Nghiên cứu kiến thức, thái độ, thực hành phòng, chống bệnh cúm gia cầm và một số yếu tố liên quan của người dân tại thị xã bình minh, tỉnh vĩnh long

Thời gian qua đã có rất nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về kiến thức, thái độ và thực hành của người dân về phòng, chống cúm gia cầm nhằm tìm hiểu mức độ hiểu biết cũng n

sự cố gì tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Cần Thơ, ngày 22 tháng 6 năm 2018

Trần Thị Lệ Thuỷ

Thơ Các thầy, cô trong trường cũng như các thầy, cô trong Khoa Y Tế Công Cộng đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và rèn luyện sáu năm vừa qua Tôi cũng xin cám ơn các cấp chính quyền địa phương, Trạm y tế, Uỷ Ban Nhân Dân, các cộng tác viên ở thị xã Bình Minh, tỉnh Vĩnh Long đã nhiệt tình giúp đỡ, phối hợp thực hiện trong quá trình tôi triển khai khảo sát, phỏng vấn và thu thập số liệu một cách chính xác và khoa học

Đặc biệt, cho phép tôi được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến:

Thạc sĩ Lê Minh Hữu, giảng viên khoa Y Tế Công Cộng, trường Đại Học Y Dược Cần Thơ đã cho tôi ý tưởng và tận tình hướng dẫn, chỉ bảo tôi trong suốt qua trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Tôi cũng xin gửi lời cám ơn chân thành đến gia đình, bạn bè đã giúp đỡ, cho tôi mọi điều kiện để học tập và hoàn thành luận văn này

Cần Thơ, ngày 22 tháng 6 năm 2018

Trần Thị Lệ Thuỷ

Trang phụ bìa

Lời cảm ơn

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các chữ viết tắt

Danh mục các bảng

Danh mục các biểu

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

1.1 Khái quát về virus cúm và cúm A/H5N1 3

1.2 Các dấu hiệu của cúm gia cầm trên gia cầm 5

1.3 Bệnh cúm gia cầm (cúm A/H5N1) ở người 6

1.4 Tình hình dịch cúm gia cầm và cúm A/H5N1 ở người trên thế giới và VN 8

1.5 Hậu quả của cúm gia cầm ở người 10

1.6 Một số nghiên cứu về cúm gia cầm tại cộng đồng 12

1.7 Đặc điểm nơi khảo sát 13

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 14

2.1 Đối tượng nghiên cứu 14

2.2 Phương pháp nghiên cứu 14

2.3 Đạo đức nghiên cứu 28

Chương 3 KẾT QUẢ 29

3.1 Thông tin chung về đối tượng và hộ gia đình được phỏng vấn 29

3.2 Kiến thức, thái độ, thực hành về phòng chống bệnh cúm gia cầm 32

3.3 Mối liên quan giữa kiến thức, thái độ, thực hành trong phòng, chống CGC 38

4.3 Yếu tố liên quan đến kiến thức, thái độ và thực hành đúng về phòng CGC 61

KẾT LUẬN 70 KIẾN NGHỊ 72 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

CI

GC HGĐ

OR THCS THPT Sau THPT WHO

UBND

: Confidence Interval ( Khoảng tin cậy) : Gia cầm

: Hộ gia đình : Odd Ratio : Trung học cơ sở : Trung học phổ thông : Sau Trung học phổ thông : World Health Organization ( Tổ chức Y tế Thế giới) : Uỷ ban nhân dân

Bảng 3.1 Thông tin về nhóm tuổi và dân tộc của đối tượng nghiên cứu 29

Bảng 3.2 Thông tin về nghề nghiệp của đối tượng và điều kiện kinh tế của HGĐ 30

Bảng 3.3 Thông tin về các công việc liên quan đến GC và mục đích chăn nuôi GC 31

Bảng 3.4 Kiến thức đúng của đối tượng về bệnh cúm gia cầm 32

Bảng 3.5 Kiến thức đúng của đối tượng về các biện pháp phòng ngừa bệnh CGC 33

Bảng 3.6 Thái độ đúng của đối tượng về sự nguy hiểm và khả năng lây lan của bệnh cúm gia cầm 34

Bảng 3.7 Thái độ đúng của đối tượng về việc buôn bán, chăn nuôi và sử dụng thực phẩm liên quan đến gia cầm 35

Bảng 3.8 Thái độ đúng của đối tượng về các biện pháp phòng chống CGC 35

Bảng 3.9 Thực hành đúng về mua bán, chế biến và sử dụng thực phẩm từ GC 36

Bảng 3.10 Thực hành đúng về chăn nuôi gia cầm 37

Bảng 3.11 Thực hành về các biện pháp phòng, chống cúm gia cầm 37

Bảng 3.12 Mối liên quan giữa kiến thức với giới tính của đối tượng 38

Bảng 3.13 Mối liên quan giữa kiến thức với nhóm tuổi của đối tượng 39

Bảng 3.14 Mối liên quan giữa kiến thức với dân tộc của đối tượng 39

Bảng 3.15 Mối liên quan giữa kiến thức với trình độ học vấn của đối tượng 40

Bảng 3.16 Mối liên quan giữa kiến thức với điều kiện kinh tế gia đình của đối tượng 40

Bảng 3.17 Mối liên quan giữa kiến thức với nghề nghiệp của đối tượng 41

Bảng 3.18 Mối liên quan giữa thái độ với giới tính của đối tượng 41

Bảng 3.19 Mối liên quan giữa thái độ với nhóm tuổi của đối tượng 42

Bảng 3.20 Mối liên quan giữa thái độ với dân tộc của đối tượng 42

Bảng 3.24 Mối liên quan giữa thực hành với giới tính của đối tượng 44

Bảng 3.25 Mối liên quan giữa thực hành với nhóm tuổi của đối tượng 45

Bảng 3.26 Mối liên quan giữa thực hành với dân tộc của đối tượng 45

Bảng 3.27 Mối liên quan giữa thực hành với trình độ học vấn của đối tượng 46

Bảng 3.28 Mối liên quan giữa thực hành với điều kiện kinh tế của đối tượng 46

Bảng 3.29 Mối liên quan giữa thực hành với nghề nghiệp của đối tượng 47

Bảng 3.30 Mối liên quan giữa kiến thức và thái độ 48

Bảng 3.31 Mối liên quan giữa kiến thức và thực hành 48

Bảng 3.32 Mối liên quan giữa thái độ và thực hành 49

Biểu đồ 3.2 Thông tin về trình độ học vấn của đối tượng nghiên cứu 30

Biểu đồ 3.3 Các nguồn cung cấp thông tin về phòng, chống cúm gia cầm 31

Biểu đồ 3.4 Kiến thức chung của người dân về phòng, chống cúm gia cầm 34

Biểu đồ 3.5 Thái độ chung của người dân về phòng, chống cúm gia cầm 36

Biểu đồ 3.6 Thực hành chung đúng về phòng, chống cúm gia cầm 38

ĐẶT VẤN ĐỀ

Theo Tổ Chức Y Tế Thế Giới, cúm gia cầm là một bệnh truyền nhiễm ở các loài lông vũ gây ra bởi các virus cúm Trong số hàng trăm chủng virus cúm gia cầm tuýp A thì bệnh do phân tuýp H5N1 gây ra là đáng chú ý hơn cả do nó có thể gây ra những triệu chứng lâm sàng nặng nề và tỷ lệ tử vong cao tới 59% [15], [22], [23], [43]

