Nghiên cứu kiến thức, thực hành phòng chống bệnh zika của thai phụ tại huyện phong điền, thành phố cần thơ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC CẦN THƠ LÊ THỊ BÌNH MINH NGHIÊN CỨU KIẾN THỨC, THỰC HÀNH PHÒNG CHỐNG BỆNH ZIKA CỦA THAI PHỤ TẠI HUYỆN PHONG ĐIỀN, THÀNH PHỐ CẦN TH

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC CẦN THƠ

LÊ THỊ BÌNH MINH

NGHIÊN CỨU KIẾN THỨC, THỰC HÀNH

PHÒNG CHỐNG BỆNH ZIKA CỦA THAI PHỤ TẠI HUYỆN PHONG ĐIỀN, THÀNH PHỐ CẦN THƠ

NĂM 2017

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP BÁC SĨ Y HỌC DỰ PHÒNG

CẦN THƠ – NĂM 2018

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC CẦN THƠ

LÊ THỊ BÌNH MINH

NGHIÊN CỨU KIẾN THỨC, THỰC HÀNH

PHÒNG CHỐNG BỆNH ZIKA CỦA THAI PHỤ

TẠI HUYỆN PHONG ĐIỀN, THÀNH PHỐ CẦN THƠ

LỜI CẢM ƠN

Trước tiên, tôi xin được gửi lời cảm ơn đến tất cả quý thầy cô đã giảng dạy trong suốt quá trình học tập tại Trường Đại học Y dược Cần Thơ, những người đã truyền đạt cho tôi những kiến thức hữu ích làm cơ sở cho tôi thực hiện tốt luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn PGS TS Lê Thành Tài đã tận tình hướng dẫn cho tôi trong thời gian thực hiện luận văn, giúp tôi có nhiều kinh nghiệm trong thời gian thực hiện đề tài

Tôi cũng gửi lời cảm ơn đến tất cả lãnh đạo, nhân viên và cộng tác viên tại các Trạm y tế xã Trường Long, xã Giai Xuân, xã Mỹ Khánh thuộc huyện Phong Điền, thành phố Cần Thơ và người dân tại địa phương đã tận tình giúp

đỡ tôi trong quá trình thu thập dữ liệu và thông tin của luận văn

Sau cùng tôi xin gửi lời biết ơn sâu sắc đến gia đình đã luôn tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong suốt quá trình học cũng như thực hiện luận văn

Do thời gian có hạn và kinh nghiệm nghiên cứu khoa học chưa nhiều nên luận văn còn nhiều thiếu sót, rất mong nhận được ý kiến của quý Thầy/Cô

và các bạn sinh viên

Cần Thơ, ngày tháng năm 2018 Sinh viên thực hiện

Lê Thị Bình Minh

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu và kết quả trình bày trong luận văn được thu thập trong quá trình nghiên cứu là trung thực và chưa từng được ai công bố trước đây

Cần Thơ, ngày tháng năm 2018

Sinh viên thực hiện

Lê Thị Bình Minh

MỤC LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG

DANH MỤC BIỂU ĐỒ VÀ HÌNH VẼ

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

1.1 Định nghĩa bệnh Zika 3

1.2 Tình hình bệnh Zika 6

1.3 Tiêu chuẩn chẩn đoán và hướng điều trị 8

1.4 Biện pháp phòng ngừa 11

1.5 Các công trình nghiên cứu trước đây 13

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 15

2.1 Đối tượng nghiên cứu 15

2.2 Phương pháp nghiên cứu 15

2.3 Đạo đức nghiên cứu 24

Chương 3 KẾT QUẢ 25

3.1 Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu 25

3.2 Kiến thức, thực hành về phòng bệnh Zika của thai phụ 29

3.3 Một số yếu tố liên quan đến kiến thức, thực hành của thai phụ 33

Chương 4 BÀN LUẬN 38

4.1 Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu 38

4.2 Kiến thức, thực hành đúng về phòng chống bệnh Zika của đối tượng nghiên cứu 41

4.3 Một số yếu tố liên quan đến kiến thức, thực hành về phòng chống Zika của đối tượng nghiên cứu 46

KẾT LUẬN 50

KIẾN NGHỊ 51 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

Phụ lục 1 Bộ câu hỏi

Phụ lục 2 Danh sách đối tượng nghiên cứu

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

CBVC Cán bộ viên chức

DCCN Dụng cụ chứa nước

HSSV Học sinh, sinh viên

WHO World Health Organization

(Tổ chức Y tế thế giới)

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3.1 Đặc điểm của đối tượng được phỏng vấn 25

Bảng 3.2 Tình hình sinh đẻ của thai phụ và đặc điểm sống chung với người thân 26

Bảng 3.3 Đã từng nghe nói về bệnh Zika 28

Bảng 3.4 Kiến thức đúng về bệnh Zika 29

Bảng 3.5 Kiến thức đúng về trung gian truyền bệnh 30

Bảng 3.6 Kiến thức đúng về phòng bệnh Zika 30

Bảng 3.7 Thực hành phòng chống Zika 31

Bảng 3.8 Quan sát thực hành phòng chống bệnh Zika 32

Bảng 3.9 Mối liên quan giữa kiến thức với tuổi, dân tộc, tôn giáo 33

Bảng 3.10 Mối liên quan giữa kiến thức với nghề nghiệp, trình độ học vấn, kinh tế gia đình và số lần có thai của thai phụ 34

Bảng 3.11 Mối liên quan giữa thực hành với tuổi, dân tộc, tôn giáo 35

Bảng 3.12 Mối liên quan giữa thực hành với nghề nghiệp, trình độ học vấn, kinh tế gia đình và số lần có thai của thai phụ 36

Bảng 3.13 Mối liên quan giữa kiến thức và thực hành phòng bệnh Zika 37

DANH MỤC BIỂU ĐỒ VÀ HÌNH VẼ

Hình 1.1 Những khu vực trên thế giới có nguy cơ xảy ra Zika 7

Biểu đồ 3.1 Nghề nghiệp của đối tượng nghiên cứu 27

Biểu đồ 3.2 Nguồn thông tin về Zika thai phụ tiếp cận 28

Biểu đồ 3.3 Phân loại kiến thức chung phòng bệnh Zika 29

Biểu đồ 3.4 Phân loại thực hành chung phòng bệnh Zika 31

ĐẶT VẤN ĐỀ

Bệnh Zika là bệnh truyền nhiễm cấp tính lây truyền chủ yếu qua vết cắn của muỗi Aedes bị nhiễm, ngoài ra bệnh có thể lây truyền qua đường tình dục, đường máu và từ mẹ sang con [7], [32] Vi-rút Zika hiện diện ở nhiều nơi trên thế giới, do chu trình truyền bệnh liên quan đến muỗi và có thể lây lan qua đường tình dục nên nó trở thành một tác nhân gây bệnh mới nổi quan trọng chưa lường trước được có tác động trên phạm vi toàn cầu [9] Nhiều nghiên cứu cho thấy mối liên hệ giữa việc nhiễm vi-rút Zika và mắc hội chứng Guillain-Barré ở người lớn, bên cạnh đó điều đáng lo hơn nữa là những thai phụ nhiễm vi-rút Zika thì có khả năng trẻ sinh ra bị mắc các dị tật bẩm sinh và chậm phát triển trí não, điển hình là tật đầu nhỏ [21], [22], [27] Hiện tại bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và vắc xin phòng bệnh còn đang trong giai đoạn thử nghiệm Vì vậy, trước tình hình bệnh do vi-rút Zika đang bùng phát trên toàn thế giới, Tổ chức Y tế Thế giới cùng các tổ chức y tế, chính phủ các nước đang triển khai những hành động khẩn cấp nhằm đẩy lùi vi-rút Zika, trong đó phụ nữ mang thai được coi là nhóm mục tiêu chính trong chiến lược

nỗ lực phòng ngừa và ứng phó lâu dài với Zika của các quốc gia [16], [17]

