Tìm hiểu tính chất bù nhìn của Nam triều ở Trung kì

Luận Văn: Tìm hiểu tính chất bù nhìn của Nam triều ở Trung kì

LỜI MỞ ĐẦU

Mỗi một chế độ lập ra đều có một chính quyền của mình Chính quyền quân chủ trong nhận thức nói chung là toàn bộ tổ chức quyền lực chính trị từ trung ương đến địa phương Nó thể hiện quyền lực và là công cụ phục vụ cho lợi ích của chế

độ đó.Vì vậy khi nghiên cứu về cơ cấu tổ chức của một chính quyền sẽ thấy rõ được cái cốt lõi, thực chất của chế độ đó

Vào cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX ở Việt Nam triều đình phong kiến nhà Nguyễn từng bước đầu hàng nhục nhã trước sự tấn công của thực dân Pháp Thực dân Pháp xâm chiếm nước ta tới đâu là thiết lập ngay bộ máy thống trị của chúng với nhân dân ta tới đó Chúng chia nước ta thành 3 xứ: Nam Kì thuộc địa, Bắc Kì bảo hộ, Trung Kì nửa bảo hộ Bộ máy thống trị này ngày càng được củng cố để dựa vào đó thực hiện mục đích thực dân của chúng

Tại Trung Kì, thực dân Pháp tiếp tục duy trì chế độ phong kiến của quan lại nhà Nguyễn song thực chất đó chỉ là một hình thức chính quyền bù nhìn do Pháp lập ra để thực hiện mục đích kinh tế, chính trị của mình

Có thể nói Trung Kì là trung tâm của triều đình Huế Đây là nơi đại diện cao nhất cho sự tồn tại của quan lại nhà Nguyễn bấy giờ, đồng thời cũng là nơi Pháp duy trì chế độ nửa bảo hộ Vì thế nghiên cứu Trung Kì thì có thể thấy được tính chất điển hình nhất của chế độ phong kiến bù nhìn Nam triều cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX

Từ trước đến nay đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về các vấn đề được đặt ra trong thời gian đó như “ Lịch sử cận đại Việt Nam”(Trần Văn Giàu), “Lịch

sử cách mạng Việt Nam” (Đào Duy Anh), “Cách mạng cận đại Việt Nam” (Trần Huy Liệu), “Lịch sử tám mươi năm chống Pháp” (Trần Huy Liệu)…Những công trình này đã trình bày khá sâu sắc cụ thể bối cảnh xã hội của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đương thời, những chính sách cai trị của thực dân Pháp với thuộc địa Đông Dương nói chung và Việt Nam nói riêng, phong trào đấu tranh của

dân tộc ta chống lại ách đô hộ của thực dân Đây là những nguồn sử liệu gốc hết sức quan trọng trong công việc nghiên cứu về sau này Nó cung cấp cho chúng ta những phương pháp nghiên cứu, cách tiếp cận vấn đề và nó còn là những tri thức quan trọng giúp cho ta nhân thức về những sự kiện lịch sử và quá trình lịch sử của dân tộc.

Tuy nhiên việc nghiên cứu sâu vào tính chất lệ thuộc của triều Nguyễn một cách cụ thể thì còn là vấn đề mới mẻ Hoặc có chăng là những công trình nghiên cứu mang tính khái quát bao trùm Tiếp cận vấn đề từ một khía cạnh hẹp hơn tôi muốn thể hiện một cái nhìn cụ thể sâu sắc hơn về bản chất của chế độ bù nhìn Nam triều và quyền lực thực chất của quan lại nhà Nguyễn Đồng thời có cách đánh giá khách quan hơn về thái độ chính trị của triều đình Phong kiến và một số quan lại Nam triều

Mục đích của báo cáo:

Từ trước đến nay, trong lịch sử nghiên cứu về triều Nguyễn nói chung và bộ máy quân chủ của Nam triều nói riêng có thể nói quan điểm có ý nghĩa chi phối là

“Chính quyền quân chủ Việt Nam sau Hiệp ước Patenotre (6/6/1884) là chính quyền bù nhìn và tay sai cho giặc” và cho đến thời Bảo Đại thì mới kết thúc Tuy nhiên ở bài viết nhỏ này với tiêu đề “Tìm hiểu tính chất bù nhìn của Nam triều ở Trung kì” chúng tôi muốn làm rõ hơn tính chất bù nhìn của chính quyền đó trên từng khía cạnh, phạm vi Đồng thời cũng muốn đánh giá lại thái độ chính trị tích cực của một số vua quan trong lịch sử chống Pháp mà về sau này khi triều đình đã

bị biến thành một thiết chế bù nhìn, chúng ta vẫn còn ghi nhận được những hành vi yêu nước chống sự chiếm đóng của ngoại bang của các vị vua như Hàm Nghi, Thành Thái, Duy Tân cùng với quan lại có tinh thần yêu nước như Tôn Thất Thuyết và phong trào Cần Vương ở khắp mọi nơi Đó là số ít những người có ý thức đầy đủ thảm cảnh bị cướp giật quyền tự chủ, độc lập của dân tộc và có những

sự nỗ lực để thoát ra khỏi tình trạng bù nhìn lệ thuộc đó

Về phạm vi nghiên cứu:

Với báo cáo này phạm vi không gian được đề cập đến là nghiên cứu trong giới hạn Trung kì vì thực ra sau Hiệp ước Patenotre thì quyền hạn của chính quyền quân chủ chỉ còn tồn tại ở Trung Kì Và như đã nói ở trên thì đây là nơi đại diện cao nhất cho sự tồn tại của quan lại nhà Nguyễn bấy giờ, đồng thời cũng là nơi Pháp duy trì chế độ nửa bảo hộ Vì thế nghiên cứu Trung Kì thì có thể thấy được tính chất điển hình nhất của chế độ phong kiến bù nhìn Nam triều cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX Đối với phạm vi không gian thì những mốc 1884 và 1925 đều mang những ý nghĩa nhất định Năm 1884 là năm diễn ra việc kí kết hiệp ước đầu hành nhục nhã của triều đình Huế trước sự tấn công của thực dân Pháp Có thể nói từ sau hiệp ước này Việt Nam đã trở thành thuộc địa của Pháp cho dù tên gọi ở mỗi miền

có khác nhau đi chăng nữa Năm 1925 là năm quan trọng được đánh giấu bằng bản

Quy ước kí ngày 6/11/1925 giữa chính quyền thực dân và triều đình phong kiến

Với bản quy ước này chính quyền thực dân đã hoàn toàn nắm quyền lập pháp hành pháp và tư pháp Nó đã tự lột bỏ cái nhãn hiêu “bảo hộ” giả nhân giả nghĩa của nó

