Đề tài thuyết trình vấn đề đào tạo dạy nghề của việt nam qua các năm từ 2010 đến nay kinh nghiệm các nước và bài học cho việt nam về vấn đề đào tạo dạy nghề

BÀI TẬP THUYẾT TRÌNH NHÓM 1 MÔN KINH TẾ VĨ MÔ 1 GIÁO VIÊN CÔ HOÀNG YẾN Phân công công việc nhóm 1 Vĩ Mô Chủ đề thuyết trình Vấn đề đào tạo dạy nghề của Việt Nam qua các năm từ 2010 đến nay, kinh nghiệ[.]

BÀI TẬP THUYẾT TRÌNH NHÓM 1

MÔN: KINH TẾ VĨ MÔ 1 GIÁO VIÊN: CÔ HOÀNG YẾN

Phân công công việc nhóm 1 Vĩ Mô

Chủ đề thuyết trình: Vấn đề đào tạo dạy nghề của Việt Nam qua các năm từ 2010 đến nay, kinh nghiệm các nước và bài học cho Việt Nam về vấn đề đào tạo dạy nghề.

Ngô Khánh Toàn: nước Nga

c Bài học cho Việt Nam

Khánh Hòa, Hoàng Anh, Phạm Ngọc

Slide: Mỗi nhóm sẽ tự tìm tài liệu ra bản word, sau đó mỗi người tự làm slide và gửi về cho Phùng Khánh Hòa tổng hợp slide

Video học nhóm: Phạm Ngọc chỉnh sửa, cắt ghép video.

1 Những điểm tích cực trong đào tạo nghề ở Việt Nam đến nay

Trong thời gian qua, đặc biệt là 10 năm trở lại đây, dạy nghề Việt Nam đã đượcNhà nước và xã hội quan tâm cả về đầu tư tài chính và các nguồn lực khác, nên đã

có bước phát triển tích cực, từng bước đáp ứng được nhu cầu nhân lực qua đàotạo nghề cho các ngành kinh tế, đặc biệt là các vùng kinh tế trọng điểm, các ngànhkinh tế mũi nhọn Điều này được thể hiện ở một số điểm sau:

• Nhà nước Việt Nam đã thiết lập hệ thống pháp luật tương đối đồng bộ và thốngnhất về dạy nghề (gồm Luật Dạy nghề và các văn bản quy phạm pháp luật cóliên quan); hình thành hệ thống dạy nghề theo hướng thực hành với 3 cấptrình độ chính quy là sơ cấp nghề, trung cấp nghề, cao đẳng nghề và dạy nghềthường xuyên

• Mạng lưới cơ sở dạy nghề mở rộng, phân bố tương đối hợp lý ở các ngành kinh

tế, địa phương, vùng, miền Năm 2011 cả nước có 136 trường cao đẳngnghề, 308 trường trung cấp nghề; 849 trung tâm dạy nghề (trong đó có 296 trungtâm ngoài công lập) và hơn 1000 cơ sở khác (các cơ sở giáo dục - đào tạo, doanhnghiệp,…) tham gia dạy nghề Số cơ sở dạy nghề ngoài công lập chiếm 35,4%

• Số lượng tuyển sinh dạy nghề tăng từ 887,3 ngàn người (ngoài công lập 170ngàn) năm 2001 lên 1,860 triệu người (ngoài công lập 700 ngàn) năm 2011, tăng2,01 lần, trong đó trình độ trung cấp nghề và cao đẳng nghề tăng 3,3 lần

• Mạng lưới cơ sở dạy nghề mở rộng, quy mô đào tạo tăng đã góp phần nâng tỷlệlao động qua đào tạo nghềnăm 2011 đạt 32%

• Các nghề đào tạo được mở dần theo nhu cầu thực tế của các doanh nghiệp,từng bước phù hợp với sự phát triển các ngành nghề trong sản xuất, kinh doanh,dịch vụ Chương trình dạy nghề được xây dựng xuất phát từ thực tiễn sản xuấtcủa doanh nghiệp

• Các điều kiện đảm bảo chất lượng dạy nghề đã được chú trọng đầu tư pháttriển như giáo viên dạy nghề (năm 2010 có khoảng 35.000 giáo viên dạy nghề tănghơn 4 lần so với 2001); phát triển chương trình dạy nghề, cơ sở vật chất, thiết bịcủa các cơ sở dạy nghề… Từ năm 2008 đã triển khai kiểm định chất lượng dạynghề và đánh giá kỹ năng nghề cho người lao động Ban hành hệ thống tiêu chí,tiêu chuẩn và qui trình kiểm định chất lượng

