Bài giảng điện tử môn gd chính trị khái quát về chủ nghĩa mác lênin

MỞ ĐẦU Bài 1 KHÁI QUÁT VỀ CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN I KHÁI NIỆM CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN C Mác V I Lênin Ph Ăngghen 1 Khái niệm Chủ nghĩa Mác Lênin là hệ thống lý luận thống nhất được cấu thành từ ba bộ phận lý[.]

Bài 1:

KHÁI QUÁT VỀ CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN

I KHÁI NIỆM CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN

Ph Ăngghen

1 Khái niệm

Chủ nghĩa Mác-Lênin là hệ thống lý luận thống nhất được cấu thành từ

ba bộ phận lý luận cơ bản là: triết học Lênin, kinh tế chính trị học Lênin và chủ nghĩa xã hội khoa học Chủ nghĩa Mác-Lênin là hệ thống lý luận khoa học thống nhất về mục tiêu, con đường, biện pháp, lực lượng thực hiện sự nghiệp giải phóng giai cấp công nhân, giải phóng xã hội, giải phóng con người, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản

Mác-Kinh tế chính trị học Mác-Lênin nghiên cứu các phương thức sản

xuất, chỉ rõ những quy luật kinh tế của xã hội đặc biệt là nghiên cứu quy luật kinh tế của sự phát sinh, phát triển của chủ nghĩa tư bản và sự ra đời của phương thức sản xuất cộng sản chủ nghĩa

Chủ nghĩa xã hội khoa học nghiên cứu các quy luật chính trị - xã hội

của quá trình phát sinh, hình thành và phát triển hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa; những nguyên tắc cơ bản, điều kiện, con đường và hình thức, phương pháp đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân để xây dựng chủ nghĩa xã hội

Triết học Mác-Lênin nghiên cứu về những quy luật chung nhất của

tự nhiên, xã hội và tư duy; có vai trò trang bị cho con người thế giới quan khoa học và phương pháp luận đúng đắn để nhận thức, cải tạo và phát triển thế giới

II CÁC BỘ PHẬN CẤU THÀNH CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN

Vật chất

1 Triết học Mác-Lênin

a) Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Ý thức

- Phép biện chứng: mối liên hệ ràng buộc lẫn nhau, trong trạng thái

vận động, biến đổi không ngừng

- 2 trường phái triết học cơ bản: chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm

Chủ nghĩa duy vật

Chủ nghĩa duy tâm

- Phép siêu hình: xem xét sự vật trong trạng thái biệt lập, tĩnh tại

- 2 phương pháp luận:

Quan điểm khoa học

Phương pháp khoa học

+ Định nghĩa vật chất của Lênin: “Vật chất là phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác”.

1/ Vật chất là phạm trù triết học:

2/ Vật chất tồn tại khách quan:

3/ Vật chất được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh:

vật chất là cái chung nhất, khái quát nhất (cả cái chúng ta quan sát

được và cả những cái chúng ta không quan sát được)

vật chất là cái có trước

thừa nhận con người nhận thức được thế giới vật chất

Từ định nghĩa trên ta thấy:

* Vật chất và ý thức:

- Vật chất:

+ Thuộc tính của vật chất:

1/ Vận động:

"Trong thế giới không có gì khác ngoài vật chất đang vận động và

vật chất đang vận động không thể vận động như thế nào khác ngoài vận động trong không gian và thời gian".

Vận động là thuộc tính cố hữu, là phương thức tồn tại của vật chất (không có vật chất không vận động) Vận động của vật chất là tuyệt đối, vĩnh viễn Đứng im là tương đối, có tính chất cá biệt, chỉ xảy ra trong một thời điểm và trong mối quan hệ nhất định

2/ Không gian, thời gian:

Ý nghĩa: Định nghĩa này thừa nhận con người ý thức được thế giới và vật

chất có trước ý thức

- Ý thức:

+ Ý thức là sự phản ánh năng động, sáng tạo thế giới khách quan vào trong đầu óc con người, là "hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan"

+ Ý nghĩa phương pháp luận là: Trong mọi hoạt động nhận thức và

thực tiễn đòi hỏi phải xuất phát từ thực tế khách quan, tôn trọng và hành động theo khách quan đồng thời phát huy tính năng động chủ quan.