Có thể nói đây là đỉnh cao của đường lối trực trị của chính quyền thuộc địa Bài

viết do giới hạn về mặt thời gian và tài liêu nên chỉ đề cập đến bộ máy cai trị của thực dân ở cấp độ Trung ương, kì và tỉnh còn cấp độ lãng xã xin được tiếp tục nghiên cứu

Bài viết có tham khảo những tài liệu gốc, văn bản gốc, nhiều công trình nghiên cứu có liên quan của các nhà sử học và những giáo sư đầu ngành Em xin chân thành cảm ơn giáo viên hướng dẫn trực tiếp đồng thời là sự giúp đỡ chỉ bảo nhiệt tình của Thầy cô giáo trong khoa cùng bạn bè đã giúp đỡ cho em hoàn thành báo cáo này Do còn nhiều hạn chế về nhận thức và trình độ nên bài viết còn nhiều thiếu sót Mong nhận được sự đóng góp của thầy cô và bạn bè để bổ xung và sửa chữa Em xin chân thành cảm ơn

NỘI DUNG

Năm 1858 Thực dân Pháp nổ súng xâm lược nước ta mở đầu cho thời kì xâm lược và thống trị của chúng ở Việt Nam Triều đình Phong kiến đã lần lượt kí các hành ước ngày 5/6/1862 và ngày 15/2/1874 với thực dân Pháp Pháp đã từng bước xác lập chủ quyền của mình trên lãnh thổ Việt Nam Tiếp sau đó ngày 6/6/1884 triều đình Huế lại tiếp tục kí với Pháp bản Hiệp ước Patenotre xác lập quyền bảo hộ của thưc dân đối với Việt Nam Chúng đã thiết lập một hệ thống chính quyền thuộc địa bên cạnh sử dụng hệ thống chính quyền bản xứ làm công cụ nô dịch với hai giai đoạn chủ yếu trước và sau khi thiết lập chế độ toàn quyền Đông Dương (17/10/1887) Vì vậy để nghiên cứu tính chất bù nhìn của chính quyền quân chủ trong giai đoạn này thì cần phải tìm hiểu cả cơ chế hoạt động của nó và cả bộ máy cai trị của thực dân áp đặt ở Việt Nam

1 Bộ máy chính quyền quân chủ Nam triều sau Hiệp định Patenotre (5/6/1884) ở Trung Kì

1.1 Một số điều khoản của Hiệp định liên quan đến quyền lực thực chất của quan lại nhà Nguyễn

Trong khoản 1 của Hiệp ước ghi rõ: “Nước Việt Nam thừa nhận sự bảo hộ của nước Pháp, nước Pháp sẽ thay mặt Việt Nam trong mọi việc giao tiếp với ngoại quốc và bảo hộ người Việt Nam ở ngoài nước”1

Theo như quy định trên thì Việt Nam đã trở thành xứ bảo hộ của thực dân Pháp Bảo hộ là một hình thức thống trị của bọn đế quốc thực dân đối với một nước

bị xâm lược Chúng duy trì sử dụng chính quyền tay sai và nêu chiêu bài lừa bịp là nhằm phục vụ lợi ích của nước bị xâm lược Theo như GS Phan Ngọc Liên định

nghĩa thì “Bảo hộ” là hình thức một nước Đế quốc bắt một nước nhỏ yếu phụ thuộc

vào mình tuy nước này vẫn có chính quyền riêng 2 Đây là bước chuẩn bị cho mưu đồ

xâm lược làm thuộc địa của chính quyền thực dân

1 Tập tư liệu lịch sử cận đại Việt Nam trang 98

Đối với các tỉnh ở Trung kì, nếu như trong Hiệp ước Hacmand (25/8/1883) các quan lại người Việt ở cấp tỉnh vẫn được tiếp tục “cai trị như trước không phải chịu một sự kiểm soát nào của người Pháp” cả ( điều 6) Nhưng sang đến Hiệp ước 6/6/1884 thì cái đoạn “…không phải chịu một sự kiểm soát nào của nước Pháp” không còn được ghi nữa Đây là tiền đề có tính chất pháp lí mà bọn thống trị thực dân đã chuẩn bị để mở rộng quyền lực của bọn công sứ đầu tỉnh Trung kì.

Hiệp định cũng quy định: “Quan khâm sứ thay mặt chính phủ Pháp chủ trương trong việc ngoại giao của Việt Nam bảo đảm sao cho việc bảo hộ được thi hành đúng đắn mà không can thiệp đến chính sự của các tỉnh… Người ngoại quốc muốn đi lại trong xứ Trung kì phải được quan Khâm sứ Huế hoặc quan Thống đốc Nam kì cấp thông hành rồi duyệt đi”(khoản 5)

Như vậy điều ước Patenotre đã đặt cơ sở lâu dài và chủ yếu cho chính quyền

đô hộ của Pháp ở Việt Nam Pháp với vai trò bảo hộ nắm mọi quyền cai quản triều chính, còn quyền hành thực chất của triều Nguyễn trên thực tế bị tước bỏ, nhà Nguyễn không có tự quyền quyết định công việc của đất nước mà tất cả những mặt chính trị, quân sự, kinh tế, ngoại giao… đều nằm dưới sự kiểm soát của Pháp

1.2 Bộ máy chính quyền Nam triều

Từ sau khi Pháp thiết lập chế độ “Toàn quyền Đông Dương” bộ máy cai trị của chính quyền AnNam (Trung kì) dần có sự thay đổi và có khác về hình thức so với Bắc Kì Bộ máy cai trị mang tính chất “song hành” hay “lưỡng thể”2 tức là có hai hệ thống chính quyền song song tồn tại: Nam triều do nhà vua đứng đầu và Pháp do viên khâm sứ Pháp đứng đầu.Với sự tồn tại của bộ máy chính quyền lưỡng thể này thì tính chất độc lập tự chủ của chính quyền quân chủ trước đây không còn Toàn bộ chính quyền quân chủ bị thực dân Pháp chi phối và điều khiển Về sau này năm 1898 chính tên Khâm sứ Trung kì đã tuyên bố trong tờ thông tư rằng: “Từ nay

2 chữ dùng của TS Nguyễn Văn Khánh trong “Cơ cấu kinh tế xã hội Việt Nam thời thuộc địa”, tr14

2 chính quyền thuộc địa ở Việt Nam- Dương Kinh Quốc, tr 153

trên vương quốc An Nam không còn tồn tại hai chính quyền nữa mà chỉ có một chính quyền duy nhất thôi”2..

