Liên Hợp Quốc chính thức ra đời vào ngày 24/10/1945 khi Hiến chương Liên Hợp Quốc được Trung Quốc, Pháp, Liên Xô, Vương quốc Anh, Hợp chủng quốc Hoa Kỳ và đa số các quốc gia ký trước đó phê chuẩn. Tên gọi “Liên Hợp Quốc” đã được Tổng thống Mỹ Franklin D. Roosevelt sáng lập ra và được sử dụng lần đầu tiên trong Tuyên ngôn của Liên Hợp Quốc” vào ngày 1/1/1942, trong đó có 26 quốc gia đã khẳng định cam kết tiếp tục cuộc đấu tranh chống lại các nước thuộc phe Phát Xít. Việc Liên Hợp Quốc ra đời là một sự kiện quan trọng và là sự kết hợp của nhiều yếu tố khác nhau như: vai trò kém hiệu quả của Hội Quốc Liên trong việc giữ gìn hòa bình, an ninh quốc tế, sự bùng nổ của Chiến tranh thế giới thứ hai cùng những hậu quả thảm khốc đối với loài người và nỗ lực lớn lao cảu các nước trong việc thiết lập một thể chế toàn cầu có vai trò hiệu quả hỏn đối với hòa bình và an ninh quốc tế. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu quan trọng đạt được, trong các thập niên gần đây, người ta bắt đầu bàn luận nhiều hơn tới những tác động tiêu cực của các biện pháp trừng phạt phi vũ trang và đôi lúc khía cạnh tiêu cực này còn trở thành chủ đề bàn tán được bàn tán được quan tâm hơn cả những tác dụng mà các biện pháp này đã đạt được. Hơn thế nữa, trong một thế giới mà xu thế đối thoại, hợp tác đang ngày càng mạnh mẽ thì các biện pháp trừng phạt phi vũ trang với tâm điểm là việc cắt đứt quan hệ ngoại giao, kinh tế đang ngày càng có những ảnh hưởng to lớn đối với không chỉ quốc gia là mục tiêu của các biện pháp trừng phạt mà còn cả đối với các quốc gia khác. Chính vì những lý do trên mà việc nghiên cứu những vấn đề xung quanh các biện pháp trừng phạt phi vũ trang trở nên vô cùng hấp dẫn. Đây cũng chính là lí do tại sao e chọn đề tài “các biện pháp trừng phạt phi vũ trang của Hôi Đồng Bảo An Liên Hợp Quốc - Những vấn đề pháp lý và thực tiễn” là đề tài niên luận của mình. 2. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề pháp lý và thực tiễn của các biện pháp trừng phạt phi vũ trang của Hội Đồng Bảo An Liên Hợp Quốc (HĐBALHQ) đề tài đưa ra những giải pháp và kiến nghị nhằm đống góp cho việc nâng cao hiệu quả cảu việc áp dụng các biện pháp này. 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: + Đối tượng nghiên cứu - Hiến chương Liên Hợp Quốc - Tuyên bố năm 1970 của Đại hội đồng LHQ về những nguyên tắc của Luật quốc tế + Phạm vi nghiên cứu: - Phạm vi về không gian: Niên luận nghiên cứu những vẫn đề lý luận và thực tiễn trên phạm vi toàn cầu - Pham vi về thời gian: Cơ sở lý luận, nội dung và ý nghĩa của các biện pháp chủ yếu được dựa trên cơ sở khoa học của pháp luật quốc tế hiện đại Thực tiễn áp dụng biện pháp phi vũ trang đã được áp dụng ở một số nước trong những năm gần đây 4. Phương pháp nghiên cứu Nội dung của niên luận được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luật chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Để giải quyết những vấn đề khoa học của niên luận tác giả chủ yếu sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể: - Phân tích số liệu thống kê; - Phương pháp so sánh; - Phương pháp phân tích quy phạm (những quy phạm của Hiến chương Liên hợp quốc…) -Phương pháp trừu trượng hóa được sử dụng để khái quát ý nghĩa của các biện pháp; - Phương pháp quy nạp 5. Nội dung nghiên cứu Ngoài lời mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, niên luận được kết cấu thành hai chương như sau: - Chương 1. Các biện pháp trừng phạt phi vũ trang trong hiến chương LHQ. - Chương 2. Thực tiễn áp dụng các biện pháp trừng phạt phi vũ trang cảu HĐBALHQ và những kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả của việc áp dụng các biện pháp trừng phạt phi vũ trang của HĐBALHQ.
Trang 1Lời Cảm Ơn
Em xin chân thành cảm ơn sự dạy dỗ tận tình và
chu đáo của Quý thầy cô giáo Khoa luật , Đại học huế trong 3 năm qua đã truyền đạt cho em những kiến thức bổ ích.