• Các điều kiện đảm bảo chất lượng được cải thiện nên chất lượng và hiệu quảdạy nghề có bước chuyển biến tích cực, đào tạo nghề đã gắn với sử dụng laođộng Kỹ năng nghề của học sinh tốt nghiệp các CSDN đã được nâng lên Theođánh giá của các doanh nghiệp, 80% - 85% số lao động qua đào tạo nghề được sửdụng đúng trình độ đào tạo; 30% có kỹ năng nghề từ khá trở lên Ở một số nghề(nghề hàn, nghề dịch vụ nhà hàng, nấu ăn, thủy thủ tầu biển, thuyền trưởng, vàmột số nghề thuộc lĩnh vực viễn thông…), kỹ năng nghề của lao động Việt Nam đãđạt chuẩn quốc tế Lao động qua đào nghề tham gia vào hầu hết các lĩnh vực củanền kinh tế quốc dân và đã đảm nhận được các vị trí công việc phức tạp mà trướcđây phải do chuyên gia nước ngoài thực hiện; khoảng 70% học sinh tìm được việclàm hoặc tự tạo việc làm ngay sau khi tốt nghiệp, ở một số nghề và một số cơ sởdạy nghề tỷ lệ này đạt trên 90%

• Dạy nghề cho lao động nông thôn đã bước đầu được chú trọng Năm 2009, Thủtướng Chính phủ Việt Nam đã phê duyệt Đề án đào tạo nghề cho lao động nôngthôn đến năm 2020, theo đó, bình quân mỗi năm có khoảng 1 triệu lao động nôngthôn được đào tạo nghề để chuyển sang làm công nghiệp, dịch vụ hoặc làm nôngnghiệp hiện đại

• Đã có một số cơ chế chính sách tạo cơ hội học nghề để mọi người có nhu cầuhọc nghề đều được tham gia học nghề một cách dễ dàng; đồng thời đã chú trọngđến việc xây dựng và ban hành chính sách ưu tiên dạy nghề cho những nhómngười yếu thế như: người dân tộc thiểu số, người nghèo,người tàn tật, và chínhsách ưu tiên dạy nghề cho bộ đôi xuất ngũ, cho lao động thuộc vùng chuyển đổimục đích sử dụng đất và dạy nghề cho lao động nông thôn Dạy nghề không chỉgóp phần tích cực vào giải quyết việc làm trong nước mà còn góp phần nâng caochất lượng nguồn nhân lực cho XKLĐ

• Nguồn lực đầu tư cho dạy nghề đa dạng hóa, trong đó ngân sách Nhà nước giữvai trò chủ đạo (chiếm khoảng 60%) Ngân sách nhà nước chi cho dạy nghề tăngdần qua các năm (năm 2001 chiếm 4,9% trong tổng chi ngân sách nhà nước chogiáo dục và đào tạo, năm 2010 khoảng 9%)

• Phát triển dạy nghề ở khu vực ngoài công lập đạt được kết quả bước đầu Nhànước đã có chính sách đẩy mạnh phát triển dạy nghề ngoài công lập, đã huyđộng được khoảng 40% từ nguồn ngoài ngân sách nhà nước cho dạy nghề.Nhiều tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân trong và ngoài nước đã đầu tư thành lập cơ

sở dạy nghề Năm 2001, số cơ sở dạy nghề ngoài công lập chiếm 22,88% đến năm

2011 tăng lên 35,4%, thu hút khoảng 30% học sinh vào học nghề trong các cơ sởdạy nghề ngoài công lập

• Hợp tác quốc tế về dạy nghề đã được tăng cường cả ở tầm quốc gia và ở các cơ

sở dạy nghề Việt Nam đã lựa chọn một số nước thành công về dạy nghề trên thếgiới và khu vực làm đối tác chiến lược, như Đức, Hàn quốc, Nhật bản, Malaysia…Thay mặt cho Bộ Hợp tác Kinh tế và Phát triển Liên bang Đức, Hợp tác Phát triểnViệt-Đức trong lĩnh vực ưu tiên “Phát triển Kinh tế Bền vững và Đào tạo nghề” tậptrung hỗ trợ những nỗ lực phát triển hướng tới hệ thống Đào tạo nghề địnhhướng cầu Để đạt được mục tiêu này, “Chương trình Đổi mới Đào tạo nghề ViệtNam” hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách đào tạo nghề và cũng đồng thời hợptác với các đối tác Việt Nam để phát triển các cơ sở đào tạo nghề được lựa chọn.GIZ (Hợp tác Kỹ thuật) và Ngân hàng Tái thiết Đức KfW (Hợp tác Tài chính) cùnglàm việc để tiếp tục phát triển các cơ sở đào tạo nghề được lựa chọn này Từ năm

