Tóm tắt tiếng việt : Phát triển năng lực viết văn bản nghị luận cho học sinh trung học phổ thông theo quan điểm tiếp cận tiến trình.

Phát triển năng lực viết văn bản nghị luận cho học sinh trung học phổ thông theo quan điểm tiếp cận tiến trình.Phát triển năng lực viết văn bản nghị luận cho học sinh trung học phổ thông theo quan điểm tiếp cận tiến trình.Phát triển năng lực viết văn bản nghị luận cho học sinh trung học phổ thông theo quan điểm tiếp cận tiến trình.Phát triển năng lực viết văn bản nghị luận cho học sinh trung học phổ thông theo quan điểm tiếp cận tiến trình.Phát triển năng lực viết văn bản nghị luận cho học sinh trung học phổ thông theo quan điểm tiếp cận tiến trình.Phát triển năng lực viết văn bản nghị luận cho học sinh trung học phổ thông theo quan điểm tiếp cận tiến trình.Phát triển năng lực viết văn bản nghị luận cho học sinh trung học phổ thông theo quan điểm tiếp cận tiến trình.Phát triển năng lực viết văn bản nghị luận cho học sinh trung học phổ thông theo quan điểm tiếp cận tiến trình.Phát triển năng lực viết văn bản nghị luận cho học sinh trung học phổ thông theo quan điểm tiếp cận tiến trình.Phát triển năng lực viết văn bản nghị luận cho học sinh trung học phổ thông theo quan điểm tiếp cận tiến trình.Phát triển năng lực viết văn bản nghị luận cho học sinh trung học phổ thông theo quan điểm tiếp cận tiến trình.PAGE BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI NGUYỄN THỊ LINH ph¸t triÓn n¨ng lùc viÕt v¨n b¶n nghÞ luËn cho häc sinh trung häc phæ th«ng theo quan ®iÓm tiÕp cËn tiÕn tr×nh Chuyên ngành LL.

NGUYỄN THỊ LINH

ph¸t triÓn n¨ng lùc viÕt v¨n b¶n nghÞ luËn cho häc sinh trung häc phæ th«ng

theo quan ®iÓm tiÕp cËn tiÕn tr×nh

Chuyên ngành: LL&PPDH bộ môn Văn - Tiếng Việt

Mã số: 9.14.01.11

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI – 2023

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS Phan Thị Hồng Xuân

Phản biện 1: PGS.TS Hoàng Thị Mai

Trường Đại học Hồng Đức

Phản biện 2: PGS.TS Nguyễn Thị Hồng Vân

Viện KHGD Việt Nam

Phản biện 3: PGS Trần Kim Phượng

Trường ĐHSP Hà Nội

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án

cấp Trường họp tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

vào hồi … giờ … ngày … tháng… năm…

Có thể tìm hiểu luận án tại: Thư viện Quốc Gia, Hà Nội hoặc Thư viện Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

TS Nguyễn Trọng Hoàn

CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

Bài báo khoa học.

1 Nguyễn Thị Linh, Nguyễn Đan Chi (2016) Điều chỉnh cách tiếp cận

môn Làm văn từ phổ thông đến đại học, Đổi mới nghiên cứu và giảng

dạy Ngữ văn trong nhà trường sư phạm (Kỉ yếu Hội thảo khoa học toànquốc), NXB Giáo dục, tr 494 - 498

2 Nguyễn Thị Linh (2016) Dạy học Làm văn ở trường THPT theo định

hướng phát triển năng lực, Tạp chí Giáo dục và Xã hội, ISSN

1859-3917, Số 64, tr.32 - 35

3 Nguyễn Thị Linh (2016) Vận dụng quan điểm tích hợp vào dạy học

Làm văn nghị luận trong giờ đọc hiểu văn bản nghị luận ở trường THPT, Tạp chí Giáo dục, ISSN 2354-0753, Số đặc biệt, tr.100 - 103