Em xin trận bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến cô Nguyễn Thị Hà đã giúp đỡ hướng dẫn em nhiệt tình
và đầy trách nhiệm trong suốt quá trình hoàn thành bài niên luận này.
Xin chân thành cảm ơn gia đình và bạn bè đã đóng góp ý kiến cũng như sự động viên, khích lệ trong quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện niên luận.
Mặc dù đã có nhiều cố gắng song không thể tránh khỏi những hạn chế và thiếu sót khi thực hiện khoá luận này Kính mong Quý thầy giáo, cô giáo và bạn bè đóng góp ý kiến để bài Niên luận được hoàn thiện hơn
Một lần nữa em xin chân thành cảm ơn !
Huế, 10 tháng 9 năm 2013
Sinh viên
Nguyễn Thị Phượng
Trang 2A LỜI MỞ ĐẦU 2
1 Tính cấp thiết của đề tài 2
2 Mục đích nghiên cứu 3
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: 3
4 Phương pháp nghiên cứu 3
5 Nội dung nghiên cứu 4
B NỘI DUNG 5
CHƯƠNG 1 5
CÁC BIỆN PHÁP TRỪNG PHẠT PHI VŨ TRANG TRONG HIẾN CHƯƠNG LIÊN HỢP QUỐC 5
1.1 Chức năng và nhiệm vụ của Hội đồng bảo an Liên hợp quốc 5
1.2 Các biện pháp duy trì hòa bình và an ninh thế giới của HĐBALHQ 7
1.3 Khái niệm biện pháp trừng phạt phi vũ trang 9
1.4 Cơ sở của các biện pháp trừng phạt phi vũ trang của HĐBALHQ 11
1.5 Mục đích và ý nghĩa của các biện pháp trừng phạt phi vũ trang 12
1.5.1 Mục đích 12
1.5.2 Ý nghĩa 12
1.6 Điều kiện áp dụng các biện pháp phi vũ trang 13
1.7 Cách thức tiến hành các biện pháp trừng phạt phi vũ trang 14
CHƯƠNG 2 17
THỰC TIỄN ÁP DỤNG VÀ NHỮNG KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA VIỆC ÁP DỤNG CÁC BIỆN PHÁP TRỪNG PHẠT PHI VŨ TRANG CỦA HỘI ĐỒNG BẢO AN LIÊN HỢP QUỐC 17
2.1 Các biện pháp trừng phạt vi vũ trang được Hội đồng bảo an liên hợp quốc áp dụng trong một số trường hợp cụ thể 17
2.1.1 Các biện pháp áp dụng trong thời kỳ chiến tranh lạnh 17
2.1.2 Các trường hợp áp dụng biện pháp trừng phạt phi vũ trang 17
Trang 32.2 Những ưu điểm và hạn chế trong việc áp dụng biện pháp phi vũ trang
của LHQ 212.2.1 Những ưu điểm 212.2.2 Những hạn chế trong việc áp dụng các biện pháp trừng phạt phi vũ
trang 222.3 Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng các biện pháp
trừng phạt phi vũ trang của Liên hợp quốc 262.3.1 Những giải pháp đối với Liên hợp quốc 262.3.2 Những giải pháp đối với Việt Nam nhằm bảo đảm hiệu quả của các
biện pháp trừng phạt phi vũ trang của Hội đồng Bảo An Liên Hợp Quốc 28
KẾT LUẬN 30 TÀI LIỆU THAM KHẢO 31
Trang 4A LỜI MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Liên Hợp Quốc chính thức ra đời vào ngày 24/10/1945 khi Hiến chươngLiên Hợp Quốc được Trung Quốc, Pháp, Liên Xô, Vương quốc Anh, Hợp chủngquốc Hoa Kỳ và đa số các quốc gia ký trước đó phê chuẩn Tên gọi “Liên HợpQuốc” đã được Tổng thống Mỹ Franklin D Roosevelt sáng lập ra và được sửdụng lần đầu tiên trong Tuyên ngôn của Liên Hợp Quốc” vào ngày 1/1/1942,trong đó có 26 quốc gia đã khẳng định cam kết tiếp tục cuộc đấu tranh chống lạicác nước thuộc phe Phát Xít