2006 đến nay, chương trình “Hỗ trợ kỹ thuật Dạy nghề” (hỗ trợ 11 cơ sở đào tạonghề) đã được thực hiện xong, và “Chương trình Đào tạo nghề 2008” (hỗ trợ 5 cơ

sở đào tạo nghề được lựa chọn dựa trên tiêu chí) cũng như hợp phần “Tư vấn Hệthống Đào tạo nghề Việt Nam” đã và đang được triển khai Tổng kinh phí của Hợptác Việt-Đức về Đào tạo nghề từ năm 2006 là 47,6 triệu EURO và tập trung vàophát triển năng lực (bao gồm đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý đào tạo nghề, tổchức, phát triển mạng lưới và khung chính sách) hướng đến việc cải thiện địnhhướng cầu của hệ thống đào tạo nghề Việt Nam và nâng cao các điều kiện đảmbảo chất lượng của các cơ sở đào tạo nghề Thông qua tư vấn chính sách, cácchuyên gia của Đức và Việt Nam hợp tác trong việc hoàn thiện, giới thiệu và lập kếhoạch thực hiện các tài liệu chiến lược, các điều lệ và quy định pháp lý cho Đàotạo nghề (chẳng hạn như Chiến lược Phát triển Dạy nghề Việt Nam 2011-2020).Các hợp phần chương trình tiếp theo đang trong giai đoạn chuẩn bị, ví dụ “Trungtâm chất lượng cao về Đào tạo nghề LILAMA 2”, hợp phần này sẽ hỗ trợ TrườngCao đẳng nghề Ngân sách nhà nước chiếm 60%, doanh nghiệp chiếm 10%, ngườihọc chiếm khoảng 20%, các nguồn khác chiếm 10%.để cung cấp đào tạo nghề chấtlượng cao đạt chuẩn quốc tế với các nghề về cơ khí công nghiệp, cắt gọt kim loại(CNC), cơ điện tử và điện/điện tử công nghiệp

2, Những hạn chế trong tình trạng đào tạo dạy

nghề của Việt Nam

Trong 10 năm trở lại đây, hệ thống trường nghề tại Việt Nam đã được Nhà nước

và xã hội quan tâm nhiều hơn, bằng chứng là có cả những khích lệ về vật chất lẫn tinh thần, sự đầu tư về tài chính, cải cách về chất lượng giáo dục, đầu tư về quy

mô, khích lệ bằng các giải thưởng,… điều này chứng tỏ rằng trường nghề đang là

nguồn nhân lực quan trọng để vận hành tốt guồng máy của nền kinh tế Việt Nam hiện nay và trong cả tương lai.

Tuy nhiên thực trạng mạng lưới cơ sở dạy nghề, giáo viên, tình trạng tuyển sinh vàviệc làm học sinh sau tốt nghiệp, cơ sở vật chất thiết bị của các cơ sở dạy nghề vẫn còn rất nhiều những bất cập cần được khắc phục

Tính đến 30/06/2015 cả nước có 1467 cơ sở dạy nghề, bao gồm 190 trường Cao đẳng, 280 trường trung cấp nghề và 977 Trung tâm dạy nghề Tuy nhiên việc phân

bố còn nhiều bất cập:

+ Nhiều nhất tập trung ở đồng bằng sông Hồng với 27,3% số cơ sở trên cả nước+ Tiếp đến là vùng Bắc Trung Bộ, Duyên Hải Nam Trung Bộ với 20,4%

+ Thấp nhất là vùng Tây Nguyên: 5,3%

Lối thoát nào cho các trường dạy nghề ở nông thôn?

+ Các trường, trung tâm dạy nghề chủ yếu tập trung ở các thành thị, các khu công nghiệp tập trung, các vùng kinh tế trọng điểm Trong khi đó, vùng nông thôn, số trường, trung tâm dạy nghề rất ít ỏi Đến nay còn 163 huyện chưa có trung tâm dạy nghề công lập cấp huyện, chưa tạo điều kiện thuận lợi cho người dân ở các vùng này được học nghề, đồng thời khó triển khai các chủ trương học tập suốt đời

+ Ví dụ điển hình như đồng bằng sông Hồng cũng là vùng có số lượng trường Cao đẳng nghề cao nhất trong cả nước với 52 trường, trong khi cả vùng Tây Nguyên hiện mới chỉ có 3 trường Cao đẳng nghề Riêng thủ đô Hà Nội, tốc độ tăng số lượng trường Cao đẳng nghề nhanh nhất, từ 8 trường năm 2007 lên tới 22 trườngvào năm 2011

Nhiều trường nghề thiết bị lạc hậu

+ Rất ít trường nghề đáp ứng được 100% quy mô đào tạo, đa phần mới đáp ứng được trên 50% quy mô đào tạo theo tiêu chuẩn, quy định ban hành

+ Thêm nữa, đa phần các trường chưa đạt tiêu chuẩn về diện tích phòng học, giảng đường theo quy định Một số trường chưa có cơ sở riêng phải thuê giảng đường, phòng làm việc Thư viện của các trường nhỏ, chỉ đáp ứng khoảng 1% nhu cầu của người học, số lượng đầu sách nghèo nàn

+ Khi sinh viên đến đợt thực tập, mặt bằng các xưởng không đủ diện tích tiêu chuẩn lắp đặt thiết bị và bố trí đủ vị trí thực hành cho sinh viên

+ Nhiều trường còn không có diện tích để sinh viên tham gia các hoạt động thể thao, giải trí ngoài trời