4 Nguyễn Thị Linh (2018) Dạy học Làm văn trong giờ Đọc hiểu văn bản

ở trường THCS thông qua thiết kế bài tập tích hợp theo quan điểm giao tiếp, Tạp chí Khoa học Giáo dục Việt Nam, ISSN 2615-8957, Số 10,

tr.71 - 76

5 Trịnh Thị Lan, Nguyễn Thị Linh (2018) Vận dụng kĩ thuật Sáu chiếc

nón tư duy để rèn kĩ năng tìm hiểu đề, tìm ý cho học sinh THPT trong dạy học Làm văn nghị luận, Tạp chí Giáo dục, ISSN 2354-0753, Số 442,

tr.49 - 52

6 Nguyễn Thị Linh (2019) Hướng dẫn học sinh THPT sử dụng Graph để

lập dàn ý trong dạy học Làm văn nghị luận xã hội, Tạp chí Giáo dục,

ISSN 2354-0753, Số 462, tr.49 - 53

7 Nguyễn Thị Linh (2021) Một số nghiên cứu về vấn đề dạy viết theo

quan điểm tiếp cận tiến trình, Tạp chí Giáo dục, ISSN 2354-0753, Số đặc

biệt, tr.22 - 27

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Ở nhà trường phổ thông bất cứ môn học nào cũng góp phần hình

thành phẩm chất, kĩ năng cho HS Đối với môn Ngữ văn, chương trìnhgiúp HS hình thành và phát triển toàn diện NL ngôn ngữ và NL văn họcthông qua các hoạt động rèn kĩ năng đọc, viết, nói, nghe Trong địnhhướng xây dựng chương trình, viết là một kĩ năng quan trọng tổng hợp vàsáng tạo những kiến thức văn học, tiếng Việt và sử dụng ngôn ngữ Nhìnmột cách tổng thể, hoạt động viết ở cấp THPT yêu cầu HS phải viết thànhthạo kiểu văn bản nghị luận và văn bản thông tin về các đề tài gắn với đờisống và định hướng nghề nghiệp Trong đó, việc rèn kĩ năng viết cần tậptrung vào thực hành viết theo quy trình và viết theo đặc trưng kiểu vănbản Trước yêu cầu đặt ra, việc tìm kiếm một PP dạy viết không chỉ đápứng được mục đích và bản chất của hoạt động viết mà còn khơi dậy niềmsay mê, sáng tạo ở HS là điều vô cùng cần thiết

1.2 Bản chất của hoạt động viết là quá trình mỗi HS tích cực vận

dụng kiến thức và KN để truyền đạt thông tin Điều này nói lên rằng viết làmột tiến trình tư duy phức tạp, đòi hỏi những nỗ lực về trí tuệ nhận thứcqua từng giai đoạn Từng bước của tiến trình viết sẽ dạy cách tư duy, cáchthức để người học chủ động, sáng tạo trong việc chiếm lĩnh kiến thức và

KN Chính vì thế, dạy viết không thể nằm ngoài tiến trình Điều này cũngchứng tỏ cách viết theo tiến trình có nhiều ưu điểm phù hợp với đặc điểmcủa từng đối tượng HS và thúc đẩy niềm say mê viết ở các em

1.3 Đối với chương trình viết ở THPT, VBNL chiếm phần lớn thời

lượng, đóng vai trò chủ đạo trong tất cả các kì thi quan trọng Chính vì lẽ

đó, dạy học VBNL cũng ngày càng được quan tâm, chú trọng hơn Về kếtquả, bước đầu đã có những thay đổi tích cực cả về mặt lí luận cũng nhưthực tế dạy học, song vẫn còn nhiều hạn chế chưa đáp ứng được như mongđợi Qua quan sát, dự giờ và phát phiếu khảo sát GV và HS ở các tỉnhĐồng bằng sông Cửu Long, chúng tôi nhận thấy việc dạy viết VBNL đượchướng dẫn theo quy trình cố định gồm các bước: tìm hiểu đề và lập dàn ý;rút ra cách làm bài; luyện tập Trong các tiết học này, HS chủ yếu đượchướng dẫn tìm hiểu đề, lập dàn ý và ít có cơ hội thực hành các bước kháctrong tiến trình viết Rõ ràng, cấu trúc bài dạy của GV chưa chú trọng dạyviết theo tiến trình, chưa tập trung dạy kĩ năng viết cho HS và các em gặprất nhiều khó khăn trong thực hành viết

Xuất phát từ thực tiễn trên, chúng tôi chọn và nghiên cứu đề tài:

"Phát triển năng lực viết văn bản nghị luận cho học sinh trung học phổ thông theo quan điểm tiếp cận tiến trình”