Ghi nhận đầu tiên do virus cúm A/H5N1 lây trực tiếp từ gà bị bệnh sang người vào năm 1997 tại Hồng Kông, làm 18 người bị nhiễm, trong đó có 6 người tử vong [1], [22] Theo Tổ chức Y tế Thế giới, từ 30/12/2003 đến 19/6/2008 đã có 243 người tử vong do cúm gia cầm trong tổng số 385 ca nhiễm H5N1tại 15 nước, chủ yếu ở Châu Á [14] Indonesia là nước có nhiều ca tử vong nhất do H5N1với 110 người chết trong 135 ca nhiễm [6], [40] Ngày 06/01/2015, WHO thông báo bổ sung 16 trường hợp mắc mới cúm A/H5N1 tại Ai Cập, trong đó có 02 trường hợp tử vong, số mắc mới tại quốc gia này trong tháng 1/2015 lớn hơn số tích lũy của cả năm 2014 (14 trường hợp mắc) Các trường hợp mắc đều có tiền sử tiếp xúc với gia cầm, có các ổ dịch cúm gia cầm xung quanh khu vực có ca bệnh [5]

Tại Việt Nam, dịch cúm gia cầm A/H5N1 bùng phát vào cuối năm 2003 ở các tỉnh phía Bắc, sau đó nhanh chóng lan tới hầu hết các tỉnh/thành trong cả nước chỉ trong một thời gian ngắn Với khoảng 50 triệu gia cầm bị tiêu hủy trên tổng đàn 250 triệu con đã gây thiệt hại nặng nề đến nền kinh tế quốc dân nói chung và cuộc sống của người dân nói riêng [10], [20] Tính đến ngày 10/8/2012, Việt Nam là nước đứng thứ ba về số ca mắc cúm A/H5N1 trên người (123 trường hợp, sau Indonesia và Ai Cập) và đứng thứ hai trên thế giới về số ca tử vong ở người (61 trường hợp, chiếm tỷ lệ 49,6%) [3], [13], [37], [45] Ngày nay, với sự hỗ trợ của phương tiện truyền thông và kỹ thuật, Chính Phủ

đã có rất nhiều biện pháp phòng chống sự lây lan của cúm gia cầm A/H5N1 với hy vọng đẩy lùi dịch bệnh một cách hiệu quả Tuy nhiên, với sự tiến hóa không ngừng, Tổ Chức

Y tế Thế Giới đã cảnh báo chỉ cần 2 lần biến đổi nữa là virus cúm A/H5N1 có thể lây từ người sang người nên việc hiểu biết đầy đủ của người dân về bệnh là rất quan trọng [19]

Bên cạnh đó, vai trò và ý thức của mỗi người dân trong việc phòng tránh cho chính mình, cho gia đình và cộng đồng là rất quan trọng và không phải ai cũng thực hiện đúng Khi cúm gia cầm tái phát trở lại với độc lực cao hơn, nó sẽ trở thành đại dịch nguy hiểm [32] Thời gian qua đã có rất nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về kiến thức, thái độ và thực hành của người dân về phòng, chống cúm gia cầm nhằm tìm hiểu mức độ hiểu biết cũng như thái độ, thói quen của người dân về bệnh và đề xuất những giải pháp hiệu quả với cơ quan chức năng Tuy nhiên, biện pháp phòng chống dịch nói chung và phòng chống cúm A/H5N1 nói riêng, do tính đặc thù của từng địa phương nên không thể áp đặt toàn bộ kết quả từ nơi này sang nơi khác Điều đáng quan tâm là thị xã Bình Minh là một vùng sinh thái của tỉnh với ngành nông nghiệp phát triển mạnh, nhưng trong những năm gần đây chưa có một nghiên cứu cụ thể nào về kiến thức, thái độ và thực hành phòng chống cúm gia cầm tại địa phương, để từ đó có các giải pháp can thiệp phù hợp hơn Xuất phát từ việc muốn tìm hiểu việc phòng, chống bệnh cúm gia cầm và

một số yếu tố ảnh hưởng, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài “Nghiên cứu kiến thức, thái độ, thực hành phòng, chống bệnh cúm gia cầm và một số yếu tố liên quan của người dân tại thị xã Bình Minh, Tỉnh Vĩnh Long năm 2017” với các mục tiêu sau:

1 Xác định tỷ lệ kiến thức, thái độ, thực hành đúng về phòng chống bệnh cúm gia cầm của người dân tại thị xã Bình Minh, Tỉnh Vĩnh Long 2017

2 Mô tả một số yếu tố liên quan đến kiến thức, thái độ, thực hành phòng chống bệnh cúm gia cầm của người dân tại thị xã Bình Minh, Tỉnh Vĩnh Long 2017

Chương 1

TỔNG QUAN TÀI LIỆU

Bệnh cúm gia cầm hay nói một cách đúng hơn “Bệnh cúm ở các loài lông vũ”, tên gọi Tiếng Anh là “Avian Influenza”, “Avian Flu” hay “Bird Flu”, là một bệnh nhiễm trùng đường hô hấp với biểu hiện từ nhẹ đến nặng có thể dẫn đến tử vong Bệnh lây trực tiếp từ động vật lông vũ sang người, vì thế muốn phòng tránh có hiệu quả, trước tiên cần phải hiểu rõ về cúm gia cầm [35], [21], [22]

Virus cúm Influenza thuộc họ Orthomyxoviridae, có hình khối cầu, đôi khi có dạng hình sợi, đường kính trung bình 80- 120nm, gồm 3 tuýp A, B và C, giống nhau về tính chất sinh học như gây nhiễm ở phôi gà Virus gây bệnh cúm gia cầm thuộc type A, type này có thể lây nhiễm tự nhiên ở loài chim, heo, người và một số loài động vật có vú khác [35] Vius cúm A được cấu tạo phần bên trong là nhân capsid hay còn gọi là kháng nguyên S Bao bọc bên ngoài là lớp vỏ glycoprotein chứa hai loại kháng nguyên: kháng nguyên H (Hemaglutinin) có vai trò quan trọng trong quá trình xâm nhập tế bào của virus cúm và enzim N ( Neuraminidase) với vai trò là kháng nguyên trung hoà, làm phóng thích siêu vi từ tế bào cảm nhiễm [27], [35], [21] Có khoảng 16 loại kháng nguyên H (H1-H16) và 9 loại kháng nguyên N (N1-N9) đang lưu hành trong các loài động vật [43] Như vậy tổ hợp lại thì có khả năng tạo ra hàng trăm phân nhóm virus cúm khác nhau, có thể gây bệnh cho người và nhiều động vật khác nhau Ví dụ: H1N1 gây bệnh cho người

và cũng gây bệnh cho lợn, H1N3 gây bệnh cho cá voi, H5N1 gây bệnh cho gia cầm, lợn [17], [39], [20], [21], [43]