Hiệu quả công tác dạy nghề còn hạn chế

+ Thể hiện ở việc đầu tư của nhà nước rất lớn nhưng người học nghề ít Việc đầu

tư vẫn còn mang tính giàn trải, phong trào chưa tạo ra được những mô hình hay những điển hình tốt cũng như những đột phá về chất lượng dạy nghề Không ít cơ

sở dạy nghề khang trang hiện đại nhưng trang thiết bị, đội ngũ giáo viên không đồng bộ nên rất lãng phí Có thể nói đầu tư cơ sở vật chất trong lĩnh vực dạy nghềlãng phí mọi nơi, trang thiết bị mua về đắp chiếu hoặc để bụi bặm, mạng nhện bao phủ do không khai thác sử dụng

+ Một số nghề thuộc nhóm nghề công nghệ dầu khí và khai thác không có

trường Cao đẳng nghề nào tổ chức đào tạo trong năm 2011 và đến năm 2012 điều này vẫn đang tiếp diễn

Thiếu kiến thức thực tế

+ Sự hợp tác giữa trường đào tạo nghề và doanh nghiệp chưa được đẩy mạnh Chương trình dạy nghề được thiết kế khá tốt (chỉ đối với dạy nghề) nhưng thiếu điều kiện thực hiện và không đồng bộ

phí phạm không đáng có cho nền giáo dục Việt Nam Nền kinh tế nước ta quả thực cần những nhà quản lý, lãnh đạo trẻ tài năng và có tầm nhìn, nhưng bên cạnh đó xã hội không thể thiếu được những người thợ lành nghề, tạo ra sản phẩmthực, đáp ứng nhu cầu xã hội, nâng tầm nền kinh tế Việt Nam.

3 Giải pháp cho những hạn chế trong đào tạo

nghề ở Việt Nam

.Bổ sung thêm các chính sách cho người học sau tốt nghiệp Trong thời gian qua,

Chính phủ đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm tăng cường khả năng tiếp cận dịch vụ đào tạo nghề cho người dân, cũng như khuyến khích người dân nói chung và các nhóm đối tượng đặc thù tham gia đào tạo nghề nhằm nâng cao kỹnăng nghề nghiệp, góp phần tăng năng suất lao động, tăng thu nhập, giảm nghèo ở Việt Nam Tuy nhiên, các chính sách dạy nghề cũng như các giải pháp dạy nghề chưa hấp dẫn và chưa đủ sức thuyết phục với xã hội Mặc dù đã có một số chính sách cho người học, tạo sức hút đối với người học như chính sách miễn, giảm học phí; cơ chế dạy nghề “mở” (vừa học vừa làm, học từ xa, liên thông dọc, ngang trong hệ thống…), hình thức học tập đa dạng (chính quy, thường xuyên), nội dung học tập phong phú (vừa học nghề, vừa học văn hóa) bảo đảm quyền học nghề của mỗi người, song những chính sách này còn chưa đủ mạnh, chưa sát với đặc điểm,

tính chất của dạy nghề trong hệ thống giáo dục quốc dân hiện nay Do vậy, ngoài

các cơ chế, chính sách nêu trên nên mở rộng phạm vi điều chỉnh, bổ sung thêm các chính sách cho người học sau khi tốt nghiệp (chính sách tiền lương cho người học sau tốt nghiệp, tôn vinh người lao động v.v…) để người lao động chuyên tâm với nghề Đây cũng là cách để thu hút người học đến với học nghề.

Mở rộng đối tượng thụ hưởng chính sách cho học sinh dân tộc thiểu số. Để

góp phần xóa đói giảm nghèo, phát triển kinh tế – xã hội vùng DTTS, thu hút học sinh dân tộc thiểu số tham gia học nghề là hết sức cần thiết Do đó, cần phải mở rộng đối tượng thụ hưởng chính sách dạy nghề cho người DTTS nội trú đến các đối tượng là người DTTS thuộc nhóm yếu thế (người nghèo, cận nghèo và người khuyết tật)

.Miễn học phí học nghề là giải pháp quan trọng để có người học nghề. Để tạo

điều kiện cho người học nghề, thu hút người học nghề, cần có cơ chế miễn học phí cho tất cả các đối tượng yếu thế khi tham gia học nghề Bên cạnh đó, miễn học phí cho học sinh tốt nghiệp THCS vào học trung cấp nghề nhằm đẩy mạnh phân luồng học sinh vào học nghề Đặc biệt, miễn học phí cho người học trung cấp nghề, cao đẳng nghề đối với những nghề nặng nhọc độc hại, những nghề khó tuyển sinh để đảm bảo cơ cấu nhân lực đối với những ngành nghề này