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của đề tài là đề xuất cách tổ chức dạy viếtVBNL theo các giai đoạn của tiến trình nhằm phát triển NL viết VBNLcho HS THPT

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu lí thuyết lí thuyết về hoạt động viết, quan điểm dạy viếttheo tiến trình của các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước, NL và NL viếtVBNL để có cơ sở thực tiễn cho việc xây dựng cấu trúc NL viết VBNL

- Nghiên cứu thực trạng việc dạy viết VBNL hiện nay ở THPT

- Đề xuất những biện pháp có tính chất khả thi, hiệu quả vận dụng ởtừng giai đoạn của tiến trình viết VBNL

- Dự giờ, soạn kế hoạch bài dạy, theo dõi và đánh giá kết quả thực nghiệm

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận án có đối tượng nghiên cứu là quá trình tổ chức dạy học kiểuVBNL cho HS THPT, trong đó chủ yếu nghiên cứu PP dạy viết VBNLtheo quan điểm tiếp cận tiến trình Từ đó hướng đến mục tiêu hình thành

và phát triển NL viết VBNL cho HS THPT

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận án tập trung nghiên cứu sâu vào việc dạy viết VBNL dựa theo

lí thuyết tiến trình trên ba phương diện: khảo sát thực tiễn sư phạm, đề racác biện pháp dạy học và thực nghiệm khoa học

4 Phương pháp nghiên cứu: Phương pháp tổng hợp, phân tích; phương

pháp quan sát; phương pháp thực nghiệm; phương pháp thống kê

5 Giả thuyết khoa học

Nếu luận án nghiên cứu đề xuất được các biện pháp hướng dẫn viếtVBNL cho HS THPT theo quan điểm tiếp cận tiến trình một cách khoahọc, dựa trên những cơ sở lí luận và thực tiễn được nghiên cứu thì sẽ kíchhoạt nhu cầu, động cơ viết của HS, làm cho các em trở thành chủ thể tíchcực của hoạt động viết đồng thời cũng góp phần hình thành và phát triển

NL viết VBNL cho HS phổ thông

6 Đóng góp của luận án

- Về lí luận: Tổng hợp và xây dựng lí thuyết kiến thức về việc dạy viết

theo tiến trình Bổ sung cơ sở lí thuyết hướng dẫn dạy viết theo tiến trình cho

HS ở trường THPT

- Về thực tiễn: Luận án góp phần vào việc hiện thực hóa cơ sở lí luận

về lí thuyết tiến trình trong thực tế tiếp nhận và dạy viết VBNL, một kiểubài chiếm vị trí quan trọng trong nhà trường

7 Cấu trúc luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nộidung luận án gồm 4 chương:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu về việc vận dụng quan

điểm dạy viết theo tiến trình nhằm phát triển năng lực viết VBNL cho họcsinh THPT

Chương 2: Cơ sở khoa học của việc vận dụng quan điểm dạy theo

tiến trình nhằm phát triển năng lực viết VBNL cho học sinh THPT

Chương 3: Tổ chức phát triển năng lực viết VBNL cho học sinh

THPT theo quan điểm tiếp cận tiến trình

Chương 4: Thực nghiệm sư phạm.

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ VIỆC VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM DẠY VIẾT THEO TIẾN TRÌNH NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VIẾT VBNL CHO HỌC SINH THPT

1.1 Nghiên cứu về VBNL và phương pháp dạy viết VBNL

ở trường THPT

Theo nhiều tài liệu, các tác giả đã đưa ra những quan điểm phù hợp

và thống nhất về chức năng, đặc trưng của thể loại VBNL (Van Eemeren

và Grootendorst (1984), Scardamalia và Bereiter (1986), Nippold vàFanning (2005)) Nhìn chung, mỗi nhà nghiên cứu với các góc nhìn và quanđiểm khác nhau đã có những đóng góp nhất định trong việc xác lập các đặctrưng của VBNL, cũng như cơ sở lí thuyết trong dạy học VBNL

1.2 Nghiên cứu về việc dạy học phát triển năng lực và năng lực viết văn bản nghị luận cho học sinh THPT

Các tài liệu nghiên cứu với những cách tiếp cận khác nhau phần nào

đã bật nổi được nội hàm của khái niệm NL Từ đó có thể khái quát NL củamột cá nhân sẽ được định hình và bộc lộ trong quá trình hoạt động