Việc Liên Hợp Quốc ra đời là một sự kiện quan trọng và là sự kết hợp củanhiều yếu tố khác nhau như: vai trò kém hiệu quả của Hội Quốc Liên trong việcgiữ gìn hòa bình, an ninh quốc tế, sự bùng nổ của Chiến tranh thế giới thứ haicùng những hậu quả thảm khốc đối với loài người và nỗ lực lớn lao cảu cácnước trong việc thiết lập một thể chế toàn cầu có vai trò hiệu quả hỏn đối vớihòa bình và an ninh quốc tế
Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu quan trọng đạt được, trong các thậpniên gần đây, người ta bắt đầu bàn luận nhiều hơn tới những tác động tiêu cựccủa các biện pháp trừng phạt phi vũ trang và đôi lúc khía cạnh tiêu cực này còntrở thành chủ đề bàn tán được bàn tán được quan tâm hơn cả những tác dụng màcác biện pháp này đã đạt được Hơn thế nữa, trong một thế giới mà xu thế đốithoại, hợp tác đang ngày càng mạnh mẽ thì các biện pháp trừng phạt phi vũtrang với tâm điểm là việc cắt đứt quan hệ ngoại giao, kinh tế đang ngày càng cónhững ảnh hưởng to lớn đối với không chỉ quốc gia là mục tiêu của các biệnpháp trừng phạt mà còn cả đối với các quốc gia khác Chính vì những lý do trên
mà việc nghiên cứu những vấn đề xung quanh các biện pháp trừng phạt phi vũtrang trở nên vô cùng hấp dẫn Đây cũng chính là lí do tại sao e chọn đề tài “cácbiện pháp trừng phạt phi vũ trang của Hôi Đồng Bảo An Liên Hợp Quốc -Những vấn đề pháp lý và thực tiễn” là đề tài niên luận của mình
Trang 52 Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề pháp lý và thực tiễn của các biện pháptrừng phạt phi vũ trang của Hội Đồng Bảo An Liên Hợp Quốc (HĐBALHQ) đềtài đưa ra những giải pháp và kiến nghị nhằm đống góp cho việc nâng cao hiệuquả cảu việc áp dụng các biện pháp này
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
+ Đối tượng nghiên cứu
- Hiến chương Liên Hợp Quốc
- Tuyên bố năm 1970 của Đại hội đồng LHQ về những nguyên tắc của Luậtquốc tế
+ Phạm vi nghiên cứu:
- Phạm vi về không gian: Niên luận nghiên cứu những vẫn đề lý luận vàthực tiễn trên phạm vi toàn cầu
- Pham vi về thời gian:
Cơ sở lý luận, nội dung và ý nghĩa của các biện pháp chủ yếu được dựatrên cơ sở khoa học của pháp luật quốc tế hiện đại
Thực tiễn áp dụng biện pháp phi vũ trang đã được áp dụng ở một số nướctrong những năm gần đây
4 Phương pháp nghiên cứu
Nội dung của niên luận được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luật chủnghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử
Để giải quyết những vấn đề khoa học của niên luận tác giả chủ yếu sử dụngcác phương pháp nghiên cứu cụ thể:
- Phân tích số liệu thống kê;
- Phương pháp so sánh;
- Phương pháp phân tích quy phạm (những quy phạm của Hiến chươngLiên hợp quốc…)
Trang 6-Phương pháp trừu trượng hóa được sử dụng để khái quát ý nghĩa của cácbiện pháp;
- Phương pháp quy nạp
5 Nội dung nghiên cứu
Ngoài lời mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, niên luận được kết cấuthành hai chương như sau:
- Chương 1 Các biện pháp trừng phạt phi vũ trang trong hiến chươngLHQ
- Chương 2 Thực tiễn áp dụng các biện pháp trừng phạt phi vũ trang cảuHĐBALHQ và những kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả của việc áp dụng cácbiện pháp trừng phạt phi vũ trang của HĐBALHQ
Trang 7
B NỘI DUNG CHƯƠNG 1.
