PHÂN TÍCH NGÀNH CAO SU TỰ NHIÊN VIỆT NAM

PHÂN TÍCH NGÀNH CAO SU TỰ NHIÊN VIỆT NAM

The University of Danang- Shu-Te University Module: Quản trị Chiến lược

PHÂN TÍCH NGÀNH CAO SU TỰ NHIÊN VIỆT NAM

Nền kinh tế toàn cầu tăng trưởng mạnh trong những năm qua, đặc biệt là ở các nước đang phát triển như Trung Quốc, Ấn Độ đã kéo theo nhu cầu đối với các sản phẩm có sử dụng nguồn nguyên liệu cao su tăng lên Nhu cầu nguyên liệu cho các ngành sản xuất ô tô, điện, điện tử và các ngành công nghiệp chế biến sản phẩm cao su khác luôn ở mức cao trong khi nguồn cung của các nước sản xuất cao su chính tuy vẫn tăng liên tục qua các năm nhưng không đáp ứng đủ nhu cầu

I- Ngành cao su thế giới

1 Nguồn cung cao su thế giới

Nhu cầu cao su ngày càng tăng trên thế giới trong khi việc tăng nguồn cung cao su gặp khó khăn do diện tích đất trồng không được mở rộng, thiên tai xảy ra trong vài năm gần đây như sóng thần, hạn hán kéo dài, bão lũ đã làm giảm nguồn cung cao su của các nước Đông Nam Á, nơi chiếm tới 80% sản lượng của toàn cầu Sản lượng sản xuất cao su tự nhiên toàn cầu tăng trưởng bình quân 5%/năm trong giai đoạn 2003-2007, trong đó các nước châu Á chiếm tới 90% sản lượng của toàn cầu

Biểu 1: Sản lượng sản xuất cao su tự nhiên thế giới

Nguồn: IRSG

Năm 2007, hầu hết các nước sản xuất cao su lớn đều sụt giảm về sản lượng Sản lượng cao su thế giới năm 2006 đạt 9,7 triệu tấn, song sản lượng năm 2007 và dự báo sang năm 2008 sẽ vẫn chỉ ở mức đó Tại Thái Lan-nước sản xuất cao su lớn nhất thế giới, sản lượng năm 2007 giảm khoảng 1,5%, xuống 3 triệu tấn do mưa nhiều và diện tích trồng cao su giảm Inđônêxia có cơ hội vươn lên vị trí cao hơn trong sản xuất cao su thế giới, với sản lượng cao su thiên nhiên năm 2007 đạt gần 2,8 triệu tấn tăng gần 5% so với năm

2006 và bởi Malayxia bắt đầu chuyển sang tập trung vào cây cọ dầu, trong khi Thái Lan thiếu đất trồng cây cao su trầm trọng Theo số liệu thống kê của Bộ Nông nghiệp Inđônêxia, Inđônêxia đang hướng tới tốc độ tăng trưởng sản lượng 4,12%/năm nhằm nâng sản lượng cao su lên 3,072 triệu tấn vào năm 2010 Để đạt được mục tiêu

này, Chính phủ Inđônêxia có kế hoạch phục hồi 250.000 ha cao su tiểu điền đã cũ và trồng mới 50.000 ha cao su tiểu điền cho đến năm 2010 Đối với Malayxia, nước sản xuất lớn thứ 3 thế giới, những tháng đầu năm 2007 do lạnh giá và mưa quá nhiều đã gây gián đoạn việc thu hoạch mủ, làm giảm mạnh sản lượng mủ cao su Nước này cũng có thể mất 250.000 ha cây cao su trong giai đoạn 2008-2020 do công nghiệp hoá mạnh mẽ và tăng diện tích trồng cọ dầu trong bối cảnh nhu cầu nhiên liệu sinh học tăng cao đã đẩy giá mặt hàng này lên cao kỷ lục Dự kiến, Malayxia cũng sẽ tăng sản lượng cao su thêm 17% trong vòng 5 năm tới nhờ các đồn điền trồng mới cao su bắt đầu cho khai thác mủ

Biểu 2: Top 5 nước dẫn đầu về sản lượng sản xuất

Nguồn: IRSG

2005 2006 2007

2 Nguồn cầu cao su thế giới

Theo báo cáo của IRSG mức tiêu thụ cao su trên toàn thế giới ước tính tăng trung bình 2,3%/năm Trong năm

2007, mức tiêu thụ này đạt khoảng 22,873 triệu tấn, trong đó gồm cao su tổng hợp chiếm 57,23% và cao su thiên nhiên chiếm 42,77% Trong các năm gần đây, sản lượng tiêu thụ của khu vực châu Á Thái Bình Dương, đặc biệt là Ấn

Độ và Trung Quốc tăng khá nhanh khoảng 7%/năm Nhu cầu cao su thế giới đang trên đà tăng mạnh, đặc biệt ở những nền kinh tế đang nổi như Trung Quốc và Ấn Độ Xu hướng phát triển của ngành công nghiệp sản xuất lốp ở các nền kinh tế mới nổi đang làm gia tăng sự phụ thuộc vào cao su thiên nhiên, đặc biệt

là tại Ấn Độ và Trung Quốc Hiện nay các hãng sản xuất lốp xe của Trung Quốc vẫn đang mở rộng công suất sản xuất sau khi cân đối cung - cầu năm 2008 và xuất khẩu tăng nhanh Sản lượng của ngành sản xuất lốp xe ở Trung Quốc năm 2007 đạt 330 triệu chiếc Trong tương lai, nhu cầu của Trung Quốc sẽ tiếp tục cao bởi ngành ô tô nước này đang bùng nổ Trong kế hoạch 2006-2010 của Hiệp hội công nghiệp cao su Trung Quốc, sản lượng lốp xe nước này sẽ tăng tới 320 triệu chiếc vào 2010, bao gồm 60 triệu lốp xe tải nặng Trung Quốc sẽ cần phải nhập khẩu nhiều cao su, đặc biệt là cao su tự nhiên trong vài năm tới do sản xuất trong nước chỉ có thể đáp ứng được một nửa nhu cầu tiêu thụ nội địa Tiêu thụ cao su của Trung Quốc dự báo vượt quá 7 triệu tấn vào năm 2010, so với 5 triệu tấn trong năm 2005 Ấn Độ cũng rơi vào tình trạng thiếu hụt cao su trầm trọng, đẩy thị trường này lâm vào cơn sốt giá Dự trữ cao su tại đây giảm mạnh do ngành sản xuất ô tô phát triển mạnh Mặc dù sản lượng cao su tự nhiên

