I LỜI MỞ ĐẦU MỞ ĐẦU Trải qua các thời kỳ cách mạng, Đảng ta luôn đặc biệt quan tâm tới vị trí, vai trò của công tác tư tưởng Công tác tư tưởng với những lực lượng và phương thức hoạt động rất đa dạng[.]
Trang 1MỞ ĐẦU.
Trải qua các thời kỳ cách mạng, Đảng ta luôn đặc biệt quan tâm tới vị trí,vai trò của công tác tư tưởng Công tác tư tưởng với những lực lượng và phươngthức hoạt động rất đa dạng trên các lĩnh vực lý luận, báo chí đã gắn kết chặt chẽvới những nhiệm vụ kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh trở thành người đồnghành tin cậy của các phong trào hành động cách mạng, là nhịp cầu nối giữaĐảng với nhân dân Bên cạnh đó thực hiện chức năng giáo dục, định hướng,tuyên truyền nâng cao tinh thần cảnh giác cách mạng, đấu tranh phản bác làmthất bại các âm mưu, thủ đoạn, luận điệu xuyên tạc, chống phá Ðảng, Nhà nước
ta của các thế lực thù địch và các phần tử cơ hội chính trị Xây dựng Ðảng vữngmạnh về chính trị, tư tưởng, khẳng định nhất quán đường lối, chính sách củaÐảng và Nhà nước, không ngừng nâng cao sự thống nhất tư tưởng trong Ðảng,
sự đồng thuận trong xã hội Vì vậy, công tác tư tưởng, lý luận, là một lĩnh vựcđặc biệt quan trọng trong toàn bộ hoạt động của Ðảng
Từ ngày thành lập Đảng đến nay, Đảng ta luôn coi công tác tư tưởng cùngvới công tác tổ chức góp phần xây dựng Đảng thành đội tiên phong và Bộ thammưu chiến đấu của giai cấp công nhân và nhân dân lao động Chủ tịch Hồ Chí
Minh nói rằng: “Công việc thành hay bại một phần lớn là do nơi tư tưởng, đạo đức, thái độ và lối làm việc của các đồng chí” do đó “Toàn Đảng phải tư tưởng nhất trí, hành động nhất trí, đoàn kết nhất trí mới làm tròn nhiệm vụ của Đảng”
Công tác tư tưởng cũng góp phần đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ các thế hệ cán bộtrung kiên, có đức, có tài của Đảng và Nhà nước để từ đội ngũ này mà giáo dục,giác ngộ, tập hợp, tổ chức, cổ vũ, động viên quần chúng tiến hành các hoạt độngcách mạng, đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, chống lại sự tấn công củalực lượng thù địch và các phần tử cơ hội chính trị, bảo vệ Đảng, bảo vệ cách mạng.Hơn 26 năm đổi mới, công tác tư tưởng một mặt đã tích cực tuyên truyềnchủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương của Đảng,pháp luật, chính sách của Nhà nước, làm sáng tỏ hơn vấn đề lý luận về conđường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta Mặt khác, đã cổ vũ, động viên phongtrào thi đua của mọi tầng lớp nhân dân trên các lĩnh vực, đẩy mạnh thực hiện
Trang 2“nhân cái đẹp, dẹp cái xấu, lấy tích cực đẩy lùi tiêu cực”, góp phần tạo nênnhững thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử của đất nước Tuy nhiên, công tác tưtưởng còn thiếu sắc bén, tính lý luận trên một số mặt còn hạn chế, chưa đáp ứngđược đòi hỏi của thực tiễn cuộc sống đang vận động nhanh chóng và phức tạp.Trước tình hình đó, trong lãnh đạo công tác tư tưởng, Đảng ta đã phát huy
sự đoàn kết, nhất trí trong toàn Đảng, toàn dân và toàn quân tạo thành sức mạnhtổng hợp để biến lý tưởng, mục tiêu, đường lối của Đảng thành niềm tin, ý chíhành động cách mạng của dân tộc, thực hiện mục tiêu dân giàu nước mạnh, xãhội công bằng, dân chủ, văn minh, đưa sự nghiệp đổi mới đến thắng lợi
Đứng trước yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời
kỳ mới, trong Nghị quyết Trung ương 5 (khóa X) đã nhấn mạnh: “về công táctưởng, lý luận và báo chí trước yêu cầu mới”, công tác tư tưởng cần đổi mớimạnh mẽ hơn nữa cả về nội dung và phương thức; mở rộng phạm vi, năng lực
và hiệu quả của công tác tư tưởng
Do đó, qua việc học tập, nghiên cứu môn học Công tác tư tưởng, em thấy
cần phải làm rõ “Những luận điểm cơ bản về công tác tư tưởng của Đảng được trình bày trong các Văn kiện của Đảng từ Đại hội VI đến nay” , làm tiểu
luận kết thúc môn học
Trang 3Chương 1 CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG VÀ VAI TRÒ CỦA CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG CỦA ĐẢNG