CÁC BIỆN PHÁP TRỪNG PHẠT PHI VŨ TRANG TRONG HIẾN CHƯƠNG LIÊN HỢP QUỐC 1.1 Chức năng và nhiệm vụ của Hội đồng bảo an Liên hợp quốc
Trong khoa học luật Quốc tế, khái niệm, chức năng của tổ chức Quốc tếliên chính phủ đã được nhắc tới khá nhiều nhưng theo cách hiểu chung nhất thì
đó là các phương thức tiến hành hoạt động mà tổ chức sử dụng nhằm đạt đượcmục đích và nhiệm vụ được giao trong phạm vi thẩm quyền và quyền hạn củamình
Là một trong sáu cơ quan chính của LHQ – Tổ chức quốc tế có vai trò vàảnh hưởng to lớn nhất trên thế giới, thẩm quyền và quyền hạn của HĐBA khôngvượt quá những thẩm quyền và quyền hạn chung mà các quốc gia thành viêntrao cho LHQ, hay nói cách khác, việc thực hiện các chức năng nhiệm vụ của nóđều nhằm tới việc thực hiện các mục tiêu của LHQ được quy định rõ ràng, cụthể tại điều 1 của Hiến Chương Hơn thế nữa, điều 24 HCLHQ quy định: “Đểđảm bảo cho LHQ hành động mau chóng và có hiệu quả, các hội viên LHQ traocho HĐBA trách nhiệm trong việc duy trì hòa bình và an ninh quốc tế …” [1].Khi thực thi những quyết định liên quan đến vấn đề này, HĐBA hành động với
tư cách thay mặt cho các thành viên LHQ nhưng vẫn đảm bảo tuân thủ đầy đủnhững mục đích và nguyên tắc của LHQ đã được quy định tại Điều 25 của Hiếnchương [1]
Để thực hiện chức năng của mình, các hoạt động của HĐBA tập trung vàohai lĩnh vực chính:
Đó là giải quyết hòa bình các tranh chấp Quốc tế ( quy định cụ thể tạichương VI của hiến chương ) và duy trì hòa bình và đấu tranh chống xâm lược( theo quy định tại chương VII của hiến chương )
Nội dung cụ thể như sau:
Trang 8Thứ nhất, đối với việc giải quyết các tranh chấp quốc tế, thì:
- HĐBA có quyền yêu cầu, kiến nghị và mời các bên tranh chấp giải quyếttranh chấp bằng một trong những biện pháp giải quyết hòa bình nêu ở điều 33như: đàm phán, điều tra trung gian, hòa giải, trọng tài, tòa án, sử dụng phươngthức hoặc những hiệp định khu vực, hoặc bằng các biện pháp tự lựa chọn khác;
- Khi xét thấy sự tiếp diễn của một tranh chấp hay tình thế có nguy cơ đưađến sự bất hòa giữa các dân tộc hoặc đe dọa hòa bình và an ninh Quốc tế,HĐBA có quyền tiến hành điều tra ( điều 34 );
- Soạn thảo các kế hoạch bằng cách thiết lập hệ thống các quy định về vũtrang;
- Khi thực hiện thẩm quyền này, HĐBA thường dùng phương thức khuyếnnghị, Hội đồng đề nghị các bên nên dựa vào một phương thức giải quyết xácđịnh để đi đến một giải quyết tối ưu nhất;
Thứ hai, về việc duy trì hòa bình và đấu tranh chống xâm lược, thì đượcquy định cụ thể từ điều 39 đến điều 51 trong chương VII của hiến chương
Theo đó, ở giai đoạn thứ nhất, HĐBA tiến hành xác định thực tại một sự đedọa hòa bình, phá hoại hòa bình hoặc hành vi xâm lược, kiến nghị các biện phápgiải quyết, kể cả các biện pháp tạm thời ( điều 39 và điều 40 cảu hiến chương ).Giai đoạn thứ hai, HĐBA quyết định và yêu cầu các quốc gia thành viêntiến hành các biện pháp trừng phạt phi vũ trang như: đình chỉ toàn bộ hay mộtphần quan hệ kinh tế, đường sắt, hàng hải, hàng không, bưu chính, điện tín, vôtuyến điện và các phương tiện liên lạc khác, cắt đứt quan hệ ngoại giao nhằmthực hiện các nghị quyết của Hội đồng ( điều 41 hiến chương )
Giai đoạn thứ ba, HĐBA quyết định áp dụng các biện pháp vũ trang nhằmtrừng phạt quốc gia có hành vi xâm lược theo đúng thủ tục ( điều 42 của hiếnchương )
Ngoài các thẩm quyền chính nêu trên, HĐBA còn có thẩm quyền trong:
Trang 9-Kiến nghị kết nạp thành viên mới và các điều kiện để các quốc gia có thểtrở thành thành viên quy chế Tòa án công lý quốc tế;
-Thực hiện các chức năng quản thác cảu LHQ trong các “vùng chiến lược”;
- Kiến nghị Đại hội đồng bổ nhiệm tổng thư kí và cùng đại hội đồng tổchức bầu cử các thẩm phán của Tòa án công lý Quốc tế;
Qua các quy định cảu hiến chương Liên Hợp Quốc có thể thấy LHQ nóiriêng và cộng đồng quốc tế nói chung đã trao cho HĐBA những trọng trách vôcùng to lớn trong việc gìn giữ hòa bình và an ninh thế giới Để thực hiện tốttrọng trách này đòi hỏi HĐBA phải luôn đề cao tính minh bạch và khách quankhi đưa ra những quyết định giải quyết các vấn đề liên quan
