Nguyên nhân của tội phạm nguyên nhân của tội phạm là tổng hợp các nhân tố mà sự tác động qua lại giữa chúng đưa đến việc thực hiện tội phạm

- Tìm hiểu nguyên nhân của tội phạm đòi hỏi phải tìm hiểu cả nguyên nhân từ phía người phạm tội với những tố chất sinh học và đặc điểm tâm lí riêng biệt cũng như quá trình hình thành nhâ

NGUYÊN NHÂN CỦA

TỘI PHẠM

CHƯƠNG 5

~NHÓM 12~

GIỚI THIỆU THÀNH VIÊN NHÓM 12

1 Trần Quốc Hưng (Nhóm trưởng) 3121430077

BỐ CỤC NỘI DUNG

I Nguyên nhân của tội phạm - cách tiếp cận

II Khái niệm & phân loại nguyên nhân của tội phạm

III Nguyên nhân từ môi trường sống

IV Nguyên nhân từ phía người phạm tội

V Tình huống và vai trò của tình huống trong cơ chế hình thành hành vi phạm tội

VI Vai trò của nạn nhân của tội phạm trong cơ chế hình thành hành vi phạm tội

 I NGUYÊN NHÂN

CỦA TỘI PHẠM

- Tội phạm là hiện tượng có tính chất cá nhân và xã hội

Do đó khi tìm hiểu về nguyên nhân của tội phạm phải nghiên cứu cả nguyên nhân bắt nguồn từ phía xã hội và nguyên nhân xuất phát từ cá nhân dẫn đến sự hình thành nhân cách lệch lạc của cá nhân người phạm tội, từ đó phát sinh tội phạm

- Nguyên nhân của tội phạm là tổng hợp các nhân tố

mà sự tác động qua lại giữa chúng đưa đến việc thực hiện tội phạm của người phạm tội

I NGUYÊN NHÂN CỦA TỘI PHẠM

- Tìm hiểu nguyên nhân của tội phạm đòi hỏi phải tìm hiểu cả nguyên nhân từ phía người phạm tội với những tố chất sinh học và đặc điểm tâm lí riêng biệt cũng như quá trình hình thành nhân cách lệch lạc của họ do chịu sự tác động của môi trường sống.

- Nghiên cứu nguyên nhân của tội phạm phải nghiên cứu nguyên nhân bắt nguồn từ phía xã hội

và nguyên nhân xuất phát từ các nhân người phạm tội, sự tác động qua lại giữa các nguyên nhân

- Để làm rõ nguyên nhân của tội phạm, người nghiên cứu thường sử dụng các

phương pháp: Thống kê, nghiên cứu mẫu

và nghiên cứu thực nghiệm Khi nghiên

cứu về nguyên nhân của tội phạm, người nghiên cứu thường đưa ra giả thuyết và sau

đó phải có số liệu cụ thể minh chứng cho giả thuyết Chỉ như vậy thì giả thuyết mới trở thành nhận định có độ tin cậy, thuyết phục.

tác động qua lại giữa chúng

đưa đến việc thực hiện phạm

tội của người phạm tội

Chia nguyên nhân của tội phạm

Như vậy, có thể mô tả nguyên nhân của tội phạm

như sau:

Cá nhân chịu tác động từ môi trường sống tiêu cực khi gặp những tình huống cụ thể sẽ hình thành nên nhân cách sai lệch cá nhân từ đó nảy sinh ý định phạm tội đồng thời tiếp tục gặp những tình huống cụ thể từ đó dẫn đến việc thực hiện tội phạm

2 Phân loại nguyên nhân của tội phạm

+ Nguyên nhân thứ yếu

làm phát sinh tội phạm

là những nhân tố chỉ đóng vai trò hạn chế trong việc làm phát sinh tội phạm và những nhân

tố này chiếm tỉ trọng không đáng kể trong tổng số các nhân tố làm phát sinh tội phạm

- Căn cứ vào mức độ tác

động của nguyên nhân trong

việc làm phát sinh tội phạm,

nên chia thành 2 loại là

nguyên nhân chủ yếu và

nguyên nhân thứ yếu:

+ Nguyên nhân chủ yếu làm

Thứ hai, căn cứ vào nguồn gốc xuất hiện, có thể chia nguyên

nhân của tội phạm thành nguyên nhân bắt nguồn từ môi trường sống và nguyên nhân xuất phát từ phía người phạm tội

+ Nguyên nhân bắt nguồn từ môi trường sống

là tổng hợp các nhân tố tiêu cực được hình thành

từ môi trường sống của cá nhân có thể tác động, ảnh hưởng đến cá nhân ở mức độ nhất định mà từ

đó làm phát sinh tội phạm VD như các nhân tố: môi trường gia đình không hoàn thiện, môi trường nơi cư trú có nhiều tệ nạn xã hội.

+ Nguyên nhân xuất phát từ phía người phạm tội là tổng hợp những

nhân tố tiêu cực thuộc về nhân thân người phạm tội có thể tác động, ảnh hưởng, dẫn đến việc làm phát sinh tội phạm của người phạm tội Những nhân

tố tiêu cực này có thể là các yếu tố thuộc về sinh học, tâm lí, xã hội - nghề nghiệp của người phạm tội.

2 Phân loại nguyên nhân của tội phạm

_ Thứ ba, căn cứ vào lĩnh

vực hình thành nguyên nhận

có thể chia nguyên nhân của

tội phạm thành các nguyên

nhân sau:

+ Nguyên nhân về kinh

tế-xã hội: Đây là những nhân tố

thuộc về lĩnh vực kinh tế-xã

hội có thể tác động làm phát

sinh tội phạm như tình trạng

thât nghiệp, đói nghèo, tác

động của quá trình đô thị và

công nghiệp hoá, tác động

của quá trình di dân

+ Nguyên nhân về văn hoá,

giáo dục: Đây có thể là

những nhân tố hạn chế trong quá trình quản lí, triển khai thực hiện các chính sách, chương trình về văn hoá, giáo dục có thể tác động, ảnh hưởng làm phát sinh tội phạm VD: Nhà trường chưa coi trọng việc giáo dục các

em gái biết cách tự bảo vệ bản thân nhằm ngăn chặn hiệu quả tội phạm tình dục

+ Nguyên nhân về tổ chức qụản lí có thể là do một số thiếu sót,

bât cập trong hoạt động của các cơ quan chức năng có thẩm quyền quản lí trong lĩnh vực nhất định Thuộc về nguyên nhân này có thể

là các nhân tố như: buông lỏng quản lí, đùn đẩy trách nhiệm, không hợp tác trong giải quyết vụ việc),  

+ Nguyên nhân về chính sách, pháp luật: Đây có thể là một số thiếu sót, bất

cập của chính sách, pháp luật có thể tác động, ảnh hưởng làm phát sinh tội phạm

VD: Quy định về giải phóng mặt bằng,

đền bù đất nông nghiệp còn lỏng lẻo dẫn đến một số cá nhân hoặc doanh nghiệp lợi dụng sơ hở của pháp luật để đền bù không thoả đáng cho một số hộ dân dẫn đến những người này có phản ứng tiêu cực là chống người thi hành công vụ

III NGUYÊN NHÂN TỪ MÔI TRƯỜNG SỐNG

Đây là những nhân tố không

thuận lợi (tiêu cực) từ môi

trường sống có tác động, ảnh

hưởng đến sự hình thành nhân

cách lệch lạc của cá nhân.

Sự hình thành, phát triển nhân cách cá nhân với tính chất là thực thể của xã hội bắt đầu từ khi con người được sinh ra và trải qua hàng loạt các giai đoạn khác nhau, mỗi giai đoạn đều có những nhân tố thuận lợi và không thuận lợi từ môi trường sống (với mức độ khác nhau tuỳ từng trường hợp cụ thể)

Trong phạm vi của mục này, chỉ giới hạn những nhân tố (không thuận lợi) từ môi trường sống có thể ảnh hưởng dẫn đến việc hình thành và phát triển nhân cách lệch lạc của cá nhân.