1 Khái niệm, vị trí vai trò công tác tư tưởng của Đảng.
1.1 Khái niệm tư tưởng và công tác tư tưởng của Đảng:
Tư tưởng “là phản ánh của hiện thực trong ý thức, là biểu hiện quan hệ của
con người đối với thế giới xung quanh”1 Tư tưởng còn được hiểu là sự suy nghĩ,
là quan điểm là ý nghĩ chung của con người đối với thế giới tự nhiên và xã hội
Tư tưởng tiến bộ, tư tưởng cách mạng có tác động tích cực, thúc đẩy xã hội pháttriển Tư tưởng lạc hậu, phản động sẽ có tác động tiêu cực, kiềm hãm sự pháttriển của xã hội
Con người có nhu cầu vật chất và nhu cầu tinh thần Để thỏa mãn nhu cầuvật chất, con người tổ chức các quá trình sản xuất vật chất để thỏa mãn nhu cầutinh thần, con người cũng tạo ra các sản phẩm tinh thần khi xã hội phân chiathành giai cấp đối kháng, các giai cấp có lợi ích cơ bản đối lập nhau
Như vậy, hệ tư tưởng là gì? Đó là hệ thống quan điểm, tư tưởng và khái
niệm do do một giai cấp hoặc một chính đảng truyền bá Các giai cấp thống trịluôn luôn tìm mọi cách tác động đến các giai cấp, tầng lớp trong xã hội nhằmbiến hệ tư tưởng của giai cấp mình thành hệ tư tưởng thống trị trong đời sốngtinh thần của xã hội, tạo niềm tin thúc đẩy quần chúng hành động vì lợi ích củagiai cấp ấy Đó là hoạt động tư tưởng của giai cấp thống trị
Nói một cách khái quát, hoạt động của chủ thế hệ tư tưởng tác động vàolĩnh vực tinh thần của các giai cấp, tầng lớp trong xã hội nhằm đạt mục đích đặt
ra đó là hoạt động tư tưởng của chủ thể hệ tư tưởng
Công tác tư tưởng của Đảng là gì?
Trong lịch sử, công tác tư tưởng xuất hiện từ khi xã hội loài người phânchia thành giai cấp và theo đó xuất hiện hệ tư tưởng Công tác tư tưởng ra đờinhằm đáp ứng nhu cầu hình thành, phát triển, truyền bá hệ tư tưởng của giai cấpthống trị thành hệ tư tưởng thống trị trong đời sống tinh thần của xã hội
1 Từ điển triết học, Nxb Sự thật, Hà nội, 1976, tr 877
Trang 4Đối với giai cấp vô sản, sự ra đời của Đảng cộng sản là sự kiện đánh dấubước trưởng thành về chính trị, tư tưởng và tổ chức của giai cấp vô sản.
Đồng chí Lê Duẩn viết: “Trong Đảng ta, không có ngành nào già bằngngành tuyên huấn, vì có Đảng đã có nó rồi” Điều đó có nghĩa là trước khi thànhlập Đảng, một bộ phận tiên tiến của trí thức yêu nước và cách mạng đại diện chogiai cấp vô sản đã tiếp thu và truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin vào phong tràocông nhân vào phong trào công nhân và phong trào yêu nước Việt Nam, chuẩn
bị về mặt tư tưởng cho sự ra đời của Đảng cộng sản Việt Nam
Chủ nghĩa Mác-Lênin là nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động củagiai cấp công nhân, của Đảng cộng sản Công tác tư tưởng là bộ phận quan trọnghàng đầu của công tác cách mạng Trong bài báo những bài học của cuộc khởinghĩa Mátxcơva, V.I.Lênin đã nhấn mạnh: “Nâng cao sự giác ngộ của quầnchúng hiện nay cũng như bất cứ lúc nào vẫn là nền tảng và nội dung chủ yếu củatoàn bộ công tác của chúng ta” Hồ Chí minh cũng đã từng đánh giá “lãnh đạoquan trọng nhất là lãnh đạo tư tưởng”
Vì vậy, công tác tư tưởng là khái niệm khá quen thuộc trong xã hội ta, songkhông phải ai cũng hiểu nó một cách tường tận, đầy đủ có hai cách hiểu khácnhau về công tác tư tưởng:
Theo nghĩa rộng: Con người có nhu cầu vật chất và nhu cầu tinh thần Để
thỏa mãn nhu cầu vật chất, con người tổ chức các quá trình sản xuất vật chất.Còn khi ở con người xuất hiện nhu cầu tinh thần thì cũng bắt đầu quá trình sảnxuất ra sản phẩm tinh thần để thỏa mãn nhu cầu đó Khi xã hội loài người phânchia thành giai cấp, giữa các giai cấp đối kháng nhau về lợi ích căn bản cũngnảy sinh nhu cầu sản xuất ra hệ tư tưởng để luận chứng cho địa vị giai cấp mình
và phản ánh, bảo vệ lợi ích giai cấp mình, chống lại giai cấp đối lập, do đó lịch
sử cũng bắt đầu đấu tranh trên lĩnh vực ý thức hệ, đồng thời cũng xuất hiện nhucầu sản xuất và truyền bá các hệ tư tưởng Quá trình sản xuất và truyền bá hệ tưtưởng làm xuất hiện các quan hệ tư tưởng, tức là quan hệ giữa người với ngườitrong quá trình sản xuất và truyền bá hệ tư tưởng (các quan hệ này là sự phảnánh về tinh thần của các quan hệ sản xuất) và các quá trình tư tưởng, tức là quá
Trang 5trình sản xuất hệ tư tưởng (hình thành và phát triển hệ thống quan điểm lý luận),quá trình tái sản xuất hệ tư tưởng (truyền bá hệ tư tưởng), quá trình biến tưtưởng thành sức mạnh vật chất, thành hành động của con người (“vật chất hóa”
có hệ tư tưởng, thông qua đội ngũ các nhà tư tưởng và hệ thống các thiết chế tưtưởng luôn tìm mọi cách tác động, chi phối các quan hệ tư tưởng và quá trình tưtưởng nhằm biến hệ tư tưởng của giai cấp mình thành hệ tư tưởng thống trị trongđời sống tinh thần xã hội, động viên, cổ vũ mọi thành viên trong xã hội tích cựchành động để xây dựng và bảo vệ chế độ Sự tác động của chủ thể hệ tư tưởngđến các quan hệ tư tưởng và quá trình tư tưởng để đạt mục đích đặt ra là làmcông tác tư tưởng
Như vậy, công tác tư tưởng là hoạt động có mục đích của giai cấp, một chính đảng nhằm hình thành, phát triển truyền bá hệ tư tưởng trong quần chúng, thúc đẩy quần chúng hành động vì lợi ích của chủ thể hệ tư tưởng Công tác tư tưởng dưới chủ nghĩa xã hội là hoạt động có mục đích của Đảng cộng sản
và Nhà nước nhằm phát triển truyền bá hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa, biến hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa thành hệ tư tưởng chi phối, thống trị trong đời sống tinh thần xã hội, động viên, cổ vũ tính tích cực, tự giác, sáng tạo của nhân dân trong
sự nghiệp xây dựng và bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa.