*Chủ nghĩa duy vật biện chứng:

- Phép biện chứng duy vật là lý luận khoa học bao gồm:

- Lý luận nhận thức, thực tiễn và vai trò của nó đối với nhận thức

+ Hai nguyên lý cơ bản: Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến và Nguyên

lý về sự phát triển

+ Sáu cặp phạm trù

+ Ba quy luật cơ bản: Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập; Quy luật chuyển hoá từ những sự thay đổi về lượng thành những sự thay đổi về chất và ngược lại và Quy luật phủ định của phủ định

KL: Đặc trưng của phương pháp duy vật biện chứng là coi một sự vật hay một hiện tượng trong trạng thái luôn phát triển và xem xét nó trong mối quan hệ với các sự vật và hiện tượng khác

b Chủ nghĩa duy vật lịch sử

Phương thức sản xuất

Phân phối sản phẩm

Tổ chức, quản lý sản xuất

Tư liệu sản xuất

Đối tượng lao động (Công cụ LĐ)Tư liệu LĐ

Lực lượng sản xuất (con người-tự nhiên)

Người lao động

Khoa học công nghệ

Tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất

Tính chất của lực lượng sản xuất: là tính chất cá nhân hoặc tính chất

xã hội trong việc sử dụng công cụ lao động trong quá trình sản xuất

Trình độ của lực lượng sản xuất: là trình độ của công cụ lao động, trình độ ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất, trình độ của người lao động, trình độ phân công lao động

PTSX LLSX (cá nhân/xã hội) QHSX (sở hữu tư nhân/tập thể)

Con người sáng tạo ra lịch sử và là chủ thể của lịch sử Con người hoạt động sản xuất ra của cải vật chất, tinh thần và sản xuất ra chính con người Sản xuất ra của cải vật chất của con người được tiến hành trong một phương thức sản xuất nhất định.

Phương thức sản xuất là cách thức tiến hành sản xuất vật chất trong một giai đoạn nhất định của lịch sử Mỗi phương thức sản xuất gồm hai mặt cấu thành là lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất

- Quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất:

+ Phương thức sản xuất:

Quan hệ sản xuất là mối quan hệ giữa người với người trong quá trình sản xuất Quan hệ sản xuất bao gồm quan hệ sở hữu đối với tư liệu sản xuất; quan hệ trong tổ chức, quản lý và phân công lao động; quan hệ trong phân phối sản phẩm lao động Ba mặt đó có quan hệ hữu

cơ với nhau, trong đó quan hệ sở hữu đối với tư liệu sản xuất đóng vai trò quyết định các mối quan hệ khác

Lực lượng sản xuất là mối quan hệ giữa con người với giới tự nhiên, thể hiện trình độ khai thác tự nhiên của con người Lực lượng sản xuất bao gồm tư liệu sản xuất và người lao động Tư liệu sản xuất gồm đối tượng lao động và công cụ lao động, trong đó công cụ lao động là yếu tố động nhất, luôn đổi mới theo tiến trình phát triển khách quan của sản xuất vật chất

Lực lượng sản xuất phát triển đến mức độ nào đó mà quan hệ sản xuất cũ không còn phù hợp nữa, trở thành cản trở hoặc mâu thuẫn với lực lượng sản xuất Để tiếp tục phát triển, lực lượng sản xuất phải phá vỡ quan hệ sản xuất cũ, thiết lập quan hệ sản xuất mới, phù hợp với trình độ mới, qua đó thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển

Trong mỗi phương thức sản xuất, lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất gắn bó hữu cơ với nhau Lực lượng sản xuất là nội dung vật chất, quan hệ sản xuất là hình thức xã hội của phương thức sản xuất Lực lượng sản xuất như thế nào về trình độ phát triển thì quan hệ sản xuất như thế ấy Khi trình độ lực lượng sản xuất phát triển, thay đổi thì quan hệ sản xuất cũng thay đổi theo

+ Quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất:

Quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ phát

triển của lực lượng sản xuất giúp ta nhận thức đúng đắn về sự phát

triển của xã hội Muốn xã hội phát triển, tiến bộ phải phát triển sản xuất ra của cải vật chất; thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển Nắm vững vai trò của quan hệ sản xuất để làm cho các quan hệ sở hữu, cách thức tổ chức quản lý quá trình sản xuất và các hình thức phân phối phù hợp, thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển không ngừng

+ Ý nghĩa:

Cơ sở hạ tầng

- Quy luật về quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng

QHSX mầm mống QHSX tàn dư

QHSX thống trị

Kiến trúc

Pháp quyềnChính trị

Nghệ thuậtTôn giáo

Quyết định

- Cách mạng xã hội là bước nhảy vọt về chất trong sự phát triển xã hội, là

sự thay thế hình thái kinh tế-xã hội này bằng hình thái kinh tế-xã hội tiến

bộ hơn

* Học thuyết giá trị:

- Hàng hoá là sản phẩm của lao động, dùng để thoả mãn nhu cầu của con người thông qua trao đổi mua bán Hàng hoá có hai thuộc tính cơ bản là giá trị và giá trị sử dụng

- Giá trị của hàng hoá là lượng lao động xã hội kết tinh trong hàng hóa, được đo bằng thời gian lao động xã hội cần thiết của người sản xuất hàng hoá

Giá trị của hàng hóa biểu hiện ra bên ngoài dưới hình thức tiền tệ

- Giá trị sử dụng của hàng hoá sức lao động thể hiện ra trong quá trình tiêu dùng sức lao động để sản xuất ra một loại hàng hoá nào

đó Trong quá trình lao động, sức lao động tạo ra một lượng giá trị mới lớn hơn giá trị của bản thân nó, phần giá trị dôi ra so với giá trị sức lao động là giá trị thặng dư

* Hàng hóa sức lao động:

- Giá trị hàng hoá sức lao động là toàn bộ những tư liệu sinh hoạt cần thiết để sản xuất, tái sản xuất sức lao động và người lao động Trên thực tế, giá trị của hàng hóa sức lao động được thể hiện bằng tiền công, tiền lương

* Học thuyết giá trị thặng dư: chỉ ra bản chất bóc lột của nhà tư bản trong phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa

BÁN (USD) Nội dung Giá (USD) Tổng (USD)

b) Về chủ nghĩa tư bản độc quyền

Đặc điểm của CNTB

độc quyền

Sự phân chia thế giới về mặt lãnh thổ giữa các cường quốc đế quốc

Sự phân chia thị trường thế giới về kinh

tế giữa các

tổ chức độc quyền

Tư bản tài chính (Tư bản ngân hàng)

Xuất khẩu

c) Nội dung kinh tế của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là quá trình chuyển biến cách mạng toàn diện và triệt để trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội

Trong nền kinh tế quá độ, cần thực hiện chính sách kinh tế nhiều thành phần, khuyến khích và tạo điều kiện cho sản xuất, kinh doanh theo nguyên tắc tự nguyện và hiệu quả kinh tế, cùng có lợi

3 Chủ nghĩa xã hội khoa học

a) Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công

nhân Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Việt Nam là thực hiện

thành công sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, xây dựng đất nước “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và cuối cùng là chủ nghĩa cộng sản

b) Cách mạng xã hội chủ nghĩa

cách mạng xã hội chủ nghĩa là liên minh chặt chẽ giữa giai cấp công nhân với nông dân; trong đó giai cấp công nhân là người lãnh đạo, đoàn kết với trí thức và mọi tầng lớp nhân dân để tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa Cuộc cách mạng này diễn ra toàn diện trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, tư tưởng-văn hoá

III VAI TRÒ CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN

1 Bản chất khoa học và cách mạng của chủ nghĩa Mác-Lênin

a Chủ nghĩa Mác-Lênin là một hệ thống lý luận khoa học, thể hiện trong toàn bộ ba bộ phận cấu thành