Cụ thể là:

- Các tiểu môi trường mà cá nhân đang sống và giao tiếp thường xuyên.

- Môi trường xã hội vĩ mô.

Tuy nhiên, cũng cần chú ý rằng cá nhân tuy chịu sự tác động của môi trường sống (chứa đựng cả nhân tố thuận lợi và không thuận lợi) nhưng tiếp thu và chịu sự tác động như thế nào là do từng cá nhân

- Trong mối quan hệ qua lại giữa cá nhân và môi trường sống,

vai trò của cá nhân có tính độc lập tương đối

- Tuy cùng sống trong môi trường xấu nhưng có cá nhân dễ

dàng chịu sự tác động của môi trường xấu, tiêm nhiễm nhanh chóng những thói hư tật xấu ngoài xã hội nhưng ngược lại cũng có những cá nhân bản lĩnh vững vàng trước mọi cám dỗ tiêu cực của đời sống hoặc cũng có cá nhân chịu sự tác động của môi trường sống ở mức độ hạn chế

=> Chính vì vậy, chúng ta có thể hiểu được vì sao trong xã hội

có những người phạm tội tồn tại bên cạnh những người khác không phạm tội

1 Các tiểu môi trường mà

cá nhân đang sống và giao

tiếp thường xuyên

1.1 Môi trường gia đình

Gia đình có ảnh hưởng nhất trong việc hình thành nhân cách cá nhân trong thời

kì thơ ấu Trong gia đình, đứa trẻ bắt đầu học hỏi, bắt chước hành vi (bao gồm cả hành vi tốt cũng như hành vi xấu) từ các thành viên trong gia đình mà nó có dịp quan sát

1.1 Môi trường gia đình

- Nếu đứa trẻ sống trong môi trường gia đình

an toàn, lành mạnh luôn chú trọng giáo dục nhân cách cho trẻ, hướng trẻ sống thiện, trung thực, nhân hậu, vươn lên trong học tập, công việc thì sẽ hạn chế hiệu quả việc hình thành nhân cách lệch lạc của cá nhân

- Ngược lại, sống trong môi trường gia đình không an toàn, không lành mạnh thì có thể tác động, ảnh hưởng, dẫn đến việc hình thành nhân cách lệch lạc của cá nhân

1.1 Môi trường gia đình

- Có thể kể ra một số nhân tố có thể tác động đến việc hình thành nhân cách lệch lạc của cá nhân:

+ Cha và (hoặc) mẹ buông lỏng việc giáo dục con cái, để mặc con cái phát triển tự nhiên hoặc phó thác việc giáo dục trẻ cho nhà trường và xã hội

+ Cha và (hoặc) mẹ quá nuông chiều hoặc quá hà khắc trong giáo dục con cái đều có thể ảnh hưởng đến việc hình thành nhân cách của trẻ

+ Cha và (hoặc) mẹ không gương mẫu trong lối sống như có hành vi phạm tội, sa đà vào tệ nạn xã hội như nghiện hút, cử bạc, mại dâm hoặc có lối sống quá thực dụng chỉ biết coi trọng đồng tiền mà coi nhẹ các giá trị đạo đức; hoặc đứa trẻ lớn lên trong gia đình mà bạo lực gia đình luôn tồn tại

+ Cha và (hoặc) mẹ dạy con lối sống thực dụng, thậm chí xúi giục, dụ

dỗ, ép buộc con cái vào con đường phạm tội.

+ Các nhân tố khác như: Trong gia đình có nhiều thành viên phạm tội, cha vả (hoặc) mẹ ngoại tình; đứa trẻ lớn lên trong môi trường thiếu cả cha mẹ hoặc thiếu cha (thiếu mẹ), trong gia đình có nhiều thành viên

ưa lối hành xử bạo lực, côn đồ, ngang ngược.