Theo nghĩa hẹp: Có một số người hiểu công tác tư tưởng theo một nghĩa hẹp
hơn Với nghĩa hẹp, người ta quan niệm công tác tư tưởng chỉ là hoạt động truyền
bá hệ tư tưởng và đường lối, chính sách của Đảng trong quần chúng; động viên, cổ
vũ quần chúng tham gia xây dựng chủ nghĩa xã hội Thực chất của quan niệm này
là không coi công tác lý luận là một bộ phận hợp thành của công tác tư tưởng, đồng
Trang 6nhất công tác tư tưởng với công tác tuyên truyền và công tác cổ động Đây là quanniệm phiến diện, thiếu cơ sở khoa học về công tác tư tưởng.
Trong lịch sử, công tác tư tưởng xuất hiện và tồn tại khi có các điều kiện sau:
Có hệ tư tưởng và có tuyền bá, đấu tranh tư tưởng
Có các thiết chế tư tưởng, bao gồm thiết chế nghiên cứu, sáng tạo, truyền
bá, lưu giữ hệ tư tưởng và thiết chế đào tạo các nhà tư tưởng
Có đội ngũ những nhà tư tưởng lấy hoạt động nghiên cứu, phát triển, truyền
bá hệ tư tưởng cho một giai cấp nhất định làm nghề nghiệp của mình
Vì vậy, để tăng cường hoạt động tư tưởng, thúc đẩy quá trình hoàn thiện,phổ biến rộng rãi hệ tư tưởng trong xã hội, các giai cấp thống trị, các đảng chínhtrị và nhà nước rất quan tâm chăm lo tạo lập, củng cố các điều kiện trên
1.2 Vị trí, vai trò công tác tư tưởng của Đảng.
Trong sự nghiệp cách mạng do Đảng lãnh đạo, công tác tư tưởng có vai trò hếtsức quan trọng, góp phần xây dựng cương lĩnh, đường lối cách mạng đúng đắn củaĐảng; góp phần xây dựng Đảng vững mạnh về chính trị, tư tưởng và tổ chức; manglại nhân tố tự giác cho quần chúng tham gia sự nghiệp cách mạng trên mọi lĩnh vựckinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội Nghị quyết Trung ương năm khóa X của Đảngcộng sản Việt Nam chỉ rõ: “Công tác tư tưởng, lý luận là một bộ phận cấu thànhđặc biệt quan trọng trong toàn bộ hoạt động của Đảng, là lĩnh vực trọng yếu để xâydựng, bồi đắp nền tảng chính trị của chế độ, tuyên truyền, giáo dục, động viên và tổchức nhân dân thực hiện các nhiệm vụ cách mạng, khẳng định và nâng cao vai tròtiên phong của Đảng về chính trị, lý luận, trí tuệ, văn hóa và đạo đức; thể hiện vaitrò đi trước, mở đường trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”1
Theo C.Mác: “Lý luận sẽ trở thành lực lượng vật chất, một khi nó thâmnhập vào quần chúng” Đường lối đổi mới của Đảng ta chính là kết quả của sựvận dụng chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và tổng kiết một cáchkhoa học, sáng tạo thực tiễn cách mạng xã hội chủ nghĩa và sự nghiệp xây dựngchủ nghĩa xã hội của nhân dân ta Công tác lý luận hiện nay tiếp tục triển khai
11 Một số nhà nghiên cứu cho rằng quá trình tư tưởng còn bao gồm cả quá trình bảo quản, lưu giữ… Các giá trị tư tưởng
Trang 7những thành quả của tư duy lý luận đã đạt được trong thời gian qua, đi sâu tổngkết thực tiễn và phát triển lý luận trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa đấtnước một cách sáng tạo.