1.2 Các biện pháp duy trì hòa bình và an ninh thế giới của HĐBALHQ.
Thay mặt cho tất cả các thành viên của LHQ, HĐBALHQ có trách nhiệmchính về duy trì hòa bình và an ninh quốc tế Trên thực tế, những chức năng màHĐBALHQ được trao có thể được coi là nhằm ba mục tiêu: gìn giữ hòa bình,vãn hồi hòa bình và kiến tạo hòa bình Do đó, để có thể thực hiện được chứcnăng của mình trong việc duy trì hòa bình và an ninh thế giới, HĐBA đã sửdụng rất nhiều biện pháp khác nhau Việc sử dụng các biện pháp nào trước hếtcăn cứ trên những quy định chung của luật quốc tế, quy chế hoạt động củaHĐBA và đặc biệt phải dựa trên diễn biến của tình hình cụ thể VÀ trong quátrình hoạt động của mình, đã có một số biện pháp được HĐBA sử dụng liênquan tới các sự kiện cụ thể trên thế giới như sau:
- Biện pháp tố cáo một quốc gia nào đó về hành vi vi phạm pháp luật quốctế
Ví dụ: trước chủ nghĩa Apacthai với chủ trương phân biệt chủng tộc và đối
xử dã man với người da đen ở Nam Phi cũng như các dân tộc Châu Á đến định
cư, đặc biệt là người Ấn Độ của chính quyền Nam Phi, nhiều văn kiện của LHQcoi Apactahi là “một tội ác chống nhân loại”, vi phạm luật pháp quốc tế, hiếnchương của LHQ, đe dọa nghiêm trọng hòa bình và an ninh của các nước Từ
Trang 10năm 1986, Đại Hội đồng của LHQ thông qua nghị quyết chống Apacthai trongcác hoạt động thể thao, kêu gọi các nước thành viên cắt đứt quan hệ ngoại giao
và áp dụng các biện pháp trừng phạt đối với Nam Phi [2]
-Biện pháp kêu gọi các quốc gia tranh chấp
Ví dụ: trường hợp xung đột ở Biển Đông
- Biện pháp đóng vai trò hòa giải để giải quyết tranh chấp
Ví dụ: các biện pháp áp dụng đối với các vấn đề Palextin [3], tranh chấpgiữa Ấn Độ và Pa-kit-xtan, tranh chấp gần đây ở các nước Châu Á [4]
- Biện pháp xác nhận ( đưa ra kết luận về nhận định tình hình )
Ví dụ: Hội đồng cho rằng chế độ Apacthai là tôi ác chống nhân loại
- Biện pháp khẳng định quyết định và nghị quyết của Đại Hội đồng, kếhoạch và đề xuất của tổng thư ký LHQ
Ví dụ: các khuyến nghị liên quan Đảo Síp, Trung Đông
-Biện pháp cử các quan sát viên quân sự và thành lập ủy ban để giám sátviệc tuân theo yêu cầu về đình chỉ chiến sự, thõa thuận đình chiến
Ví dụ: lực lượng quan sát viên ở Trung Đông
- Biện pháp giải quyết một cách trực tiếp các tranh chấp quốc tế, xác địnhcác điều kiện giành độc lập của các dân tộc
Ví dụ: sự kiện Bangladet, sự kiện Namibia
- Biện pháp cưỡng bức và trừng phạt
Ví dụ: biện pháp trừng phạt kinh tế chống lại chế độ Apacthai Nam Phitrước đây, Trừng phạt kinh tế đối với Triều Tiên để làm chậm chương trình vũkhí của nước này
-Biện pháp tiến hành chiến dịch quân sự để cũng cố hòa bình
Ví dụ: lực lượng quân sự của LHQ vào Đảo Síp năm 1964, tham gia giảiquyết tranh chấp Siri – Do Thái năm 1974, vào Li Băng năm 1978
- Biện pháp thảo luận về tình hình thế giới ở cấp độ ngoại trưởng của cácQuốc gia ủy viên Hội đồng
Trang 11Ví dụ: cuộc thảo luận nam 1990 đã thiết lập vùng cấm bay ở I rắc.