Cấu trúc của kháng nguyên H có thể biến đổi tạo thành các H mới Nếu những thay đổi đó xảy ra ở mức độ nhỏ và liên tục gọi là trượt kháng nguyên gây nên những vụ dịch rải rác, ít nguy hiểm trong quần thể dân cư Những biến đổi nhỏ tích lại dần lâu dài sẽ có những biến đổi lớn tạo nên phân tuýp kháng nguyên mới gọi là gẫy kháng nguyên, bao

gồm cả sự thay đổi của kháng nguyên N, hậu quả sẽ gây ra đại dịch cúm trên toàn cầu do con người chưa tạo được miễn dịch với các tuýp virus cúm mới xuất hiện [18], [34]

Sự biến dị của kháng nguyên H và N là đặc tính của virus cúm, do vậy người ta nhận thấy rằng các đại dịch xảy ra có chu kỳ từ 10 đến 15 năm [30] Theo thống kê từ Cục Y tế Dự Phòng, hằng năm Việt Nam có khoảng 1,5- 1,8 triệu trường hợp mắc hội chứng cúm và nguyên nhân chủ yếu là do virus cúm A/H1N1 và cúm A/H3N2 gây nên

do các chủng này còn lưu hành rộng rãi và chiếm ưu thế ở nhiều nơi Các loại gia cầm

là ổ chứa tự nhiên của tất cả các phân tuýp cúm A hiện nay, trong đó gà là loài cảm nhiễm nhất [22] Virus cúm A/H5N1 lần đầu tiên được phát hiện bị nhiễm ở người vào năm 1997 trong vụ dịch cúm gia cầm ở Hồng Kông, làm 18 người mắc và 6 người tử vong Đến năm 1999, Hồng Kông lại ghi nhận thêm 2 trường hợp trẻ em mắc cúm A/H9N2 Tại Hà Lan, phân tuýp cúm A/H7N7 được phân lập vào năm 2003 và là nguyên nhân gây tử vong cho một bác sĩ thú y trong tổng số 89 người mắc bệnh thể nhẹ của đợt dịch này, các ca chủ yếu là công nhân chăn nuôi gia cầm ở trang trại [1]

Tính đến năm 2003- 2004, bản đồ về bệnh cúm gia cầm A/H5N1 không chỉ giới hạn ở Châu Á mà đã lan sang Bắc Mỹ, Châu Âu và Châu Phi gây nhiễm cho hàng triệu gia cầm và vài trăm ca nhiễm bệnh ở người Trong đó, Hồng Kông, Thái Lan, Indonesia, Campuchia và Việt Nam là những quốc gia thông báo có dịch cúm A/H5N1 xảy ra trên người [25], [44]

Tất cả các virus cúm đều có thể biến đổi, để nhiễm cho người và lan bệnh từ người sang người Vì virus cúm gia cầm không truyền cho người một cách phổ biến nên ít hoặc không có bảo vệ miễn dịch cho quần thể người Nếu một cúm gia cầm có khả năng truyền

dễ dàng từ người sang người thì “đại dịch cúm” có thể xảy ra Tổ chức Y tế Thế Giới đã cảnh báo có thể sẽ có hàng chục triệu người mắc và từ 2- 7 triệu người tử vong khi một chủng virus mới xuất hiện, trong khi các biện pháp dự phòng hiện nay vẫn chưa thật sự hiệu quả và thuốc kháng virus không phải luôn có tác dụng [1]

1.2 Các dấu hiệu của cúm gia cầm trên gia cầm:

* Ở gà: Thời gian ủ bệnh từ vài giờ đến 3 ngày, kể từ khi nhiễm virus đến khi xuất

hiện những triệu chứng đầu tiên

- Gà sốt cao, ho, thở nhanh, khó thở, chảy nước mắt, chảy nước dãi ở mỏ, phù đầu

và mặt, xuất huyết ở vùng da không có lông, đặc biệt ở chân; da tím bầm, lông xù, đứng tụm một chỗ, khát nước, bỏ ăn và chết rất nhanh

- Có biểu hiện thần kinh như: đi lại không bình thường, loạng choạng, run rẩy, ngoẹo đầu, đi quay vòng

- Gà bị tiêu chảy mạnh, phân loãng màu trắng hoặc trắng xanh

- Gà đang đẻ năng suất trứng giảm rõ rệt, thậm chí gà đẻ trứng không có vỏ

- Trong một số trường hợp, bệnh bùng phát nhanh, trước khi chết con vật không có biểu hiện lâm sàng

* Ở vịt, ngỗng

- Vịt và ngỗng có triệu chứng ủ rũ, ăn ít, ỉa chảy, các xoang thường có hiện tượng sưng, tích nước

- Nhiều trường hợp vịt nhiễm virus cúm gia cầm và bài thải virus ra ngoài khi không

có biểu hiện triệu chứng lâm sàng và bệnh tích

- Bệnh tích bên ngoài:

+ Mào và yếm (tích) sưng to, phù quanh mắt

+ Chỗ da không có lông bị tím bầm

+ Chân bị xuất huyết

+ Vùng đầu xuất huyết và thâm tím

- Bệnh tích bên trong:

+ Niêm mạc phế quản phù nề có chứa chất nhầy

+ Xoang bụng tích nước hoặc có viêm dính

+ Xuất huyết lốm đốm ở bề mặt niêm mạc

+ Xuất huyết toàn bộ đường tiêu hoá [31], [32], [43]

1.3 Bệnh cúm gia cầm (cúm A/H5N1) ở người

1.3.1 Đường lây virus cúm gia cầm A/H5N1 sang người

Cho đến nay, người ta cho rằng con đường lây nhiễm đầu tiên và cũng dễ dàng nhất của hầu hết các ca cúm A/H5N1 ở người là do tiếp xúc trực tiếp với gia cầm hoặc những

bề mặt có dính chất thải từ gia cầm bị bệnh hoặc gia cầm khoẻ nhưng có mang virus cúm (bao gồm phân, lông, các dịch tiết…), ngoài ra virus còn xâm nhập vào cơ thể con người theo đường hô hấp và tiêu hoá, cụ thể như sau: [17], [21], [26], [41]

- Tiếp xúc trực tiếp với gia cầm mắc bệnh khi chăn nuôi, giết mổ, vận chuyển, mua bán…, tiếp xúc với dụng cụ chăn nuôi có chứa chất thải của gia cầm bệnh, …

- Không thực hiện đúng các quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm, do ăn thức ăn

và nước uống có chứa mầm bệnh hoặc sử dụng các sản phẩm từ gia cầm nhiễm virus cúm A/H5N1 mà chưa được nấu chín kỹ như thịt, trứng, tiết canh…

- Cuối cùng đó là qua đường không khí Những giọt nước li ti từ những cái hắt hơi, dịch nhày mũi…chứa virus cúm lan truyền rất nhanh