Công tác tư tưởng có vai trò bảo vệ hệ tư tưởng của Đảng và cách mạngViệt Nam, vạch trần các thủ đoạn mà chúng thường sử dụng như xuyên tạc vàbôi đen lịch sử cách mạng; lịch sử các lãnh tụ của Đảng và Nhà nước; đồng nhấtnhững sai lầm, khiếm khuyết của chủ nghĩa xã hội hiện thực với bản chất chủnghĩa Mác-Lênin và chủ nghĩa xã hội khoa học; đồng nhất chế độ chính trị xãhội chủ nghĩa và sự lãnh đạo của Đảng cộng sản với chế độ chuyên quyền độcđoán, Nghị quyết Trung ương năm, khóa X của Đảng cộng sản Việt Nam chỉ rõcông tác tư tưởng hiện nay: “đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ và pháttriển chủ nghĩa Mác- Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối củaĐảng, làm cho hệ tư tưởng của Đảng, của giai cấp công nhân, lý tưởng xã hộichủ nghĩa, những giá trị tốt đẹp trong truyền thống văn hóa dân tộc, những tinhhoa văn hóa thế giới chiếm vị trí chủ đạo trong đời sống tinh thần xã hội”1 Trong sự nghiệp cách mạng nói chung, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đấtnước nói riêng, con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển, công tác
tư tưởng góp phần xác lập tiêu chuẩn của con người mới Cương lĩnh xây dựngđất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội viết: “Con người mới- đó làcon người có ý thức làm chủ, ý thức trách nhiệm công dân; có tri thức, sức khỏe
và lao động giỏi; sống có văn hóa và tình nghĩa; giàu lòng yêu nước và tinh thầnquốc tế chân chính”2
Trên tinh thần đó, Nghị quyết Trung ương năm khóa VIII (1998) đã cụ thểhóa 5 đức tính cần có của con người mới giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đạihóa đất nước như sau:
Có tinh thần yêu nước, tự cường dân tộc, vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xãhộ; có ý chí vươn lên thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu, đấu tranh vì hòa bình, độclập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội
11 Đảng cộng sản Việt Nam: Văn kiện Hội nghị Trung ương lần thứ năm khóa X, Nxb Chính trị quốc gia, Hn, 2007, tr 41.
22 C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà nội, 1995, t.1, tr.580
Trang 8Có ý thức tập thể, đoàn kết, phấn đấu vì lợi ích chung.
Có lối sống lành mạnh, nếp sống văn minh, cần kiệm, trung thực, nhânnghĩa, tôn trọng kỷ cương phép nước, quy ước của cộng đồng,
Lao động chăm chỉ với lương tâm nghề nghiệp, có kỷ thuật, sáng tạo, năngsuất cao vì lợi ích bản thân, gia đình tập thể và xã hội
Thường xuyên học tập, nâng cao hiểu biết, trình độ, chuyên môn, trình độthẩm mỹ và thể lực
Hướng vào mục tiêu đó, công tác tư tưởng một mặt góp phần xác định tráchnhiệm của xã hội, đoàn thể, nhà trường và gia đình, chăm lo đến đời sống mọi
mặt của con người Mặt khác, phải hướng vào việc động viên họ thực hiện
đường lối, chính sách của Đảng và Pháp luật của Nhà nước trong thời kỳ đẩymạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa; quán triệt và thực hiện thắng lợi việc xâydựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân để họthực sự là chủ nhân của xã hội
Công tác tư tưởng góp phần quan trọng vào việc ổn định chính trị, đoàn kết
xã hội, làm cho các quan hệ chính trị-xã hội ngày càng phù hợp với đổi mới kinh
tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Công tác tư tưởng làm cho nhân dânthấm nhuần quan điểm của Đảng về đại đoàn kết dân tộc và đoàn kết mọi ngườitrong đại gia đình dân tộc Việt Nam, bao gồm các giai cấp, các tầng lớp, các dântộc, các tôn giáo, người trong nước và người định cư ở nước ngoài… dựa trênnền tảng giai cấp công nhân, nông dân và đội ngũ trí thức làm nòng cốt Đạiđoàn kết chủ yếu phải lấy mục tiêu chung làm điểm tương đồng, đồng thời chấpnhận những điểm khác nhau, không trái với lợi ích chung của dân tộc, cùngnhau xóa bỏ định kiến, mặc cảm, thù hận, hướng về tương lai, xây dựng tin thầnđoàn kết cởi mở, tin cậy lẫn nhau, tất cả vì độc lập của Tổ quốc, tự do hạnh phúccủa nhân dân Nghị quyết Trung ương bảy khóa IX (2003) về phát huy sức mạnhđại đoàn kết toàn dân tộc chỉ rõ: “Đại đoàn kết toàn dân tộc lấy mục tiêu giữvững độc lập, thống nhất Tổ quốc, vì dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằngdân chủ, văn minh, làm điểm tương đồng, xóa bỏ mặc cảm, định kiến phân biệtđối xử về quá khứ, thành phần, giai cấp, xây dựng tinh thần cởi mở, tin cậy lẫn
Trang 9nhau, cùng hướng tới tương lai”1 Công tác tư tưởng góp phần quan trọng trongthực hiện các nhiệm vụ kinh tế-xã hội thông qua tổng kết thực tiễn, bổ sunghoàn thiện các chủ trương, chính sách phát triển kinh tế-xã hội của Đảng và Nhànước Đồng thời, quán triệt sâu sắc các quan điểm đó trong đội ngũ cán bộ, đảngviên và nhân dân, làm cho họ vừa nghiêm túc chấp hành, vừa thực hiện mộtcách sáng tạo Trên lĩnh vực xã hội, công tác tư tưởng góp phần xác lập nhữngquan niệm mới về công bằng, dân chủ đồng thời xây dựng các quan hệ xã hộinhân ái, văn minh Công tác tuyên truyền, cổ động làm cho toàn xã hội chăm lo
đến đời sống của các đối tượng chính sách, trước hết thực hiện chính sách đền
ơn đáp nghĩa đối với những người có công với cách mạng, các đồng chí cán bộ
lão thành, các gia đình thương binh liệt sĩ, mặt khác kịp thời động viên, khuyến
khích mọi tổ chức và cá nhân tham gia vào công tác xóa đói, giảm nghèo vànâng cao đời sống văn hóa, tinh thần cho đồng bào dân tộc, đặc biệt đối với cácvùng đồng bào dân tộc ít người Công tác tư tưởng tích cực tham gia cuộc đấutranh chống tội phạm và các tệ nạn xã hội
Vai trò công tác tư tưởng được thực hiện trước hết là nhờ sự lãnh đạo của
Đảng cộng sản và chủ yếu là nhờ hoạt động của đội ngũ cán bộ làm công tác tưtưởng Bằng nhiều hình thức, phương pháp và phương tiện khác nhau, nhữngcán bộ này cùng ra sức góp phần xây dựng và chuyển tải tri thức cách mạng ởnhững mức độ và khía cạnh nhất định, tạo nên sự đồng tâm, nhất trí trong toànĐảng và nhân dân, thúc đẩy toàn xã hội hành động vì sự nghiệp cách mạng
Công tác tư tưởng có vai trò quan trọng hàng đầu trong hoạt động lãnhđạo của Đảng, nó như một sức mạnh to lớn, một vũ khí sắt bén trong tiến trìnhcách mạng, từ cách mạng giải phóng dân tộc tới cách mạng xã hội chủ nghĩa.Nhất là thành công của sự nghiệp cách mạng của nước ta trong những năm đổimới vừa qua đã chứng minh vai trò, đóng góp to lớn trực tiếp và có hiệu quả củacông tác tư tưởng Điều đó được thể hiện trên một số nội dung sau:
11 Đảng cộng sản Việt Nam: Văn kiện hội nghị lần thứ năm Ban chấp hành Trung ương khóa X, Nxb Chính trị quốc gia, Hà nội, 2007, tr 41-42.