Các biện pháp được HĐBALHQ áp dụng đã đóng một vai trò vô cùng quantrọng trong việc giải quyết hòa bình và các tranh chấp quốc tế cũng như bảo vệ
và giữ gìn nền hòa bình, an ninh của thế giới
Tuy nhiên, trên thực tế thì không phải tất cả các biện pháp này trong mọitrường hợp đều có hiệu quả, bởi việc áp dụng các biện pháp ấy ra sao còn phụthuộc vào từng bối cảnh trên thực tế của quốc tế, thiện chí và sự hợp tác của cácquốc gia với nhau
1.3 Khái niệm biện pháp trừng phạt phi vũ trang
Hiện nay, trong luật quốc tế cũng như trong hiến chương LHQ cũng chưađưa ra được khái niệm về trừng phạt phi vũ trang Song mặc dù chưa đưa rađược khái niệm nhưng tại điều 41 hiến chương LHQ đã ghi nhận: “HĐBA cóthẩm quyền quyết định những biện pháp nào phải được áp dụng mà không liênquan tới việc sử dụng vũ lực để thực hiện các nghị quyết cảu Hội đồng và có thểyêu cầu các thành viên LHQ áp dụng những biện pháp ấy Các biện pháp này cóthể là cắt đứt toàn bộ hay từng phần quan hệ kinh tế, đường sắt, đường hàng hải,hàng không, bưu chính, điện tín, vô tuyến điện và các phương tiện liên lạc khác,
kể cả cắt đứt quan hệ ngoại giao”[1] Như vây, các biện pháp trừng phạt phi vũtrang có thể là các biện pháp kinh tế, tài chính, ngoại giao
Từ đây HĐBA đã đưa ra một định nghĩa như sau: “trừng phạt phi vũ trang
là việc HĐBA sử dụng các biện pháp kinh tế, tài chính, ngoại giao hay các biệnpháp khác không sử dụng tới lực lượng vũ trang nhằm tác động một cách giántiếp hay trực tiếp tới chủ thể bị trừng phạt theo các quy định hiện hành của luậtpháp quốc tế”
Theo định nghĩa này, có thể nêu ra một số đặc trưng của các biện pháptrừng phạt phi vũ trang do Hội đồng bảo an áp dụng như sau:
- Được HĐBA thông qua trên cơ sở các nghị quyết có tính bắt buộc đối vớicác quốc gia thành viên
Trang 12- Đây là những biện pháp không liên quan tới việc sử dụng vũ lực nhằmthực hiện các nghị quyết của HĐBA.
- Khác với biện pháp trừng phạt vũ trang hay các biện pháp khác đượcHĐBA sử dụng nhằm thực hiện mục tiêu gìn giữ hòa bình và an ninh thế giới,các biện pháp trừng phạt phi vũ trang có phạm vi rộng Theo quy định tại điều
41 hiến chương LHQ “những biện pháp trừng phạt có thể gồm những việc đìnhchỉ một phần hay toàn bộ những qua hệ kinh tế, đường sắt, hàng hải, hàngkhông, bưu chính, điện tín, vô tuyến điện và các phương tiện liên lạc khác, cũngnhư việc cắt đứt quan hệ ngoại giao” [1] Trên thực tế, các biện pháp trừng phạtthường được áp dụng gồm:
- Cấm xuất khẩu, nhập khẩu những hàng hóa nhất định
- Phong tỏa tài sản của các ngân hàng, cá nhân, tổ chức của quốc gia đó tạinước ngoài mà có liên quan tới các hoạt động đe dọa hòa bình và an ninh thếgiới
- Cấm mọi giao dịch kinh tế, thương mại,của quốc gia đó với các quốc giakhác
- Cấm, hạn chế việc đi lại của công dân quốc gia đó
- Cấm, hạn chế thực hiện các hoạt động giao thông với bên ngoài bằngnhững phương tiện nhất định
- Yêu cầu các nước thành viên LHQ không được mua bán, chuyển giao mộtcách trực tiếp hay gián tiếp bất kỳ laoij hàng hóa nào liên quan tới các hoạt động
đe dọa hòa bình, an ninh của quốc gia vi phạm cũng như các loại hàng hóa xácđịnh khác, ngoại trừ các nhu yếu phẩm thiết yếu cho đời sống; phong hóa, đóngbăng các quỹ, các trợ giúp về mặt tài chính
Việc chấp hành những quy định này của các nước thành viên phải được báocáo bằng văn bản lên HĐBA trong khỏa thời gian xác định kể từ ngày nghịquyết của HĐBA được thông qua
Trang 131.4 Cơ sở của các biện pháp trừng phạt phi vũ trang của HĐBALHQ
Thứ nhất, theo hiến chương LHQ, tổ chức quốc tế này có thẩm quyền ápdụng các biện pháp trừng phạt quốc tế cần thiết nhằm mục đích duy trì hòa bình