1.3.2 Các dấu hiệu của cúm A/H5N1 ở người

Người bệnh nhiễm cúm A/H5N1 thường có những biểu hiện giống với cúm thông thường và kèm theo một số dấu hiệu nguy hiểm hơn Do diễn biến nhanh và tính chất nghiêm trọng của bệnh, nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời sẽ dẫn đến viêm phổi nặng, suy hô hấp cấp, suy các phủ tạng và tử vong [8], [32]

- Các dấu hiệu nhiễm trùng đường hô hấp: sốt cao liên tục trên 390C, có thể rét run;

ho và viêm long đường hô hấp, đau ngực…

- Triệu chứng tuần hoàn: sốc tiến triển nhanh

- Triệu chứng khác: đau đầu, đau cơ, đặc biệt là đau tăng khi ho, có thể tiêu chảy, rối loạn ý thức, buồn nôn, khó thở…

- Ngoài ra bệnh nhân có thể tức ngực, tim đập nhanh, nhịp thở thanh, dần dần bệnh nhân bị suy hô hấp dẫn đến suy đa phủ tạng, dẫn đến tử vong [17]

Chẩn đoán cúm A/H5N1 dựa trên các yếu tố và triệu chứng sau:

- Yếu tố dịch tễ:

Các đối tượng nguy cơ cao như: người chăn nuôi gia cầm, người chế biến và vận chuyển, mua bán gia cầm, bác sĩ thú y, người sống ở vùng có dịch cúm gia cầm trong phạm vi 2 tuần [26]

 Tiếp xúc gần gũi với người bệnh: có thể là ca nghi ngờ hoặc đã nhiễm virus cúm A/H5N1 [21]

Các đối tượng nhạy cảm và có sức đề kháng kém như người già, trẻ em, phụ nữ mang thai…

- Lâm sàng: [6], [32]

 Thời kỳ ủ bệnh thường kéo dài 2 - 5 ngày kể từ sau khi tiếp xúc với nguồn lây, tuy nhiên có những bệnh nhân có thể có thời gian ủ bệnh kéo dài hơn tới 17 ngày

 Sốt: sốt thành cơn hay sốt liên tục cả ngày, từ 39-400C

 Cảm giác đau đầu, đau mỏi người, có thể thấy đau quanh hốc mắt

 Ho: là triệu chứng xuất hiện sớm, thường là ho khan

1.4 Tình hình dịch cúm gia cầm và cúm A/H5N1 ở người trên thế giới và Việt Nam

1.4.1 Tình hình dịch cúm gia cầm và cúm A/H5N1 ở người trên Thế Giới

Virus cúm A/H5N1 lần đầu tiên được phát hiện bị nhiễm ở người vào năm 1997 trong vụ dịch cúm gia cầm ở Hồng Kông Vào năm 2003- 2004, virus cúm gia cầm này

đã lan rộng từ Châu Á tới Châu Âu và Châu Phi gây nhiễm cho hàng triệu gia cầm và vài trăm ca nhiễm bệnh ở người [25]

Năm 2008, dịch cúm gia cầm đã xảy ra và lưu hành ở 61 quốc gia trên thế giới [14] Theo báo cáo của WHO, cho đến tháng 10/2012 trên thế giới có 360 ca tử vong trong tổng số 610 ca nhiễm cúm A/H5N1 [45]

Ngày 06/01/2015, WHO thông báo bổ sung 16 trường hợp mắc mới cúm A/H5N1 tại Ai Cập, trong đó có 2 trường hợp tử vong, số mắc mới tại quốc gia này trong tháng 1/2015 lớn hơn số tích lũy của cả năm 2014 (14 trường hợp mắc) [5]

Từ năm 2003 đến 17/7/2015, toàn thế giới ghi nhận tổng cộng 844 ca nhiễm cúm gia cầm A/H5N1 trên người từ 16 quốc gia, trong đó 449 trường hợp tử vong, tỷ lệ chết/mắc là 53% [16] Đến ngày 2/3/2018, ghi nhận tổng số 454 trường hợp tử vong trong 860 ca nhiễm trên toàn thế giới [46]

Bảng 1.1 Số ca mắc cúm A/H5N1 (C) và chết (D) ở người đã được báo cáo cho

WHO ( từ tháng 1/2003 đến ngày 20/4/2017) tại Tây Thái Bình Dương [47].

1.4.2 Tình hình dịch cúm gia cầm và cúm A/H5N1 ở người tại Việt Nam

Bệnh cúm A/H5N1 xuất hiện ở Việt Nam từ tháng 12/2003 ở các tỉnh phía Bắc, sau một thời gian ngắn dịch đã nhanh chóng lây lan ra 57/64 tỉnh thành trong cả nước, khoảng 45 triệu gia cầm bị chết và thiêu huỷ để ngăn chặn dịch bệnh [38] Các vụ dịch trên người này gồm 4 đợt cụ thể như sau: [23]

- Đợt 1: Từ 26/12/2003 đến 10/3/2004, 23 trường hợp mắc, 16 tử vong (tỷ lệ chết/mắc 69%)

- Đợt 2: Từ 19/7/2004 đến 28/8/2004, 4 trường hợp mắc, tất cả đều tử vong (tỷ lệ chết/mắc 100%)

- Đợt 3: Từ 16/12/2004 đến tháng 11/2005, 65 trường hợp nhiễm cúm A/H5N1 trong đó có 3 trường hợp nhiễm không triệu chứng, 62 bệnh nhân, 22 ca tử vong (tỷ lệ chết/mắc 33,8%)

- Đợt 4: Từ 7/5/2007 đến 4/3/2008 có 13 trường hợp mắc bệnh, 10 tử vong, tỷ lệ chết/mắc là 77% [5]

Năm 2007 đã có 44 bệnh nhân cúm A/H5N1 nhập viện tại bệnh viện Nhiệt Đới Trung Ương điều trị: 5 ca (2004), 36 ca (2005), 3 ca (2007) Trong số đó có 10 bệnh nhân tử vong, tỷ lệ chết/mắc là 23% [12], [25]

Trong năm 2007, dịch bệnh tái phát tại Hải Dương vào ngày 17/02/2007 và được khống chế sau 1 tháng Tuy nhiên, đến ngày 01/05/2007 dịch bệnh tiếp tục tái phát tại Nghệ An, sau đó lan sang nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước Theo Báo cáo của Cục Thú y (Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn) đến ngày 10/06/2007 dịch đã xảy ra trên 16 tỉnh, thành phố (Nghệ An, Quảng Ninh, Cần Thơ, Sơn La, Nam Định, Đồng Tháp, Hải Phòng, Bắc Giang, Ninh Bình, Bắc Ninh, Vĩnh Phúc, Hà Nam, Quảng Nam, Hưng Yên, Thái Bình và Phú Thọ), và chỉ được khống chế hoàn toàn vào 8/2007 [20] Ngày 10/8/2012, Việt Nam là nước đứng thứ ba trên thế giới về số ca mắc cúm A/H5N1 trên người (123 trường hợp) và đứng thứ hai trên thế giới về số ca tử vong ở người (61 trường hợp, chiếm tỷ lệ 49,6%) [3],[12], [44]