Sau khi Pháp đặt Nam kì dưới chế độ thuộc địa và thành lập chức Kinh lược

sứ ở Bắc kì (26/7/1897) thì quyền lực của chính phủ Nam triều cũng chỉ giới hạn trong phạm vi Trung kì (An Nam) Hệ thống quyền lực này được trải dọc theo 3 cấp: Trung ương- tỉnh – xã

Ngày 27/9/1897 vua Thành Thái ra đạo dụ “về việc tổ chức chính phủ Nam triều” trong đó quyết định bãi bỏ Hội đồng phụ chính (khoản 1)3 chuyển phụ chính đại thần thành cố vấn đặc biệt của nhà vua Cố vấn có quyền mật đàm với vua về mọi vấn đề và sau đó thay mặt vua hội đàm với Khâm sứ Về mặt chính quyền cố vấn vẫn được bảo lưu danh vị Phụ chính để trực tiếp giữ chức Thượng thư của các

bộ quan trọng Tuy nhiên đến ngày 6/11/1925 thì một điều khoản giữa toàn quyền Đông Dương với triều đình đã được kí kết, trong đó quy định: mọi vấn đề có liên quan đến ngạch tư pháp, đến công việc cai trị, tổ chức công sở, đến việc tuyển dụng, thăng giám quan lại các cấp của Nam triều đều nằm trong tay Khâm sứ Trung kì Quyền hành của Hội đồng phụ chính chỉ còn là thay mặt vua tế lễ trời đất, sắc phong cho Thành hoành làng xã, ban tước hiệu cho quan lại…

* Viện cơ mật

3 chính quyền thuộc địa ở Việt Nam-Dương Kinh Quốc, tr 153

Thành viên của Viện cơ mật gồm có 4 Thượng thư nắm giữa các bộ quan trọng nhất của triều đình, thường gọi là Tứ trụ triều đình Viện này đặt dưới sự chủ toạ của vua và có nhiệm vụ giúp vua lãnh đao quôc gia Tuy nhiên dưới sức ép của thực dân Pháp ngày 27/9/1897 Thành Thái đã ra đạo dụ về việc tổ chức lại Viện cơ mật và quy định chức năng của Khấm sứ đối với chính phủ Nam triều Tất cả công việc của mỗi bộ đều tập trung giải quyết ở Hội đồng cơ mật Sau khi hội bàn Hội đồng cơ mật phải làm tờ trình lên vua Tờ trình đó phải được thông qua Khâm sứ phê chuẩn và sau đó mới trình lên vua để nhà vua chuẩn y, đóng dấu và ban bố Khâm sứ Pháp có quyền chủ toạ Viện cơ mật và là người quyết định mọi công việc của Viện cơ mật

* Các bộ

Triều đình vẫn thiết lập 6 bộ như trước đây Mỗi bộ do một Thượng thu đứng đầu Bộ chia thành các Ty do Thám tri đứng đầu Dưới Thám tri có Thị lang giúp việc, dưới Thi lang có các quan lại như Lang tung, Tá lý, Viên ngoại, chủ sự, tư vụ Sáu Thượng thư họp lại thành Hội đồng Thượng thư

Đạo dụ của Thành Thái ngày 27/9/1897 cũng bãi bỏ chức Hội đồng thượng thư nhưng đến ngày 6/11/1925 lại được tái thành lập do bản Công ước kí giữa Pháp và Nam triều Hội đồng thượng thư đặt dưới sự chủ toạ của Khâm sứ hoặc của viên chức Pháp đại diện cho Khâm sứ

* Viện đô sát

Viện này đặt từ năm thứ 3 niên hiệu Gia Long Viện đô sát có chức năng nhiệm vụ là kiểm soát mọi hoạt động của các cấp và theo dõi việc thi hành luật pháp cũng như quy tắc do Triều đình ban hành “ những sự tâu đối điều hay, hay can gián điều dở đàn hặc (rạch tỏ) các tội lỗi các quan đều giao cho viện này”2 Viện đô sát dần dần cũng bị Khâm sứ Pháp nắm nhất là từ năm 1897, khi mà Khâm

sứ Pháp có quyền chủ toạ cả Viện cơ mật và quyết định mọi công việc của Viện cơ mật

* Phủ Tôn nhân

Phủ tôn nhân do hội đồng phụ trách đặt dưới sự điều hành trực tiếp của một người trong hoàng tộc có chức vụ cao “ Chức quản lĩnh đại thần phủ này do đặc chỉ của nhà vua bổ chứ không có ngạch nhất định” Phủ Tôn nhân có trách nhiệm giải quyết mọi việc có liên quan đến các thân vương công tử, công tôn của nhà vua

Tổ chức này do nhà vua trực tiếp nắm giữ và sau năm 1897 đặt dưới sự chủ toạ của Khâm sứ

Trên đây là toàn bộ những cơ quan của Triều đình ở cấp độ Trung ương, ở cấp tỉnh bộ máy ấy được phân bổ như sau:

1.2.2 Cấp tỉnh

Đứng đầu mỗi tỉnh lớn có Tổng đốc, bố chánh đặc trách về thuế khoá, án sát đặc trách về tư pháp Đứng đầu mỗi tỉnh loại vừa có Tuần phủ, bố chánh, 1 án sát Đứng đầu mỗi tỉnh loại nhỏ có 1 tuần vũ (tuần phủ) phụ trách chung, 1 án sát, hoặc

1 Bố chánh, 1 án sát Riêng Thừa Thiên nơi đóng đô của triều đình thì đứng đầu là

1.2.4 Cấp Tổng

Tổng là đơn vị hành chính trung gian giữa phủ, huyện với các làng xã trực thuộc Một phủ hay huyện có nhiều Tổng ( thường dưới 100 tổng) do chánh tổng cai quản.Trong Đại Nam sử lệ cũng ghi: Lệ định phàm Tổng nào số đinh điền nhiều

và Tổng nào mà đường đi xa đến 2, 3 ngày thì phải đặt 1 cai Tổng và 1 phó Tổng Mỗi Tổng quản lí một số làng xã