Ấn Độ tăng mạnh nhờ thời tiết thuận lợi và giá cao khích lệ người trồng cao su tăng diện tích trồng và tăng đầu tư cho cây trồng này nhưng các ngành tiêu thụ đều cho rằng sản lượng vẫn không đủ để đáp ứng nhu cầu tiêu

thụ trong năm nay Do vậy, các công ty cao su vẫn phải lên những kế hoạch nhập khẩu khối lượng lớn cao su

tự nhiên để bù vào chỗ thiếu hụt trên thị trường nội địa, ngay cả khi giá cao su tăng cao

Biểu 3: Lượng tiêu thụ cao su thế giới

Nguồn: IRSG

Trong những năm gần đây, tốc độ tăng trưởng tiêu thụ cao su thế giới bình quân khoảng 4,5%, trong

đó cao su tự nhiên tăng 5,2%, còn cao su tổng hợp tăng 3,9% Năm 2005, do giá dầu biến động mạnh đã phần nào lý giải cho việc tăng trưởng chậm của cao su tổng hợp chỉ 0,84%, trong khi đó cao su tự nhiên tăng cao hơn từ 4,91% năm 2004 lên 5,28% năm 2005 Nhưng sang năm 2006 và 2007 nhu cầu cao su tổng hợp bắt đầu có xu hướng tăng trở lại ngày càng cạnh tranh gay gắt với cao su tự nhiên

Từ đầu năm 2008, giá cao su đã liên tục tăng mạnh bởi sản lượng của các nước sản xuất chính giảm sút do mưa nhiều và giá dầu mỏ tăng mạnh So với cùng kỳ năm 2007, giá cao su tại thị trường châu Á đã tăng khoảng 35%, riêng tại Thượng Hải (Trung Quốc) đã tăng tới 44,47% Nhưng bước sang quý III/2008 đến nay, giá cao su bắt đầu chững lại và có xu hướng giảm do nhu cầu chững lại và giá dầu thô giảm mạnh Hiện tại, giá cao su RSS3 giao tháng 9/2008 tại thị trường Thái Lan giao dịch ở mức 294 UScent/kg, giảm 2,28% so với tuần trước và giảm 9,26% so với giá giao dịch cùng kỳ tháng trước; giá cao su SIR 20 giao cùng thời điểm tại Indonesia cũng giảm 3,3% (tương đương 12 UScent/kg), xuống còn 293 UScent/kg; cao su SMR 20 tại Malaysia giao dịch ở mức 291,5 giảm 9,75 UScent/kg (tương đương giảm 3,24%) so với mức giao dịch cuối tuần trước Tại Thượng Hải (Trung Quốc) giá cao su RSS 3 giao tháng 9/2008 giao dịch ở mức 27100 NDT/tấn, giảm 0,37% so với cuối tuần trước Ngược lại, giá cao su RSS 3 giao tháng 8/2008 tại thị trường Nhật Bản lại tăng 0,75% so với tuần trước và ổn định

so với tháng trước, đạt mức 333,6 JPY/kg (3,05 UScent/kg)

Biểu 4: Mức tiêu thụ cao su của thế giới

Nguồn: IRSG

3 Dự báo cung cầu cao su thế giới

Theo dự báo Tập đoàn nghiên cứu cao su quốc tế (IRSG), thị trường cao su thế giới năm 2008 sẽ tương đối cân đối giữa cung và cầu, với sản lượng dự kiến là 9,85 triệu tấn, còn mức tiêu thụ ở mức 9,84 triệu tấn Nhưng năm 2009 thị trường cao su thế giới sẽ thiếu 230.000 tấn cao su thiên nhiên bởi nhu cầu tăng nhanh hơn so với nguồn cung Do nhu cầu cao su của Trung Quốc và các nước tiêu thụ lớn khác sẽ tăng cao 3% nên sản lượng của những nước sản xuất cao su không đáp ứng được Sản lượng cao su thiên nhiên toàn cầu dự báo sẽ đạt 10,16 triệu tấn vào năm 2009, thấp hơn mức tiêu thụ là 10,39 triệu tấn Thị trường cao su thế giới vẫn được dự báo tăng vững ít nhất cho tới năm 2012 Sản lượng tiêu thụ cao su tự nhiên trong các năm tới tuy không nhiều như trước nhưng theo dự báo nhu cầu cao su thế giới sẽ tiếp tục tăng nhẹ Thị trường ôtô vẫn là nhân tố chính cho sự tăng trưởng Dẫn đầu về nhu cầu là Trung Quốc được dự báo sẽ tăng khoảng 8%, tiếp đến là Mỹ với 4,1% và Liên minh châu Âu với 2%

Biểu 5: Tình hình dự báo cung cầu cao su tự nhiên

Nguồn: IRSG

II- Ngành cao su Việt Nam

su tiểu điền chiếm khoảng 253320 ha, bằng 46,1% tổng diện tích với trên 75000 hộ trồng cao su ở 24 tỉnh thành Mục tiêu mà Chính phủ đưa ra là đến năm 2010, diện tích cao su VN sẽ tăng lên 700000 ha so với 549600 ha hiện nay,

trong đó diện tích trồng mới chủ yếu là cao su tiểu điền (dự kiến chiếm 350000 ha trong 700000 ha) Tuy nhiên diện tích cao su tiểu điền được đầu tư vốn nhỏ, diện tích nhỏ lại đa phần nằm ở vùng sâu vùng xa nên rất khó để đưa tiến bộ khoa học kỹ thuật vào áp dụng đồng bộ Bên cạnh đó, cao su tiểu điền trồng phân tán nên việc thu gom mủ gặp nhiều khó khăn, chất lượng mủ giảm và giá thành cao Sản phẩm làm ra chưa gắn với khâu chế biến, thường bị tư thương ép giá khiến người nông dân chưa được hưởng lợi tương xứng với những thành quả mà họ đáng được hưởng.