Vào ngày 01 tháng 02 năm 2016, Tổ chức Y tế Thế giới ban bố tình trạng khẩn cấp y tế toàn cầu về vi-rút Zika [33] Đến ngày 18 tháng 11 năm

2016, Tổ chức Y tế Thế giới tuyên bố Zika không còn gây ra tình trạng khẩn cấp quốc tế tuy nhiên vẫn là một vẫn là thách thức quan trọng lâu dài đối với ngành y tế công cộng đòi hỏi các nước cần phải tăng cường hành động, thiết lập kế hoạch đáp ứng dài hạn, liên tục [34]

Hiện nay dịch bệnh do vi-rút Zika vẫn diễn biến phức tạp trên thế giới Theo Tổ chức Y tế Thế giới, tính đến tháng 3 năm 2017, đã có 84 quốc gia, vùng lãnh thổ hoặc khu vực địa lý có bằng chứng về sự lây truyền vi-rút Zika

[36] Trong thời gian tới, có thể sẽ ghi nhận thêm các trường hợp mắc do sự giao lưu thương mại, du lịch giữa các địa phương trong nước và các quốc gia trong khu vực, do muỗi truyền bệnh lưu hành rộng trên cả nước và miễn dịch của cộng đồng với vi-rút Zika còn thấp

Muỗi truyền bệnh Zika cũng là muỗi vằn truyền bệnh sốt xuất huyết đang lưu hành phổ biến tại Việt Nam nên những khu vực có mật độ muỗi lưu hành cao, có dịch sốt xuất huyết lan rộng chính là nơi có nguy cơ xuất hiện bệnh do vi-rút Zika nhiều nhất, điển hình là vùng Đồng bằng sông Cửu Long Hiện tại, Cần Thơ chưa có số liệu phản ánh chính xác kiến thức, thực hành và chưa có thông tin về đối tượng ưu tiên cần tập trung tuyên truyền giáo dục

phòng bệnh Zika Từ thực tế nêu trên, chúng tôi tiến hành đề tài “Nghiên cứu

kiến thức, thực hành phòng chống bệnh Zika của thai phụ tại huyện Phong Điền, thành phố Cần Thơ năm 2017” với những mục tiêu cụ thể sau:

1 Xác định tỷ lệ thai phụ có kiến thức, thực hành đúng trong phòng chống bệnh Zika tại huyện Phong Điền, thành phố Cần Thơ năm 2017

2 Tìm hiểu một số yếu tố liên quan tới kiến thức, thực hành phòng chống bệnh Zika của thai phụ tại huyện Phong Điền, thành phố Cần Thơ năm 2017

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Định nghĩa bệnh Zika

1.1.1 Tác nhân gây bệnh Zika

Vi-rút Zika là một loài thuộc chi flavivirus trong họ Arbovirrus, được phát hiện lần đầu tiên ở Uganda vào năm 1947 ở khỉ thông qua mạng lưới kiểm soát bệnh sốt vàng da [11] Nó đã được xác định sau này ở người vào năm 1952 ở Uganda và Cộng hòa Tanzania của Liên Hiệp Quốc Sự bùng phát dịch bệnh Zika đã được ghi nhận ở Châu Phi, Châu Mỹ, Châu Á và Thái Bình Dương Từ những năm 1960 đến 1980, các ca nhiễm bệnh ở người ở châu Phi và châu Á thường kèm theo bệnh nhẹ Vụ bùng phát dịch lớn đầu tiên do nhiễm Zika đã được báo cáo từ đảo Yap (Liên bang Micronesia) vào năm 2007 Tháng 7 năm 2015, Brazil đã báo cáo một mối liên hệ giữa nhiễm Zika và hội chứng Guillain-Barré Vào tháng 10 năm 2015, Braxin đã báo cáo một mối liên quan giữa nhiễm Zika và chứng đầu nhỏ [32] Vi-rút Zika có thể gây hội chứng đầu nhỏ ở trẻ sinh ra từ những người mẹ mắc bệnh trong thời

kỳ mang thai [22],[26],[28] Tật đầu nhỏ là khi em bé được sinh ra với một cái đầu nhỏ bất thường, do bộ não của chúng không được phát triển đúng cách Mức độ nghiêm trọng sẽ khác nhau ở mỗi trường hợp, nhưng nó có thể gây chết người nếu não quá kém phát triển và không thể điều tiết các chức năng quan trọng đối với cơ thể Khi bị tật đầu nhỏ, trẻ em thường nhận thức kém và chậm phát triển

1.1.2 Nguồn lây truyền bệnh

Sự lan truyền vi-rút Zika chủ yếu là do muỗi Aedes Loài muỗi này được tìm thấy trên khắp châu Mỹ, ngoại trừ Canada và Chile bởi 2 quốc gia này quá lạnh để chúng tồn tại Muỗi Aedes hút máu của người bị nhiễm vi-rút

Zika, sau đó chúng truyền vi-rút này sang người tiếp theo mà chúng cắn WHO cho biết Zika đã lan rộng khắp châu Mỹ, nhưng các nhà khoa học khác cũng đã cảnh báo rằng các nước ở châu Á cũng có thể sẽ phải đối mặt với một đợt bùng phát lớn [35]

Ngoài ra, đã có báo cáo một trường hợp ở Mỹ bị lây nhiễm vi-rút Zika sau khi quan hệ tình dục với một người vừa trở về từ ổ dịch Một số quốc gia

đã khuyến cáo những người đàn ông trở về từ các nước bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh nên sử dụng bao cao su khi quan hệ Tuy nhiên các chuyên gia y tế cảnh báo, khả năng lây truyền vi-rút zika chủ yếu vẫn là do muỗi truyền, bất cứ một người nào cũng dễ dàng bị nhiễm bệnh khi bị muỗi mang vi-rút đốt, bệnh đặc biệt nguy hiểm với phụ nữ có thai [10]

