Cách Phục Hồi (Trồng Rừng) Hệ Thực Vật Ở Vùng Đất Cát Vn.ppt

Cách phục hồi hệ thực vật ở vùng đất cát Việt Nam Cách phục hồi hệ thực vật ở vùng đất cát Việt Nam GV hướng dẫn TS Trương Thị Hiếu Thảo HV thực hiện • Vùng đất cát ven biển Việt Nam được hình thành c[.]

Cách phục hồi hệ thực vật ở vùng

đất cát Việt Nam

GV hướng dẫn: TS Trương Thị Hiếu Thảo

HV thực hiện:

• Vùng đất cát ven biển Việt Nam được hình thành cách đây khoảng 600.000 năm, hiện nay chúng vẫn đang tiếp tục hình thành và có địa hình bằng phẳng Đặc điểm tự nhiên của vùng đất cát ven biển nước ta

vô cùng khắc nghiệt, trong khi đó những vùng này có vai trò vô cùng quan trọng trong việc bảo vệ môi trường, đa dạng sinh học, an ninh quốc phòng và vấn đề phát triển kinh tế - xã hội Việc xây dựng rừng phòng hộ chắn gió, chắn cát ven biển là một giải pháp rất có hiệu quả

và đã được thực hiện ở nước ta hàng chục năm nay

Tại xã Phú Thuận, huyện Phú Vang (TTH)

hiện có khoảng 6km bờ biển đang bị sạt lở

nghiêm trọng nhiều điểm đã tiến sát móng nhà

dân

Đã có hàng chục hộ dân phải đập bỏ nhà cửa đi nơi khác lánh nạn, khiến vùng quê này trở nên tiêu điều, xơ xác

• Ở Việt Nam, các nghiên cứu về hạn hán và sa mạc hóa đã được triển khai trong 10 năm trở lại đây, chủ yếu tập trung vào 2 vấn đề chính:

• Các nghiên cứu cơ bản về hạn hán, hoang mạc hóa - sa mạc hóa và tác động đến dân sinh, kinh tế, văn hóa, xã hội.

• Các giải pháp phòng chống và giảm nhẹ hạn hán bao gồm các giải pháp công trình (chủ yếu tập trung vào công trình thủy lợi) và phi công trình (nghiên cứu xây dựng các

hệ thống dự báo, cảnh báo sớm, các giải pháp về thể chế chính sách giảm nhẹ hạn hán,

sử dụng tài nguyên nước hiệu quả )

I Một số mô hình và biện pháp phòng chống sa mạc hóa

• Mô hình kết hợp cây lâm nghiệp, cây công nghiệp cho cụm gia đình: cây lâm nghiệp (keo lá tràm, bạch đàn, muồng đen, phi lao) được trồng hỗn giao, theo hàng hoặc theo băng hai hàng; cây nông nghiệp (đậu, lạc, dưa hấu lấy hạt, cà chua, ớt ) được trồng ở khoảng giữa các đai trồng cây công nghiệp Mô hình này có tác dụng phòng chống cát bay, hạn chế bốc hơi, cải thiện độ ẩm đất, tuy nhiên khó áp dụng tại những nơi có điều kiện tự nhiên quá khắc nghiệt

• Mô hình trồng cây chắn gió: đây là mô hình trồng cây lâm nghiệp (keo lá tràm, phi lao, xoan chịu hạn) quy mô lớn tạo thành các băng rừng chắn gió, bảo vệ đất nông nghiệp và các khu dân cư khỏi sự xâm lấn của cát di động.

• Mô hình đào ao kết hợp công tác nông lâm kết hợp: được thực hiện tại những nơi điều kiện nguồn nước cho phép, ao có thể trữ nước mưa hoặc thu nước ngầm, cây lâm nghiệp được trồng tại các hướng gió chính để ngăn gió và cát di động, phía sau trồng các loài cây ăn quả và cây nông nghiệp ngắn ngày.