Biểu 6: Diện tích trồng cao su theo vùng

Nguồn: Thông tấn xã Việt Nam

Sản lượng cao su thiên nhiên của Việt Nam trong những năm qua tăng khá mạnh, từ 290,8 nghìn tấn năm 2000 lên 601,7 nghìn tấn năm 2007 Tốc độ tăng trưởng bình quân giai đoạn 2000-2007 đạt 11,95%/năm, cao hơn so với mức bình quân của thế giới khoảng 2%/năm Tuy nhiên năm 2007 tỷ lệ này giảm đáng kể so với các năm trước đó xuống còn 8,4%, nguyên nhân chính là do sản lượng mủ cao su giảm do ảnh hưởng xấu của thời tiết trong năm và diện tích cho mủ tăng không đáng kể Sản lượng khai thác mủ cao su của các đơn vị thuộc Tập đoàn công nghiệp cao su Việt nam trong 6 tháng đầu năm

2008 sụt giảm so với kế hoạch do đầu năm 2008 bệnh phấn trắng phát sinh, phát triển trên hầu hết diện tích khai thác, tình hình mưa bão diễn ra sớm hơn với tần suất cao hơn các năm cũng làm ảnh hưởng đến việc khai thác ở các đơn vị Đến hết ngày 30/6/2008, các đơn vị sản xuất cao su đã khai thác được 81222 tấn, đạt 26,9% kế hoạch năm và thấp hơn 5,27% so với cùng kỳ năm 2007 Tuy nhiên, doanh thu và lợi nhuận của Tập đoàn vẫn có

sự tăng trưởng do giá bán mủ cao su ổn định ở mức cao

Biểu 7: Sản lượng sản xuất cao su của VN

Nguồn: Thông tấn xã Việt Nam

2 Thị trường tiêu thụ

Cao su luôn là ngành xuất khẩu mũi nhọn của Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn, xuất khẩu có giá trị cao Tập đoàn công nghiệp cao su Việt Nam là đơn vị chính cung ứng gần như tất cả sản lượng mủ cao su xuất khẩu

cũng như tiêu thụ trong và ngoài nước, chiếm tỷ trọng quy mô trên 70% toàn ngành cao su Việt Nam, là hạt nhân phát triển cao su ra diện rộng Đặt biệt, Tập đoàn công nghiệp cao su Việt Nam còn được Chính phủ giao trách nhiệm phát triển 150000 ha cao su tại Lào và Campuchia, 50000 ha cao su tại Tây Nguyên, 100000

ha cao su tại Tây Bắc

Tốc độ phát triển bình quân của xuất khẩu cao su trong giai đoạn 2001-2006 là 17,66%, cao nhất trong các nước xuất khẩu cao su như Thái Lan 2,37%, Indonesia 5,27%, Malaysia 3,52% Mặc dù kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng rất cao nhưng chủ yếu do giá xuất khẩu tăng đột biến còn sản lượng xuất khẩu tăng không đáng kể, chỉ khoảng 10% Xuất khẩu cao su năm 2007 của Việt nam đạt 700 nghìn tấn, so với năm trước đạt xấp xỉ về lượng, tăng 5,6% về kim ngạch Từ năm 2002-2007, sản lượng xuất khẩu cao su của Việt Nam tăng 173%, doanh thu tăng gần 600%, đạt 1,36

tỉ USD so với 230 triệu USD năm 2002 Dự đoán sản lượng cao su xuất khẩu của Việt Nam trong thời gian tới sẽ tăng 4% và doanh thu xuất khẩu tăng 12,4% so với năm 2007 Trong kim ngạch xuất khẩu cao su của Việt Nam, cao su chế biến mới chỉ đạt 150 triệu USD trong năm 2007, với mặt hàng chính là săm lốp chiếm 11% doanh thu.Mặt khác, giá cao su xuất khẩu bình quân năm 2007 đạt khoảng 1944 USD/tấn, tăng 7% so với năm trước, nhưng xuất khẩu cao su chỉ đạt khoảng 85% về lượng và 94% về kim ngạch so với kế hoạch năm Như vậy cao su là một trong những mặt hàng không đạt được mục tiêu kế hoạch xuất khẩu của năm 2007

Hiện nay, Việt Nam có gần 10 chủng loại cao su xuất khẩu, nhưng cao su khối SVR3L vẫn chiếm tỉ lệ cao nhất, tới 70% tổng sản lượng xuất khẩu Đây cũng là chủng loại cao su xuất được giá cao nhất hiện nay so với các chủng loại khác Trong năm 2007, cao su khối SVR3L là chủng loại xuất khẩu chiếm tỉ trọng cao nhất, chiếm 42,78% tổng lượng cao su xuất khẩu của cả nước đạt 308,58 ngàn tấn với trị giá trên 641 triệu USD/tấn, tăng 11,72% về lượng và tăng 18,83% về trị giá so với năm 2006 Giá xuấtkhẩu trung bình đạt 2078 USD/tấn, tăng 6,35% so với giá xuất khẩu trung bình năm ngoái Giá xuất khẩu loại cao su này sang Cộng hoà Séc đạt cao nhất, đạt 2326 USD/ tấn, tăng 11% so với năm ngoái Đáng chú ý, giá xuất khẩu trung bình cao su khối SVR3L năm 2007 sang thị trường Malaysia lại giảm 2% so với giá xuất khẩu trung bình năm 2006, xuống còn 2.066 USD/tấn.Trong khi đó, xuất khẩu

mủ cao su Latex lại giảm, giảm 2,93% về lượng nhưng lại tăng 1,19% về trị giá so với năm 2006 Giá xuất khẩu trung bình đạt 1300 USD/tấn, tăng 4,25% so với xuất khẩu trung bình năm 2006 Loại cao su này được xuất chủ yếu sang các thị trường Bỉ, Hàn Quốc, Mỹ, Trung Quốc