và an ninh quốc tế, tăng cường sự phát triển mạnh mẽ và ổn định của cộng đồngquốc tế Trong số các biện pháp này, biện pháp trừng phạt phi vũ trang luônđược xem xét một cách thích đáng Cụ thể, điều 41 hiến chương LHQ ghi nhận
“HĐBA có quyền quyết định những biện pháp nào phải được áp dụng mà khôngliên quan tới việc sử dụng vũ lực để thực hiện các nghị quyết của Hội đồng và
có thể yêu cầu các thành viên LHQ áp dụng những biện pháp ấy…”
Thứ hai, với tư cách là một tổ chức quốc tế liên chính phủ do các quốc giathành viên, quyền năng chủ thể luật quốc tế của tổ chức này phụ thuộc vào phạm
vi đó Vì vậy các biện pháp trừng phạt phi vũ trang do HĐBA áp dụng cũng phảituân thủ các quy định của hiến chương Hiến chương không những quy định vềchức năng và quyền hạn của các cơ quan thực thi việc cưỡng chế mà còn quyđịnh những trường hợp nào thì các biện pháp chế tài có thể được sử dụng Cụthể, khoản 1 điều 1 hiến chương quy định: “LHQ theo đuổi những mục đích duytrì hòa bình và an ninh và để đạt được mục đích đó, tiến hành những biện pháp
cụ thể có hiệu quả, để phòng ngừa và loại trừ mối đe dọa hòa bình, cấm mọihành vi xâm lược hoặc phá hoại hòa bình khác” [1] và nhằm “đảm bảo cho LHQhành động nhanh chống và hiệu quả, các thành viên LHQ trao cho HĐBA tráchnhiệm chính trong sự nghiệp duy trì hòa bình và an ninh quốc tế và thừa nhậnkhi làm những nhiệm vụ do trách nhiệm ấy đặt ra thì HĐBA hành động với tưcách thay mặt cho các thành viên LHQ” ( khoản 1 điều 24 ) [1]
Thứ ba, bên cạnh các yếu tố trên, một yếu tố qua trọng không thể bỏ quavơi stuw cách là cơ sở để HĐBA áp dụng các biện pháp trừng phạt phi vũ trang
đó là mức độ vi phạm của hành vi cũng như nguy cơ đe dọa của hành vi đó đốivới hòa bình và an ninh thế giới Cụ thể, việc không tuân thủ đầy đủ và nghiêmtúc nghị quyết của HĐBA khiến cho nguy cơ và mức độ phá hoại hòa bình và an
Trang 14ninh thế giới gia tăng, đây là cơ sở để HĐBA ban hành một nghị quyết trừngphạt buộc các chủ thể phải thay đổi thái độ và cách hành xử sao cho phù hợp vớicác quy định chung của luật pháp quốc tế.
1.5 Mục đích và ý nghĩa của các biện pháp trừng phạt phi vũ trang 1.5.1 Mục đích
Thứ nhất, đảm bảo thi hành các nghị quyết của HĐBA nói riêng và cảu luậtquốc tế nói chung Tức là các nghị quyết cảu HĐBA có hiệu lực pháp lý bắtbuộc và các quốc gia thành viên có nghĩa vụ phải tuân thủ đầy đủ, phù hợp vớihiến chương LHQ Tuy nhiên trên thực tế, việc tuân thủ các quy định này khôngphải lúc nào cũng được thực hiện, vì khi bị buộc áp dụng tức là quốc gia đó đã
vi phạm, làm trái với quy định của luật quốc tế, nên họ luôn đứng trước hai sựlựa chọn, một là tiếp tục vi phạm những nguyên tắc, quy định của hiến chươngLHQ và luật quốc tế và chấp nhận những hậu quả bất lợi từ các biện pháp trừngphạt, hai là chấp hành đầy đủ những yêu cầu pháp lý đặt ra để những quyền lợicủa mình được khôi phục Mà trên thực tế, nhiều nước lựa chọn cách thứ nhất,như Triều Tiên chẳng hạn, hiện tại đang chịu sức ép từ nhiều phía, gánh chịu cácbiện pháp trừng phạt phi vũ trang do LHQ sử dụng về mặt kinh tế
Thứ hai, mục đích mà các biện pháp trừng phạt phi vũ trang hướng tới làviệc thực hiện mục tiêu và ý nghĩa cao cả của LHQ trong việc góp phần duy trì
hò bình và an ninh thế giới Với tính chất là những biện pháp cưỡng chế phi vũtrang, các biện pháp này là công cụ quan trọng điều chỉnh mối quan hệ giữa cácquốc gia, là cơ sở để đảm bảo cho các mục tiêu ổn định, hòa bình thế giới
1.5.2 Ý nghĩa
Thứ nhất, bằng việc thông qua một nghị quyết trừng phạt tại HĐBA, cácbiện pháp trừng phạt phi vũ trang thể hiện sự lên án, phản đối mạnh mẽ củacộng đồng quốc tế đối với hành vi của quốc gia vi phạm Trước những hành vi
có nguy cơ đe dọa tới hòa bình và an ninh thế giới, tất cả các quốc gia với tinhthần yêu chuộng hòa bình mong muốn nhanh chóng thống nhất những biện pháp