• Một số biện pháp bảo vệ đất và nước: phủ gốc chống bốc hơi, dùng chế phẩm giữ ẩm

Măng tây xanh tươi mơn mỏn giữa vùng đất

cát bạc màu, nắng nóng trên 400C Củ cải trắng cho năng suất cao, đạt 20-22 tấn/ha

Chị Lê Thị Minh ở xã Thạch Văn (huyện Thạch Hà, Hà Tĩnh) cho biết, trồng rau

củ quả trên đất cát ven biển đã mang lại nguồn thu nhập cao cho người dân

II Kỹ thuật trồng rừng và xây dựng mô hình trồng rừng phòng hộ chắn gió, chắn cát ven biển

1 Các mô hình trồng rừng

• Xây dựng dải rừng phòng hộ xung yếu chống cát bay trên đất cát mới

bồi nằm sát bờ biển, đây là loại đất cát trẻ nhất, cần trồng ngay các dải

rừng phòng hộ xung yếu với mật độ cây tương đối cao và liên tục với

bề dày tối thiểu của đai rừng này là 100m, chạy song song với bờ biển

• Xây dựng rừng phòng hộ để cố định các cồn cát di động và bán di

động, trên các cồn cát này cần phải trồng ngay các rừng phòng hộ phủ

kín toàn bộ diện tích của các cồn cát di động và bán di động này

• Xây dựng các dải rừng phòng hộ chống cát bay, trên đất cát ven biển để phát

triển sản xuất nông nghiệp, xung quanh các bờ ruộng đắp cao từ 0.8 – 1.2m

với bề rộng của mặt ruộng từ 0.6 – 1m hoặc rộng hơn nữa theo dạng ô cờ

• Xây dựng các dải rừng phòng hộ, phục vụ nuôi tôm trên đất cát ven biển

Chăm sóc rừng cây chắn cát bay, cát chảy ở

Quảng Bình Ảnh: Mạnh Thành

2 Loài cây

• Do phải tạo rừng phòng hộ trên những vùng đất cát khô hạn, nghèo dinh dưỡng với chức năng phòng hộ chống gió, chắn cát ven biển nên lựa chọn loài cây trồng rừng rất được quan tâm, đây là một trong những khâu cốt yếu quyết định đến sự thành bại của công tác trồng rừng

Giống Bạch đàn Giống Keo lai Giống Xoan ta

Một số tiêu chí lựa chọn loài cây trồng rừng phòng

hộ chắn gió, chắn cát ven biển như sau:

• Cây được trồng trong đai rừng có đặc điểm sinh thái phù hợp khí hậu đất đai của địa phương, để có thể sinh trưởng tốt, ổn định và phải sống lâu

• Cây được trồng phải có chiều cao nhất định để đáp ứng yêu cầu phòng hộ Nên chọn cây mọc nhanh, mau khép tán, tán lá đều đặn và không rụng nhiều lá về mùa có gió hại

• Cây dễ trồng, dễ chăm sóc, sẵn nguồn giống, tái sinh thiên nhiên bằng hạt hay chồi tương đương rõ ràng

• Cây có thể cung cấp gỗ, củi, nguyên liệu xây dựng Bản thân cây phòng hộ ít gây tác hại cho cây nông nghiệp như rễ không ăn quá sâu, không phải là cây kí chủ sâu bệnh của cây nông nghiệp

• Cây có bộ rễ phát triển sâu, rộng, khỏe, vững, lá có cấu tạo hạn chế thoát hơi nước Tán lá dày, thường xanh.

• Cây sống lâu năm, có khả năng chống chịu với bão, gió cát, khô hạn.

• Cây đa tác dụng, mang lại thu nhập cho chủ rừng mà không ảnh hưởng đến khả năng phòng hộ.

• Cây không có hoặc ít ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của cây nông nghiệp.

Các loài cây ưu tiên trồng rừng phòng hộ chắn gió, chắn cát ven biển như: keo dây, keo lá liềm, keo lá tràm, keo tumida, phi lao, xoan chịu hạn, bạch đàn trắng Caman, bạch đàn trắng têrê, dừa, muồng đen, keo dậu,

Tùy theo vị trí và nhiệm vụ của cây trong đai rừng mà chia ra cây chính, cây bạn, cây bụi, cây ăn quả.