Hiện nay có rất nhiều các nghiên cứu về việc dạy dạy viết VBNLtheo định hướng phát triển NL Các tài liệu đều có một hướng triển khaithống nhất đi từ việc xác lập vai trò, vị trí cũng như đặc điểm của kiểuVBNL, từ đó có những nhận định về biểu hiện của NL viết trong khả năng

tư duy của HS

1.3 Nghiên cứu việc dạy viết dựa trên tiến trình

Trong quá trình tổng hợp các tài liệu nghiên cứu cho thấy hầu hết cáctác giả đều khẳng định sự cần thiết của việc dạy viết theo tiến trình (GailE.Tompkins (2008), Donald M.Murray (1972), John Langan (2002)) Cách

tiếp cận này hướng đến cái nhìn đầy đủ hơn về bản chất, mục đích của tiếntrình viết Những đề xuất mà các tác giả đưa ra về các bước của tiến trìnhviết tuy có những điểm khác nhau nhưng vẫn có sự thống nhất ở một sốbước cơ bản Từng bước trong tiến trình viết sẽ dạy cách tư duy, cách thức

để người học chủ động, sáng tạo trong việc chiếm lĩnh kiến thức và KN

2.1.1 Khái niệm văn bản nghị luận

Tổng hợp từ các tài liệu trong và ngoài nước, luận án đưa ra khái

niệm: VBNL là kiểu văn bản dùng lí lẽ, bằng chứng để lập luận thuyết phục người đọc, người nghe về một nhận định, tư tưởng, suy nghĩ, quan điểm, thái độ trước những vấn đề đặt ra trong văn học hay ngoài đời sống.

2.1.2 Đặc trưng của văn bản nghị luận

VBNL đề cập đến nhiều vấn đề khác nhau trong đời sống xã hội, vănhọc nghệ thuật Bàn luận về những khía cạnh này là hiện tượng diễn rathường xuyên trong cuộc sống Và đó cũng là cơ sở tạo ra nhu cầu thúcđẩy sự hình thành và phát triển loại VBNL Để phân biệt VBNL với cácloại văn bản khác cần tập trung vào những đặc trưng khu biệt Cụ thể,VBNL có những đặc trưng cơ bản như: vấn đề nghị luận mang tầm triết lísâu sắc, có ý nghĩa xã hội; tính thuyết phục và lập luận chặt chẽ

2.1.3 Phân loại văn bản nghị luận

Các nhà nghiên cứu có những quan niệm khác nhau trong việc phânloại VBNL:

- Cách phân loại văn nghị luận sẽ căn cứ vào hình thức tương ứngvới các thao tác tư duy Mỗi thao tác tư duy sẽ tương ứng với một kiểu bài.Theo cách lấy tiêu chí thao tác để phân loại thì sẽ khó có thể giải quyếtđược yêu cầu nghị luận một cách trọn vẹn được

- Cách phân loại căn cứ vào nội dung nghị luận Theo đó, nội dungbàn luận của VBNL bao gồm hai lĩnh vực lớn, đó là lĩnh vực đời sống xãhội tương ứng với nghị luận xã hội và lĩnh vực văn học tương ứng với nghịluận văn học Đây là cách phân loại được đông đảo các nhà nghiên cứuchấp nhận, và đang được áp dụng rộng rãi không chỉ trong Chương trình

NV (2006) mà trong Chương trình giáo dục phổ thông môn NV (2018)cũng đi theo hướng phân chia này

2.2 Năng lực và năng lực viết văn bản nghị luận

2.2.1 Quan niệm về năng lực

Theo tiếng Anh, từ NL “compentency”, “competence” có nguồn gốc

từ tiếng Latinh “competetia” Những thuật ngữ này hiện nay đang đượcdùng một cách thông dụng để chỉ khái niệm NL hay khả năng của mộtngười cần có để đáp ứng các yêu cầu của một nhiệm vụ cụ thể Trên thực

tế, khái niệm NL đã có lịch sử khá lâu đời trong nghiên cứu và thực tiễngiáo dục đào tạo Theo các nguồn tài liệu trong và ngoài nước, các nghiêncứu đều thống nhất NL là đặc tính có thể đo lường được Điều này cónghĩa là với những kiến thức, kỹ năng được học tập, mỗi cá nhân sẽ vậndụng như thế nào để thực hiện các hoạt động đặt ra trong thực tế đời sống