Trang 15hữu hiệu để có thể đẩy lùi nguy cơ này, và một nghị quyết được thông qua chính
là sự thể hiện rõ ràng nhất mong muốn đó Điều này cũng đồng nghĩa với việcquốc gia vi phạm sẽ phải đối mặt với rất nhiều bất lợi khi trở thành mục tiêu của
sự trừng phạt
Thứ hai, các biện pháp trừng phạt phi vũ trang có những tác đọng tích cựctới ý thức và hành vi tôn trong pháp luật quốc tế của các chủ thể luật quốc tế Cụthể, những hạn chế đối với các quốc gia mục tiêu được tạo ra trên cơ sở các biệnpháp trừng phạt phi vũ trang chính là lời cảnh báo sâu sắc đến tất cả các chủ thểkhác của luật quốc tế về một hệ quả xấu có thể xảy ra nếu bất cứ chủ thể nào cố
ý vi phạm các quy định của pháp luật quốc tế Điều này buộc các chủ thể phải cónhững cân nhắc thận trọng trước khi có bất cứ hành vi nào có khả năng đe dọahòa bình và an ninh thế giới Đây không chỉ là mục đích riêng của các biện pháptrừng phạt phi vũ trang mà là biện pháp chung của tất cả các biện pháp cưỡngchế được quy định trong hiến chương LHQ
1.6 Điều kiện áp dụng các biện pháp phi vũ trang
Để có thể áp dụng các biện pháp trừng phạt phi vũ trang, HĐBA phải tuânthủ những quy định được ghi nhận tại hiến chương LHQ Cụ thể, theo điều 39
và điều 40 của Hiến chương [1], HĐBA trước hết sẽ xem xét một tình hình cụthể để xác định liệu rằng tình hình đó có đe dọa hòa bình hoặc có một hành vixâm lược hay không Nếu nhận thấy có những nguy cơ từ những hành vi trên,HĐBA sẽ ra quyết định xác nhận tình hình và yêu cầu của bên liên quan thựchiện các nghĩa vụ để khôi phục lại trật tự pháp lý đã bị xâm hại Khi những nguy
cơ đe dọa này vẫn tiếp tục tiếp diễn, HĐBA có quyền đưa ra nghị quyết áp dụngnhững biện pháp trừng phạt đẻ đảm bảo cho việc thi hành các quy định củamình Như vậy, các biện pháp trừng phạt của HĐBA sẽ được áp dụng khi thõamãn các điều kiện sau:
Trang 16- Thứ nhất, Hội đồng đã ra nghị quyết xác nhận có hành vi đe dọa hòa bình
và an ninh thế giới, đồng thời yêu cầu quốc gia đã thực hiện những hành vi đóphải tuân thủ những quy định được đưa ra trong nghị quyết
- Thứ hai, quốc gia vi phạm không chấp hành những nghĩa vụ theo yêu cầucủa HĐBA, vẫn tiếp tục có hành vi được xác định là sự đe dọa hòa bình và anninh quốc tế
- Thứ ba, theo khoản 2 điều 27 HĐBA phải ra được nghị quyết về các biệnpháp trừng phạt với sự chấp thuận của ít nhất chín ủy viên, trong đó tất cả nămthành viên thường trực phải bỏ phiếu thuận.[1]
Sau khi ba bước trên được tiến hành, một nghị quyết trừng phạt chính thức
ra đời làm cơ sở pháp lý cho việc áp đặt các biện pháp trừng phạt phi vũ trangđối với các chủ thể có hành vi vi phạm theo quy định của hiến chương LHQ
1.7 Cách thức tiến hành các biện pháp trừng phạt phi vũ trang
Theo quy định tại điều 25 hiến chương LHQ, khi một nghị quyết củaHĐBA được thông qua thì tất cả các quốc gia thành viên đều có trách nhiệmphải phục tùng và thực hiện các quyết định đó, đây là nguyên tắc quan trọng thểhiện rõ nét vai trò chủ đạo của HĐBA trong việc giữ gìn hòa bình và an ninh thếgiới[1] và tại điều 48 của hiến chương LHQ quy định những hành động cần thiếtcho việc thi hành hành những nghị quyết của Hội đồng bảo an đẻ duy trì hàobình và an ninh quốc tế sẽ do tất cả các thành viên hay một số thành viên củaLHQ áp dụng tùy theo nhận định của HĐBA.[1]
Những nghị quyết ấy sẽ do thành viên của LHQ trực tiếp thi hành hay thihành bằng những hành động của họ trong các tổ chức quốc tế hữu quan mà họ làthành viên Điều này, để đảm bảo cho việc thực thi có hiệu quả nhứng biện pháttrừng phạt của mình, HĐBA sẽ xem xét, nhận định xem các biện pháp này sẽ dotất cả các thành viên hay một số thành viên của LHQ áp dụng, bên cạnh đó, việc
áp dụng chúng sẽ được các quốc gia chấp hành một cách trực tiếp và thông qua