3 Mô hình kết hợp cây lâm nghiệp với cây nông nghiệp

• Ở các tỉnh vùng cát ven biển Nam Trung Bộ từ đèo Hải Vân trở vào, hệ sinh thái vùng cát bao gồm các cồn cát, bãi cát di động, bãi thấp, bãi cao,

hồ, bàu Thực vật vùng cát bao gồm các cây tự nhiên và cây trồng có đặc tính chung là chịu hạn, chịu gió cát ven biển, sống trong điều kiện nghèo dinh dưỡng, nhiệt độ cao Ngoài tính thích nghi cao của các loài cây tự nhiên, cây trồng nhân tạo cũng được người dân lựa chọn, lai tạo để thu được một tập đoàn thích nghi với vùng cát

• Cây lâm nghiệp chủ yếu là phi lao, bạch đàn, keo tai tượng, tràm bông vàng chủ yếu để chắn gió, chắn cát bay, cát lấn, ngoài ra có thể thu hoạch lấy gỗ hoặc làm nguyên liệu cho các ngành khác Cây công nghiệp chủ yếu là cây ngắn ngày như lạc, vừng, dưa hấu lấy hạt, các loài cây họ đậu Cây ăn quả tương đối phong phú gồm đào lộn hột, dừa, chanh, bưởi, xoài, dưa hấu, mãng cầu xiêm, đu đủ, dứa Đặc biệt ở tỉnh Ninh Thuận có cây nho và tỉnh Bình Thuận có cây thanh long là cây trồng mang lại hiệu quả kinh tế lớn Cây lương thực chủ yếu là khoai lang, lúa chủ yếu được trồng trên nền đất phù

sa bồi trên nền cát

Ứng dụng công nghệ thu trữ nước mưa xây dựng

mô hình nông lâm nghiệp kết hợp thủy lợi góp phần phòng chống sa mạc hóa ở tỉnh Bình Thuận

5 Mô hình VAC ở vùng đất cát ven biển

• Đặc điểm của vùng đất cát là đất xấu, nghèo mùn, nghèo đạm và các chất dinh dưỡng khác, tỷ lệ cát 95%

• Ở các tỉnh ven biển miền Trung, trong mùa hè có gió Lào khô nóng thổi xen kẽ từ tháng 4 đến tháng 8 và từ tháng 10 đến tháng 3 năm sau

có gió mùa Đông Bắc lạnh và ẩm

• Đất cát không có khả năng giữ nước, nên trong mùa khô nước ngầm tụt xuống quá sâu, thiếu nước nghiêm trọng cho sản xuất nông nghiệp

và đời sống

Mô hình VAC trên đất cát

a Trên các cồn cát và đụn cát

• Mô hình VAC ở đây là trồng rừng kết hợp với chăn nuôi dưới tán rừng

và trồng cây công nghiệp Trên cát đụn cát mới bồi ngay sát bờ biển, đất còn tốt nên trồng ngay các dải rừng phi lao, nhắm ngăn chặn cát bay và chống thoái hóa của đất cát do rửa trôi, đồng thời cung cấp gỗ, củi cho dân sinh Nốt sần rễ phi lao có khả năng cố định đạm

• Trên các cồn cát di động, đất đã xấu đi nên phi lao mọc kém, cây thấp nhưng nhờ tán rừng cản gió, hệ rễ phi lao đan chéo chằng chịt nên các hạt giống cỏ và các loài cây bụi thân gỗ được giữ lại, mọc lên tạo các quần lạc thực vật

Dự án “Trồng dừa xiêm lùn trên cát” tại  xã Vĩnh Thái Đây là mô hình dự án được huyện Vĩnh

Linh quan tâm nhằm chuyển đổi sinh kế cho người dân sau sự cố môi trường biển.

b Trên đất cát ven biển

• Dạng đất này có địa hình tương đối bằng phẳng và thấp, thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp nhưng do ảnh hưởng của gió và cát bay nên năng suất cây trồng thấp Mục tiêu của

mô hình VAC ở đây là ổn định và tăng năng suất sản xuất nông nghiệp với việc trồng rừng phòng hộ.