Việt Nam xuất khẩu cao su đến 40 nước và vùng lãnh thổ trên thế giới với thị trường xuất khẩu lớn nhất là Trung Quốc (chiếm tới 60% lượng xuất khẩu) Năm 2007, xuất khẩu cao su sang thị trường Trung Quốc giảm 11,54% về lượng và giảm 4,07% về trị giá so với năm 2006, nhưng vẫn là thị trường xuất khẩu cao su lớn nhất của nước ta, đạt 415,7 ngàn tấn với trị giá 816,7 triệu USD Các thị trường khác chỉ ở mức 5% trở xuống, chiếm từ 4- 5% là Hàn Quốc, Malaysia, Đài Loan, Đức Lượng cao su xuất khẩu sang một số thị trường khác trong năm

2007 cũng giảm như xuất khẩu sang Đức giảm 4,05%, Nga giảm 11,54%, Bỉ giảm 7,98%, Italia giảm 19,42% so với năm 2006 Riêng thị trường Malaysia tăng rất đáng kể, gấp hơn 2 lần so với năm 2006, đạt trên 34 ngàn tấn Đáng chú ý, trong năm 2007 xuất khẩu cao su sang thị trường Malaysia tăng rất mạnh, tăng tới 236,6% về lượng và tăng 254,07% về trị giá so với năm 2006

Mặc dù lượng xuất khẩu cao su của Việt Nam rất lớn nhưng hơn 90% sản lượng cao su của Việt Nam phục vụ xuất khẩu dưới hình thức cao su nguyên liệu thô, chỉ có 10% chiếm khoảng 50000 tấn là được chế biến phục vụ cho thị trường trong nước và xuất khẩu Tỉ lệ này quá thấp so với nguồn cao su nguyên liệu có khả năng phục vụ sản xuất và tiêu dùng Do đó, lợi nhuận từ cao su thấp hơn rất nhiều so với Malaysia hay Thái Lan Mặt khác, hình thức gia công, quy mô sản xuất còn nhỏ và năng suất của cao su cũng chưa thực sự đạt được như mong muốn Vì vậy, những mặt hàng thị trường cần và có giá cao như cao su ly tâm, SVR10, 20… thì Việt Nam sản xuất ít, trong khi

đó các loại SVR3L giá thấp, thị trường trên thế giới cần ít (ngoài Trung Quốc có nhu cầu nhập khẩu nhiều) nên Việt Nam bị phụ thuộc rất lớn vào thị trường này Một điểm yếu nữa của cao su Việt Nam là hầu như không có thương hiệu trên thị trường nên luôn phải bán với giá thấp hơn so với các nước khác Để thúc đẩy phát triển ngành chế biến cao su, cao su Việt Nam cần phải đa dạng hoá sản phẩm, giảm xuất khẩu nguyên liệu thô, phát triển chế biến sản xuất, thay đổi cơ cấu ngành hàng nhằm đáp ứng nhu cầu của các thị trường như EU, Bắc Mỹ và giảm phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc

Tính đến hết tháng 7/2008, tổng lượng cao su xuất khẩu đạt khoảng 299 ngàn tấn với trị giá trên 738 triệu USD, giảm 15,51% về lượng nhưng lại tăng 17,77% về trị giá so với 7 tháng đầu năm 2007 Giá cao su trong tháng 7 đạt mức cao nhất kể từ đầu năm và cao nhất từ trước đến nay, đạt bình quân là 3008 USD/tấn, hơn cùng kỳ năm trước là 58,1% Chủng loại cao su được xuất khẩu nhiều nhất trong tháng 7 vẫn

là SVR3L (43,5%), kế đến là SVR10 (17,2%), latex (7,9%) Hầu hết, các chủng loại đều giảm lượng xuất khẩu, giảm nhiều nhất cao su hỗn hợp (-93%) Riêng SVR10, Skim và RSS 3 tăng so với cùng kỳ năm 2007 Thị trường xuất khẩu chính trong 7 tháng đầu năm 2008 là Trung Quốc, đạt 199142 tấn, chiếm 64,6% tổng sản lượng cao su xuất khẩu Tiếp đến là thị trường Hàn Quốc, Đức và Đài Loan Hầu hết lượng cao su xuất khẩu sang các thị trường đều giảm, chỉ tăng ở thị trường Nhật và Thổ Nhĩ Kỳ

Biểu 8: Thị trường xuất khẩu cao su 7 tháng

Nguồn: Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn

Tuy nhiên, giá cao su bắt đầu giảm từ tháng 8/2008 nhưng tốc độ tụt nhanh theo chiều thẳng đứng từ đầu tháng 10 tới thời điểm này, chỉ trong vòng hơn 10 ngày, giá đã "trôi" khoảng 15 triệu đồng/tấn Nếu như tháng 7/2008, mủ cao su đang đứng ở đỉnh cao nhất về giá (khoảng 58 triệu đồng/tấn) thì đến ngày 13/10/2008 chỉ còn khoảng 30 triệu đồng/tấn Theo Hiệp hội cao su Việt Nam, nguyên nhân khiến giá cao su giảm mạnh do giá dầu thô thế giới giảm gần 50% khiến xu hướng sử dụng cao su tổng hợp từ dầu (chiếm khoảng 50%) trở lại, đã làm giảm một phần nhu cầu cao su thiên nhiên Quan trọng hơn, cuộc khủng hoảng tài chính tại Mỹ và các nước châu