Năm 2014 có 2 trường hợp nhiễm cúm A/H5N1tại Bình Phước và Đồng Tháp, cả hai trường hợp đều tử vong, cả hai trường hợp này đều có tiển sử tiếp xúc với gia cầm mắc bệnh [5]

Ngày 19/4/2017, Thành phố Cần Thơ báo cáo có 1 ổ dịch xảy ra tại phường Tân Phú, quận Cái Răng Số mắc bệnh là 100 con gà, số chết là 75 con gà và số tiêu hủy là 2.500 con gà [2]

Ngày 8/4/2017, tỉnh Vĩnh Long có 2 ổ dịch xảy ra: 1 hộ chăn nuôi gia cầm thuộc phường Đông Thuận, thị xã Bình Minh Số gia cầm mắc bệnh, chết và tiêu hủy là 3.000 con gà, 1 hộ chăn nuôi thuộc xã Mỹ Thuận, huyện Bình Tân Số gia cầm mắc bệnh là

300 con gà, số chết là 210 con gà và số tiêu hủy là 400 con gà [2]

Có thể thấy, tình hình cúm A/H5N1 trong nước đang có chiều hướng trở lại với mức độ ảnh hưởng nghiêm trọng hơn đối với gia cầm nói riêng và sức khỏe người dân nói chung Mô hình bệnh tật cho thấy các trường hợp bị nhiễm cúm gia cầm tập trung chủ yếu ở Đồng bằng sông Hồng (miền Bắc) và Đồng bằng sông Cửu Long (miền Nam), đây là những nơi phù hợp với sự phân bố của ổ dịch, nhưng bên cạnh đó, dịch vẫn xuất hiện rải rác ở nhiều nơi và có nguy cơ bùng phát cao với quy mô rộng

1.5 Hậu quả của cúm gia cầm ở người

Ngay từ khi ca bệnh cúm gia cầm A/H5N1 lần đầu tiên được phát hiện ở Việt Nam vào năm 2003, chỉ trong vòng vài tháng bệnh này đã được phát hiện tại 57/64 tỉnh thành trên toàn quốc Khoảng 45 triệu gia cầm, chiếm 17% tổng đàn gia cầm cả nước, đã bị tiêu hủy nhằm ngăn chặn dịch bệnh và các ca chết do dịch Dịch bệnh đã gây thiệt hại nặng nề cho nông dân và nền kinh tế nói chung Thiệt hại kinh tế vào khoảng 250 triệu USD, tương đương 0,5% GDP Hệ thống thú y và kiểm soát dịch bệnh đã nhanh chóng

bị quá tải Theo đánh giá của Ngân hàng Thế Giới ngày 17/02/2004, nếu toàn bộ số gia cầm khoảng 230 triệu con của Việt Nam bị tiêu huỷ để ngăn chặn dịch bệnh thì chi phí tổn thất khoảng 1,8% GDP, tương đương 690 USD [28], [38]

Do tính chất dễ biến đổi và có khả năng lan ra nhanh chóng trong quần thể, nếu virus lây nhiễm từ người sang người sẽ gây thiệt hại nặng nề về kinh tế Theo dự báo của

Tổ chức Y Tế Thế Giới, nếu xảy ra dịch cúm trên người có thể giết chết từ 5- 7,4 triệu người trên thế giới Nếu đại dịch xảy ra, ít nhất có 10% dân số Việt Nam có thể bị nhiễm cúm gia cầm, tương đương hàng chục triệu người, 1% có thể tử vong Tổng lượng đàn gia cầm sẽ giảm 20 đến 30%, ước tính thiệt hại hàng tỷ đồng ( chưa tính thiệt hại về kinh

tế, xã hội) [36], [42]

Chi phí kinh tế đối với cúm gia cầm A/H5N1 ở Việt Nam đã được giới hạn ở cấp kinh tế vĩ mô, nhưng chi phí vẫn cao đối với một số nhà chăn nuôi, chế biến gia cầm và đối với Chính phủ Các chi phí chủ yếu liên quan tới tỷ lệ chết cao trong đàn gia cầm, việc đóng cửa các chợ và tiêu hủy gia cầm nhằm ngăn chặn sự lây lan và tác động tới người nghèo, người sống ở khu vực nông thôn và ngoại thành Chi phí lớn cũng phát sinh từ chi tiêu của chính phủ phục vụ mua sắm trang thiết bị, vật tư, thực hiện các chương trình tiêm phòng, vận chuyển và nguồn nhân lực cho khống chế các ổ dịch và các đóng góp từ các nhà tài trợ và các tổ chức tài chính quốc tế Cụ thể chỉ riêng 3 đợt dịch cúm gia cầm ở nước ta đã thiệt hại 460 tỷ đồng và thiệt hại hơn 100 tỷ đồng khi phải tiêu huỷ 5,8 triệu gia cầm Công tác phòng chống dịch và tiêm phòng vaccine đã tiêu tốn 360 tỷ đồng của trung ương và địa phương Ngân hàng thế giới báo cáo năm

2004, theo thống kê trung bình mỗi nước phải bỏ ra 37 triệu USD hằng năm để phòng chống dịch bệnh [4]

Hiện nay, nhu cầu sử dụng gia cầm và các sản phẩm gia cầm ở nước ta đang gia tăng nhất là trong dịp lễ hội, trong khi đó việc đảm bảo an toàn thực phẩm, vệ sinh trong giết mổ của người dân còn hạn chế, việc sử dụng gia cầm nhập lậu, ốm, chết vẫn còn xảy

ra Nhiều điều kiện thuận lợi cho dịch bệnh phát triển song song với sự biến đổi di truyền của virus cúm, nên việc lây lan nhanh trong cộng đồng sẽ trở thành gánh nặng cho kinh

tế và y tế nếu không được phát hiện sớm

1.6 Một số nghiên cứu về cúm gia cầm tại cộng đồng

Nghiên cứu về kiến thức, thái độ, thực hành phòng chống bệnh cúm gia cầm của người dân và một số yếu tố liên quan tại huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh năm 2006 của Nguyễn Thị Hường và Trần Hữu Bích cho thấy 88,2% người dân cho rằng bệnh cúm gia cầm là một bệnh nguy hiểm đối với con người Thái độ phòng chống bệnh cúm gia cầm của người dân còn được thể hiện như sau: có 21,6% mua gia cầm kiểm dịch và 76,5%

có thói quen cầm hoặc chạm và gia cầm khi mua tại các chợ Tỷ lệ người dân luôn luôn thực hiện việc sử các dụng cụ như dao, thớt riêng biệt khi chế biến gia cầm sống và chín chỉ chiếm 37,2%, có 34,4% luôn luôn sử dụng phương tiện bảo hộ trong khi giết mổ Kết quả còn cho thấy những người có hiểu biết không đúng có khả năng thể hiện thái độ không đúng về nguy cơ của cúm gia cầm cao hơn 1,58 lần so với những người có hiểu biết đúng với p= 0,022 Nghiên cứu cũng tìm thấy mối liên quan giữa thái độ với thực hành phòng, chống bệnh của người dân với OR= 1,75 và p=0,004 [24]

