Việt Nam Trong đó có thể kể đến lễ giáng sinh, sự khác biệt của

lễ giáng sinh chính là một nhân chứng cho sự thay đổi này Nhưng thật sự thì những thay đổi này không đáng kể và Thiên Chúa giáo cũng ngày càng trở nên có vị thế tại Việt Nam

Tài liệu tham khảo

Website

1 Hệ thống thư viện số, trường đại học văn hóa Hà Nội, https://bom.so/NfJifG, truy cập ngày 6/11/2022

2 Trang thông tin điện tử sở nội vụ tình Nam Định, https://bom.so/jWX9PX, truye cập ngày 5/11/2022

3 Wikipedia, https://bom.so/TzP6q3, truye cập ngày 31/10/2022

4 Đại sứ quán và tổng lãnh sự quán hoa kỳ tại Việt Nam, Báo cáo tự do Tôn Giáo Quốc Tế - Việt Nam 2018, https://bom.so/ntXGor, truy cập ngày 6/11/2022

5 Báo điện tử Đảng Cộng Sản Việt Nam, Du nhập văn hóa cần phải sàng lọc kỹ, https://bom.so/Sv9BZj, truy cập ngày 4/11/2022

Sách

6 Nguyễn Nghị Khổng Thành Ngọc và Hoàng Minh Thức, Thiên Chúa Giáo ở Thành Phố Hồ Chí Minh, NXB tổng hợp TP.HCM, 2007, 227 tr

7 Nguyễn Đăng Duy, Các hình thái tín ngưỡng tôn giáo Việt Nam, NXB Văn Hóa – Thông Tin Hà Nội, 2001, 484 tr

8 Phạm Thị Thanh Huyền, Một số đóng góp của Thiên Chúa Giáo đối với văn hóa Việt Nam thế kỷ XVII-XX, Kỷ yếu hội thảo quóc tế Việt Nam Học lần thứ 3, 130 tr