NL không tự sinh ra mà được hình thành dựa trên sự học hỏi, trải nghiệmthực tế Trong bối cảnh đặt ra, khi thực hiện đề tài, tác giả luận án sử dụng

khái niệm về NL trong Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể (2018)

là cơ sở khoa học khi áp dụng vào việc phát triển NL viết VBNL cho HSTHPT gắn với hoạt động dạy học ở nhà trường phổ thông

2.2.2 Năng lực viết

NL viết tập trung ở các phương diện: nắm vững kiến thức nền về đặctrưng của các kiểu loại văn bản; triển khai và sắp xếp nội dung bài viếtmạch lạc, đúng hướng; nắm được tiến trình viết, có khả năng kiểm tra vàchỉnh sửa hoàn thiện bài viết Tổng hợp từ các nghiên cứu trong và ngoài

nước, chúng tôi đưa ra khái niệm NL viết như sau: NL viết là NL tạo ra một văn bản hoàn chỉnh về nội dung và hình thức, thể hiện cách thức tổ chức, xây dựng văn bản theo các giai đoạn của tiến trình viết, đáp ứng đúng quy chuẩn

và có ý nghĩa

2.2.3 Năng lực viết văn bản nghị luận

Thông qua việc tìm hiểu cở sở lí thuyết về năng lực viết VBNL củacác nhà nghiên cứu trong và ngoài nước, chúng tôi nhận thấy năng lực viếtVBNL cần được xem xét tập trung ở hai phương diện: tiến trình viết vàsản phẩm bài viết nghị luận của HS sau khi tạo lập Những xác định nêutrên là căn cứ để chúng tôi đưa ra khái niệm năng lực viết VBNL Cụ thể,

NL viết VBNL là NL tạo ra một VBNL hoàn chỉnh về nội dung và hình thức, thể hiện cách thức tổ chức, xây dựng văn bản theo các giai đoạn của tiến trình viết, đáp ứng được đặc trưng của VBNL là lập luận chặt chẽ, có tính thuyết phục, và thực hiện được mục đích giao tiếp đã đề ra.

Dựa vào cơ sở lí luận và những quan điểm về NL viết VBNL, luận

án đề xuất cấu trúc NL viết VBNL cho HS THPT Các thành phần được

mô tả một cách minh bạch, rõ ràng bám sát các yêu cầu về KN viết VBNL.Đây cũng là công cụ để đo lường và đánh giá NL viết VBNL của HSkhông chỉ ở sản phẩm cuối cùng mà ở cả tiến trình viết

2.3 Lý thuyết về dạy viết dựa trên tiến trình

2.3.1 Quan điểm về tiến trình viết

Luận án đề xuất cách tiếp cận tiến trình là chủ đạo cho việc hìnhthành NL viết VBNL cho HS THPT Trong quá trình tổng hợp các nguồntài liệu, các nhà nghiên cứu đã khái quát một cách đầy đủ về bản chất vàmục đích của tiến trình viết (Don Murray (1972), Hillocks (1987), Curry(1996), Matsuda (2003)) Cách tiếp cận này sẽ chú trọng đến cách thứcviết thông qua từng giai đoạn, trong đó các giai đoạn không hề tách bạch

mà có sự thâm nhập, xen kẽ trong suốt tiến trình Một điều dễ nhận thấy,

dù các tác giả có đặt để những tên gọi khác nhau ở từng giai đoạn và sự

mô tả tiến trình viết có đôi chút khác biệt, nhưng vượt lên trên hết vẫn cómột sự thống nhất rõ ràng Cụ thể, viết là một hoạt động phức tạp, trướckhi viết là một giai đoạn chiếm phần lớn thời gian, cần có sự đầu tư kĩcàng từ việc thu thập tài liệu, đến việc hình thành ý tưởng, và lập dàn ý.Việc đọc lại, chỉnh sửa sau khi viết cũng rất cần thiết để tạo nên một bàiviết mạch lạc, có ý nghĩa và sáng tạo Điều này xuất phát từ một thực tế rấtkhó có sản phẩm nào ngay sau khi viết xong đã đạt yêu cầu, mà phải trảiqua một quá trình góp ý, chỉnh sửa mới có thể đi đến hoàn chỉnh