Theo Hoàng Thuý Hà trong nghiên cứu kiến thức, thái độ, thực hành phòng chống cúm gia cầm tại hai xã có dịch và không có dịch ở huyện Duy Tiên tỉnh Hà Nam năm

2008 thì tỷ lệ người dân có kiến thức tốt về phòng chống cúm gia cầm là 17,6- 30,4% và tìm thấy mối liên quan giữa kiến thức tốt với trình độ học vấn của đối tượng nghiên cứu với p< 0,05 Bên cạnh đó, có 84,4- 71,1% người dân có thái độ tốt về phòng chống bệnh Những người sống tại xã không có dịch có thái độ tốt đối với bệnh CGC chỉ bằng 0,4 lần những người sống tại xã có dịch Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê ở mức p< 0,05 với OR= 0,2- 0,7 Cũng theo kết quả báo cáo thì những người có chăn nuôi gia cầm có hành

vi thực hành tốt cao gấp 3,2 lần những người không chăn nuôi gia cầm với p< 0,05 [14] Cũng theo đề tài nghiên cứu kiến thức, thái độ, thực hành và một số yếu tố liên quan đến phòng chống cúm gia cầm của người dân mà Phan Quốc Tuấn đã thực hiện tại huyện Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang năm 2013 cho thấy có 22,5% người dân không biết nguyên nhân gây bệnh cúm gia cầm, nhưng 61,5% biết ăn thịt hoặc các sản phẩm của gia cầm bị bệnh, chết là nguyên nhân dẫn tới mắc bệnh cúm gia cầm A/H5N1 Mặt khác,

biện pháp phòng ngừa cúm gia cầm được người dân biết nhiều nhất là không ăn gia cầm bệnh hoặc chết chiếm 79% Có sự liên quan có ý nghĩa thống kê với p< 0,05 giữa kiến thức và thực hành phòng, chống CGC A/H5N1 với tuổi, nghề nghiệp, trình độ trong mẫu nghiên cứu [33]

Gần đây nhất, theo nghiên cứu của Trịnh Thị Mỹ Dung về kiến thức, thái độ, thực hành phòng chống bệnh cúm gia cầm của người dân tại các hộ có chăn nuôi gia cầm ở thị trấn Mái Dầm, huyện Châu Thành, tỉnh Hậu Giang năm 2014 thì tỷ lệ người dân có kiến thức đúng về phòng chống bệnh cúm gia cầm là 20,4%, thái độ đúng là 63,2% và thực hành đúng là 37,5% Có sự liên quan có ý nghĩa thống kê giữa kiến thức chưa đúng với thái độ chưa đúng và thực hành chưa đúng với p< 0,001 [9]

Nhìn chung các nghiên cứu điều tra về kiến thức, thái độ, thực hành về phòng chống cúm gia cầm đều cho kết quả tương tự là mặc dù người dân có kiến thức tốt về cúm gia cầm nhưng kiến thức về nguyên nhân, nguồn lây nhiễm, triệu chứng bệnh và các biện pháp phòng chống cúm gia cầm còn hạn chế Những người có tiếp cận với thông tin về cúm gia cầm có thái độ và thực hành tốt hơn Điều này chứng tỏ các can thiệp về truyền thông giáo dục có thành công đáng kể trong việc nâng cao thái độ và thực hành phòng chống cúm gia cầm của người dân

1.7 Đặc điểm nơi khảo sát

Bình Minh là một thị xã nằm ở phía Tây Nam của tỉnh Vĩnh Long, tiếp giáp với huyện Bình Tân ở phía Bắc, phía Nam giáp huyện Trà Ôn và Thành phố Cần Thơ, phía Tây giáp huyện Bình Tân và phía Đông giáp huyện Tam Bình Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính vào 28/12/2012, thị xã Bình Minh có 9363,29 ha diện tích tự nhiên gồm

90230 nhân khẩu với 3 phường: Cái Vồn, Thành Phước, Đông Thuận và 5 xã: Đông Bình, Đông Thành, Đông Thạnh, Mỹ Hoà và Thuận An Vốn là một vùng bằng phẳng phì nhiêu được thiên nhiên ưu đãi về khí hậu nên nông nghiệp vẫn là nguồn thu nhập chủ

yếu của người dân nơi đây

Chương 2

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1.1 Đối tượng: Là những người dân đang sinh sống và có hộ khẩu thường trú ở thị xã Bình Minh, tỉnh Vĩnh Long năm 2017

2.1.2 Tiêu chuẩn chọn mẫu

Người được phỏng vấn là chủ hộ của gia đình theo sổ hộ khẩu hoặc đại diện người trong gia đình từ 18 tuổi trở lên

Đồng ý tham gia nghiên cứu

2.1.3 Tiêu chuẩn loại trừ

 Những người bị bệnh, tàn tật do bẩm sinh hay bị tai nạn không có khả năng giao tiếp: câm, điếc, tâm thần…

 Không có ở nhà sau 3 lần ghé thăm

2.1.4 Địa điểm và thời gian nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành trên địa bàn thị xã Bình Minh, tỉnh Vĩnh Long từ tháng 7/2017 đến tháng 4/2018

2.2 Phương pháp nghiên cứu

2.2.1 Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang có phân tích

2.2.2 Cỡ mẫu

Cỡ mẫu được tính theo công thức:

𝑛 = 𝑍(1− 𝛼/2)2 𝑝 (1 − 𝑝)

𝑑2

Trong đó: 𝑍(1−𝛼 /2)= 1,96: tương ứng độ tin cậy là 95%

p: tỷ lệ ước lượng người dân có kiến thức, thái độ và thực hành đúng

d: sai số cho phép 5%= 0,05

Theo nghiên cứu của Trịnh Thị Mỹ Dung về “Kiến thức, thái độ, thực hành phòng chống bệnh cúm gia cầm của người dân tại các hộ có nuôi gia cầm tại thị trấn Mái Dầm,

huyện Châu Thành, tỉnh Hậu Giang năm 2014” thì tỷ lệ người dân có kiến thức đúng, thái độ đúng và thực hành đúng về phòng chống cúm A/H5N1 lần lượt là 20,4%, 63,2%

và 37,5% Mẫu ta tính được là n1= 246 với p1= 0,2; n2= 358 với p2= 0,63; n3= 358 với

p3= 0,37 Nên trong nghiên cứu này tôi chọn mẫu n= 358, mẫu lấy thực tế làm tròn 360

2.2.3 Phương pháp chọn mẫu

Chọn mẫu theo phương pháp ngẫu nhiên nhiều giai đoạn:

- Bước 1: Thị xã Bình Minh có 5 xã và 3 phường, chọn ngẫu nhiên 1 phường và 1

xã, mỗi xã/phường lấy 180 mẫu

- Bước 2: Ở mỗi xã/phường bốc thăm chọn ngẫu nhiên 3 ấp/khóm

- Bước 3: Mỗi ấp chọn ngẫu nhiên 60 hộ gia đình, quy trình chọn HGĐ để phỏng vấn được thực hiện như sau:

 Từ trung tâm ấp bắt thăm chọn ngẫu nhiên một hướng để đi và chọn nhà đầu tiên

để phỏng vấn

 Người được phỏng vấn là chủ hộ hoặc đại diện người trong gia đình từ 18 tuổi trở lên

 Đi theo kiểu nhà liền nhà cho tới khi đủ số lượng cần phỏng vấn Trường hợp đã

đi hết đường mà chưa có đủ số lượng thì chọn hướng đi khác để phỏng vấn cho tới khi

có đủ số hộ cần thiết Nếu không có ai trong nhà được chọn thì sang ngay nhà bên cạnh

và đánh dấu để ghé thăm trong lần sau

2.2.4 Nội dung nghiên cứu

2.2.4.1 Thông tin chung về đối tượng và hộ gia đình phỏng vấn:

+ Mù chữ: không học, không biết đọc, không biết viết

+ Biết chữ: biết đọc, biết viết

+ Tiểu học: từ lớp 1 đến lớp 5 hoặc tốt nghiệp cấp 1

+ THCS: từ lớp 6 đến lớp 9 hoặc tốt nghiệp cấp 2

+ THPT: từ lớp 10 đến lớp 12 hoặc tốt nghiệp cấp 3

+ Sau THPT: Trung cấp, cao đẳng, đại học, trên đại học

- Nghề nghiệp: là nghề mang lại thu nhập chính cho người được phỏng vấn, có 5

+ Nội trợ: làm những công việc trong gia đình

+ Già/ Hết sức lao động: là những người đã quá tuổi lao động, không còn làm việc trong các nhà máy, xí nghiệp hay các công việc tạo ra của cải vật chất ( “Điều 123 Bộ luật lao động năm 2002”)

+ Nghề khác: làm thuê ( công nhân các nhà máy, làm hưởng lương của doanh nghiệp hay tư nhân), buôn bán ( buôn bán đồ ăn thức uống, quà vặt, kinh doanh tại chợ, tại nhà ),

- Điều kiện kinh tế gia đình: ( xếp loại theo địa phương dựa vào quyết định số

59/2015/QĐ-TTg ngày 19/11/2015 của Thủ Tướng Chính Phủ về việc ban hành chuẩn

nghèo tiếp cận đa chiều áp dụng cho giai đoạn 2016- 2020), gồm các giá trị: [7]

+ Hộ nghèo: có sổ hộ nghèo do địa phương cấp

+ Hộ cận nghèo: có sổ hộ cận nghèo do địa phương cấp

+ Hộ không nghèo: không có sổ hộ nghèo hoặc hộ cận nghèo

- Công việc hộ gia đình đang làm hiện nay có liên quan đến gia cầm: có 4 giá

trị, mỗi một giá trị gồm: có và không

+ Chăn nuôi gia cầm

 Kiến thức về bệnh cúm gia cầm: có 10 nội dung

- Định nghĩa bệnh cúm gia cầm: ( theo Tổ chức Y tế Thế giới)

+Đúng: trả lời có biết và nêu được một trong 2 từ khoá then chốt là “ bệnh truyền

nhiễm” hoặc “ gây ra bởi các virus thường chỉ gây bệnh cho gia cầm hay virus H5N1,

H7N9 ”

+Chưa đúng: trả lời không biết hoặc trả lời khác (vi khuẩn, do kí sinh trùng…)

- Nguyên nhân gây cúm gia cầm:

+ Đúng: biết do virus H5N1 hoặc virus gây bệnh trên gà, vịt

+ Chưa đúng: khi trả lời không biết hoặc trả lời khác (vi khuẩn, )

- Đường lây truyền của cúm gia cầm:

+ Đúng: trả lời được 2/4 ý sau: từ gia cầm sang gia cầm; từ gia cầm sang người; từ người sang người và từ môi trường sang người

+ Chưa đúng: trả lời không biết hoặc có câu trả lời khác

- Cách thức lây nhiễm của cúm gia cầm sang người:

+ Đúng: trả lời được 2/4 ý sau:

 Tiếp xúc với gia cầm bệnh, chết: giết mổ, vận chuyển, mua bán,

 Tiếp xúc với chất thải gia cầm bệnh, chết

Ăn thịt hoặc các sản phẩm của gia cầm bị bệnh, chết hoặc không được nấu kĩ: tiết canh,

 Tiếp xúc với dụng cụ chăn nuôi gia cầm bị bệnh

+ Kiến thức chưa đúng: trả lời được 1 ý hay trả lời không biết

- Bệnh cúm gia cầm có nguy hiểm đến tính mạng con người không:

+ Đúng: trả lời có gây nguy hiểm chết người

+ Chưa đúng: trả lời không nguy hiểm hoặc không biết

- Các đối tượng có nguy cơ cao lây nhiễm cúm gia cầm:

+ Đúng: trả lời được 2/4 ý sau:

Người trực tiếp chăn nuôi gia cầm

Người bán/ giết mổ gia cầm

Người chế biến thức ăn từ gia cầm

 Tiếp xúc với người mắc cúm gia cầm

+ Chưa đúng: trả lời được 1 ý, trả lời khác hoặc trả lời không biết

- Dấu hiệu khi gia cầm mắc cúm gia cầm:

+ Đúng: trả lời được 3/5 dấu hiệu:

 Chết đột ngột

Ủ rũ, giảm hoạt động

 Nằm, đứng tư thế không bình thường

 Chảy nước dãi liên tục

 Chảy máu vùng da không có lông

+ Chưa đúng: khi trả lời không biết hay trả lời không đủ 3/5 dấu hiệu trên

- Triệu chứng thường gặp của cúm gia cầm ở người:

+ Đúng: trả lời được 3 triệu chứng sốt và ho, khó thở

+ Chưa đúng: trả lời không đủ 3 triệu chứng sốt và ho, khó thở, trả lời khác hay trả lời không biết

- Khả năng phòng ngừa bệnh cúm gia cầm ở người:

+ Đúng: trả lời có thể phòng ngừa được

+ Chưa đúng: trả lời không thể hoặc không phòng ngừa được

- Sự hiểu biết về vaccin phòng bệnh cúm gia cầm cho người:

+ Đúng: trả lời không có

+ Chưa đúng: trả lời có hoặc không biết

 Có 10 câu hỏi liên quan đến kiến thức về bệnh cúm gia cầm và cách tính điểm như sau:

 Mỗi kiến thức đúng được 1 điểm

 Mỗi kiến thức chưa đúng được 0 điểm

- Xếp loại kiến thức như sau:

 Kiến thức đúng: trả lời được ≥ 60% tổng số điểm

 Kiến thức chưa đúng: trả lời < 60% tổng số điểm

 Kiến thức về các biện pháp phòng ngừa bệnh cúm gia cầm: có 10 nội dung

- Đúng: trả lời được 6/10 ý sau:

+Tiêm phòng cho đàn gia cầm

+Không tiếp xúc với gia cầm, đặc biệt là gia cầm bệnh hoặc chết: không vận chuyển, không mua bán, không giết mổ gia cầm bệnh/ chết