Trang 10Thứ nhất, công tác tư tưởng với ý nghĩa là toàn bộ hoạt động trên lĩnh vực
ý thức của con người nhằm biến tư tưởng tiến bộ, cách mạng thành lực lượngvật chất để xây dựng chế độ mới, làm cho hệ tư tưởng của Đảng, của giai cấpcông nhân, truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc chiếm vị trí chủ đạo trongđời sống xã hội, trở thành một bộ phận cấu thành đặc biệt quan trọng trong toàn
bộ hoạt động cách mạng của Đảng
Thứ hai, công tác tư tưởng, lý luận cùng với công tác tổ chức góp phần xây
dựng Đảng vững mạnh cả về chính trị, tư tưởng và tổ chức Do đó công tác tưtưởng là một bộ phận rất quan trọng của công tác xây dựng Đảng; trực tiếp xâydựng, củng cố và phát triển Đảng về mặt tư tưởng chính trị, đạo đức và văn hóa
Thứ ba, Công tác tư tưởng cùng với các lĩnh vực khác trực tiếp xây dựng
Đảng ta thành bộ tham mưu chính trị của giai cấp, thể hiện ý chí và nguyện vọngcủa nhân dân, gắn bó máu thịt với nhân dân
Thứ tư, công tác tư tưởng là một phương thức lãnh đạo của Đảng, nhằm
củng cố, phát triển, truyền bá hệ tư tưởng khoa học và cách mạng, làm cho hệ tưtưởng đó được xã hội thừa nhận trở thành nền tảng và kim chỉ nam cho mọi hoạtđộng của Đảng, của cách mạng nước ta Góp phần làm sáng tỏ hơn nữa conđường đi lên chủ nghĩa xã hội, tạo ra sự nhất trị và đồng thuận cao về tư tưởngtrong Đảng và sự thống nhất về chính trị tinh thần trong nhân dân
Thứ năm, công tác tư tưởng có vai trò quan trọng nâng cao kiến thức, trình
độ trí tuệ, bồi dưỡng ý chí, tình cảm, lối sống tốt đẹp cho con người Việt Nam
Thứ sáu, Công tác tư tưởng còn là một phương thức thực hiện dân chủ xã
hội chủ nghĩa, là vũ khí sắc bén tấn công lại sự phá hoại của các thế lực thù địchtrên trận địa tư tưởng – lý luận – văn hóa
2 Những luận điểm cơ bản của công tác tư tưởng được trình bày trong các văn kiện của Đảng từ Đại hội thứ VI cho đến nay.
Bước vào thời kỳ đổi mới, Đảng ta chỉ rõ: “để tăng cường sức chiến đấu
và năng lực tổ chức thực tiễn của mình, Đảng phải đổi mới về nhiều mặt: “đổi
Trang 11mới tư duy, trước hết là tư duy kinh tế; đổi mới tổ chức đổi mới đội ngũ cán bộ;đổi mới phong cách làm việc và công tác”1.