1.2.5 Cấp xã

Xã và Làng (thôn) là cấp cơ sở của chính quyền nhà nước Đứng đầu là Lý trưởng, phó lý trưởn Thực dân Pháp duy trì tổ chức làng xã nhằm sử dùng bộ máy

kì hào phong kiến để thu thuế, bắt lính, đi phu, đàn áp nhân dân, cũng như lợi dụng những phong tục tập quán lỗi thời, lạc hậu để dễ bề thống trị Toàn quyền Đume đã bộc lộ dã tâm này: “Theo tôi duy trì trọn vẹn thậm chí tăng cường cách tổ chức cũ

kĩ mà chúng ta đang thấy đó là một điều tốt đẹp Theo cách tổ chức này thì mỗi làng xã sẽ là một nước cộng hoà bé nhỏ, độc lập trong giới hạn những quyền lợi địa phương Đó là một tập thể được tổ chức rất chặt chẽ có kỉ luật và rất có trách nhiệm với chính quyền cấp trên về những cá nhân thành viên của nó, những cá nhân mà chính quyền cấp trên có thể không cần biêt tới, đó là điều rất thuận lợi cho công việc của chính quyền”4

Như vậy bộ máy chính quyền Nam triều ở An Nam sau Hiệp định Paternotre

về cơ bản không khác gì nhiều so với trước.Theo như D.G E.Hall tác giả của cuốn sách “ Lịch sử Đông Nam á”đã nhận xét: “đối với xứ bảo hộ thì việc thực thi quyền lực không được trực tiếp như ở Nam Kì Việc cai trị thực sự do các viên chức bản

xứ thực hiện dưới sự chỉ đạo của các viên chức Pháp tương ứng, nhưng viên chức này không bao giờ can thiệp trực tiếp trừ phi đó là điều tối cần thiết Do đó quan lại bản xứ không phải là bung xung nhưng sự kiểm soát của Pháp vẫn là tuyệt đối” Đội ngũ quan lại ở cấp Trung ương (Triều đình) và các cấp tỉnh, phủ, huyện, đạo, châu, ở Trung kì trước đấyđều do vua quan bổ dụng, thuyên chuyển, thăng giám

“Hình thức bên ngoài của chính quỳên bản xứ rất đồ sộ điều đó cũng có ích để làm cho sự cai trị của nước ngoài bớt khó chiu hơn”2 Song dần dần việc đó đã bị giới cầm quyền thực dân ở Trung kì thâu tóm

2 Hệ thống chính quyền của TD Pháp ở Trung Kì

Thực dân Pháp xâm chiếm nước ta tới đâu là thiết lập ngay bộ máy thống trị của chúng đối với nhân dân ta tới đó Đối với Nam kì không phải đợi đến khi chiếm được toàn bộ Lục tỉnh thực dân Pháp mới tổ chức bộ máy cai trị của chúng

4 Đai cương lịch sử Việt Nam Tập II

2 Lịch sử Đông Nam á

Mà ngay từ khi chiếm được ba tỉnh miền Đông là Gia Định, Định Tường, Biên Hoà

và buộc triều đình nhà Nguyễn kí hiệp định đầu tiên 5/6/1862 Thực dân Pháp đã bước đầu tổ chức bộ máy cai trị của chúng ở những nơi chúng chiếm được

Tại Trung kì trước Hiệp định 1884 Pháp thực hiện kế hoạch “tằm ăn lá” lấn dần đất, chiếm dần quyền và thiết lập dần hệ thống tổ chức chính quyền của chúng như sau:

Lúc đầu chúng đặt ra chức “đại biện” hay còn gọi là “ngoại giao đặc phái viên tại Huế” đặt tại kinh đô Huế để “duy trì mối quan hệ hữu hảo giữa hai nước”

và giám sát việc thi hành hiệp ước15/3/1874 của triều đình Huế Chế độ “đại biện” này được bắt đầu từ ngày 28/7/1875 và kéo dài đến ngày 5/4/1883

Ngày 31/5/1883, Chính phủ Pháp cho đặt chức “Tổng uỷ viên”của nước Cộng hoà pháp tại Bắc kì Viên quan này là người đại diện cho Chính phủ Pháp cả

ở Bắc kì và Trung kì và là người chủ trì mọi công việc đối ngoại của Nam triều Dưới quyền của Tổng uỷ viên là các công sứ người Pháp đứng đầu mỗi tỉnh ở Bắc

kì và 1 viên Trú sứ người Pháp đóng tại kinh đô Huế thay mặt cho chính quyền

“bảo hộ” của Pháp ở Trung kì Trú sứ không có quyền can thiệp vào nội bộ của Nam triều song có quyền cá nhân mật đàm với vua bất kì lúc nào nếu thấy cần thiết Chế độ Tổng uỷ viên này chấm dứt với sự ra đời của bản Hiệp ước 6/6/1884

Từ sau khi kí Hiệp ước năm 1884, chính quyền thực dân đã được thành lập ở

3 cấp: Trung ương , cấp kì và cấp tỉnh

Ở TRUNG ƯƠNG: Đứng đầu cấp này là một viên tổng trú sứ chung cho cả Bắc kì và Trung kì nên được gọi là Toàn quyền lưỡng kì hay Toàn quyền Trung-Bắc kì Tổng trú sứ đóng tại kinh đô Huế, là người thay mặt cho chính phủ Pháp để duy trì mọi công việc đối ngoại của Nam triều Chế độ tổng trú sứ tồn tại cho đến ngày 9/5/1889 thì bị bãi bỏ theo Sác lệnh của Tổng thống Pháp, chế độ Tổng trú sứ

từ 1886 về trước đều do các võ quan nắm và từ 1886-1889 chuyển sang tay các quan văn

Ở CẤP KÌ: Ngày 27/1/1886, Pháp thiết lập ở Bắc kì và Trung kì mỗi nơi một viên chức cao cấp người Pháp Đứng đầu Bắc kì là viên Thống sứ Đứng đầu Trung

kì là viên Khâm sứ Cả hai viên này đều trực thuộc toàn quyền Trung- Bắc kì Khâm sứ có nhiệm vụ quản lý và khống chế mọi hoạt động của triều đình Huế Thống sứ có nhiệm vụ quản lý và khống chế mọi hoạt động của quan lại người Việt

ở Bắc kì

Ở CẤP TỈNH: đứng đầu cấp tỉnh là viên công sứ người Pháp ở Trung kì, chức công sứ đầu tỉnh được thiết lập theo quy ước ngày 30/7/1885 Chức năng của công sứ đứng đầu trong thời điểm này không được xác định cụ thể như ở Bắckì Tuy nhiên qua Hiệp ước 25/8/1883, ta thấy công sứ là người nắm giữ các vấn đề

thuộc về thương chính và công chính trong tỉnh; còn các quan lại người Việt ở cấp

tỉnh vẫn được “tiếp tục cai trị như trước, không phải chịu một sự kiểm soát nào của nước Pháp” cả (điều 6 Hiệp ước) Nhưng phải sang đến Hiệp ước 1884 thì quyền