2.3.2 Đặc điểm của dạy viết dựa trên tiến trình

Tiến trình viết sẽ bao gồm các giai đoạn: trước khi viết, trong khiviết, và sau khi viết cùng với những bước cụ thể trong từng giai đoạn Đây

là một tiến trình với những hoạt động tiếp diễn, ý tưởng luôn luôn đượcnảy sinh cho đến khi hoàn thiện bài viết Định hướng dạy viết theo tiếntrình sẽ tập trung vào việc tổ chức cho HS học cách viết HS được thamgia và đặt vào vai trò người thực hành, tự đánh giá, điều chỉnh, từ đó hìnhthành kiến thức, KN viết GV sẽ đóng vai trò là người hỗ trợ, người lắngnghe, người đọc và là người kiến tạo một môi trường tích cực, khuyến khích

HS chủ động, tự tin chia sẻ bài viết của chính mình

2.4 Khảo sát văn bản nghị luận trong Chương trình và SGK Ngữ văn THPT

2.4.1 Văn bản nghị luận trong Chương trình và SGK

NV THPT (2006)

Cấu trúc các bài học về VBNL thống nhất theo một cấu trúc: tìm hiểu

đề, lập dàn ý, thực hành Một số giai đoạn không được thực hiện, bị tách rờikhỏi mạch tiến trình viết

2.4.2 Văn bản nghị luận trong Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn (2018)

Trong Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn (2018), yêu cầutrọng tâm nhất là sự thay đổi mục tiêu từ viết được sang viết thành thạo VBNL

và nhấn mạnh đến việc thực hành viết theo tiến trình Đối với KN viếtVBNL, nội dung cụ thể tập trung vào hai yêu cầu: quy trình viết và thựchành viết Mức độ khó của yêu cầu cần đạt đối với NL viết VBNL cũngđược tịnh tiến theo các khối lớp

2.5 Khảo sát thực trạng về dạy học kiểu VBNL ở trường THPT

2.5.1 Mục tiêu khảo sát

- Khảo sát sự hiểu biết và quan điểm của GV về định hướng dạy viếtVBNL theo tiến trình

- Khảo sát nhận thức của HS về kiểu bài, cách thức viết VBNL

Trên cơ sở những số liệu đã thống kê, người viết sẽ đề xuất cách thức

tổ chức dạy viết theo từng bước của tiến trình nhằm phát triển NL viếtVBNL cho HS

2.5.2 Nội dung và đối tượng khảo sát

- Khảo sát ở cả hai đối tượng: GV và HS

- Tìm hiểu thực trạng thông qua khảo sát 204 phiếu trả lời câu hỏicủa GV; 988 phiếu trả lời câu hỏi cùng 227 bài viết của HS; và 18 biên bản

- Khảo sát 227 bài viết bao gồm 117 bài của lớp 12 và 110 bài viếtcủa HS lớp 11

- Nhìn chung, HS không nắm rõ được tiến trình viết, chính vì thế khảnăng viết độc lập của HS còn nhiều hạn chế.

2.5.3.2 Kết quả khảo sát GV

- Khảo sát thông qua phát phiếu thăm dò ý kiến 204 GV Ngữ văn ở

26 điểm trường thuộc 13 tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long

- Quan sát dự giờ liên quan trực tiếp đến hoạt động dạy viết VBNLcủa 07 GV với 18 tiết ở các trường trong thành phố Cần Thơ

- Từ kết quả thực tế phát phiếu thăm dò ý kiến và dự giờ, chúng tôinhận thấy trong quá trình dạy học, GV ít chú trọng đến việc tổ chức cáchoạt động viết để HS được thực hành theo các bước trong suốt tiến trình.Khi dạy, GV bám sát SGK, chỉ tập trung vào một số bước và chưa thật sựđầu tư đổi mới PP dạy viết văn nghị luận theo hướng phát triển NL

3.1.1 Bám sát yêu cầu cần đạt về năng lực viết trong

Chương trình giáo dục phổ thông môn NV (2018)