Đổi mới tư duy, nâng cao phẩm chất cách mạng của cán bộ, đảng viên vànhân dân là nhiệm vụ chủ yếu của công tác tư tưởng Muốn đổi mới tư duy,Đảng ta phải nắm vững bản chất cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Mác -Lênin, kế thừa di sản quý báu về tư tưởng và lý luận cách mạng của Chủ tịch HồChí Minh, của đồng chí Lê Duẩn và các đồng chí lãnh đạo khác của Đảng, tiếpthụ những thành tựu lý luận, những kinh nghiệm mới phong phú của các đảnganh em, những kiến thức khoa học của thời đại Phải đẩy mạnh công tác nghiêncứu lý luận, tổng kết có hệ thống sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ
Tổ quốc, rút ra những kết luận đúng đắn, khắc phục những quan niệm sai lầmhoặc lỗi thời Đổi mới tư duy không có nghĩa là phủ nhận những thành tựu lýluận đã đạt được, phủ nhận những quy luật phổ biến của sự nghiệp xây dựng chủnghĩa xã hội, phủ nhận đường lối đúng đắn đã được xác định, trái lại, chính là bổsung và phát triển những thành tựu ấy
Các văn kiện của Đại hội lần thứ VI thể hiện bước đầu sự đổi mới tư
duy của Đảng Mỗi chúng ta, từ người lãnh đạo đến đảng viên thường, dù hoạtđộng trong lĩnh vực nào cũng cần kiểm tra lại nhận thức của mình, sớm lĩnh hộiđược những quan niệm mới, kiên quyết gạt bỏ những quan niệm sai lầm Làmquán triệt các nghị quyết của Đại hội đến từng đảng viên, từng người lao động,tạo nên sự đổi mới về nhận thức, nâng cao nhiệt tình cách mạng của cán bộ,đảng viên và nhân dân là nhiệm vụ hàng đầu của công tác tư tưởng
Cùng với việc đổi mới tư duy, công tác tư tưởng phải hướng vào việc bồidưỡng phẩm chất, đạo đức mới, nâng cao tinh thần yêu nước và yêu chủ nghĩa
xã hội, tinh thần quốc tế vô sản và tinh thần quốc tế xã hội chủ nghĩa, khơi dậy ýchí cách mạng của quần chúng Phẩm chất chính trị của mỗi người phải thể hiện
ở lập trường vững vàng trong cuộc đấu tranh giữa hai con đường, giữa ta vàđịch, giữa cái lành mạnh và cái hư hỏng; ở ý chí bền bỉ, tính năng động, sáng
11 Đảng cộng sản Việt Nam: Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Nxb Sự thật, Hà nội, 1991, tr.15
Trang 12tạo, ý thức trách nhiệm cao, làm việc có hiệu quả thiết thực; ở lòng tin vào sứcmạnh của nhân dân, vào sự lãnh đạo của Đảng trong cuộc đấu tranh thực hiệnnhiệm vụ Tâm trạng bi quan, dao động, mất lòng tin, mất phương hướng, tráivới bản chất tốt đẹp của người chiến sĩ cách mạng tiên phong phải được khắcphục Vấn đề đạo đức xã hội đang được đặt ra một cách cấp bách Trong xã hội
ta đang diễn ra cuộc đấu tranh giữa hai lối sống: lối sống có lý tưởng, lànhmạnh, trung thực, sống bằng lao động của mình, có ý thức tôn trọng và bảo vệcủa công, chăm lo lợi ích của tập thể và của đất nước, với lối sống thực dụng,dối trá, ích kỷ, ăn bám, chạy theo đồng tiền Các lực lượng làm công tác tưtưởng phải tích cực tham gia cuộc đấu tranh này, lên án, vạch trần bản chất thốinát của lối sống cũ, khẳng định mạnh mẽ và truyền bá rộng rãi những giá trị đạođức mới, thúc đẩy quá trình hình thành lối sống mới
Trên thế giới và trong nước ta, cuộc đấu tranh giữa hệ tư tưởng xã hội chủnghĩa và hệ tư tưởng tư sản đang diễn ra gay gắt Kẻ thù ở ngoài nước và trongnước thường xuyên tìm cách phá chúng ta về tư tưởng Chúng tung ra đủ loạiluận điệu xuyên tạc nhằm phá hoại Đảng và chế độ ta Những người cộng sảnphải nêu cao tinh thần cách mạng tiến công, nhạy cảm nắm bắt tình hình, kịpthời đập tan mọi luận điệu phản tuyên truyền của chúng Nhưng thời gian qua,công tác tư tưởng chưa thực sự tiến hành theo hướng đó Đã có lúc, có nơi, một
số đảng viên thụ động, bàn quan, bất lực trước sự lan tràn của những tin đồnnhảm, những dư luận ác ý, tê liệt trước sự tiến công của địch về tư tưởng Đểkhắc phục tình trạng không bình thường đó, cần tổ chức lại công tác đấu tranhchống chiến tranh tâm lý của địch, nhất là ở những thành phố lớn
Công tác tư tưởng phải đổi mới về nội dung và hình thức, tổ chức vàphương pháp, con người và phương tiện
Phải nâng cao chất lượng sinh hoạt của các tổ chức đảng từ trung ươngđến chi bộ Hiệu quả các cuộc hội nghị phải thể hiện trên hai mặt: đề ra đượcchủ trương, biện pháp để giải quyết các nhiệm vụ; có tác dụng giúp những ngườitham gia sinh hoạt nắm vững quan điểm của Đảng, tiếp nhận được thông tin,kinh nghiệm, hiểu biết mới, tăng thêm ý thức trách nhiệm Các cuộc sinh hoạt có
Trang 13chất lượng của cấp ủy và tổ chức cơ sở đảng là điều kiện đầu tiên để triển khai
có hiệu quả công tác tư tưởng
Các tổ chức đảng phải xây dựng được đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyềnviên có phẩm chất cách mạng, có trình độ chính trị và nghiệp vụ ngày càngđược nâng cao, thường xuyên bồi dưỡng và sử dụng đội ngũ ấy trong công táctuyên truyền đường lối, chính sách của Đảng Việc chậm hình thành đội ngũnày là do coi nhẹ hình thức tuyên truyền miệng, thiếu nội dung phong phú, hấpdẫn và những phương tiện vật chất cần thiết cho các báo cáo viên