- Triết học Mác-Lênin cung cấp thế giới quan và phương pháp luận nhìn nhận và giải thích mọi sự vận động của tự nhiên, xã hội và

tư duy con người

- Kinh tế chính trị Mác-Lênin là lý luận nhận thức về lịch sử phát triển của sản xuất vật chất, lý luận về giá trị và sản xuất giá trị thặng

dư, về chủ nghĩa tư bản độc quyền, về quy luật kinh tế của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa xã hội

- Chủ nghĩa xã hội khoa học là lý luận về các quy luật chính trị-xã hội, làm sáng tỏ về cách mạng xã hội chủ nghĩa, sự hình thành và phát triển của hình thái kinh tế-xã hội cộng sản chủ nghĩa

b Chủ nghĩa Mác-Lênin là học thuyết duy nhất nêu rõ mục tiêu, con đường, lực lượng, phương thức giải phóng xã hội, giải phóng giai cấp, giải phóng con người

GC tư sản

Bằng giáo dục, thuyết phục và tuyên truyền hòa bình

Giải phóng giai cấp, giải phóng xã hội, giải phóng con người

GC CN, nd lao độngLàm cách mạng triệt để

Trên thế giới đã có nhiều học thuyết hướng con người thoát khỏi mọi khổ đau, đi tới xã hội tự do, bác ái, hạnh phúc… Nhưng chỉ có Chủ nghĩa Mác-Lênin là học thuyết duy nhất, không chỉ nêu rõ mục tiêu xây dựng xã hội tốt đẹp trên toàn thế giới, mà còn chỉ rõ phương hướng, lực lượng, phương thức để thực hiện mục tiêu đó là giải phóng toàn xã hội khỏi mọi bất công, áp bức, mọi giai cấp thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu, con người giải phóng khỏi sự ràng buộc đi tới tự do

c Chủ nghĩa Mác-Lênin là một học thuyết mở, sống động, không ngừng tự phê phán, tự đổi mới, bổ sung và phát triển trong thực tiễn cách mạng

Chủ nghĩa Mác-Lênin là học thuyết mang tính chất cách mạng, không chỉ giải thích thế giới, mà còn cải tạo và xây dựng xã hội mới, thế giới mới tốt đẹp Học thuyết này không phải là một hệ thống các nguyên lý giáo điều, bất biến mà luôn sống động, gắn với sự phát triển của tri thức nhân loại

d Chủ nghĩa Mác-Lênin là học thuyết có ý nghĩa thực tiễn, không chỉ giải thích thế giới mà là cải tạo xã hội, xây dựng chủ nghĩa xã hội hiện thực

Chủ nghĩa Mác-Lênin giúp con người hiểu rõ bản chất của thế giới và

sự vận động khách quan của thế giới Phương pháp luận đúng đắn giúp cho mọi người xem xét sự vật, hiện tượng một cách khách quan, phân tích cụ thể theo tinh thần biện chứng Con người thông qua hoạt động thực tiễn trong cuộc sống mới có thể nhận thức, giải thích, cải tạo thế giới, từng bước làm chủ thế giới hiện thực Tính hiện thực của chủ nghĩa Mác-Lênin chính là thực tiễn cách mạng xã hội chủ nghĩa, là từng bước quá độ xây dựng chủ nghĩa xã hội ở từng nước hiện nay

CÂU HỎI ÔN TẬP

CÂU 1: (4 điểm) Trình bày bản chất khoa học và cách mạng của chủ nghĩa Mác – Lênin?

CÂU 2: (6 điểm) Phân tích quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất?

CÂU 3: (6 điểm) Phân tích nguồn gốc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh?

CÂU 4: (6 điểm) Hồ Chí minh là tấm gương đạo đức sáng ngời của dân tộc Việt Nam? Là một học sinh, em cần rèn luyện những phẩm chất gì

để học tập tấm gương của Bác?

CÂU 5: (4 điểm) Trình bày hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam

và Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng?

CÂU 6: (4 điểm) Tầm quan trọng của phát triển kinh tế, xã hội ở Việt Nam hiện nay?

CÂU 7: (6 điểm) Trình bày những đặc điểm của người lao động tốt? Là một học sinh, em đã làm gì để rèn luyện bản thân trở thành người lao động tốt trong tương lai?