• Ở một số địa phương khu vực giữa và Nam Trung Bộ (Thừa Thiên Huế, Quảng Nam, Đà Nẵng) nhân dân đã xây dựng các ô vuông theo hình bàn cờ thành từng thửa ruộng hình vuông rộng 50 - 50 m Xung quanh ruộng đắp các bờ cát cao 0,8-1,2 m, mặt bờ rộng 0,6- 1,0 m Trên bờ trồng hai hàng phi lao, giữa các ô (thửa) ruộng có các bờ cát gần nhau hơn

và các hàng phi lao trồng rất dày để phòng hộ cho các cây nông nghiệp trồng trong ruộng

Nuôi tôm trên đất cát ở Thanh Hóa

• Phương thức canh tác là trồng xen canh gối vụ lúa, lạc, vừng, kê, củ đậu Cây phi lao cho thu hoạch gỗ, củi đun ; lá dùng làm phân cho khoai lang,

có nơi người ta trồng cỏ ở hai mép bờ ruộng để chống sụt cát

• Ở một số địa phương thuộc phía bắc Trung Bộ (Nghệ An, Hà Tĩnh) - nơi có nhiều kinh nghiệm thì cơ cấu VAC phong phú hơn và gồm các mô hình sau:

• - Cây lâm nghiệp: phi lao, sú vẹt, xoan, tre, mây

• - Cây công nghiệp: dừa, dâu tằm, thầu dầu, lạc, kê

• - Cây nông nghiệp: lúa, ngô, khoai lang, đậu đỗ, dưa các loại

• Cách thiết kế vườn như sau:

• Từ bờ biển vào là: trồng một băng phi lao rộng 80-100 m, sau đó đào một lạch cạn rộng 2-3 m, phía trong trồng phi lao xen cây nông nghiệp (lạc, đậu, thầu dầu ) theo băng rộng khoảng 100 m, tiếp đến là trồng tre, mây, dừa, dâu nuôi tằm , phía trong là làng xóm

• Do đã có rừng phòng hộ và những băng rừng trồng hoặc trồng xen canh nên mùa màng ổn định, cơ cấu VAC có thể thực hiện thuận lợi Rừng và vườn rừng đã mở đường cho VAC phát triển toàn diện như chăn nuôi bò, lợn, gia cầm, nuôi cá nước ngọt và nước lợ Nhiều loại cỏ chịu khô hạn mọc dưới tán rừng phi lao có thể chăn nuôi bò thuận lợi

Nuôi tôm trên cát ở Miền Trung (Nguồn Internet)

• Ở Nghệ An, Hà Tĩnh, Phú Yên đã chọn được những giống bò tốt thích nghi với điều kiện khô, nóng, thiếu nước ngọt, biên độ nhiệt độ ngày đêm lớn Ngoài ra, người ta còn chăn nuôi cả hươu, thỏ, o ng, tằm dâu, lợn, gia cầm

ở đây có tập quán phơi khô nghiền bột các loại dây lang, dây lạc làm thức

ăn dự trữ cho vật nuôi hoặc bán ở chợ như bán cám gạo hay cám ngô

c Trên đất cát biển bằng

• Loại đất này phân bố khá sâu vào phía trong đồng ở hầu hết các tỉnh miền Trung Nhiều vùng đất trồng lúa và hoa màu, nhiều vùng đất làm vườn nhiều tầng cây như cau, cam, quýt, dâu tằm, chuối, đu đủ, dứa, củ dong, sắn, đào lộn hột, na, dứa, dâu tằm, đậu

• Đặc điểm đất ở đây là đất cát, chóng khô, mực nước ngầm cao nên cần lên luống cao, trộn thêm đất sét, phân hữu cơ và tăng cường biện pháp chống hạn

Trồng dứa công nghệ cao, hướng chuyển đổi cây trồng mới

ở huyện Gio Linh

II Thực trạng trồng cây lâm nghiệp trên đất

cát ven biển tỉnh Thừa Thiên Huế

• Theo Sở NN & PTNT tỉnh TTH, dự án trồng rừng phòng hộ ven biển, vùng cát, một trong những hợp phần quan trọng của Chương trình trồng mới năm triệu ha rừng được triển khai tại 28 xã thuộc 5 huyện Phong Điền, Quảng Điền, Hương Trà, Phú Vang, Phú Lộc Qua 10 năm thực hiện, dự án đã đem lại hiệu quả nhất định về kinh tế, xã hội

và môi trường, trong đó hiệu quả về sinh thái được nâng lên rõ rệt Hệ thống đồi cát ở các vùng Ngũ Điền và các vùng bán di động trước đây vốn hoang hóa giờ đã được phủ xanh, tạo điều kiện về cảnh quan để phát triển du lịch ven biển và kinh tế trang trại trên cát