Các phương tiện thông tin đại chúng có nhiệm vụ truyền bá đường lối,chính sách của Đảng, đi sát thực tế, thông tin kịp thời và phân tích sâu sắcnhững sự kiện mới; phát hiện và phản ánh trung thực những điển hình tiên tiến,nhiệt tình ủng hộ, cổ vũ những nhân tố mới, dũng cảm đấu tranh chống nhữnghiện tượng lạc hậu, trì trệ và mọi biểu hiện tiêu cực khác; đề cập và chỉ raphương hướng giải quyết những vấn đề thiết thực mà xã hội quan tâm; xây dựng
dư luận xã hội lành mạnh, động viên quần chúng tích cực hoàn thành nhiệm vụcách mạng
Báo chí là tiếng nói của Đảng, đồng thời cũng phản ánh tiếng nói củaquần chúng Trình độ mọi mặt của nhân dân ta ngày càng cao đòi hỏi báo chí vàcác phương tiện thông tin khác phải bảo đảm tính chân thực, nâng cao chấtlượng, tăng cường tính quần chúng và tính chiến đấu, khắc phục tình trạng giảnđơn, đơn điệu, hời hợt, sáo rỗng, một chiều
Nâng cao chất lượng công tác xuất bản cả ở Trung ương và địa phương,bảo đảm có nhiều sách bổ ích, kịp thời phát hiện và xử lý những trường hợp viphạm nguyên tắc và thiếu trách nhiệm dẫn tới xuất bản và phát hành văn hóaphẩm có hại Cố gắng xuất bản một số sách chính trị, khoa học, kỹ thuật, vănhọc có chất lượng, với khối lượng tương đối lớn, đủ cung cấp cho mỗi cơ sởmột tủ sách hay
Các tổ chức đảng phải quan tâm chỉ đạo công tác văn hóa, văn nghệ.Không hình thái tư tưởng nào có thể thay thế được văn học và nghệ thuậttrong việc xây dựng tình cảm lành mạnh, tác động sâu sắc vào việc đổi mới nếp
Trang 14nghĩ, nếp sống của con người Văn học, nghệ thuật phải không ngừng nâng caotính đảng và tính nhân dân, gắn bó với hai nhiệm vụ chiến lược của cách mạng,nắm bắt nhạy bén hiện thực đang diễn biến phức tạp, sớm phát hiện và biểudương cái mới, tạo nên những điển hình sống động, khẳng định những mầm nonđang nảy sinh trong cuộc sống, mạnh dạn phê phán những mặt tiêu cực cản trở
sự đổi mới của xã hội Tính chân thực, tính tư tưởng và tính nghệ thuật bao giờcũng là tiêu chuẩn của giá trị tác phẩm hiện thực xã hội chủ nghĩa Đảng yêu cầucác văn nghệ sĩ thường xuyên trau dồi ý thức trách nhiệm của công dân, chiến sĩ,thực hiện chức trách cao quý: tạo nên những giá trị tinh thần, bồi dưỡng tâm hồn
và tình cảm, xây dựng nhân cách và bản lĩnh của các thế hệ công dân, xây dựngmôi trường đạo đức trong xã hội Đẩy mạnh công tác phê bình văn học, nghệthuật với tinh thần xây dựng, dũng cảm và vô tư, khắc phục thói nể nang vànhững khuynh hướng lệch lạc, loại trừ các biểu hiện thô thiển
Đảng bộ các cấp cần tạo những điều kiện thuận lợi cho việc sáng tác vàbiểu diễn của những người làm công tác văn hóa, văn nghệ, bồi dưỡng thế giớiquan khoa học và nhân sinh quan cách mạng cho văn nghệ sĩ, chú trọng lựclượng trẻ xuất hiện từ phong trào lao động, sản xuất và chiến đấu Nâng caotrình độ lãnh đạo văn hóa, văn nghệ của cán bộ quản lý các cấp cho phù hợp vớitính đặc thù và yêu cầu phát triển của văn hóa, văn nghệ, chống lối gò ép hoặcbuông lỏng
Cải cách toàn diện công tác của các trường đảng, nâng cao chất lượng đàotạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ lãnh đạo và quản lý các cấp
Hệ thống trường đảng phải tập trung sức đào tạo đội ngũ cán bộ kế cận đượclựa chọn theo quy hoạch và thường kỳ tổ chức bồi dưỡng cho các cán bộ lãnh đạo vàquản lý đương chức Các cấp ủy phải xây dựng quy hoạch cán bộ để trên cơ sở đóthực hiện công tác đào tạo, bồi dưỡng và bố trí, sử dụng cán bộ Đổi mới đội ngũ cán
bộ giảng dạy, viết lại sách giáo khoa và đổi mới phương pháp dạy và học
Mở rộng hình thức học tập tại chức, tổ chức cho hàng triệu cán bộ, đảngviên, đoàn viên thanh niên, v.v học tập chủ nghĩa Mác - Lênin theo các chươngtrình đã được quy định, nhằm trang bị cho họ thế giới quan, phương pháp luận
Trang 15khoa học, nhân sinh quan cộng sản chủ nghĩa và đường lối, chính sách của Đảng
Từ Đại hội VI đến nay là thời gian có nhiều thử thách lớn đối với sự lãnhđạo của Đảng ta Trong tình hình đất nước và quốc tế có những diễn biến nhanh
và phức tạp, Đảng đã kiên trì đường lối đổi mới, đề ra và lãnh đạo nhân dân thựchiện có kết quả một số chủ trương, chính sách lớn về đối nội và đối ngoại, mở rahướng phát triển mới của đất nước; tích cực sửa chữa những khuyết điểm màĐại hội VI đã chỉ ra
Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII tiếp tục khẳng định:
“Đổi mới, nâng cao chất lượng công tác tư tưởng, phục vụ tốt yêu cầu nâng caotrình độ trí tuệ trong Đảng, quán triệt và phát triển các Nghị quyết Đại hội VIIcủa Đảng, động viên toàn Đảng, toàn dân, toàn quân phấn đấu thực hiện thắnglợi kế hoạch kinh tế - xã hội 5 năm 1991-1995, nâng cao hơn nữa lòng tin củanhân dân vào sự nghiệp đổi mới
Tiếp tục bồi dưỡng cho cán bộ, đảng viên và nhân dân những nguyên lý
cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ ChíMinh, những quan điểm đường lối của Đảng Bồi dưỡng tinh thần độc lập tựchủ, ý chí tự lực, tự cường kết hợp với mở rộng hợp tác quốc tế, cần, kiệm xây
11 Đảng cộng sản Việt Nam: Văn kiện hội nghị lần thứ năm Ban chấp hành Trung ương khóa X, Nxb Chính trị quốc gia, Hà nội, 2007, tr 41-42.