.Thiết lập mối liên kết chặt chẽ giữa các doanh nghiệp với các cơ sở dạy nghề để tăng cường chất lượng và kỹ năng đào tạo nghề đáp ứng nhu cầu doanh nghiệp

và thị trường lao động Cần có quy định, văn bản xác định rõ vị thế của doanh

nghiệp là một chủ thể chính của đào tạo nghề. Về tăng cường hợp tác gắn kết giữa

nhà trường và doanh nghiệp, cần đẩy mạnh mô hình, phương thức hợp tác, gắn kết

giữa doanh nghiệpvà cơ sở đào tạo; mở rộng hình thức dạy nghề theo hợp đồng đào tạo hoặc đặt hàng giữa doanh nghiệp và cơ sở dạy nghề; tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp, hợp tác xã vào xây dựng chương trình dạy nghề, tiêu chuẩn

kỹ năng nghề, cùng tuyển chọn học viên, cùng tham gia đào tạo thực hành và đánh giá học viên sau khi tốt nghiệp và tư vấn nghề nghiệp cho người học, sắp xếp bố tríđầu ra cho hoạt động đào tạo

Kinh nghiệm từ mô hình đào tạo và dạy nghề

Na Uy được xem là quốc gia sở hữu nhiều mô hình dạy nghề tiên tiến trên thế giới,lại giàu kinh nghiệm trong việc quản lý hệ thống dạy nghề, chính vì vậy trong nhiều năm qua chất lượng đào tạo nghề tại quốc gia này liên tục tăng cao, đáp ứng hiệu quả yêu cầu hội nhập và phát triển. Đặc biệt, nguồn nhân lực của Na Uy đóng vai trò rất lớn trong nền kinh tế, đóng góp khoảng 75% GDP Nhận thức được tầm qua trọng của công tác đào tạo nghề cũng như vai trò của nguồn nhân lực trong phát triển kinh tế, từ những năm 1994 cho đến nay, Chính phủ Na Uy liên tục có những cải cách về giáo dục – đào tạo, có tác động mạnh mẽ đến hiệu quả phát triểnkinh tế - xã hội của quốc gia này Trong công tác đào tạo và dạy nghề, mối quan hệcác bên (doanh nghiệp, người lao động và nhà trường) được Chính phủ quan tâm

hỗ trợ kinh phí cho các doanh nghiệp với mức 12.000 Euro cho 2 năm học thực tập

ở doanh nghiệp, đồng thời doanh nghiệp hỗ trợ ở mức 40% lương cơ bản ở năm đầu và 60% ở năm thứ hai

Hệ thống giáo dục - dạy nghề của Na Uy đang  sử dụng mô hình 2+2, tức là 2 năm học ở trường và 2 năm học thực tế tại nhà máy hoặc doanh nghiệp Tuy nhiên theo hướng linh hoạt hơn, việc thực tập không nhất thiết phải là 2 năm cuối cùng mà do doanh nghiệp và nhà trường lập kế hoạch đan xen trong quá trình  4 năm

học. Ngoài ra, dựa trên mô hình chung này, các tổ chức đào tạo nghề Na Uy đã thiết lập và xây dựng thêm nhiều mô hình biến thể linh hoạt và uyển chuyển như

“mô hình 1+ 3” (1 năm học tại trường và 3 năm học nghề), “mô hình 0+ 4” (cả 4 năm đều học nghề); qua đó mang lại hiệu quả cao trong công tác đạo tạo và dạy nghề tại quốc gia này

Ở Na Uy, những người lựa chọn con đường học nghề sẽ kí hợp đồng với một công

ty mà công ty này phải được cơ quan có thẩm quyền công nhận là doanh nghiệp đào tạo Trong khoảng thời gian 2 năm thực hành về một ngành nghề cụ thể của học viên, doanh nghiệp cần phải bảo đảm nguyên tắc: ngay từ năm 1 sẽ cử các công nhân lành nghề hướng dẫn về kĩ thuật cho học viên; từ năm thứ 2 sẽ giảm bớthướng dẫn, tăng việc tự học Học viên sẽ được hưởng lương học việc trong cả 2 năm học Sau khi kết thúc học việc, học viên sẽ được trao chứng chỉ công nhận hoàn thành khóa học và có thể bắt đầu tìm việc làm để nuôi sống bản thân Theo thống kê, hiện có gần 90% thanh niên Na Uy vào học trường nghề (trường trung học –Secondary School) khi bước qua 15 - 16 tuổi Sau khi học nghề xong, học sinh có thể tiếp tục học đại học (với việc học bổ sung một số môn khoa học chung như toán, vật lý, địa lý ) Hiện nay, ở Na Uy vẫn có tình trạng học sinh bỏ học

để đi làm vì dễ tìm việc làm, tuy nhiên Chính phủ  chỉ hỗ trợ kinh phí đào tạo cho thanh niên trong vòng 5 năm trở lại, nếu quá 5 năm thì không được hỗ trợ kinh phí.Cách làm này đã khuyến khích thanh niên trở lại trường đào tạo và tạo ra nhiều lao động có tay nghề cao cho xã hội