3.1.2 Thực hiện linh hoạt tiến trình viết

3.1.3 Tích hợp dạy viết với hoạt động đọc

3.1.4 Căn cứ vào đặc trưng kiểu bài và các yêu cầu về dạy viết văn bản nghị luận trong chương trình THPT

3.1.5 Vận dụng đa dạng các phương pháp và kĩ thuật dạy viết

3.2 Một số cách thức dạy viết văn bản nghị luận cho HS THPT theo quan điểm tiếp cận tiến trình

3.2.1 Tổ chức hoạt động hình thành kiến thức nền về kiểu bài thông qua phân tích văn bản mẫu

Phương pháp phân tích mẫu văn bản để hình thành tri thức là conđường để nhằm rút ra những kết luận cần thiết Đối với kiểu VBNL, dạyhọc theo mẫu cũng là cách giúp HS hình thành toàn bộ lí thuyết về kiểu bài,

kể cả cách làm, từ đó vận dụng thành thạo vào tạo lập những văn bản tương

tự Nội dung và cách thức tiến hành phương pháp dạy theo mẫu và phân

tích mẫu văn bản sẽ được thực hiện theo quy trình như sau:

- Bước 1: Lựa chọn mẫu và thiết kế công cụ để hướng dẫn HS phân

tích mẫu

Văn bản mẫu được lựa chọn phải đáp ứng được yêu cầu về kiểu bài

GV thiết kế hệ thống câu hỏi/ phiếu học tập hướng dẫn HS phân tích mẫutheo định hướng của bài học

- Bước 2: Hướng dẫn HS phân tích mẫu theo định hướng của bài học

GV cung cấp hoặc giới thiệu văn bản mẫu cho HS GV hướng dẫn

HS phân tích mẫu để nhận biết các bộ phận tạo thành mẫu và đặc điểm củamẫu theo một số yêu cầu nhất định

3.2.2 Tổ chức hoạt động cho học sinh ở giai đoạn trước khi viết

3.2.2.1 Tìm hiểu đề

Bước tìm hiểu đề tức là xác định yêu cầu đề, nắm vững đúng yêu cầucủa đề, nghị luận đúng hướng là rất quan trọng Nếu không nghiên cứu kĩcàng đề bài, học sinh sẽ không định hướng được vấn đề cần nghị luận, khôngnắm vững được nội dung của vấn đề, yêu cầu cần giải quyết, phạm vi cần

giải quyết Do vậy, bước này đòi hỏi HS phải có kĩ năng tìm hiểu đề và kĩ

năng xác định tư tưởng của bài văn Tìm hiểu đề của bài văn nghị luận nhằmxác định các yêu cầu cơ bản của bài văn theo các phương diện: vấn đề trọngtâm (nội dung) cần bàn luận, thao tác lập luận chính cần được sử dụng, phạm

vi tư liệu cần huy động

Để có thể xác định được nội dung, yêu cầu của đề bài và vạch rađược phương hướng triển khai bài viết một cách đúng đắn, GV cần hướngdẫn HS trải qua các bước sau:

Khi xác định được các yêu cầu này, HS sẽ có một định hướng rõ rệt chobài viết Đồng thời, trong quá trình tìm hiểu đề, HS cũng cần trả lời cho các

câu hỏi: Viết cái gì? Viết để làm gì? Viết cho ai? Viết theo cách nào? Việc trả

lời các câu hỏi này càng cụ thể, chính xác thì hiệu quả của bài viết càng cao.Các câu hỏi tìm hiểu đề sẽ được thiết kế trên các PHT Theo đó, khi HS trả lờiđược các câu hỏi trên thì sẽ biết cách vận dụng từ ngữ, lựa chọn các thao táclập luận, sắp xếp các dẫn chứng để đạt hiệu quả Cũng từ việc xác định đượccác yêu cầu của đề mà khi bài viết đến với người đọc sẽ giúp cho việc tiếpnhận, lĩnh hội vấn đề nghị luận được dễ dàng, thấu đáo Rõ ràng, các nhân tốtrên có ảnh hưởng rất lớn đến tiến trình viết VBNL của người viết và sự lĩnhhội văn bản của người đọc Tất cả những định hướng này đều nhằm mục đíchhướng dẫn HS thâm nhập đề bài một cách toàn diện và có sơ sở chắc chắn