Âu đã làm chậm tốc độ phát triển kinh tế, lượng mua sắm ôtô và săm lốp ở các nước phát triển chững lại làm cho sức mua cao su giảm Bên cạnh đó, hiện nay cao su Việt Nam đang bước vào thời kỳ tăng sản lượng của cao su (từ tháng 9 đến tháng 12) nên lượng mủ cao su bán ra trên thị trường tăng mạnh làm cho giá mua mủ cao su tuột thê thảm

Mặc dù sản lượng cao su của Việt Nam vẫn tăng nhưng nguồn nhập khẩu cao su của Việt Nam từ các nước láng giềng cũng chiếm một tỷ lệ tương đối Theo số liệu thống kê của Hiệp hội cao su Việt Nam, trong

7 tháng đầu năm 2008, nước ta nhập khẩu cao su từ Thái Lan đạt 24342 tấn; từ Nga 6836 tấn; từ Singapore

123 tấn; từ Pháp 808 tấn; từ Nhật Bản đạt 8261 tấn Lượng cao su nhập khẩu của nước ta chủ yếu để tái xuất

khẩu, đặc biệt là sang Trung Quốc

Định hướng của ngành cao su Việt Nam tới năm 2010 là nâng diện tích trồng cao su lên 700.000 ha (gấp 1,5 lần hiện tại), sản lượng đạt 520.000 tấn mủ, chuyển đổi sản xuất cao su nguyên liệu và định hướng phát triển sản xuất cao su công nghiệp, xuất khẩu cao su thành phẩm kết hợp cùng với cao su nguyên liệu Ngoài ra, ngành cao su nước ta cần phải thay đổi cấu trúc sản xuất theo tiến trình phát triển của ngành để khai thác triệt để những thế mạnh của cây cao su, tăng cường năng lực cạnh tranh cho sản phẩm cùng với kế hoạch chung cho toàn ngành đến năm 2010 và định hướng tới năm 2020

3 Đánh giá ngành theo mô hình SWOT

Điểm mạnh

· Ngành cao su nước ta đang có tốc độ phát triển nhanh chóng, vươn lên trở thành một trong những mặt hàng xuất khẩu chủ lực Ngành cao su đứng thứ 7 trong 10 ngành có giá trị xuất khẩu cao nhất Việt Nam

và đang đứng thứ 4 thế giới về số lượng xuất khẩu

· Cho đến nay, Việt Nam mới chỉ có 63% diện tích cao su được đưa vào khai thác, do đó tiềm năng phát triển còn rất lớn Bên cạnh việc phát triển nguồn cao su trong nước, các doanh nghiệp cũng đang tích cực đầu tư trồng mới các đồn điền cao su lớn tại Lào và Cam pu chia

· Việt Nam được nhóm 3 nước sản xuất cao su hàng đầu thế giới (Thái Lan, Indonesia và Malaysia) mời gia nhập Consortium cao su quốc tế (IRCO) để cùng hợp tác giữ bình ổn giá cao su thiên nhiên trên thị trường thế giới Đây là một thuận lợi lớn cho ngành xuất khẩu cao su Việt Nam bởi vì IRCO hiện đang chiếm 75% tổng sản lượng cao su tự nhiên thế giới, với sự tham gia của Việt Nam, thị phần của IRCO sẽ tăng lên 80%

Điểm yếu

· Ngành cao su được xác định là một trong những ngành sản xuất công nghiệp có thế mạnh của công nghiệp Việt Nam Tuy nhiên, cao su là ngành phụ thuộc rất nhiều vào thời tiết, nhất là ảnh hưởng của mưa bão, nắng nóng Trong những năm gần đây thời tiết diễn biến thất thường ảnh hưởng rất nhiều đến năng suất khai thác mủ của cây cao su Những trận mưa bão đã phá hủy rất nhiều diện tích trồng cao su của nước

ta, làm giảm đáng kể sản lượng khai thác trong khi nhu cầu ngày càng gia tăng dẫn đến sự chênh lệch giữa cung và cầu cao su ngày càng lớn

· Việt Nam là một trong những quốc gia có sản lượng khai thác cao su tự nhiên nhiều nhất thế giới, nên diễn biến tích cực của ngành cao su tự nhiên thế giới thời gian qua đã tác động tăng trưởng ngành cao su Việt Nam Tuy nhiên khoảng cách về sản lượng khai thác hàng năm của Việt Nam so với các nước khác như Thái Lan (gần 3 triệu tấn), Indonesia (2 triệu tấn) và Malaysia (trên 1 triệu tấn)…là rất lớn, nên Việt Nam

không chủ động được về giá cũng như cung cầu sản lượng mà hoàn toàn phụ thuộc vào biến động của thị trường thế giới

· Vườn cây cao su của nước ta ngày càng già cỗi, một số vườn cây kém hiệu quả được tổ chức để thanh lý trồng lại, trong khi đó đất tốt để trồng cây cao su không còn nhiều vì thế diện tích trồng cao su khó

có thể mở rộng Không chỉ thế, công nghệ chế biến mủ cao su của các công ty hiện đang dừng lại ở mức sơ chế, mặt hàng xuất khẩu chủ yếu là bán thành phẩm Trong tương lai, nếu phải cạnh tranh về chất lượng hàng hóa thì các doanh nghiệp cao su Việt Nam sẽ khó giành được thị phần Tuy nhiên, các chuyên gia tài chính vẫn cho rằng đây là nhóm ngành có tốc độ phát triển ổn định, lâu dài, phù hợp với những chiến lược đầu tư dài hạn

· Kim ngạch xuất khẩu cao su Việt Nam trong giai đoạn 2003-2007 tăng trưởng rất cao, nhưng chủ yếu do giá xuất khẩu tăng đột biến còn sản lượng xuất khẩu tăng không đáng kể, chỉ khoảng 10% Mủ cao su của Việt Nam được xuất khẩu chủ yếu sang Trung Quốc (chiếm tới 60%) mà thị trường này thường có nhiều biến động, giá cả diễn biến thất thường do đó sẽ ảnh hưởng đến doanh thu của ngành cao su trong nước Ngoài ra, nhiều quốc gia đang gia tăng diện tích trồng cao su của mình như Brazil, Trung Quốc điều này sẽ làm gia tăng sự cạnh tranh trong các năm tới đối với ngành cao su Việt Nam