Điều cốt lõi ở đây là hầu hết các cơ sở dạy nghề ở Na Uy đều có được sự liên kết chặt chẽ đối với các đối tượng liên quan, đặc biệt là có sự hợp tác ba bên chặt chẽ của Tổ chức giới chủ, Công đoàn và đại diện cơ quan giáo dục từ cấp quốc gia, đếncấp tỉnh và địa phương Về nội dung chương trình đào tạo nghề sẽ do các tổ chức 3bên cấp quốc gia có nhiệm vụ xây dựng giáo trình dạy nghề và tổ chức đào tạo nghề Nội dung đào tạo được soạn thảo dựa trên nguyên tắc “xây dựng kiến thức

cơ bản về đọc, viết, làm toán, khoa học, ngoại ngữ và các kĩ năng thực tiễn” Hầu hết các nội dung của chương trình đào tạo nghề đều dựa trên triết lý của Cựu Thủ tướng Na Uy – Gro Harlem Brundtland: “Mục tiêu chung của tất cả hệ thống giáo dục đào tạo nghề là phải cung cấp được kiến thức đồng bộ giữa lý thuyết và thực hành để người học có thể ứng dụng những kinh nghiệm thực tế vào cuộc sống” Với hiệu quả, chất lượng đào tạo nghề cao cùng nhiều tính năng ưu việt, mô hình đào tạo nghề của Na Uy rất được các đối tác, các doanh nghiệp ủng hộ và tin cậy Thêm vào đó, trong tình hình “khát” lao động như hiện nay, các chủ doanh nghiệp

ở quốc gia này rất quan tâm đến việc thực tập sinh và luôn tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để các học viên hoàn thành khóa học của mình

Nếu mô hình đào tạo và dạy nghề của Na Uy được nhân rộng tại Việt Nam, chắc chắn con đường học nghề sẽ thu hút nhiều học sinh, thanh niên hơn; theo đó chất lượng đào tạo và dạy nghề tại Việt Nam sẽ được cải thiện đáng kể. 

Kinh nghiệm của Đức về đào tạo dạy nghề

Tất cả thay đổi của nền kinh tế Đức đều được đưa vào các cơ sở đào tạo nghề

Ở Đức việc học nghề và nghề đào tạo lao động cho những công việc trực tiếp phục vụ đời sống con người dường như đã trở thành văn hóa phát triển của quốc gia Và đã hình thành được nhiều thế hệ những người lãnh đạo giỏi nhất chăm lo cho công việc đào tạo nghề.

Ông  Theodor Niehaus, Chủ tịch World Skill Leipzig, người sáng lập và phát triển Quỹ World Skills cho biết, ở Đức cũng như nhiều quốc gia châu Âu, đào tạo nghề luôn song hành với nền kinh tế Nâng cao năng lực phát triển bền vững đang là chủ đề hiện tại và tương lai của nhiều quốc gia và nó liên quan mật thiết đến đào tạo nghề Ngày càng cần những công nhân để thực hiện những ý tưởng phát triển bền vững Đại diện khối doanh nghiệp của Đức cho biết, xu hướng phát triển của các doanh nghiệp trên thế giới ngày nay là tái chế, giảm phát thải và hạn chế tác động xấu tới không khí và môi trường Xu hướng này đã xuất hiện nhiều nghề mới và nó luôn được cập nhật trong các chương trình đào tạo của các cơ sở đào tạo nghề ở Đức Ví dụ cần công nhân làm việc tại các trạm điện năng lượng mặt trời, năng lượng gió thì phòng công nghiệp Đức cung cấp bổ sung chương trình đào tạo điện năng lượng mặt trời, điện năng lượng gió cho các cơ sở đào tạo nghề Cần công nhân làm việc trong lĩnh vực công nghệ ô tô sạch hay tái tạo nước thải thì các cơ sở đào tạo nghề được cung cấp bổ sung chương trình đào tạo các nghề này Có thể nói, tất cả những thay đổi của nền kinh tế Đức đều được đưa vào các

cơ sở đào tạo nghề thông qua sự phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp và

cơ sở đào tạo nghề.

Ở trường học gì?

Hệ thống đào tạo nghề kép của Đức có thể hiểu nôm na là học ở trung tâm và thực hành ở doanh nghiệp trong suốt thời gian học nghề từ 3 năm đến 3 năm rưỡi tùy theo nghề học Tất cả các lý thuyết và kỹ năng cơ

bản đều được đào tạo tại trường còn ứng dụng vận hành tại doanh nghiệp Tuy nhiên ngay cả học lý thuyết ở trường hoặc trung tâm đào tạo thì lý thuyết đó cũng được thực hành trên các modul thật hoặc bài giảng 3D trên màn hình chứ không phải lý thuyết chay Khi xuống doanh nghiệp, học sinh hoàn toàn thực hành các kiến thức, kỹ năng đã được học tại trung tâm.