ấy không con nữa

Ngày 8/2/1886 Tổng thống Pháp kí sác lệnh cho phép các viên công sứ ở Bắc kì và Trung kì được thi hành cả chức năng lãnh sự nữa, đồng thời cho phép viên tổng Trú sứ Trung-Bắc kì tổ chức bộ máy cai trị đầu não của chúng ở cấp kì và cấp tỉnh Đó là phủ Thống sứ Bắc kì , Toà Khâm sứ Trung kì và các toà công sứ các tỉnh

Tóm lại: Đây là mô hình tổ chức chính quyền thực dân ở Trung kì trước ngày

thành lập “Liên Bang Đông Dương” Mô hình này gần giống với mô hình Pháp đặt tại Bắc kì Tuy nhiên ở Bắc kì vào năm 1886, Pháp có đắt thêm chức Khâm lược sứ nhằm tách Bắc kì ra khỏi triều đình Huế Hạn chế quyền can thiệp của triều đình Huế ở Bắc kì

Sau khi Pháp thiết lập chế độ “Toàn quyền Đông Dương”, bộ máy cai trị của chúng ở Trung kì cũng có sự thay đổi, dần dần khác hơn so với Bắc kì về mặt hình thức:

CẤP TRUNG ƯƠNG:

Kể từ sắc lệnh ngày 9/5/1889 bãi bỏ chức Tổng trú sứ Trung kì thì đứng đầu

hệ thống toàn quyền của Pháp ở đây là Khấm sứ Trung kì, chịu sự chỉ đạo trực tiếp của Toàn quyền Khâm sứ nắm mọi hoạt động từ cấp tỉnh trở xuỗng thông qua Công sứ Pháp đầu tỉnh Nói một cách tổng quát Khâm sứ Trung kì chịu trách nhiệm trước toàn quyền Đông Dương về mọi mặt kinh tế, chính trị, quân sự, dân sự, văn hoá, giáo dục… trên địa bàn Trung kì Ngày 18/7/1912 Khâm sứ Trung kì ra nghị định về việc ban cấp phẩm hàm cho công chức và binh lính người Việt Nam làm tại các công sứ của Pháp ở Trung kì.Trong đó khẳng định Khâm sứ là người có quyền ban cấp phẩm hàm Những phẩm hàm do Khâm sứ ban cấp phải được coi tương đương như phẩm hàm do nhà vua ban cấp Ngoài ra khâm sứ có cả quyền duyệt chiếu các đạo dụ- một hình thức văn bản thể hiện cụ thể của luật pháp dưới thời Phong kiến- cuả nhà vua, trước khi đạo dụ đó được ban bố công khai

Giúp việc cho Khâm sứ có một số những tổ chức phụ tá được thiết lập:

- Tòa khâm sứ Trung kì: được thiết lập theo sắc lệnh ngày 3-2-1886 của Tổng

thống Pháp Đây là cơ quan có tính chất chỉ đạo vừa có tính chất tổng hợp rất cao

về mọi mặt hoạt động của chính quyền thực dân

- Phòng tư vấn Liên hợp thương mại canh nông Trung kì : được thành lập

theo nghị định ngày 4-5-1897của Toàn quyền , có 1 chủ tịch, 2 phó chủ tịch (đều là người Pháp) và một số ủy viên người Pháp lẫn người Việt

- Hội đồng bảo hộ Trung kì: được thành lập theo Nghị định của Toàn quyền

Đông Dương ngay 8-6-1900, có nhiệm vụ thảo luận thông qua các nghị định của khâm sứ Trung kì Chủ tịch hội đồng là khâm sứ

- Hội đồng học chính Trung kì: được thành lập theo nghị định của Toàn

quyền ngày 18/9/1923 của Toàn quyền có nhiệm vụ nghiên cứu đề xuất mọi vấn đề liên quan đến học hành, thi cử Trung Kì

- Viện dân biểu Trung Kì: Tiền thân của nó là phòng tư vấn Trung Kì, thành

lập theo đạo dụ ngày 19/4/1920 của Khải Định và được đổi thành viện dân biểu theo Nghị định ngày 21/2/1926 của Toàn quyền Ngày 3/7/1933 thực dân Pháp cho

phép ra đạo dụ tổ chức tại viện dân biểu Viện có nhiệm vụ góp ý kiến cho chính phủ Nam triều về các vấn đề kinh tế, tài chính, xã hội Các uỷ viên ( nghị viên) đại diên cho ba khối người: Toàn bộ dân đinh người Kinh ( theo tỷ lệ, 1/3 vạn ), các thương gia có đóng thuế môn bài, dân đinh các dân tộc Mỗi năm viện họp một khoá tại Huế.

Có thể nói Pháp đã lập ra rất nhiều những tổ chức cơ quan hỗ trợ tư vấn ở cấp độ Trung ương Đây là hệ thống ngụy trang mà Pháp sử dụng Hội đồng tư vấn bản xứ Trung Kì là một ví dụ tuyệt vời về hệ thống nguỵ trang này Người Pháp lập

râ song không trao cho các Hội đồng này chút quyền lực chính trị nào Dự toán ngân sách của xứ bảo hộ được trình bày trước Hội đồng này nhưng đó cũng chỉ là hình thức thôi

Ở CẤP TỈNH:

Cấp tỉnh ở Trung kì: Tại mỗi tỉnh Trung kì, theo quy ước ngày 30/7/1885, chính quyền thực dân đã đặt chức công sứ người Pháp để nắm giữ các vấn đề về công chính và thương mại Thể theo Hiệp ước 25/8/1883 “các quan công sứ có quyền phân xử những việc kiện cáo dân sự tài sản và buôn bán giữa những người

Âu châu và người bản xứ, giữa những người này với những người muốn được sự bảo hộ của Pháp” Điều 17: “ các viên công sứ kiểm soát việc tuần phòng các thị trấn mở mang đến đâu thì quyền kiểm soát quan lại bản xứ của các viên công sứ cũng mở rộng đến đó”5

Năm 1886 thể theo Hiệp ước ngày 25/8/1883, chính quyền thực dân ở chính quốc cho phép công sứ được thi hành cả chức năng lãnh sự Ở các tỉnh lớn hoặc quan trọng có đặt thêm phó sứ

Như vậy với những điều khoản trên, quyền lực của công sứ được dần dần củng cố và mở rộng Công sứ đã trở thành người thay mặt cho Khâm sứ để nắm và chỉ đạo mọi hoạt động từ cấp tỉnh trở xuống

Các tổ chức phụ tá của công sứ gồm có:

5 Tập tư liệu lịch sử cận đại.Tr 15

- Toà công sứ: được thiết lập ngày 3/2/1886 theo sác lệnh của Tổng thống

Pháp Cũng giống như toà khâm sứ các tỉnh ở Bắc kì, nó cũng có các phòng ban tương tự

- Hội đồng hàng tỉnh: được thành lập theo đạo dụ ngày 29/1/1923 của Duy

Tân Đạo dụ này quy định rõ tên gọi: Hội đồng kì mục bản xứ hàng tỉnh gọi tắt là Hội đồng hàng tỉnh Hội đồng có nhiệm vụ góp ý kiến với chính quyền các vấn đề

có tính chất kinh tế xã hội, phân chia địa vực hành chính, bảo quản xây dựng đường

xá, đê điều

+ Về số lượng và thành phần của uỷ viên hội đồng: sẽ do khâm sứ ấn định cho từng tỉnh Uỷ viên của Hội đồng hàng tỉnh Trung kì được tuyển lựa từ ba nguồn Một là hành ngũ chánh tổng của các phủ, huyện người Kinh Hai là hành ngũ chánh tổng của các tổng người dân tộc Đại biểu này do công sứ hội đồng cùng quan tỉnh trực tiếp lựa chọn Ba là hàng ngũ các thân hào, nhân sĩ người Kinh có tiếng tăm Số đại biểu này do công sứ hiệp đồng cùng giới cầm quyền hàng tỉnh lựa chọn Danh sách hội đồng uỷ viên hội đồng hàng tỉnh dù thông qua bầu cử hay thông qua lựa chọn của công sứ cuối cùng đều phải được khâm sứ Pháp duyệt y

+ Về hoạt động: hàng năm vào đầu tháng 5 Hội đồng hàng tỉnh Trung Kì phải họp khoá thường kì tại toà công sứ Mỗi cuộc họp của Hội đồng đều do công

sứ Pháp chủ toạ với tư cách là chủ tịch hội đồng hàng tỉnh Các cuộc họp này phải

có biên bản ghi bằng chữ Pháp và chữ Nho

Như vậy với cấp tỉnh ở Trung kì thực dân Pháp đã thành lập ách thống trị của mình bằng cách đặt chức công sứ do người Pháp nắm giữ Đồng thời các viên công

sứ này lại có các tổ chức phụ tá giúp sức sẽ thống nhất trong tay mọi việc thuế vụ, giám sát từ việc thu nạp đến việc sử dụng

CẤP THÀNH PHỐ Ở TRUNG KÌ:

Thành phố đầu tiên được thành lập ở Trung Kì là Đà Nẵng theo Nghị định ngày 24/5/1889 của Toàn quyền sau khi Đồng Khánh ra dụ ngày 1/10/1888 nhượng

cho Pháp quỳên sở hữu hoàn toàn khu vực ấy Đà Nẵng là thành phố cấp II do một đốc lý người Pháp đứng đầu có phụ ta giúp việc.

Ngoài ra chính quyền thực dân còn cho chuyển một số thị xã quan trọng lên thành phố cấp III do công sứ kiêm đốc lí như: Vinh, Thanh Hoá

CẤP XÃ Ở TRUNG KÌ:

Đối với cấp xã ở Trung Kì tuy thực dân Pháp không trực tiếp can thiệp xong chúng đã thông qua chính quyền Nam triều để với tay tới cấp xã Trong phạm vi báo cáo này do hạn chế về tư liệu tôi xin phép không trình bày sâu về chính quyền thực dân Pháp tổ chức ở cấp xã ở Trung Kì

Như vậy Pháp với sức manh quân sự và tiềm lực kinh tế của mình đã dần dần cho chân vào triều đình nước ta Sau khi thành lập Liên Bang Đông Dương Pháp đã tiến hành củng cố,cải cách, hoàn thiện bộ máy thống trị của mình Đứng đầu chính quyền cai trị ở Trung Kì là 1 viên khâm sứ Pháp tập trung trong tay quyền lập pháp, tư pháp, hành pháp Tiếp đến mỗi tỉnh ở Trung Kì do một viên công sứ đảm nhận cùng với những tổ chức cơ quan phụ giúp thực hiện tốt những chức năng nhiệm vụ của công sứ Hệ thống chính quyền mà Pháp xây dựng ở Trung Kì đã làm cho chính quyền thống trị ở Trung Kì dần dần có sự thay đổi có những nét khác biệt so với Bắc kì và Nam Kì ở Trung Kì có hai hệ thống chính quyền song song tồn tại: Nam triều do nhà Nguyễn đứng đầu và Pháp do viên khâm sứ Pháp đứng đầu Đây là chế độ cai trị mang tính “ song hành”, “ lưỡng thể”6 Tức là có sự tồn tại đồng thời của hai hệ thống chính quyền của Pháp và của Nam triều.Tuy nhiên theo phân tích trên thực tế toàn bộ chính quyền triều Nguyễn đã bị thực dân Pháp chi phối và điều khiển Ngày 24/8/1898 khâm sứ Trung kì đã tuyên bố trong tờ thông tư rằng: “ từ nay trên vương quốc An Nam không còn tồn tại hai chính quyền nữa , mà chỉ còn một chình quyền duy nhất thôi” tức là chính quyền của thực dân Pháp

6 Đọc cơ cấu kinh tế xã hội Việt Nam thời thuộc địa - Nguyễn Văn Khánh Sdd Tr14

2 Lich sử Đông Nam á, 1084 tr

Điều này có nghĩa là, trong quá trình thực dân Pháp củng cố bộ máy thống trị của chúng cũng tức là quá trình mà quyền thế của triều đình Huế và của quan lại người Việt ngày một bị lấn dần và rút hẹp lại.Quyền nội chính dần dần bị mất, mọi quyền trị dân thu thuế đều thuộc về thực dân Pháp, đến nỗi về sau ngay cả kinh phí triều đình cũng do Pháp quyết định, quyền ngoại giao cũng bị lấn dần và bị Pháp đoạt hẳn lấy Cả hệ thống triều đình quan lại Phong kiến trở thành bù nhìn tay sai của Pháp.