Cơ hội

· Nhu cầu sản xuất và tiêu thụ cao su thế giới trên dưới 20 triệu tấn/năm, bao gồm cả cao su tự nhiên (có đặc tính đàn hồi và dẻo dai) và cao su tổng hợp (có đặc tính cứng và chống mài mòn cao), trong đó cao su tổng hợp chiếm một tỷ lệ tương đối lớn khoảng 60%, được sản xuất từ nguồn nguyên liệu chính là dầu mỏ - sản phẩm cạnh tranh trực tiếp với cao su tự nhiên Vì vậy, biến động của giá dầu thế giới đã tác động không nhỏ đến nhu cầu tiêu thụ cao su tự nhiên của thế giới

Biểu 9: Diễn biến giá dầu thô và giá cao su tự nhiên

Nguồn: Tổng cục thống kê

Giá dầu thô từ năm 2003 có xu hướng tăng mạnh mẽ, đặc biệt là từ năm 2007 đến những tháng đầu năm 2008 Nguyên nhân chính là do nhu cầu tiêu thụ dầu của thế giới giai đoạn này là rất lớn (trên 80 triệu thùng/ngày) dẫn tới việc giá dầu vượt quá khoảng giá 40-50 USD/thùng Một vài yếu tố quan trọng khác dẫn tới sự tăng lên của giá dầu

đó là sự suy yếu của đồng USD và sự phát triển liên tục và nhanh chóng của các nền kinh tế châu Á nhất là hai nước lớn và đông dân là Trung Quốc và Ấn Ðộ với mức tăng trưởng kinh tế hàng năm lên đến gần 10% Trong khi đó thì mức sản xuất không thể gia tăng theo kịp vì các quốc gia sở hữu các mỏ dầu không thể đầu tư nhanh chóng vào các máy móc hay giàn khoan tối tân để có thể gia tăng mức sản xuất theo kịp mức cầu Mặt khác, các trận bão nhiệt đới năm 2005 đã gây nên tổn thất cho hệ thống lọc dầu của Mỹ và các nước khác, cộng với việc chuyển từ việc

sử dụng hỗn hợp Ête, Butila và Metal sang sử dụng công nghệ ethanol cũng đóng góp vào sự tăng giá dầu Tuy nhiên, sang quý 3/2008 giá dầu thô trên thế giới đang có xu hướng giảm, nhu cầu sử dụng cao su tổng hợp tăng lên khiến cho nhu cầu cao su tự nhiên chững lại và giá cao su tự nhiên có xu hướng ổn định Đồng thời dầu thô là nguyên liệu đầu vào để sản xuất cao su tổng hợp - sản phẩm thay thế của cao su tự nhiên Vì vậy khi giá dầu thô tăng sẽ tác động tới giá thành của cao su tổng hợp, làm cho giá tăng Khi đó nhu cầu sử dụng cao su tự nhiên để thay thế cao su tổng hợp sẽ tăng, dẫn đến giá cao su tự nhiên sẽ tăng Điều này được thấy rõ trong thực trạng của những năm qua khi giá cao su tự nhiên tăng mạnh, giá năm 2007 (2078 USD/tấn) tăng gấp 3 lần giá cao su năm 1998 (665 USD/ tấn) Theo dự báo của Tổ chức nghiên cứu cao su quốc tế thì mức tiêu thụ cao su của thế giới được dự đoán là 31,8 triệu tấn vào năm 2020, tăng hơn 10 triệu tấn so với năm 2006

· Ngành công nghiệp săm lốp ô tô là ngành tiêu thụ chủ yếu sản phẩm của cao su tự nhiên Hàng năm ngành công nghiệp săm lốp ô tô toàn cầu tiêu thụ khoảng 50% sản lượng cao su Thị trường ô tô đã phát triển mạnh không chỉ ở các nước phát triển mà tại các nước mới phát triển và đang phát triển như Hàn Quốc, Trung Quốc, các nước Đông Nam Á Đáng kể nhất là hai cường quốc về dân số là Trung Quốc và Ấn Độ, những quốc gia có tốc độ phát triển kinh tế rất cao trong những năm gần đây và có ngành công nghiệp săm lốp ô tô đang phát triển nhanh nhằm đáp ứng nhu cầu ô tô đang tăng của thị trường thế giới và hơn hết đó là nhu cầu rất lớn tại chính thị trường của hai quốc gia này Chính vì vậy, ngành cao su tự nhiên thế giới (sử dụng nhiều trong ngành sản xuất lốp xe, đặc biệt là lốp

xe Radial đang được ưa chuộng) những năm qua đã có được sự phát triển mạnh mẽ

· Đồng thời, việc gia nhập WTO đã mang lại những ảnh hưởng tích cực và tạo ra điều kiện thuận lợi cho việc xuất khẩu các sản phẩm cao su của Việt Nam Gia nhập WTO Việt Nam sẽ được hưởng ưu đãi về thuế khi xuất khẩu sang nhiều nước và có nhiều cơ hội tốt để thu hút đầu tư, chuyển giao công nghệ từ các nước phát triển Các doanh nghiệp sản xuất cao su của Việt Nam sẽ có cơ hội hợp tác với các nhà đầu tư nước ngoài xây dựng các nhà máy chế biến cao su để có thể sản xuất cao su có giá trị cao, tạo điều kiện chuyển đổi thị trường Đầu tư nước ngoài vào Việt Nam phát triển mạnh cũng đang làm tăng giá trị cho ngành cao su, giảm xuất khẩu nguyên liệu thô, tăng tỷ lệ xuất khẩu các sản phẩm có giá trị kinh tế Với lợi thế đó, ngành cao su phải đa dạng hoá sản phẩm, phát triển sản xuất chế biến, thay đổi cơ cấu ngành hàng, thay đổi cấu trúc sản xuất để khai thác triệt để thế mạnh, tăng cường năng lực cạnh tranh, ưu tiên đầu tư và phát triển các sản phẩm có giá trị cao, đẩy mạnh nghiên cứu thị trường, marketing, lựa chọn và tiếp thu công nghệ, đào tạo nâng cao chất lưọng nguồn nhân lực để có thể đứng vững trên thị trường