Trưởng phòng đào tạo thuộc Trung tâm đào tạo nghề Nhà máy Nhiệt điện Leipzig cho biết, công việc tuyển sinh của Trung tâm thường bắt đầu vào tháng 11-12 hàng năm Đối tượng tuyển là học sinh tốt nghiệp các trường phổ thông được các trường đó lập danh sách đăng ký với trung tâm Trên cơ sở danh sách đó, Trung tâm tổ chức kiểm tra, đánh giá và lựa chọn học viên theo nhu cầu của doanh nghiệp Nội dung kiểm tra chủ yếu là toán, lý và các kiến thức liên quan đến nghề sẽ làm sau này Không chỉ nhìn vào bảng điểm mà còn xem thái độ của họ đối với nghề họ sẽ làm Sau khi đánh giá, lựa chọn được người đúng như yêu cầu, Trung tâm tổ chức ký hợp đồng Trong mầu hợp đồng miêu tả các yêu cầu công việc mà người học sau này phải đáp ứng; thời gian đào tạo; thời gian nghỉ hè, nghỉ lễ (thường là 30 ngày nghỉ trong 1 năm) và lương được trả trong quá trình học nghề (theo thỏa thuận) Tùy theo nghề và công việc, thường thì học sinh cứ 2 tuần học lý thuyết tại trung tâm thì 2 tuần làm việc tại doanh nghiệp Nội dung học tại trung tâm gồm các kiến thức cơ bản liên quan đến nghề sẽ làm sau này, tiếng Anh kinh tế và tiếng Đức (đối với học sinh là người nước ngoài) Kết thúc khóa học, người học được đánh giá bởi Phòng Công nghiệp Đức theo chuẩn thống nhất quốc gia Sau 3 năm rưỡi học nghề học sinh cũng phải có một báo cáo tốt nghiệp Những kỳ thi không đạt được kiểm tra lại, Tốt nghiệp sau 3 năm rưỡi học nghề học sinh được chứng nhận là công nhân lành nghề - lương khởi điểm thường 1200 – 1500 EURO/người/tháng Nếu đáp ứng công việc được giao thì có những mức lương tương ứng và tăng dần theo kỹ năng.

Quan sát thực tế việc học lý thuyết tại trung tâm đào tạo cũng được cụ thể hóa trên các modul.

Hầu hết các phần lý thuyết đều được học sinh học trên máy Cũng tại đây các kỹ năng làm việc được đào tạo khá nghiêm ngặt Ví dụ để lắp đặt, vận hành một robot cần cẩu, học sinh được truyền đạt kiến thức nguyên lý trên mô hình Sau đó tự thiết kế bản vẽ, phân tích và lập kế hoạch triển khai công việc (có bao nhiêu bước, thời gian hoàn thành các công đoạn là bao nhiêu) Hoàn thành phần việc nào, học sinh lấy bút tự gạch phần việc đó Tại xưởng đào tạo lý thuyết nghề cơ điện tử, người hướng dẫn cho chúng tôi xem sản phẩm Mạch hệ thống điều khiến máy nâng động cơ 1.1 KW (gồm khí nén, động lực, tự động hóa) bài thi tốt nghiệp của một học sinh nghề cơ điện tử Đề thi được làm trong 2 ngày Không phải chỉ lắp đặt theo bản vẽ mà học sinh phải tự làm hết các công đoạn từ lập kế hoạch triển khai; thiết kế sơ đồ nguyên lý; thiết kế sơ đồ

đi dây; lựa chọn linh kiện, thiết bị; lập trình; lắp đặt; vận hành thử; tự

đánh giá và cuối cùng là báo cáo Có thể nói đó là trình độ của một kỹ

sư thực hành.

Tại trường đào tạo nghề Delitzsch, ông Frohlich, hiệu trưởng trường cho

biết, trường có 800 sinh viên Ý tưởng đào tạo nghề kép, hợp tác với

các doanh nghiệp đào tạo công nhân được bắt đầu ngay từ khi thành lập trường – năm 1888 Từ đó trường luôn tổ chức đào tạo theo

định hướng thực hành, đào tạo những cái doanh nghiệp cần Hàng chục năm qua, các đối tác đào tạo của trường là BMW, SIMEN; GHm Các đối tác này chủ yếu cung cấp những nội dung thực hành liên quan đến quá trình đào tạo công nhân cho họ, đây là cách thức tạo sự gần gũi giữa chất lượng học sinh được đào tạo và yêu cầu của doanh nghiệp.

Ở doanh nghiệp, học gì?

Tại doanh nghiệp học sinh được giao các công việc từ đơn giản đến phức tạp tương ứng với thời gian học nghề và được hướng dẫn tỉ mỉ Học sinh phải học việc như một công nhân thực thụ Một học sinh đang làm việc tại Nhà máy nhiệt và điện Leipzig cho biết, đây là nhà máy thuộc tập đoàn Freistaat SACHSEN, tập đoàn lớn nhất tại Đức và là nhà cung cấp hàng đầu tại Leipzig về điện và nhiệt Đây cũng là nhà máy cung cấp 100% năng lượng điện cho toàn Leipzig Nhà máy có 953 công

nhan bao gồm cả thực tập Trung tâm đào tạo của nhà máy có nhiệm vụ đào tạo nhân lực cho công ty và cho các chi nhánh.