1.2 Môi trường trường học

- Những nhân tố không lành mạnh đổ có thể kể đến như:

+ Kỉ luật nhà trường lỏng lẻo, không nghiêm, việc xử lí những biểu hiện sai trái trong học sinh (hoặc sinh viên) còn chưa triệt để dẫn đến những hiện tượng tiêu cực trong nhà trường có nguy cơ lan rộng

+ Kết bạn, giao du với bạn bè xấu (những đối tượng lười học, ham

ăn chơi, đua đòi, hay bỏ học, hỗn láo với thầy cô giáo và bố mẹ,

sa đà vào tệ nạn xã hội

1.2 Môi trường trường học

+ Một số ít cán bộ, giáo viên trong nhà trường không gương mẫu trong lối sống, thiếu đạo đức trong hành xử với học sinh (hoặc sinh viên), thậm chí lôi kéo các em vào lối sống không lành mạnh hoặc vào con đường phạm tội như có hành vi dụ dỗ học sinh nữ vào quan

hệ tình dục khi các em còn nhỏ tuổi, dụ dỗ các em môi giới mại dâm.…

1.3 Môi trường nơi cá nhân làm việc hoặc cư trú

- Nếu sống trong môi trường tập thể hoặc nơi

cư trú lãnh mạnh, an toàn, mọi người biết

quan tâm giúp đỡ lẫn nhau, không có tệ nạn

xã hội và tội phạm hoành hành, mọi người

biết chí thú làm ăn, nghiêm chỉnh chấp

hành pháp luật thì có thể nói đây là môi

trường thuận lợi có tác động tích cực đến

việc hình thành nhân cách đúng đắn của cá

nhân và hạn chế sự phát triển nhân cách

lệch lạc của cá nhân

1.3 Môi trường nơi cá nhân làm việc hoặc cư trú

- Nếu sống trong môi trường có chứa dựng nhiều nhân tố tiêu cực

như có nhiều người sống bê tha, suốt ngày chỉ cờ bạc, rượu chè,

đánh lộn nhau thậm chí sa đà vào ma tuý, mại dâm, phạm tội thì

đây thực sự là môi trường xấu tiềm ẩn nguy cơ lôi kéo, tác động

đến những người thiểu bản lĩnh, không vững vàng dễ sa ngã

trước cái xấu, cái tiêu cực của đời sống xã hội, từ đó có thể ảnh

hướng, dẫn đến việc hình thành và phát triển nhân cách lệch lạc

của cá nhân,

2 Môi trường xã

hội vĩ mô

2 Môi trường xã hội vĩ mô

- Có thể liệt kê một số nhân tố sau:

+ Tác động từ sự phân hoá giàu nghèo trong xã hội, vấn đề thất nghiệp, đôi nghèo, bất bình đẳng xã hội

+ Tác động của chính sách, pháp luật:

Nhân tố không thuận lợi từ chính sách, pháp luật được coi là nguyên nhân phát sinh tội phạm có thể là do quy định của chính sách, pháp luật còn lỏng lẻo, sơ hở, chưa chặt chẽ hoặc không công bằng, thiếu thoả đáng

VD: Quy định về quản lí tài sản công lỏng lẻo có thể làm cho cá

nhân này sinh lòng tham và có hành vi chiếm đoạt tài sản công.

2 Môi trường xã hội vĩ mô

+ Hoạt động của các cơ quan quản lí trong các lĩnh vực còn chưa đồng bộ, lỏng lẻo, thiếu kiên quyết trong xử lí vi phạm Sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng trong xử lí vi phạm, tội phạm còn chưa thực sự hiệu quả

VD: Việc không kiểm soát chặt chẽ phim ảnh bạo lực, khiêu dâm

có thể ảnh hưởng nhất định đến việc hình thành phát triển nhân cách của những đối tượng thưởng xuyên xem những bộ phim kiểu này, dẫn đến hình thành nhân cách lệch lạc cá nhân.