· Các yếu tố kinh tế vĩ mô trong nước đang có tín hiệu lạc quan, lạm phát được kiểm soát, lãi suất đang có xu hướng giảm, giá xăng dầu trên thế giới đang có xu hướng tăng trở lại, nhu cầu của các nước tiêu thụ tiếp

tục tăng mạnh và nguồn dự trữ ở cả các nước sản xuất và các nhà nhập khẩu, nhất là các hãng sản xuất lốp xe đều eo hẹp do giá quá cao vào năm 2007 khiến người mua không dám mua nhiều nên không củng cố được kho dự trữ Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp hoạt động lĩnh vực cao su có điều kiện phát triển bền vững.

Tóm lại, ngành cao su tự nhiên thế giới trong nhiều năm qua đã có được nhiều yếu tố thuận lợi, hỗ trợ phát triển như: kinh tế thế giới khởi sắc, đặc biệt là sự tăng trưởng mạnh mẽ của nền kinh tế Trung Quốc và Ấn Độ

đã làm gia tăng nhu cầu cao su tự nhiên trong ngành sản xuất vỏ xe ô tô thế giới và các ngành công nghiệp chế biến sản phẩm sau cao su khác như: găng tay, sản phẩm cao su y tế và

giá dầu thô tăng đã làm cho tăng chi phí sản xuất cao su tổng hợp, sản phẩm duy nhất có thể thay thế cao su tự nhiên nên tác động làm tăng giá cao su tự nhiên Như vậy, trong giai đọan từ nay đến 2010, theo dự báo thị trường, nhu cầu tiêu thụ cao su tiếp tục tăng, giá cao su vẫn ổn định và duy trì ở mức cao, thị trường tiêu thụ thuận lợi mang lại nhiều lợi nhuận cho nhà sản xuất

Thách thức

· Cao su là một ngành phụ thuộc rất nhiều vào thời tiết nhất là ảnh hưởng của mưa bão, nắng nóng

Là nước nằm trong khu vực nhiệt đới gió mùa nên những ảnh hưởng từ thiên tai là khó tránh khỏi

· Diện tích đất thích hợp để trồng cây cao su không những không thể mở rộng mà còn phải đối diện với nguy cơ bị thu hẹp chuyển sang sử dụng cho những mục đích khác Thêm vào đó, các vườn cao su lại đang trong thời kỳ năng suất giảm do hết tuổi khai thác, một số vườn cây phải thanh lý trồng lại, nên sản lượng chung của toàn ngành đang có chiều hướng giảm dần Các doanh nghiệp cao su đã có hướng phát triển sang các nước lân cận nơi còn rất nhiều tiềm năng phát triển cây cao su Tuy nhiên, việc trồng cao su tại Lào và Campuchia cũng không hoàn toàn thuận lợi do cũng có rất nhiều doanh nghiệp từ Trung Quốc và Thái Lan sang đầu tư trồng cao su

· Ngành cao su tự nhiên thế giới đã phục hồi trở lại có sự đóng góp không nhỏ từ nhu cầu tiêu thụ cao su tự nhiên của nền kinh tế Trung Quốc (chiếm 21% nhu cầu của thế giới) chủ yếu là ngành công nghiệp ô tô và vỏ xe là sản phẩm sử dụng nhiều nguyên liệu là cao su tự nhiên Nhưng liệu rằng Trung Quốc, Ấn Độ hay nhiều quốc gia khác có tiếp tục tập trung phát triển ngành công nghiệp ô tô khi mà những lợi thế so sánh về ngành ô tô bị triệt tiêu do tác động của giá cao su tự nhiên tăng nhanh, chi phí nhân công tăng theo sự phát triển của nền kinh tế và đáng kể nhất

đó là nhu cầu sử dụng ô tô thế giới sẽ bão hòa một khi nhu cầu ô tô tại thị trường Trung Quốc và Ấn Độ không còn đột biến hoặc khoa học thế giới phát triển phát minh những sản phẩm thay thế

· Nhu cầu cao su tổng hợp luôn chiếm một tỷ lệ lớn gần 60% nhu cầu cao su thế giới, mặc dù giá dầu thô, nguồn nguyên liệu chính sản xuất cao su tổng hợp, đã tăng mạnh trong những năm gần đây cùng với chính sách phát triển chung của kinh tế toàn cầu ngày càng thân thiện với môi trường tự nhiên nên các quốc gia, nhà sản xuất đều có khuynh hướng sử dụng cao su tổng hợp thay thế cao su tự nhiên để bảo vệ, hài hòa môi trường sống, sức khỏe cộng đồng

· Lạm phát tăng cao làm giá cả nhiều loại vật tư phục vụ cho sản xuất cao su tự nhiên tăng mạnh như hóa chất, xăng dầu, phân bón

sử dụng nhiều lao động nên chi phí nhân công trực tiếp chiếm 40% doanh thu theo định mức do Tập đoàn công nghiệp cao su Việt Nam ban hành, gần 70% giá thành sản xuất Ngoài ra, các chi phí khác như phân bón, công cụ dụng cụ phục vụ cho việc khai thác và đựng mủ cao su chiếm khoảng 10% giá thành sản xuất Tới năm 2010, Việt Nam sẽ phát triển khu vực trồng cao su lên tới 700000 ha, gấp 1,5 lần so với diện tích hiện tại và sản lượng được mong đợi có thể lên tới 520000 tấn cao su.