Việc học của học sinh tại doanh nghiệp thường 2-3 tuần học ở trường sau đó là 5-6 tuần thực tập ở xưởng Các kiến thức, kỹ năng cơ bản tiếp thu trên lớp được áp dụng trong thực tế ngay sau đó là được bổ sung nâng cao theo công nghệ mới Công việc của học sinh này là kiểm tra, sửa chữa, bảo trì các van cảm biến, van áp suất, áp lực và van thủy lực, mỗi tuần một lần vào ngày thứ 5 Các ngày khác thì kiểm tra mạch và hệ thống van theo nhóm Để đảm nhiệm được các công việc trên, học sinh phải nắm chắc các nguyên lý lý thuyết về khí, nhiệt, áp suất, áp lực, các kiến thức cơ bản về điện và các kỹ năng thao tác Nếu học nghề cơ điện

tử thì người học còn phải thực hành ở nhiều xưởng khác như điện, điện

tử, hàn…vì nghề cơ điện tử là tổng hợp của nhiều nghề.

Học sinh học nghề tại doanh nghiệp được ký hợp đồng với doanh nghiệp, được hưởng hỗ trợ về tài chính trong quá trình học và được nhận vào làm sau khi tốt nghiệp mà không phải thực tập nghề nữa Cũng có thể sau khi học người học không làm cho công ty này mà làm cho công

ty khác.

Phó giám đốc Nhà máy nhiệt điện Leipzig cho biết, năm 2005 trung tâm

có 2000 hồ sơ xin học Riêng nghề cơ điện tử mỗi năm có 200-300 đơn xin học nhưng trung tâm chỉ tuyển theo nhu cầu sử dụng của nhà máy và theo đơn đặt hàng của các cơ sở khác Đào tạo nghề kép của Đức giúp những người trẻ tuổi khởi nghiệp ổn định và lâu dài, nhờ đó mà tỷ lệ thất nghiệp trong thanh niên Đức rất thấp.

Tại Leipzig, đoàn các hiệu trưởng các trường CĐN của Việt Nam cũng tới thăm trung tâm đào tạo của Hiệp hội xử lý nước thải quốc gia Người hướng dẫn cho biết, ở Đức, dân số nông thôn chỉ chiếm khoảng 20% nhưng sống rải rác không tập trung nên không phải hộ gia đình nào cũng

có thể làm hệ thống xử lý nước thải riêng vì rất tốn kém Hiệp hội muốn thay đổi thói quen của người dân nên đã có ý tưởng xây dựng  các hệ thống thiết bị xử lý nước thải nhỏ Để lắp đặt, vận hành thiết bị này phải

có lực lượng công nhân xây dựng, vận hành, bảo dưỡng các trung tâm

xử lý nước thải Chính vì vậy Hiệp hội không chỉ có các công ty xây

dựng mà còn có các trung tâm đào tạo, trung tâm quản lý, bảo hành Nhiệm vụ của các trung tâm là cung cấp thông tin, đào tạo bồi dưỡng và thực hiện các dự án về xử lý nước thải Dẫn chúng tôi tham quan các thiết bị thực hành dùng cho đào tạo, người hướng dẫn cho biết, các bài giảng lý thuyết và thiết bị thực hành luôn được bổ sung, cập nhật công nghệ mới Các học viên của trung tâm thường là người Đức, Ai Cập, Mông Cổ.

Tại trung tâm đào tạo có 18 mô hình công nghệ xử lý nước thải khác nhau và đều được cấp giấy chứng nhận của Chính phủ Đức Các thiết bị

xử lý nước thải được xây dựng lắp đặt trong khu vực dành cho học sinh thực tập và tập huấn có qui mô cho 4-53 nhân khẩu hoạt động hoàn toàn theo cơ chế sinh học Các học viên được đào tạo lý thuyết tại trung tâm

và thực hành ngay tại khu vực này.

Thứ hai, kinh nghiệm của Đức

Sự phát triển giáo dục và đào tạo ở Đức được chỉ đạo bởi một quan điểm xuyên suốt là “Chỉ có những người được giáo dục và đào tạo tốt mới đưa nước Đức vào vị trí hàng đầu trong cuộc chạy đua toàn cầu, và đồng thời

tự mình tham gia một cách tốt nhất vào sự phát triển đó, Giáp dục và đào tạo là chìa khó cho tương lai của sự phát triển kinh tế và xã hội của đất nước” Đức rất coi trọng việc đào tạo nguồn nhân lực, ngân sách cho giáo dục chiếm 6% GDP từ 2010.

Ở Đức, việc phân luồng sớm học sinh phổ thông được thực hiện ngay từ cấp trung học cơ sở, cấp trung học cơ sở được thiết kế để trang bị cho học sinh đủ trình độ đáp ứng các yêu cầu của trung học phổ thông dẫn đến một trình độ nghề nghiệp Học sinh tốt nghiệp các loại trường THCS được tiếp tục học lên theo các luồng ưu tiên trung học phổ thông, trung học nghề (giáo dục phổ thông kết hợp với giáo dục nghề nghiệp) và giáo dục nghề nghiệp là chủ yếu.

Sự gắn kết giữa đào tạo nhân lực với phát triển kinh tế, nhu cầu của thị