Muỗi Aedes cùng cư trú và di chuyển theo người, thường đậu trên quần

áo, vật dụng gia đình, thích chích máu người vào ban ngày (lúc sáng sớm và chiều tối), tuy nhiên cũng có khi muỗi hoạt động vào ban đêm ở những nơi có đèn sáng, chúng tấn công lặng lẽ ở các vùng da không được che kín như: mắt

cá, khuỷu tay, nhượng chân và sau cổ… chỉ có con cái hút máu vì cần cho sự phát triển của trứng Chúng đẻ trứng nơi nước sạch, ở những vật chứa nước tự nhiên hay nhân tạo như: lu, hồ, bể chứa nước không đậy nắp, lọ hoa, chậu cây cảnh, chậu nước chống kiến dưới chân tủ thức ăn, lon đồ hộp, ve chai, gáo dừa, vỏ xe hoặc bất kỳ một vật dụng chứa nước nào khác có thể tích trữ nước đến 7 ngày Muỗi thường đẻ trứng trên thành các vật chứa nước, nhất là các vật chứa nước do con người tạo ra Trứng muỗi nở khi gặp điều kiện tự nhiên thuận lợi (mưa) hay nhân tạo (do người đổ nước vào để dự trữ) và phát triển qua 4 giai đoạn, thời gian phụ thuộc vào nhiệt độ, độ ẩm, thức ăn và mật độ lăng quăng trong vật chứa, trong điều kiện khô hạn tự nhiên trứng có thể duy trì được sự sống đến 6 tháng hoặc lâu hơn do đó mùa mưa là điều kiện thuận lợi cho muỗi phát triển

1.1.3 Đặc điểm lâm sàng của bệnh Zika

Vi-rút Zika gây ra bệnh được gọi là sốt Zika, có biểu hiện lâm sàng như phát ban dát sần khắp cơ thể, sốt, đau khớp, và viêm kết mạc mắt Các triệu chứng lâm sàng thường không đặc hiệu và nhẹ, rất khó chẩn đoán phân biệt với các bệnh sốt do Chikungunya và sốt xuất huyết Dengue

Các nhà khoa học tại Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa bệnh (CDC) sau khi xem xét cẩn trọng các chứng cứ hiện có đã kết luận rằng vi-rút Zika là một trong những nguyên nhân gây ra tật đầu nhỏ và dị tật khác ở não của thai nhi [12] Trong báo cáo được công bố trên Tạp chí Y học New England, các tác giả đã mô tả một cách cụ thể các bằng chứng được sử dụng dựa trên các tiêu chí khoa học Theo tiến sĩ Masaya Kato - đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam, lý do WHO nhận định Zika là mối quan ngại đối với y

tế cộng đồng không phải do tốc độ lây lan của vi-rút mà do các biến chứng nguy hiểm của bệnh này Trên cơ sở xem xét có hệ thống các tài liệu cho đến ngày 30 tháng 5 năm 2016, WHO đã kết luận rằng nhiễm Zika trong thời kỳ mang thai là nguyên nhân gây ra các bất thường về não bẩm sinh, bao gồm chứng đầu nhỏ; và virut Zika là nguyên nhân của hội chứng Guillain-Barré, một loại rối loạn hệ thống miễn dịch tác động đến thần kinh gây ra hiện tượng yếu cơ ở tay và chân có thể dẫn đến tê liệt và tử vong [21],[27] Vi-rút Zika tiếp tục lây lan theo địa lý đến các khu vực có muỗi để truyền virut [35]

Theo kết luận của các nhà nghiên cứu Mỹ và Brazil công bố trong Báo cáo hàng tuần về Bệnh tật và tử vong của Trung tâm Kiểm soát và phòng ngừa bệnh tật Mỹ (CDC), trẻ bị tật đầu nhỏ gặp nhiều vấn đề trong quá trình phát triển, những vấn đề sức khỏe mà trẻ mắc tật đầu nhỏ gặp phải là chúng không thể tự ngồi, khó ngủ, khó ăn, khó cầm nắm vật, có vấn đề về khả năng nghe, nhìn Do đó, phụ nữ có thai, đang có ý định và có nguy cơ mang thai là những đối tượng cần cẩn trọng nhất Phụ nữ có thai nghi ngờ hoặc xác định bị

nhiễm vi-rút Zika cần được theo dõi siêu âm thai mỗi 3-4 tuần một lần để phát hiện sớm tình trạng đầu nhỏ, hoặc vôi hóa não ở thai nhi Trẻ bị dị tật đầu nhỏ hoặc có tiền sử mẹ nhiễm vi-rút Zika khi mang thai cần được theo dõi sự phát triển về tinh thần và vận động, đánh giá thị lực và điều trị các rối loạn như co giật, động kinh [29],[30]

1.2 Tình hình bệnh Zika

1.2.1 Tình hình bệnh Zika trên thế giới

Kể từ khi vi-rút Zika được phát hiện đầu tiên ở Uganda, sau đó là ở các quốc gia châu Phi và châu Á (Gabon, Ai Cập, Nigeria, Senegal, Sierra Leone, Côte d'Ivoire, Cộng hòa Trung Phi, Campuchia, Micronesia, Malaysia, Pakistan, Ấn Độ, Thái Lan , Philippines, Indonesia) [19] và cũng như đã xuất hiện ở Brazil năm 2015, rất có thể bệnh được mang từ các nước phương Tây tới thế vận hội World Cup 2014 [11]

Đến ngày 25 tháng 2, WHO ra thông báo, vi-rút Zika đã lây lan tới 42 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới với 130 nước có loài muỗi Aedes mang loại vi-rút này, khiến nguy cơ vi-rút Zika lan rộng là rất lớn Ngày 11/10/2016, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cảnh báo dịch bệnh do vi-rút Zika đang có dấu hiệu lan rộng tại châu Á và có khả năng sẽ tiếp tục ghi nhận các trường hợp nhiễm vi-rút Zika do sự phân bố rộng của véc tơ truyền bệnh trong khu vực, gia tăng giao lưu, du lịch đến và đi từ các quốc gia có dịch và

miễn dịch quần thể thấp

Trong năm 2017, ở Mỹ có 451 trường hợp nhiễm vi-rút Zika có triệu chứng được báo cáo với 7 trường hợp mắc phải thông qua lây truyền qua muỗi ở Florida (2 ca) và Texas (5 ca), 8 trường hợp mắc phải thông qua các đường lây khác, bao gồm lây qua đường tình dục (7 ca) và lây truyền do tiếp xúc trong phòng thí nghiệm (1 ca) [13] Tính từ ngày 1 tháng 12 năm 2015 đến 31 tháng 3 năm 2018, có 116 trẻ sơ sinh có khuyết tật bẩm sinh liên quan

đến Zika [14] Tại khu vực Đông Nam Á ghi nhận 7/10 quốc gia có sự lưu

hành vi-rút Zika Tiến sĩ Poonam Khetrapal Singh, Giám đốc khu vực Đông

Nam Á của WHO cho biết: “Nhiễm vi-rút Zika là mối đe dọa nghiêm trọng đến sức khỏe và hạnh phúc của một người phụ nữ mang thai và cả thai nhi Các quốc gia trong khu vực phải tiếp tục tăng cường các biện pháp nhằm ngăn chặn, phát hiện và ứng phó với sự lan truyền vi-rút Zika"