3 Bộ máy chính quyền Nam triều mang tính chất bù nhìn lệ thuộc

Từ xưa đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu khẳng định tính chất bù nhìn của chính quyền Nam triều nhưng việc tìm hiểu chỉ dừng lại ở mức độ tổng quát mà chưa đi sâu vào chỉ ra từng đặc điểm khía cạnh cụ thể của vấn đề Khi nói đến tính chất bù nhìn của chính quyền quân chủ ở An Nam trước tiên cần phải giải đáp các câu hỏi thế nào là một chính quyền bù nhìn ? chính quyền ấy có những đặc điểm gì? sau đó mới có thể khẳng định hay phủ nhận những luận đề trên Đây cũng

là phương pháp lịch sử được tôi sử dụng trong bài viết này

Trong cuốn “từ điển thuật ngữ lịch sử phổ thông” ( GS Phan Ngọc Liên chủ biên) đã đưa ra định nghĩa về “ bù nhìn” như sau: “ bù nhìn là người giữ một chức

vụ (hay chính phủ do người khác hoặc nước khác ) đặt ra ( hay dựng lên) và điều khiển, bản thân không có thực quyền.” Còn trong cuốn “từ điển tiếng Việt” của Viện ngôn ngữ học thì có định nghĩa như sau: “ bù nhìn là kẻ có chức mà không có quyền hành, chỉ làm theo mệnh lệnh của người khác Hai khái niệm này đều mang đến cho ta cách hiểu thế nào thì được gọi là “bù nhìn” Từ đó có thể rút ra được khái niệm, đặc điểm của một chính quyền bù nhìn

Đó là chính quyền trên thực tế bị tước hết quyền uy chính trị độc lập Vì thế chính quyền ấy phải làm theo chỉ đạo của một quyền lực khác Toàn bộ những hoạch định hay chính sách đều dưới sự chỉ đạo của thế lực đó

Chính quyền đó không tự mình được đưa ra những quyết định mà nó muốn

kể cả những quyết định mà vốn thuộc quyền uy của nó

Một chính quyền gọi là bù nhìn khi nó phải hành động không nhất thiết chỉ

là lợi ích của nó va nó được một quyền lực khác trả công, ban thưởng, trừng phạt nếu không thực hiện

Những đặc điểm trên chính là cơ sở để đánh giá một cách toàn diện và khách quan quyền lực thực chất của chính quyền nhà Nguyễn Từ đó chúng ta sẽ chứng minh được một cách tương đối đầy đủ tính chất bù nhìn của Nam triều

3.1 Chính quyền quân chủ ở An Nam là chính quyền trên thực tế bị

tước hết quyền uy chính trị độc lập Chính quyền này phải làm theo sự chỉ đao của thực dân Pháp Vì thế toàn bộ những hoạch định chính sách phải làm theo

sự chỉ đạo của Pháp

Trước hết về ngoại giao:

Ngày 6/6/1884 triều đình Huế và Pháp đã kí Hiệp ước tại Huế Hiệp ước gồm 19 khoản mà nội dung bao trùm là: “ Nước Việt Nam thừa nhận sự bảo hộ của nước Pháp, nước Pháp sẽ thay mặt Việt Nam trong mọi việc giao thiệp với ngoại quốc và bảo hộ người Việt Nam ở nước ngoài” ( khoản1) Hiệp ước này mang ý nghĩa như một bản khai tử đối với chủ quyền đối ngoại của vua nước Nam Triều đình Huế kí điều ước chấp nhận sự “bảo hộ” của Pháp với Việt Nam đồng nghĩa với việc chấp nhận bị tước bỏ mọi quyền chính trị độc lập Theo như văn bản mà xét nhà nước Phong kiến Việt Nam với tư cách là một nước độc lập có chủ quyền

đã hoàn toàn sụp đổ Nước Việt Nam trọn vẹn đã trở thành thuộc địa của tư bản Pháp

Công việc đầu tiên mà thực dân Pháp thể hiện quyền lực bảo hộ của mình là thực dân Pháp đã bắt triều đình Huế nấu chảy chiếc ấn của phong kiến Trung Quốc

đã cấp cho phong kiến Việt Nam- một biểu tượng của mối quan hệ giữa hai nước phong kiến Việt Nam- Trung Quốc Từ đây ngoài Pháp ra Việt Nam không đuợc quan hệ với nước nào khác “ không được chính phủ Pháp cho phép Việt Nam không được vay tiền của nước ngoài”7 Đây chính là một thủ đoạn của chính quyền

7 Tập tư liệu lịch sử Việt Nam cận đại , khoản 17 tr 100

thực dân muốn biến Việt Nam thành thị trường độc chiếm phục vụ hiệu quả cho lợi ích của chính quốc.

Sắc lệnh 15/9/1896 quy định: Toàn quyền Đông Dương được thành lập Hội đồng đề hình để xét xử người Việt ở Trung Kì và Bắc Kì có hành động chống Pháp

Sắc lệnh 12/4/1913 của vua Duy Tân ra dụ “về quyền tố tụng của tập thể làng xã Trung Kì tại các toà án Tây án:1 Tập thể làng xã chỉ có quyền khởi tố những người châu Âu tại toà Tây án , cấp sơ thẩm một khi đã được phép của công

sứ Pháp, chủ tịch và quan lại hàng tỉnh người Việt.2 Trường hợp sơ thẩm giải quyết chưa ổn thoả phải đưa lên cấp cao hơn thì phải được phép của Khâm sứ Trung Kì

thực hiện Đó chính là một trong những tính chất bù nhìn lệ thuộc của triều đình vào Pháp.

Ngày 19/07/1888 tổng thống Pháp ra sắc lệnh “thành lập thành phố Hà Nội”

và thành phố Hà Nội được xếp vào thành phố cấp I (tức thành phố lớn) và sắc lệnh

“thành lập thành phố Hải Phòng” cũng được xếp vào loại cấp I Tổ chức hành chính của Hà Nội và Hải Phòng đều giống như tổ chức hành chính của Sài Gòn Và 01/10/1888 Đồng Khánh ra đạo dụ nhượng hẳn cho Pháp quyền sở hữu toàn bộ thành phố Hà Nội và Hải Phòng Tuy nhiên dụ này được toàn quyền Đông Dương chuẩn y bằng nghị định ngày 02/10/1888 Điều đó có nghĩa là đạo dụ của Đồng Khánh chỉ mang tính chất hình thức ban bố nhưng có hiệu lực và được chấp nhận hay không phải phụ thuộc vào toàn quyền Đông Dương

Năm Đồng Khánh thứ 3 (1888) đã lấy đất thuộc Đà Nẵng làm nhượng địa cho người Pháp Tuy nhiên trước đó “viên khâm sứ Hách Tô tới sơn phòng ấy lấy các xứ thuộc địa phận Đà Nẵng đến trụ sở viên Châu sứ, trích ra làm đất nhượng địa”8 Tức là việc mà chiếm đoạt đất Đà Nẵng của Pháp đã có từ trước có điều là nó được văn bản hóa trên giấy tờ vào ngày 01/10/1888 khi Đồng Khánh ra đạo dụ nhượng hẳn cho Pháp khu Đà Nẵng Đây chính là chiêu bài Pháp đã sử dụng muốn mượn danh nghĩa triều đình để ngụy trang cho những âm mưu của mình muốn hợp thức hoá quyền lợi của mình và che dấu bản chất thống trị của thực dân