Trang 16dựng và bảo vệ Tổ quốc Nêu cao cảnh giác chống mọi âm mưu và thủ đoạnchia rẻ, phá hoại của kẻ thù đối với sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta
Tổ chức công tác nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn, nâng cao trình
độ năng lực vận dụng chủ nghĩa Mác – Lê nin vào hoàn cảnh cụ thể nước ta, gópphần xây dựng chủ trương chính sách của Đảng, lý giải những vấn đề mới màcuộc sống đặt ra Đổi mới căn bản công tác giáo dục lý luận chính trị”1
Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII đã yêu cầu nâng cao
bản lĩnh chính trị, phẩm chất và năng lực cán bộ, đảng viên trong tình hình hiệnnay là rất cần thiết và yêu cầu công tác tư tưởng, lý luận phải hướng, tập trung
và các nội dung sau:
“Kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Trong bất kỳtình huống khó khăn nào cũng không dao động xa rời mục tiêu đó
Kiên định và vận dụng sáng tạo, góp phận phát triển chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, xuất phát đầy đủ từ thực tiễn Việt Nam, trên cơ sởxây dựng đường lối, chủ trương và chính sách đúng.Giữ vững nguyên tắc tậptrung dân chủ, thực hiện tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách, thường xuyên tựphê bình và phê bình, giữ gìn đoàn kết thống nhất trong Đảng
Thường xuyên giáo dục, bồi dưỡng lập trường quan điểm, ý thức tổ chứccủa giai cấp công nhân, xây dựng đội ngũ cán bộ và đảng viên theo quan điểmcủa giai cấp công nhân
Củng cố mối quan hệ gắn bó mật thiết với nhân dân, tăng cường khối đại đoànkết toàn dân Chăm lo đời sống, thực sự phát huy quyền làm chủ của nhân dân
Trung thành với chủ nghĩa quốc tế của giai cấp công nhân, kết hợp sứcmạnh dân tộc với sức mạnh thời đại
Công tác lý luận trước hết hướng vào những vấn đề do cuộc sống đặt ra,làm rõ căn cứ khoa học của các giải pháp, dự báo các xu hướng phát triển, gópphần bổ sung, hoàn thiện đường lối của Đảng, làm cho ngày càng sáng tỏ conđường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta
1 1 Đảng cộng sản Việt Nam: Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1987, tr.124.
Trang 17Mọi cán bộ, đảng viên, trước hết là các cán bộ lãnh đạo chủ chốt, phải có kếhoạch thường xuyên học tập, nâng cao trình độ lý luận chính trị, kiến thức và nănglực hoạt động thực tiễn Học tập là nghĩa vụ bắt buộc đối với mọi cán bộ, đảng viên
và phải được quy định thành chế độ Lười học tập, lười suy nghĩ, không thườngxuyên tiếp nhận những thông tin mới, cũng là biểu hiện của sự thoái hoá
Uốn nắn những nhận thức lệch lạc, những quan điểm mơ hồ, những biểuhiện dao động về tư tưởng, suy giảm niềm tin vào chủ nghĩa xã hội và sự lãnh đạocủa Đảng Phê phán và bác bỏ những quan điểm sai trái, thù địch Đảng viên cóquyền được phát biểu ý kiến trong tổ chức, được bảo lưu ý kiến, nhưng phải chấphành nghị quyết của Đảng, không được truyền bá những quan điểm trái với quanđiểm, đường lối của Đảng, không được làm lộ bí mật của Đảng và nhà nước Tổchức đảng cần quản lý, có biện pháp xử lý kịp thời đối với những đảng viên viphạm nguyên tắc đảng hoặc lợi dụng dân chủ để tuyên truyền chống Đảng
Khắc phục tình trạng một bộ phận cán bộ, đảng viên sa sút phẩm chất đạođức Cán bộ, đảng viên phải gương mẫu tự rèn luyện, tự phấn đấu nâng cao đạođức cách mạng “cần kiệm, liêm chính, chí công vô tư”, khắc phục chủ nghĩa cánhân Không được lợi dụng việc pháp luật chưa đồng bộ hoặc cơ chế, chính sáchcòn những chổ sơ hở để làm ăn bất chính, đục khoét của công Các tổ chức đảngphải thường xuyên giáo dục, rèn luyện, quản lý đảng viên, kể cả đảng viên là cán
bộ cao cấp Xác định rõ những việc liên quan đến kinh doanh tư nhân, đến việc làmcho người nước ngoài mà công chức không được phép làm; quy định chặt chẽ việcnhận quà biếu, tiếp khách; quy định chế độ cán bộ, công chức, đảng viên, trước hết
là những người giữ cương vị lãnh đạo chủ chốt ở các cấp, phải báo cáo và chịu sựkiểm tra về thu nhập, về tài sản Những người giàu lên một cách bất thường phải có
sự kiểm tra của tổ chức đảng Quy đinh trách nhiệm của những cán bộ, đảng viên
có vợ, chồng và con làm ăn phi pháp; định rõ những hoạt động kinh doanh mà vợ,chồng, con của cán bộ lãnh đạo chủ chốt đương chức ở trung ương và địa phươngkhông được phép làm Đảng viên không làm hoặc mượn danh nghĩa người thân đểlàm kinh tế tư bản tư nhân