1.2.2 Tình hình bệnh Zika tại Việt Nam

Tại Việt Nam, đến ngày 17 tháng 10 năm 2016 đã ghi nhận 07 trường hợp nhiễm vi-rút Zika tại các tỉnh Khánh Hòa, Phú Yên, Bình Dương và thành phố Hồ Chí Minh Ngày 14 tháng 10 năm 2016, hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm của Bộ Y tế đã ghi nhận 01 trường hợp trẻ 4 tháng tuổi sinh sống tại huyện Krông Búk, tỉnh Đắk Lắk có triệu chứng dị tật bẩm sinh nghi mắc chứng đầu nhỏ [4]

Hình 1.1 Những khu vực trên thế giới có nguy cơ xảy ra Zika [15]

Báo cáo tại Hội nghị phòng, chống dịch năm 2017 do Bộ Y tế tổ chức tại thành phố Hồ Chí Minh cho thấy, cùng với sốt xuất huyết và tay chân miệng, bệnh do vi-rút Zika là mối đe dọa lớn tại khu vực phía Nam và một phần miền Trung-Tây Nguyên Tính từ tháng 3 năm 2016 đến ngày 12/6/2017, cả nước ghi nhận 246 trường hợp dương tính với vi-rút Zika tại 15 tỉnh, thành phố Năm 2016 ghi nhận có 199 trường hợp nhiễm, trong đó có 41 trường hợp mang thai mắc Zika 4 tháng đầu năm 2017, thành phố Hồ Chí Minh ghi nhận có hơn 20 ca nhiễm vi-rút Zika Trong 7 tháng đầu năm 2017,

27 trường hợp nhiễm vi-rút Zika đã được phát hiện tại 7 tỉnh, thành phố, trong tổng số 638 mẫu xét nghiệm, cao nhất là thành phố Hồ Chí Minh Bệnh có nguy cơ lây lan, bùng phát trên diện rộng trong năm 2017 nếu không có kế hoạch giám sát, ứng phó [3]

1.3 Tiêu chuẩn chẩn đoán và hướng điều trị

Theo hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh do vi-rút Zika của Bộ Y tế năm 2016 [2]

1.3.1 Triệu chứng lâm sàng

Zika có thời gian ủ bệnh từ 3 đến 12 ngày Từ 60% đến 80% các trường hợp nhiễm vi-rút Zika không có triệu chứng lâm sàng Bệnh thường khởi phát đột ngột với các triệu chứng:

1.3.2 Cận lâm sàng

- Huyết thanh chẩn đoán có thể giúp phát hiện IgM từ ngày thứ 4 sau khi xuất hiện triệu chứng Tuy nhiên xét nghiệm này có thể dương tính giả do phản ứng chéo với các flavivirus khác, như vi-rút Dengue và Chikungunya

- RT-PCR từ bệnh phẩm huyết thanh (hoặc các bệnh phẩm khác như nước tiểu, dịch não tủy, dịch ối ) được ưu tiên lựa chọn trong chẩn đoán xác định nhiễm vi-rút Zika

Cần chỉ định theo dõi siêu âm thai đối với phụ nữ có thai nghi nhiễm vi-rút Zika để có thể phát hiện biến chứng đầu nhỏ ở thai nhi

- Không xác định được các căn nguyên gây bệnh khác (sốt xuất huyết Dengue, Chikungunya )

1.3.3.2 Chẩn đoán ca bệnh xác định

- Ca bệnh nghi ngờ và

- Xét nghiệm khẳng định căn nguyên như RT-PCR vi-rút Zika dương tính, và/hoặc

- Phản ứng huyết thanh (IgM) dương tính với vi-rút Zika

1.3.4 Chẩn đoán phân biệt

- Các căn nguyên vi-rút:

+ Sốt xuất huyết Dengue

+ Chikungunya

- Vệ sinh mắt bằng dung dịch nước muối sinh lý NaCl 0.9%

- Theo dõi các biểu hiện tổn thương thần kinh như yếu, liệt cơ,

- Đối với phụ nữ có thai cần hội chẩn với chuyên khoa sản để theo dõi bất thường về thai nhi:

+ Theo dõi siêu âm thai mỗi 2 tuần một lần để phát hiện sớm tình trạng đầu nhỏ hoặc vôi hóa não ở thai nhi

+ Phụ nữ có thai trên 15 tuần bị nhiễm vi-rút Zika có thể chỉ định chọc

ối làm xét nghiệm RT-PCR, hoặc lấy máu cuống rốn để làm xét nghiệm huyết thanh

- Trẻ bị dị tật não bé hoặc có tiền sử mẹ nhiễm vi-rút Zika khi mang thai cần được theo dõi sự phát triển về tinh thần, vận động, đánh giá thị lực và điều trị các rối loạn như co giật, động kinh (nếu có)

1.4 Biện pháp phòng ngừa

1.4.1 Khuyến nghị của Tổ chức y tế thế giới

- Trong bối cảnh dịch bệnh do vi-rút Zika đang gia tăng trên thế giới, Tổ chức

Y tế thế giới (WHO) đã đưa ra một số khuyến cáo đối với người dân và phụ

+ Mặc quần áo có thể che phủ hầu hết bộ phận cơ thể

+ Sử dụng các màng chắn, đóng cửa để tránh muỗi bay vào trong nhà + Ngủ màn, kể cả thời gian ban ngày khi muỗi Aedes hoạt động

+ Phát hiện và loại bỏ những nơi muỗi có thể sinh sản bằng cách lật úp,

đổ nước trong các vật dụng không chứa nước không cần thiết và đậy kín các vật dụng chứa nước sinh hoạt hàng ngày, thường xuyên thay nước trong các

lọ hoa

- Phụ nữ mang thai không nên đi du lịch đến các khu vực đang có dịch Zika bùng nổ; Phụ nữ có thai mà bạn tình của họ sống hoặc đi du lịch đến các khu vực có sự lây truyền vi-rút Zika nên đảm bảo thực hiện tình dục an toàn hơn hoặc kiêng tình dục trong suốt thời gian mang thai của họ Việc sử dụng bao cao su đúng cách trong tất cả các lần quan hệ tình dục là biện pháp bảo vệ hiệu quả nhất đối với các bệnh truyền qua đường tình dục [20]

- Phụ nữ mang thai nếu bị nhiễm vi-rút Zika nên đến cơ sở y tế để được tư vấn và chăm sóc thai cẩn thận Phụ nữ mang thai có triệu chứng nhiễm vi-rút Zika nên đến cơ sở y tế để được theo dõi chặt chẽ tình trạng thai nhi

- Vi-rút Zika đã được phát hiện trong sữa mẹ nhưng không có bằng chứng cho thấy rằng vi-rút có thể truyền cho con trong khi bú sữa mẹ WHO tiếp tục khuyến cáo cho con bú sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời

1.4.2 Khuyến nghị của Bộ Y tế Việt Nam

Theo hướng dẫn giám sát và phòng, chống bệnh do vi-rút Zika của Bộ Y tế [1] và thông điệp khuyến cáo phòng bệnh Zika của Cục Y tế dự phòng vào năm 2016 [6]

1.4.2.1 Đối với người dân nói chung

- Không hạn chế việc đi lại của người dân giữa các khu vực và địa phương; tuy nhiên, người đi, đến, về từ vùng có dịch bệnh do vi-rút Zika cần chủ động theo dõi sức khỏe trong vòng 14 ngày, nếu có biểu hiện bệnh hãy đến cơ sở y

tế để chủ động khai báo về tiền sử đi lại và được khám, tư vấn, điều trị Cán

bộ y tế, nhân viên làm việc tại khu vực cửa khẩu, cán bộ tham gia công tác phòng chống bệnh do vi-rút Zika chủ động tự theo dõi sức khỏe và thông báo cho cơ quan y tế khi có biểu hiện bệnh

- Người đang sinh sống ở vùng có dịch bệnh hoặc từ vùng dịch trở về, cần sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục hoặc không quan hệ tình dục với vợ (bạn tình) đang trong quá trình mang thai hoặc dự định có thai, hoặc hoặc trong ít nhất 6 tháng để phòng lây truyền zika qua đường tình dục

- Vận động người dân thường xuyên áp dụng các biện pháp chống muỗi đốt, chủ động diệt muỗi và bọ gậy (loăng quăng):

+ Phòng muỗi đốt: ngủ màn, mặc quần áo dài kể cả ban ngày, dùng kem xua muỗi, hương muỗi

+ Diệt muỗi: dùng vợt bắt muỗi, xịt hóa chất diệt muỗi; tích cực phối hợp với ngành y tế trong các đợt phun hoá chất phòng, chống dịch

+ Loại bỏ bọ gậy (loăng quăng): đậy kín dụng cụ chứa nước sinh hoạt, thả cá vào dụng cụ chứa nước lớn, thau rửa dụng cụ chứa nước vừa và nhỏ; thu dọn các vật dụng, lật úp dụng cụ không chứa nước; thay nước bình hoa/bình bông, bỏ muối hoặc dầu vào bát nước kê chân chạn

- Tăng cường sức khỏe bằng ăn uống, nghỉ ngơi, sinh hoạt hợp lý

1.4.2.2 Khuyến cáo cho phụ nữ đang mang thai hoặc dự định có thai

- Phụ nữ có thai hoặc dự định có thai không nên đi đến vùng dịch khi không thực sự cần thiết Trong trường hợp phải đi đến các vùng có dịch, cần tìm hiểu kỹ các thông tin về dịch bệnh và các điều kiện chăm sóc y tế, đồng thời

áp dụng các biện pháp phòng chống muỗi đốt để tránh lây truyền vi-rút Zika

- Đối với phụ nữ có thai tại vùng dịch và đi về từ vùng có dịch nếu có các triệu chứng như sốt, phát ban hoặc các dấu hiệu khác của bệnh cần đến cơ sở

y tế để chủ động khai báo về tiền sử đi lại và được khám, tư vấn, khám thai định kỳ

- Phụ nữ mang thai trong 3 tháng đầu, đang sinh sống hoặc đã từng đến vùng

có dịch mà có sốt hoặc phát ban và có ít nhất một trong số các triệu chứng đau mỏi cơ/khớp, viêm kết mạc mắt cần được xét nghiệm phát hiện vi-rút Zika Các cặp vợ chồng, bạn tình đang sống tại vùng có dịch hoặc trở về từ vùng dịch nếu có ý định mang thai cần đến cơ sở y tế để khám và tư vấn trước khi quyết định mang thai

1.5 Các công trình nghiên cứu trước đây

1.5.1 Nghiên cứu trong nước

Chưa tìm thấy nghiên cứu tương tự liên quan đến kiến thức, thực hành

về phòng chống bệnh Zika của phụ nữ mang thai

1.5.2 Nghiên cứu ngoài nước

Nghiên cứu “Kiến thức Zika ở phụ nữ mang thai tại một bệnh viện nội thành” ở Mỹ với 53 phụ nữ mang thai được khảo sát 87% không biết rằng Zika hầu như không biểu hiện triệu chứng; 55% không biết rằng chưa có thuốc điều trị đặc hiệu; 28% không biết nơi Zika được tìm thấy và 28% không biết Zika có thể lây truyền qua đường tình dục [24]

Nghiên cứu “Kiến thức, thái độ và thực hành về phòng ngừa muỗi đốt

và bệnh do vi-rút Zika ở phụ nữ mang thai tại Hy Lạp” trên 573 phụ nữ mang thai với 77,4% đã nghe về bệnh Zika, 63,3% thiếu hiểu biết về bệnh lây truyền qua đường tình dục, 24,1% không biết về các nguy cơ với thai nhi và trẻ sơ sinh, 18% tin rằng muỗi cắn có thể ảnh hưởng thai nhi và 18% không

áp dụng các biện pháp phòng ngừa muỗi đốt thường xuyên [23]

Nghiên cứu “Kiến thức về vi-rút Zika của phụ nữ mang thai ở những khu vực đang có sự lây truyền mạnh” ở New York, Hoa Kỳ trên 121 đối tượng 99 người (81,8%) là người Mỹ, 30,6% không biết khuyến cáo của chính phủ (đề nghị phụ nữ mang thai tránh đi du lịch đến các khu vực có lây nhiễm Zika) Gần một nửa (44,3%) không biết có lây nhiễm Zika ở những khu vực mà họ đi du lịch, và hơn một phần ba (38,5%) không biết rằng họ đã

có thai trong suốt chuyến đi [31]

Nghiên cứu “Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản thiếu kiến thức về sự lây nhiễm và ảnh hưởng của vi-rút Zika” ở Mỹ, phần lớn phụ nữ trong độ tuổi sinh sản ở Mỹ đã từng nghe về bệnh Zika (76,2%) và khoảng 33% cho biết rằng họ rất quan tâm đến Zika Mặc dù đa số phụ nữ nhận thức được Zika truyền qua muỗi đốt (82,7%), hơn một nửa đối tượng không biết rằng Zika có thể lây qua đường tình dục (55,5%) Ít hơn một phần ba đối tượng (28,8%) biết rằng có thể nhiễm vi-rút Zika mà không có triệu chứng [25]

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng nghiên cứu

2.1.1 Ðối tượng nghiên cứu

Thai phụ đang sinh sống trên địa bàn huyện Phong Điền, thành phố Cần Thơ

2.1.4 Địa điểm và thời gian nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành tại huyện Phong Điền, thành phố Cần Thơ Thời gian nghiên cứu: từ tháng 8 năm 2017 đến tháng 4 năm 2018