+ Các nhân tố khác như tác động từ phong tục, tập quán lạc hậu, tác động từ trào lưu văn hoá ngoại lai không lành mạnh…

IV NGUYÊN NHÂN TỪ PHÍA NGƯỜI PHẠM TỘI

Nguyên nhân xuất phát từ người phạm tội là tổng hợp những nhân tố tiêu cực thuộc về nhân thân người phạm tội có thể tác động, ảnh hưởng, dẫn đến việc làm phát sinh tội phạm của người phạm tội Những nhân tố tiêu cực này có thể là các yếu tố thuộc về sinh học, tâm

lý, xã hội nghề nghiệp của người phạm tội.

KHÁI NIỆM

Trong các dấu hiệu thuộc về người phạm tội có thể ảnh hưởng đến việc phát sinh tội phạm, có những dấu hiệu thuộc về người phạm tội có tính bẩm sinh nhưng cũng có những dấu hiệu được hình thành trong quá trình sống của người phạm tội

• Việc làm rõ những dấu hiệu "tiêu cực" của người phạm tội

được hình thành trong quá trình sống - tác nhân phát sinh tội phạm, có ý nghĩa rất quan trọng.

• Chính là cơ sở để người nghiên cứu làm rõ nguyên nhân của

tội phạm.

• Từ đó, đề xuất giải pháp hoàn thiện môi trường sống có liên

quan đến việc phát sinh tội phạm.

Lưu ý!

Nhóm dấu hiệu sinh

- xã hội, nghề nghiệp có thể ảnh hưởng đến việc phạm tội

3

3 NHÓM DẤU HIỆU

Để làm sáng tỏ ba nhóm dấu hiệu trên của người pham tội, người nghiên cứu thường sử dụng

phương pháp nghiên cứu mẫu , đặc biệt là nghiên cứu tuổi thơ và thời kì bắt đầu trưởng thành của người phạm tội.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU MẪU

Nghiên cứu nguyên nhân từ phía người phạm tội sẽ giúp cho người nghiên cứu thấy được dấu hiệu nào của người phạm tội là dấu hiệu đặc trưng có thể ảnh hưởng đến việc thực hiện tội phạm.

Từ đó có thể dự đoán được việc tội phạm xảy ra trong tương lai, trên cơ sở đó đề xuất biện pháp phòng ngừa phù hợp.

V TÌNH HUỐNG VÀ

VAI TRÒ CỦA TÌNH HUỐNG TRONG CƠ CHẾ HÌNH THÀNH HÀNH VI PHẠM TỘI

1.KHÁI NIỆM TÌNH HUỐNG

Tình huống là cơ hội hoặc hoàn cảnh cụ thể đã trực tiếp ảnh hưởng đến việc thực hiện tội phạm của người phạm tội vào thời điểm nhất định Trong một

số trường hợp phạm tội, tình huống cụ thể có vai trò

là một trong những nguyên nhân có ảnh hưởng nhất định đến việc phát sinh tội phạm

2 PHÂN LOẠI TÌNH HUỐNG

Căn cứ vào mức độ phức tạp của tình huống và khả năng giải quyết của chủ thể có thể chia thành

Tình huống căng thẳng, phức tạp kéo dài làm chủ thể cảm thấy

bế tắc, không

lối thoát.

Tình huống diễn ra nhanh chóng, chớp

nhoáng.

Tình huống

dễ dàng, thuận lợi.

Theo nguồn gốc xuất hiện thì có thể chia tình huống thành

3 VAI TRÒ CỦA

TÌNH HUỐNG TRONG CƠ CHẾ HÌNH THÀNH HÀNH

VI PHẠM TỘI

- Trong 1 số trường hợp phạm tội tình huống cụ thể

có vai trò là một trong những nguyên nhân có ảnh hưởng nhất định đến việc phát sinh tội phạm.

- 1 số tình huống đã trực tiếp tác động đến chủ thể làm chủ thể hình thành động cơ, từ đó quyết định thực hiện hành vi phạm tội cụ thể.

- Có tình huống chỉ là tạo điều kiện thuận lợi cho người phạm tội (đã có sẵn động cơ) thực hiện tội phạm được dễ dàng, nhanh chóng và không có ảnh hưởng gì đến việc xuất hiện và hình thành động cơ phạm tội Trong trường

hợp này, tình huống đóng vai trò như là cơ hội phạm

tội.