3.2.2.2 Thu thập tài liệu cho bài viết

Trong tiến trình viết VBNL, thu thập tài liệu cũng là một bước khởiđầu trước khi viết Để chuẩn bị cho những tiết dạy hướng dẫn viết các kiểubài nghị luận, một số hoạt động sẽ được GV yêu cầu thực hiện trên lớp và

có những hoạt động thì HS cần có sự chuẩn bị ở nhà Công đoạn thu thậptài liệu sẽ được tổ chức cho HS trước tiết học Những yêu cầu chuẩn bị choviệc tìm tư liệu sẽ được GV đặt ra ở bài học trước

Quan điểm đổi mới trong dạy học hiện nay luôn đề cao tính chủ động, sáng tạo của HS trong việc tiếp nhận tri thức Trên tinh thần đổi mới, GV sẽ đóng vai trò tổ chức, vạch kế hoạch, hướng dẫn cụ thể, giao nhiệm vụ cho HS thực hiện công việc thu thập tài liệu ở nhà Hoạt động này sẽ được thực hiện dưới hình thức làm việc nhóm Nhóm 6 thành viên sẽ được giao nhiệm vụ thu thập tài liệu liên quan đến vấn đề cần bàn luận.

nhiệm vụ

Lập kế hoạch Giới thiệu đề tài viết Danh mục tài liệu được lựa

chọn liên quan đến đề tài (từ 2-3 tài liệu).

Thực hiện

hoạt động đọc Đọc và khái quát nộidung các tài liệu Trình bày các nội dung vàophiếu thu thập tài liệu.

Thực hiện

hoạt động viết Lên ý tưởng, lập dàný cho đề bài được viết Bài viết được gợi ra từnhững tài liệu đã đọc.

Trong đó, nhóm trưởng sẽ liên hệ, điều hành, phân công công việc cụ

thể cho các thành viên Vì làm việc ở nhà nên mỗi HS trong nhóm cũng sẽ

có điều kiện thu thập độc lập và trình bày trong PHT Và sau đó, nhómtrưởng sẽ là người tổng hợp kết quả cuối cùng

Đầu tiên, GV sẽ thông báo đề bài, yêu cầu các nhóm tìm thông tin, tưliệu về đề bài định viết Việc tìm tư liệu cho bài văn phải bám sát với yêucầu của phạm vi vấn đề bàn luận trong bài viết Trong quá trình thu thập

tài liệu, các thành viên trong nhóm phải giải đáp được các câu hỏi: Tài liệu thu thập để làm gì? Nguồn tư liệu cần tìm thuộc lĩnh vực đời sống hay văn học? Tư liệu liên quan đến những khía cạnh nào của vấn đề nghị luận? Các câu hỏi này sẽ là cơ sở nhằm định hướng cho các em tìm được những tài liệu phù hợp và đạt hiệu quả Để việc thu thập có chủ đích với từng nội dung cụ thể, GV có thể phát cho thành viên các nhóm một PHT Từ đây các em sẽ tìm tài liệu theo những gợi ý như sau:

PHIẾU HỌC TẬP (Thu thập tài liệu cho bài viết)

Họ và tên:………Lớp:………….Nhóm:

………

Yêu cầu: Thu thập tài liệu và điền các thông tin vào bảng bên dưới.

STT Tên tài liệu,

tác giả Vấn đề bàn luận trong tài liệu Các luận điểm được trình

bày

Lí lẽ, bằng chứng đáng lưu ý

bổ trợ thêm kiến thức, bồi dưỡng niềm say mê đọc sách, rèn luyện tác phonglàm việc nghiêm túc cho HS khi đứng trước một vấn đề cần giải quyết

3.2.2.3 Tìm ý

Để hướng dẫn HS tìm ý, GV phải có sự linh hoạt trong việc sử dụngcác PP và kĩ thuật dạy học tích cực thúc đẩy sự chủ động, sáng tạo của HStrong việc chiếm lĩnh kiến thức và KN GV có thể vận dụng các kĩ thuật5W1H, sáu chiếc mũ tư duy, động não để tạo cho các thành viên trongnhóm có cơ hội chia sẻ ý kiến, xem xét vấn đề dưới nhiều góc độ và tự dokhai thác ý tưởng cho đề bài Với các ý tưởng đã được phác thảo, chắcchắn HS sẽ dễ dàng triển khai dàn ý cho đề bài này một cách đúng hướng,

đủ ý và các ý được sắp xếp logic

3.2.2.4 Lập dàn ý

Lập dàn ý là KN vô cùng quan trọng, là bước để HS chắt lọc ý tưởng