2.2 Phương pháp nghiên cứu

2.2.1 Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu mô tả cắt ngang có phân tích

2.2.2 Cỡ mẫu

Cỡ mẫu được tính theo công thức:

n = 𝑍(1−𝛼 / 2)2 𝑝(1−𝑝)𝑑2Trong đó:

n là cỡ mẫu nghiên cứu

Với 𝛼 = 0,05 (độ tin cậy là 95%), 𝑍(1−𝛼 / 2) = 1,96

d: mức độ sai số chấp nhận được (d= 0,07)

p: Tỉ lệ thai phụ có kiến thức, thực hành đúng về phòng bệnh Zika

Do chưa tìm thấy các công trình nghiên cứu tương tự, nên để đảm bảo

Sử dụng phương pháp chọn mẫu nhiều giai đoạn:

 Giai đoạn 1: Chọn xã nghiên cứu Huyện Phong Điền có 1 thị trấn và 6 xã Chọn ngẫu nhiên 3/7 địa điểm bằng phương pháp bốc thăm, 3 địa điểm bốc thăm được là: xã Mỹ Khánh, xã Giai Xuân và xã Trường Long

 Giai đoạn 2: Chọn đối tượng nghiên cứu Lập danh sách tất cả các thai phụ đang sinh sống tại xã Mỹ Khánh, xã Giai Xuân và xã Trường Long

 Chọn các thai phụ thỏa tiêu chuẩn chọn mẫu cho đến khi đủ 216 mẫu thì dừng lại

2.2.4 Nội dung nghiên cứu

2.2.4.1 Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu:

trừ cho năm sinh), sau đó phân thành 2 nhóm tuổi:

- Tôn giáo có 4 giá trị:

+ Không theo đạo

+ Trên cấp 3 (trung cấp nghề, cao đẳng, đại học, sau đại học)

- Nghề nghiệp: là công việc chính, chiếm nhiều thời gian lao động của đối

tượng nhất, gồm các giá trị:

+ Nông dân (làm vườn, làm ruộng)

+ Công nhân viên chức (nhân viên nhà nước, người làm công việc liên quan đến hành chính, văn bản,…)

+ Công nhân (làm trong các công ty, nhà máy, xí nghiệp; hưởng lương theo sức lao động)

+ Buôn bán (người bán các loại hàng hóa tại chỗ hay mua lại ở nơi khác với hình thức thanh toán trực tiếp hoặc gián tiếp)

+ Học sinh, sinh viên (đối tượng lao động trí óc, đang trong quá trình học tập)

+ Nội trợ

- Kinh tế gia đình gồm 2 giá trị:

+ Nghèo (gia đình có sổ hộ nghèo)

+ Không nghèo

- Tuổi thai gồm 3 giá trị:

+ 3 tháng đầu

+ 3 tháng giữa

+ 3 tháng cuối

- Số lần có thai: tổng số lần mang thai tính đến thời điểm hiện tại

- Những người cùng chung sống trong gia đình, gồm các giá trị:

- Dấu hiệu nhận biết bệnh: Có kiến thức đúng về dấu hiệu của bệnh Zika khi

đối tượng phỏng vấn kể được ít nhất 1 trong 5 dấu hiệu sau:

- Lứa tuổi mắc bệnh Zika gồm các giá trị: 1 Trẻ em; 2 Người già; 3 Tất cả

mọi người mọi lứa tuổi

Trả lời 3 là đúng

- Thai phụ bị nhiễm Zika thì trẻ sinh ra bị dị tật ở đầu gồm các giá trị: 1

Có; 2 Không; 3 Không biết

Trả lời 2 là đúng

- Thai phụ mắc Zika ở giai đoạn nào trẻ có nguy cơ bị tật đầu nhỏ cao

nhất gồm các giá trị: 1 3 tháng đầu; 2 3 tháng giữa; 3 3 tháng cuối; 4

Không biết

Trả lời 1 là đúng

- Đường lây truyền của Zika gồm các giá trị: 1 Muỗi đốt; 2 Truyền qua

máu; 3 Mẹ sang con thời kỳ mang thai; 4 Quan hệ tình dục với người bị nhiễm; 5 Khác; 6 Không biết

Trả lời được một trong các phương án từ 1-4 là đúng

- Muỗi đốt là đường chủ yếu truyền bệnh Zika gồm các giá trị: 1 Có; 2

Không

Trả lời 1 là đúng

- Trung gian truyền bệnh: kiến thức về trung gian truyền bệnh Zika tốt hay

không tốt Có kiến thức về trung gian truyền bệnh khi đối tượng phỏng vấn trả lời được muỗi truyền bệnh là Aedes, muỗi vằn hoặc các mô tả tương đương như “muỗi cọp”, “muỗi sọc trắng đen”

- Thời điểm muỗi đốt gồm các giá trị: 1 Không biết; 2 Ban ngày; 3 Ban

đêm; 4 Cả ngày lẫn đêm; 5 Khác (ghi rõ)

Trả lời 4 là đúng

- Nơi muỗi đẻ trứng gồm các giá trị: 1.Không biết; 2 Lu, khạp, thùng chứa

nước không đậy kín; 3 Bình chưng bông; 4 Chén nước chống kiến dưới chân

tủ, bàn; 5 Gáo dừa, một số phế thải chứa nước xung quanh nhà

Trả lời ≥ 2 nơi là đúng

- Nơi trú ẩn: Nơi mà muỗi gây bệnh thường hay trú ẩn, kiến thức đúng là biết

muỗi vằn hay trú ẩn ở trong nhà

- Thuốc điều trị đặc hiệu: kiến thức đúng khi biết Zika chưa có thuốc điều trị

đặc hiệu

- Vaxin phòng bệnh: kiến thức đúng khi biết Zika chưa có vaxin phòng bệnh

- Zika có thể phòng tránh: có kiến thức tốt khi biết được rằng Zika có thể

phòng tránh chủ động được

- Biện pháp phòng chống: có kiến thức tốt về biện pháp phòng chống khi kể

được ít nhất 2 biện pháp phòng chống Zika: Phòng ngừa muỗi đốt; Dùng bao cao su khi quan hệ tình dục; Diệt muỗi; Diệt lăng quăng

- Biện pháp phòng tránh muỗi đốt: có kiến thức tốt về biện pháp diệt muỗi

khi kể được ít nhất 2 trong số các biện pháp diệt, chống muỗi thông thường: Ngủ mùng; Dùng nhang trừ muỗi; Dùng hóa chất diệt muỗi; Dùng vợt điện giết muỗi; Mặc quần áo dài tay

- Biện pháp diệt bọ gậy (lăng quăng): có kiến thức tốt về biện pháp diệt bọ

gậy khi kể được ít nhất 2 trong số các biện pháp diệt, chống bọ gậy (lăng quăng) thông thường: Đậy kín các DCCN; Cọ rửa DCCN; Bỏ muối, dầu vào chén chống kiến; Dẹp bỏ vật phế thải có chứa nước; Thả cá ăn lăng quăng vào các DCCN; Thường xuyên thay nước bình cắm hoa