• Xã Điền Môn là một trong những xã ven biển của huyện Phong Điền tham gia dự án trồng rừng phòng hộ vùng cát (Dự án 661) Từ năm 2001 đến năm 2014, toàn xã trồng được 180 ha rừng thuộc Dự án 661 Dự án này không chỉ phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương mà còn tạo điều kiện cho người dân phát triển kinh tế.

• Không những được hưởng lợi trực tiếp từ rừng, nhiều hộ dân ở các xã Phong Chương, Phong Hòa, Phong Bình (Phong Điền); Quảng Thái, Quảng Lợi, Quảng Vinh (Quảng Điền) đã thành lập trang trại sản xuất nông nghiệp có hiệu quả Điển hình có mô hình VACR của ông Nguyễn Hữu Nhân ở xã Phong Chương, Phan Văn Hứa ở xã Quảng Lợi

• Nhờ có rừng giữ ẩm, làm mát cho đất, nhiều hộ dân còn tăng gia trồng thêm nhiều giống cây ăn quả và các loại hoa màu khác

• Qua thực hiện Dự án 661, nâng độ che phủ rừng của vùng dự án tăng lên 30% Các địa phương còn trồng hơn 5.200m cây dọc các tuyến đê ven biển

và ven phá để nâng cao giá trị phòng hộ Chất lượng trồng rừng ngày càng được nâng lên, cơ cấu cây trồng ngày một đa dạng hơn, vừa có tác dụng phòng hộ, vừa tăng thu nhập cho hộ dân Diện tích đất trống, đồi núi trọc cơ bản được trồng rừng phủ xanh, rừng phòng hộ ven biển, hình thành các đai rừng bảo vệ đê, phòng hộ khu dân cư ven biển trước bão lũ và tình trạng nước biển dâng Các dự án trồng rừng đã giải quyết công ăn việc làm và thu nhập ổn định cho 2.230 hộ gia đình và hơn 10.000 lao động Đặc biệt qua quá trình thực hiện, nhận thức và trách nhiệm về bảo vệ và phát triển rừng của địa phương cũng như người dân cũng nâng lên rõ rệt

• Tuy nhiên do việc mở rộng nuôi trồng thủy sản, khai thác sa khoáng titan và một số nguyên nhân khác dẫn tới nguy cơ mất dải rừng phòng hộ ven biển

là rất lớn Vì thế việc trồng cây, phục hồi, bảo vệ và phát triển hệ thực vật vùng cát là góp phần hoàn thiện hệ thống phòng hộ ven biển nhằm phòng tránh thiên tai từ biển gây ra, làm giảm thiểu tác hại của biến đổi khí hậu và nước biển dâng

• Việt Nam nằm trong vùng nhiệt đới, có nhiều núi và sông, bờ biển dài, có

hệ sinh thái ven biển rất phong phú, đa dạng; đồng thời chịu ảnh hưởng của chế độ gió mùa Châu Á Vì vậy việc phát triển và bảo vệ hệ thống rừng phòng hộ ven biển là rất quan trọng

Tài liệu tham khảo

• ven-bien.html

http://khoahocchonhanong.com.vn/Mo-hinh-VAC-o-vung-dat-cat-• chong-han-han-va-sa-mac-hoa-vung-dat-cat-2-580116.html

https://tailieu.vn/doc/ung-dung-ky-thuat-thu-tru-nuoc-trong-phong-• truong-rung-trong-tren-vung-dat-cat-thuoc-cac-xa-ven-bien-o-huyen-phong-dien-tinh-thua-thien-hue.htm

https://123doc.org//document/2405799-danh-gia-hien-trang-va-sinh-• http://www.caygiong.org/default.asp?

tab=detailnews&tin=1540&title=ky-thuat-trong-rung