Ngày 27/09/1897 dưới áp lực của thực dân Pháp Thành Thái ra đạo dụ bãi bỏ Hội đồng phụ chính chuyển phụ chính đại thần thành cố vấn đặc biệt của nhà vua

và đến ngày 28/09/1897 thì toàn quyền Đông Dương Pon-Dume ra nghị định chuẩn

y đạo dụ

Sau này khi Khải Định ra dụ “thiết lập giấy thông hành ở Trung Kỳ” quy định tất cả người Trung Kỳ đi lại trong địa phận Trung Kỳ hoặc ra khỏi địa phận Trung Kỳ phải có giấy thông hành, đối với những người có thẻ thuế thân, giấy

8 Đại Nam thực lục : tập 38 – Tr 124

thông hành sẽ được cấp không mất tiền Tuy nhiên phải đến ngày 29/08/1916 thì mới có hiệu lực khi đựơc khâm sứ kí nghị định.

Như vậy tất cả những hoạch định chính sách của Nam Triều đều nằm dưới sự chỉ đạo của thực dân Pháp Do không có thực quyền nên tất cả đều phải theo chỉ đạo của chính quyền thực dân triều đình khi ban hành bất cứ một chính sách hay quyết định nào mang tính vĩ mô đều phải được sự chấp nhận thông qua của chính quyền thực dân Đó là sự lệ thuộc của triều Nguyễn tới mức mất tự chủ và mất quyền chủ động

Thực dân Pháp không chỉ gây áp lực đối với nhà vua – người đứng đầu triều đình, buộc phải thực hiện theo những yêu cầu của Pháp mà nó còn can thiệp sâu vào bộ máy chính quyền quân chủ An Nam

Trước hết đó là việc khống chế và gây áp lực đối với Hội đồng phụ chính Ngày 06/11/1925 Hội đồng phụ chính đã cùng với toàn quyền Đông Dương lúc bấy giờ là Monguillot ký với nhau bản quy ước 06/11/1925 trong đó quy định: mọi vấn

đề có liên quan đến công việc cai trị, tổ chức các công sở, đến việc tuyển dụng tăng giám quan lại các cấp của Nam triều…đều nằm trong tay khâm sứ Trung Kỳ Quyền hành của hội đồng phụ chính chỉ còn là thay mặt vua để tế lễ trời đất, sắc phong cho các thành hoàng làng xã, ban tước hiêu cho các quan lại mà thôi

Đối với Viện cơ mật cũng tương tự như vậy Từ năm 1887 khâm sứ Pháp có quyền tham dự vào các phiên họp của Viện cơ mật đồng thời cử các nhân viên người Pháp vào làm việc ở các bộ và các tỉnh Trong hoạt động dâng sớ và thỉnh an

có ý kiến gì thì để vào hòm, niêm phong, khoá kín để phát đến thẳng “Viện cơ mật cho là hiện nay đã có Đại Pháp bảo hộ, phàm các việc đều nên tỏ lòng thực, tuyên

bố công cả”9 Điều này có nghĩa là Pháp có quyền can thiệp vào bất cứ công việc gì của triều đình và nắm rõ được tình hình thông qua Viện cơ mật

Ngày 05/07/1887 Đồng Khánh gửi cho khâm sứ Trung Kỳ Hector một bức

dụ với nội dung bao trùm : “nhờ ông Hector quyền khâm sứ nước Pháp ở Trung Kỳ

9 Đại Nam thực lục : tập 37 – Tr 99

được quyền giúp đỡ Hội đồng cơ mật và thượng thư bộ tài chính trong việc chỉ huy nền tài chính Trung Kỳ, trong việc thiết lập và phân phối đúng đắn các loại thuế

má, đấu thầu ruộng đất, quy định việc chi tiêu và sử dụng các ngân sách dùng cho công việc Ông Hector sẽ được tham dự các buổi họp của Hội đồng cơ mật bàn về những vấn đề thuộc tài chính công chính, cảnh sát ở Trung Kỳ và ông có thể chỉ định các công chức Pháp dưới quyền ông để giúp đỡ các vị thượng thư bộ công và

bộ binh”2.Đây cũng là một bước quan trọng trong âm mưu của Pháp cài đặt người giám sát vào cơ quan triều đình Huế Ngày 27/09/1897 Viện cơ mật được tổ chức lại cùng với việc quy định chức năng của khâm sứ đối với chính phủ Nam triều Thành phần của Viện cơ mật gồm 6 viên thượng thư đứng đầu 6 bộ Tất cả công việc quan trọng của bộ đều họp bàn ở Viện cơ mật, sau khi hội bàn Viên cơ mật phải làm tờ tấu trình lên vua tờ trình đó phải thông qua khâm sứ phê chuẩn sau đó mới trình lên vua để nhà vua chuẩn y, đóng ấn, ban bố Từ đó những quyết nghị của Hội đồng cơ mật mới trở thành pháp lệnh để thi hành Khâm sứ có quyền chủ toạ hội đồng cơ mật và Hội đồng phủ tôn nhân Khâm sứ cũng là người quyết định mọi công việc của cấp bộ, của Hội đồng cơ mật

Hội đồng phụ chính, viện cơ mật( sau này là Hội đồng cơ mật) là hai cơ quan lãnh đạo cao nhất của Nam triều đều bị thực dân Pháp từng bước can thiệp và nắm quyền phủ quyết Toàn bộ những chính sách mà Hội đồng phụ chính hay Viện cơ mật trình lên đều phải được sự nhất trí của khâm sứ rồi mới được thực thi “ thu được thoả thì mới được thi hành”

Đối với các bộ cũng như vậy Pháp cũng ra lệnh cho Thành Thái về việc bãi

bỏ Hội đồng thượng thư Đứng đầu mỗi bộ sẽ là một thượng thư Thượng thư có nhiệm vụ thông qua khâm sứ Pháp phân loại các công việc của bộ mình trong đó công việc quan trọng phải chuyển sang Viện cơ mật hội bàn giải quyết Một điểm quan trọng nổi bật của đạo dụ này là nó quy định: ở mỗi bộ hoặc liên bộ đều phải

có một viên chức Pháp thay mặt cho khâm sứ Trung kì làm đại biện Những dụ, sắc