- Nguồn thông tin về Zika: gồm các giá trị: 1 Ti vi; 2 Phát thanh; 3 Sách,

báo, tờ rơi, pa nô, áp phích…; 4 Cán bộ y tế; 5 Gia đình, bạn bè, hàng xóm;

6 Khác (ghi rõ)

Cách đánh giá

Kiến thức đúng Trả lời đúng: ≥ 11/16 câu hỏi

Kiến thức chưa đúng Trả lời đúng: < 11/16 câu hỏi

2.2.4.3 Thực hành phòng chống Zika:

- Thực hành phòng tránh muỗi đốt: là những biện pháp mà người dân thực

hiện nhằm phòng tránh muỗi đốt trong khoảng thời gian 1 tuần gần đây, trả lời ≥1 đáp án là đúng: 1 Mặc quần,áo dài tay; 2 Ngủ mùng; 3 Dùng nhang, hóa chất diệt muỗi; 4 Thoa kem xua muỗi; 5 Sử dụng vợt điện; 6 Quạt máy

- Ngủ mùng kể cả ban ngày gồm 2 giá trị: 1 Có; 2 Không

Trả lời 1 là đúng

- Thực hành phòng chống muỗi sinh sản trong các DCCN: Là những biện

pháp người dân thực hiện để tiêu diệt ổ lăng quăng trong 1 tuần gần đây, trả lời ≥1 đáp án là đúng: 1 Đây kín DCCN; 2 Súc rữa, thay nước DCCN; 3 Nấu nước sôi đổ vào các DCCN; 4 Thả cá; 5 Không có DCCN

- Súc rửa DCCN gồm 2 giá trị: 1 ≤ 7 ngày/lần; 2 > 7 ngày/lần

Trả lời 1 là đúng

- Thay nước bình chưng hoa gồm các giá trị: 1 < 7 ngày/lần; 2 > 7

ngày/lần; 3 Đổ bỏ < 7 ngày; 4 Không sử dụng bình hoa

Trả lời 1 hoặc 3 hoặc 4 là đúng

- Loại bỏ trứng muỗi ở các chén nước chống kiến gồm các giá trị: 1 Bỏ

muối vào chén nước; 2 Đổ dầu nhớt; 3 Không làm gì; 4 Không có sử dụng chén nước chống kiến; 5 Khác

Trả lời 1 hoặc 2 hoặc 4 là đúng

- Xử lý vật phế thải gồm các giá trị: 1 Gom lại từng đống; 2 Gom lại 1 bãi

rác sau nhà; 3 Thu gom cho xe rác đến lấy; 4 Chôn, đốt; 5 Không làm gì; 6 Khác

Trả lời 3 hoặc 4 là đúng

- Quan sát thực tế:

+ Đậy kín các DCCN: đúng khi đậy kín các DCCN bằng các loại nắp

không có khe hở

+ Diệt lăng quăng (bọ gậy): đúng khi không có lăng quăng trong các

DCCN

+ Vệ sinh nhà ở: đúng khi sắp xếp quần áo gọn gàng, ngăn nắp

+ Vệ sinh môi trường: đúng khi không có vật phế thải xung quanh nhà

Cách đánh giá

Thực hành đúng Trả lời đúng: ≥ 9/11 nội dung đúng

Thực hành chưa đúng Trả lời đúng: < 9/11 nội dung đúng

2.2.4.4 Tìm hiểu các yếu tố liên quan với kiến thức, thực hành phòng chống bệnh do vi-rút Zika:

- Mối liên quan giữa kiến thức phòng chống bệnh Zika với đặc điểm của đối tượng nghiên cứu, bao gồm các yếu tố: tuổi, dân tộc, tôn giáo, nghề nghiệp, trình độ học vấn, kinh tế gia đình và số lần có thai

- Mối liên quan giữa thực hành phòng chống bệnh Zika với đặc điểm của đối tượng nghiên cứu, bao gồm các yếu tố: tuổi, dân tộc, tôn giáo, nghề nghiệp, trình độ học vấn, kinh tế gia đình và số lần có thai

- Mối liên quan giữa kiến thức và thực hành phòng chống bệnh Zika

2.2.5 Phương pháp thu thập số liệu

Công cụ thu thập số liệu:

- Bộ câu hỏi phỏng vấn có cấu trúc bao gồm thông tin cá nhân, các câu hỏi đánh giá kiến thức, thực hành, nguồn thông tin Zika tiếp cận, bảng kiểm quan sát vật chứa nước và bảng kiểm quan sát vệ sinh

- Đèn pin để hỗ trợ kiểm tra lăng quăng trong các DCCN

Kỹ thuật thu thập số liệu: Điều tra viên là sinh viên YHDP K38 được tập huấn kỹ về bộ câu hỏi phỏng vấn trước, sau đó tiến hành điều tra thử 20 thai phụ nhằm rút kinh nghiệm, khắc phục sai sót về bộ câu hỏi và kỹ năng phỏng vấn Những thai phụ không có mặt tại thời điểm phỏng vấn sẽ được khảo sát vào một ngày khác

2.2.6 Phương pháp kiểm soát sai số

Sai số thường xảy ra ở 3 nguồn là do bộ câu hỏi, sai lệch thông tin từ điều tra viên và đối tượng nghiên cứu Để kiểm soát sai lệch thông tin, chúng

ta khắc phục bằng cách:

- Bộ câu hỏi: Thiết kế bộ câu hỏi đúng mục tiêu, rõ ràng về từ ngữ, ngắn gọn dễ hiểu, dễ trả lời, cấu trúc chặt chẽ Căn cứ vào từng mục tiêu để liệt kê và định nghĩa rõ ràng cụ thể từng biến số

- Điều tra viên: Sai số ở điều tra viên thường do điều tra viên biết trước câu trả lời hướng đối tượng đến câu trả lời như mình mong muốn Ngoài ra, điều tra viên có thể bỏ sót câu hỏi, sau đó về tự đánh Để hạn chế cần trao đổi trước với điều tra viên, tập huấn kỹ cho điều tra viên, hạn chế những biểu lộ thái độ đồng thời có cán bộ giám sát hoạt động của điều tra viên (bằng cách kiểm tra ngẫu nhiên bộ câu hỏi) Mỗi bảng phỏng vấn sau khi hoàn tất được kiểm tra ngay bởi người nghiên cứu về tính phù hợp của câu trả lời Những bảng nào có câu trả lời bỏ trống sẽ bị loại

- Đối tượng nghiên cứu: Thường là do sai số từ việc nhớ lại hay khả năng đọc, hiểu của đối tượng Điều tra viên cố gắng giải thích rõ câu hỏi cho đối tượng hiểu, nếu đối tượng trả lời chưa đầy đủ có thể nhắc lại câu hỏi, chờ cho đối tượng nhớ lại Điều tra viên khai thác thông tin một cách thân mật, thoải mái, tạo niềm tin cho đối tượng Bộ câu hỏi phỏng vấn có nhiều đáp án