Tuy nhiên hiện nay giá cao su thiên nhiên đang giảm do giá dầu giảm mạnh khiến cho nhu cầu sử dụng cao su tự nhiên tụt giảm Hiện nay giá cao su của Việt Nam khoảng 27 triệu đồng/tấn, giảm hơn 46,55% so với mức giá đỉnh điểm 58 triệu đồng/tấn vào đầu tháng 8/2008 Với những khó khăn và thách thức hiện tại cùng việc phụ thuộc nhiều vào thời tiết và thị trường xuất khẩu Trung Quốc, đặc biệt là trong những năm gần đây thời tiết diễn biến rất thất thường thì ngành cao su còn tiềm ẩn nhiều rủi ro Vấn đề là các doanh nghiệp trong ngành cao su cần phải

mở rộng đầu tư, nâng cao năng lực quản lý, đẩy mạnh hoạt động sản xuất nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm xuất khẩu để có thể cạnh tranh trên thị trường quốc tế, tạo dựng thương hiệu cho thị trường cao su của Việt Nam Trong dài hạn, tiềm năng tăng trưởng của ngành cao su vẫn rất tốt nên cơ hội đầu tư vào ngành là khả quan

Phân tích doanh nghiệp trong ngành

Thống kê 5 doanh nghiệp cao su niêm yết trên 2 sàn và xem như là nhóm cổ phiếu đại diện cho ngành cao su tự nhiên

Bảng 1: Các thông số tài chính của một số doanh nghiệp cao su 4 quý gần nhất (tính đến quý II/2008)

thanh toán tức thời

Tỷ lệ lãi ròng

CÔNG TY CỔ PHẦN CAO SU ĐỒNG PHÚ (DPR)

1 Phân tích SWOT

Điểm mạnh

- Trong quá trình hoạt động, công ty luôn nhận được sự quan tâm, hỗ trợ của Tập đoàn công nghiệp cao su Việt

Nam, của chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng khác nên hoạt động sản xuất kinh doanh gặp nhiều thuận lợi

- Công ty có chế độ đãi ngộ, khen thưởng thích đáng cho cán bộ nhân viên theo tiêu chí sản lượng khai thác tạo động lực thúc đẩy cho toàn thể cán bộ nhân viên luôn tích cực trong lao động sản xuất, do đó năng suất khai thác tăng đều qua các năm

- Công tác quản lý chi phí trong khai thác, chế biến xuất khẩu của công ty rất có hiệu quả Hiện nay công ty đang quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn ISO 9001:2000 đã được tổ chức QMS (Australia) và QUACERT (Việt Nam) đồng chứng nhận nhờ đó công ty có thể giảm được giá thành trong sản xuất

- Tiến độ canh tác, khai thác mủ cao su hoàn toàn bị ảnh hưởng bởi thời tiết nên ít nhiều đã ảnh hưởng

kế hoạch sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp

có cơ hội mở rộng sản lượng khai thác phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh

Thách thức

- Sản xuất kinh doanh phụ thuộc nhiều vào thời tiết, nhất là ảnh hưởng của mưa, gió lốc, nắng nóng

- Do trên 50% sản lượng công ty là xuất khẩu nên ảnh hưởng của tỷ giá là rất lớn.

2 Nguồn nguyên liệu và thị trường

Khai thác và chế biến cao su tự nhiên cung cấp cho ngành sản xuất ô tô và các ngành khác là hoạt động kinh doanh chính của công ty Lợi thế của DPR là vườn cây được trồng tại Bình Phước - một trong những tỉnh

có chất lượng đất khá tốt phù hợp cho phát triển cây cao su do đó công ty có thể chủ động về nguồn nguyên vật liệu nếu đảm bảo được năng suất và diện tích trồng cây cao su Diện tích vườn cây cao su đang khai thác của công

ty là 8303,68 ha, trong đó có 42% diện tích vườn cây trong độ tuổi cho năng suất cao nhất (18-23 tuổi) là nguồn nguyên liệu chính của công ty

Biểu 2: Cơ cấu vườn cây cao su

Nguồn: DPR

Sản lượng khai thác và thu mua của công ty khá ổn định qua các năm Hằng năm, sản lượng thu mua

mủ từ bên ngoài của DPR không cao, dao động từ 3000 đến 6000 tấn/năm (chiếm khoảng 16% tổng sản lượng

mủ của DPR) Trong tương lai gần (2008-2010) công ty sẽ duy trì diện tích đất trồng hiện tại DPR đang đẩy mạnh thâm canh tăng năng suất vườn cây trên diện tích hiện có , xây dựng kế hoạch thanh lý tái canh hợp lý để vừa có cơ cấu vườn cây giống mới năng suất cao Sản phẩm cao su của công ty một nửa được tiêu thụ trong nước, phần còn lại được xuất khẩu sang các nước Châu Âu: Pháp, Bỉ, Hà Lan, Anh, Tây Ban Nha Với tình hình sản xuất của công ty trong những năm qua và những dự án trên thì khả năng phát triển của công ty trong tương lai là rất khả quan

Biểu 3: Sản lượng khai thác của DPR

Nguồn: DPR

3 Phân tích hoạt động kinh doanh của DPR

Hoạt động sản xuất kinh doanh của DPR có sự tăng trưởng tốt qua các năm Tài sản của công ty năm 2006 tăng đột biến do tác động của việc đánh giá lại tài sản để cổ phần hóa làm cho tài sản tăng lên nhiều Doanh thu của công

ty trong giai đoạn từ năm 2005-2007 tăng trưởng cao bình quân tăng trên 20%/năm Đây là kết quả của việc giá bán tăng mạnh trong thời gian qua Bên cạnh đó, yếu tố sản lượng tiêu thụ với sản lượng tự khai thác tăng khá đều cũng là một phần đóng góp cho việc tăng doanh thu tuy không đáng kể Doanh thu năm 2006 tăng 38,99% do giá bán và sản lượng tiêu thụ tăng mạnh, đây được coi là một năm thuận lợi cho các doanh nghiệp sản xuất cao su Nhưng sang năm 2007 doanh thu tăng trưởng chậm lại do có diện tích cây sẽ phải thanh lý và trồng lại Lợi nhuận sau thuế năm 2007 vẫn tăng đột biến so với 2006 do công ty được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong năm