để lựa chọn, đôi khi làm đối tượng chọn đại do phân vân giữa các đáp án hoặc bản thân họ không hiểu hoặc không biết về vấn đề đó, vì vậy sau khi tư vấn đầy đủ mục đích và ý nghĩa của nghiên cứu, khuyên đối tượng không nên chọn đại đáp án câu hỏi vì câu trả lời không ảnh hưởng gì đến quyền lợi riêng

tư của thai phụ Đối tượng bỏ ngang phỏng vấn, chọn đối tượng khác đủ tiêu chuẩn để thay thế

2.2.6 Phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu

- Số liệu sau khi thu thập sẽ được kiểm tra lại từng phiếu trước khi nhập liệu

để bảo đảm có đầy đủ thông tin mong muốn

- Tiến hành làm sạch, mã hóa các câu hỏi và câu trả lời để nhập vào máy tính

- Phân tích số liệu bằng phần mềm SPSS 18.0 với các phép toán như: tính tần

số, tỷ lệ, xét mối liên quan, OR và p

2.3 Đạo đức nghiên cứu

- Thai phụ có quyền từ chối cuộc phỏng vấn (nếu họ không muốn)

- Thai phụ được giải thích đầy đủ về nội dung và mục đích nghiên cứu, sẽ được tư vấn về phòng bệnh Zika

- Khi triển khai thu thập thông tin có xin ý kiến chấp thuận của Trung tâm Y

tế huyện Phong Điền và Trạm y tế xã Mỹ Khánh, xã Giai Xuân, xã Trường Long

- Mọi thông tin cá nhân của thai phụ đều được bảo mật và chỉ sử dụng cho mục đích nghiên cứu khoa học, không vì mục đích khác

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1 Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu

Bảng 3.1 Đặc điểm của đối tượng được phỏng vấn

xuống (61,1%) Đa số đối tượng là dân tộc Kinh (98,1%), không theo đạo (74,5%) và tình trạng kinh tế không nghèo (97,2%)

Bảng 3.2 Tình hình sinh đẻ của thai phụ và đặc điểm sống chung với

3 tháng cuối (49,5%) Đa phần các thai phụ có sống chung với người thân như

cha mẹ, chồng, con hoặc cha mẹ, chồng hoặc chồng, con với tỷ lệ 88,4%

Biểu đồ 3.1 Nghề nghiệp của đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu đa số là nội trợ (61,5%), kế đến là công nhân chiếm 13%, còn lại phân bố ở một số ngành nghề khác như buôn bán (10,6%), CBVC (6,5%)

Buôn bán Học sinh,

Sinh viên

Nội trợ Khác

%

Bảng 3.3 Đã từng nghe nói về bệnh Zika

Chưa nghe nói về Zika 137 63,4

Hơn phân nửa đối tượng nghiên cứu (63,4%) chưa từng nghe về bệnh Zika

Biểu đồ 3.2 Nguồn thông tin về Zika thai phụ tiếp cận

Đa số người dân tiếp cận thông tin về phòng chống bệnh Zika từ ti vi (88,6%), kế đến là từ sách, báo, tờ rơi, pa nô, áp phích…(32,9%) và từ cán bộ

y tế là 29,1% Tỷ lệ người dân tiếp cận thông tin từ gia đình, bạn bè, hàng xóm là 24,1% Không có ai tiếp cận thông tin từ đài phát thanh

TiviSách, báo, tờ rơi, pa nô, áp phích

Cán bộ y tếGia đình, bạn bè, hàng xóm

Phát thanh

88,632,9

29,124,10

%

3.2 Kiến thức, thực hành về phòng bệnh Zika của thai phụ

3.2.1 Kiến thức về phòng bệnh Zika của thai phụ

Biểu đồ 3.3 Phân loại kiến thức chung phòng bệnh Zika

Tỉ lệ người dân có kiến thức chung đúng về bệnh Zika là 20,4%

Bảng 3.4 Kiến thức đúng về bệnh Zika

Biết triệu chứng của bệnh Zika 35 16,2 Biết lứa tuổi có thể mắc bệnh Zika 56 25,9 Biết về mối liên quan giữa Zika và chứng đầu

- Quan hệ tình dục với người bị nhiễm 2 0,9

Biết chưa có thuốc điều trị đặc hiệu 20 9,3 Biết chưa có vaxin phòng bệnh 11 5,1

Tỷ lệ đối tượng biết rằng thai phụ mắc Zika thì trẻ sinh ra có thể mắc chứng đầu nhỏ là 30,6% Hơn ¼ số thai phụ biết mọi lứa tuổi đều có thể mắc bệnh Zika và biết ít nhất một trong các đường lây truyền bệnh Zika (25,9%), đường lây truyền bệnh được thai phụ biết đến nhiều nhất là do muỗi đốt (24,5%) Tỷ lệ thai phụ biết triệu chứng của bệnh Zika chiếm 16,2% Tỷ lệ thai phụ biết rằng mắc Zika ở 3 tháng đầu thì trẻ có nguy cơ bị tật đầu nhỏ cao nhất và tỷ lệ thai phụ biết Zika chưa có thuốc điều trị đặc hiệu là 9,3%

Bảng 3.5 Kiến thức đúng về trung gian truyền bệnh

Biết muỗi vằn là trung gian truyền bệnh 23 10,6 Biết thời điểm đốt người của muỗi 51 23,6 Biết nơi đẻ trứng của muổi 23 10,6 Biết nơi trú ẩn của muỗi 33 15,3

Tỷ lệ thai phụ biết muỗi vằn truyền bệnh Zika và biết nơi đẻ trứng của muỗi là 10,6% Gần ¼ số đối tượng biết thời điểm muỗi đốt (23,6%) và 15,3% số thai phụ biết nơi trú ẩn của muỗi

Bảng 3.6 Kiến thức đúng về phòng bệnh Zika

Biết Zika có thể phòng tránh được 61 28,2 Biết các biện pháp phòng ngừa Zika 35 16,2 Biết các biện pháp phòng muỗi cắn và diệt muỗi 65 30,1 Biết các biện pháp diệt lăng quăng 58 26,9

Gần 1/3 số thai phụ biết Zika có thể phòng tránh được (28,2%), trong

đó 16,2% biết các biết các biện pháp phòng ngừa Zika Tỷ lệ thai phụ biết các biện pháp phòng muỗi cắn và diệt muỗi (30,1%) cao hơn tỷ lệ thai phụ biết các biện pháp diệt lăng quăng (26,9%)

3.2.2 Thực hành phòng bệnh Zika của thai phụ

Biểu đồ 3.4 Phân loại thực hành chung phòng bệnh Zika

Tỷ lệ thai phụ thực hành đúng phòng bệnh Zika chiếm hơn phân nửa số đối tượng nghiên cứu (59,7%)

Bảng 3.7 Thực hành phòng chống Zika

Phòng muỗi cắn và diệt muỗi