+Không ăn gia cầm bệnh chết, không ăn thịt, trứng gia cầm chưa nấu kĩ, không ăn tiết canh

+Mua gia cầm kiểm dịch

+Phun thuốc và làm vệ sinh chuồng trại định kỳ

+Xử lý chất thải đàn gia cầm đúng cách

+Tiêu huỷ gia cầm bị bệnh, chết

+Mang bảo hộ lao động khi tiếp xúc với gia cầm: đeo khẩu trang, đi găng khi giết

mổ gia cầm

+Rửa tay bằng xà phòng trước và sau khi giết mổ, chế biến gia cầm

+Thông báo cho thú y địa phương khi gia cầm bệnh, chết

- Chưa đúng: trả lời < 6 ý hoặc trả lời không biết

 Có 10 câu hỏi liên quan đến kiến thức về các biện pháp phòng ngừa bệnh cúm gia cầm và cách tính điểm như sau:

 Mỗi kiến thức đúng được 1 điểm

 Mỗi kiến thức chưa đúng được 0 điểm

- Xếp loại kiến thức như sau:

 Kiến thức đúng: trả lời được ≥ 60% tổng số điểm

 Kiến thức chưa đúng: trả lời < 60% tổng số điểm

Đối tượng có kiến thức chung đúng khi đối tượng trả lời đúng các nội dung về bệnh cúm gia cầm và các biện pháp phòng bệnh

2.2.4.3 Thái độ về phòng chống cúm gia cầm

Thái độ của đối tượng về cúm gia cầm là biến nhị giá, có 2 giá trị: thái độ đúng và thái độ chưa đúng Thái độ của đối tượng thể hiện thông qua mức độ đồng ý của họ đối với các nhận định về mức độ nghiêm trọng của bệnh, đối với thói quen mua bán, chăn thả, sử dụng thực phẩm có liên quan đến gia cầm và một số biện pháp phòng chống cúm gia cầm, nội dung đánh giá thái độ bao gồm:

- Cúm gia cầm là bệnh nguy hiểm và nghiêm trọng, có 5 mức thái độ:

Thái độ đúng khi đối tượng trả lời rất đồng ý hoặc đồng ý

- Nếu một người mắc cúm gia cầm có thể sẽ lây cho mọi người xung quanh, có

- Việc buôn bán gia cầm không qua kiểm dịch có thể làm tăng nguy cơ lây truyền dịch bệnh, có 5 mức độ:

Thái độ đúng khi đối tượng trả lời rất đồng ý hoặc đồng ý

- Gia cầm nên được nuôi/giữ ngoài khu vực gia đình đang ở, có 5 mức độ:

Thái độ đúng khi đối tượng trả lời rất đồng ý hoặc đồng ý

- Mua thực phẩm có liên quan đến gia cầm ở những nơi quen biết cũng không tránh được nguy cơ mắc bệnh, có 5 mức độ:

Thái độ đúng khi đối tượng trả lời rất đồng ý hoặc đồng ý

- Mang bảo hộ cá nhân khi tiếp xúc với gia cầm hoặc chất thải của gia cầm: bao tay, khẩu trang,… có thể sẽ giảm nguy cơ mắc bệnh, có 5 mức thái độ:

+ Rất đồng ý

+ Đồng ý

+ Bình thường

+ Không đồng ý

+ Rất không đồng ý

Thái độ đúng khi đối tượng trả lời rất đồng ý hoặc đồng ý

- Rửa tay với xà phòng sau khi tiếp xúc với gia cầm có thể làm giảm nguy cơ mắc bệnh, có 5 mức độ:

Thái độ đúng khi đối tượng trả lời rất đồng ý hoặc đồng ý

- Giặt quần áo sau mỗi lần tiếp xúc với gia cầm có thể giảm nguy cơ mắc bệnh,

Thái độ đúng khi đối tượng trả lời rất đồng ý hoặc đồng ý

- Nên tiêm ngừa cho đàn gia cầm để phòng bệnh, có 5 mức độ:

- Phải báo cáo cho cán bộ thú y hoặc cán bộ địa phương khi có gia cầm bệnh, chết, có 5 mức độ:

Thái độ đúng khi đối tượng trả lời rất đồng ý hoặc đồng ý

Có 10 nội dung đánh giá về thái độ Mỗi câu trả lời đúng trong phần thái độ được

1 điểm Để đánh giá được đối tượng là có thái độ đúng về phòng, chống cúm gia cầm khi đối tượng trả lời được ≥ 60% tổng số điểm Ngược lại, thái độ chưa đúng khi trả lời đạt < 60% tổng số điểm

2.2.4.4 Thực hành về phòng chống cúm gia cầm

Thực hành của đối tượng về phòng, chống cúm gia cầm là biến nhị giá, có 2 giá trị: thực hành đúng và thực hành chưa đúng Thực hành của đối tượng thể hiện thông qua số câu trả lời đúng trong phần thực hành liên quan tới các hành vi mua bán, chế biến và sử dụng gia cầm, thực hành liên quan đến chăn nuôi gia cầm an toàn và thực hành về các biện pháp phòng chống cúm gia cầm, nội dung đánh giá thực hành bao gồm:

 Thực hành mua bán, chế biến và sử dụng gia cầm

- Mua/bán gia cầm đã được kiểm dịch:

+ Thực hành đúng: chỉ mua/bán gia cầm đã được kiểm dịch

+ Thực hành chưa đúng: mua/bán gia cầm không được kiểm dịch

- Chạm, sờ,… vào gia cầm khi mua, đặc biệt là gia cầm sống:

+ Thực hành đúng: không chạm, sờ vào gia cầm khi mua khi không có biện pháp bảo hộ

+ Thực hành chưa đúng: có thói quen chạm, sờ vào gia cầm khi mua

- Điều kiện vệ sinh trong việc giết mổ gia cầm tại nhà của hộ gia đình:

+ Thực hành đúng: đã đảm bảo vệ sinh ( rác thải bỏ đúng nơi quy định; dùng dao, thớt, nước sạch….)

+ Thực hành chưa đúng: chưa đảm bảo vệ sinh

- Sử dụng dao,thớt riêng trong chế biến gia cầm sống và chín:

+ Thực hành đúng: có

+ Thực hành chưa đúng: không

- Thói quen ăn uống khi sử dụng thực phẩm liên quan đến gia cầm:

+ Thực hành đúng: không ăn thịt gia cầm bệnh, chết hoặc chưa nấu kỹ, không ăn tiết canh…

+ Thực hành chưa đúng: ăn thịt gia cầm bệnh, có thói quen ăn tiết canh, trứng luộc lòng đào…

 Thực hành chăn nuôi gia cầm an toàn ( đối với các hộ có chăn nuôi gia cầm)

- Tiêm phòng cho đàn gia cầm:

+ Thực hành đúng: có tiêm phòng ( dựa vào phiếu tiêm phòng)

+ Thực hành chưa đúng: không có tiêm phòng

- Cách ly khu vực chăn nuôi gia cầm và nhà ở:

+ Thực hành đúng: có cách ly

+ Thực hành chưa đúng: không cách ly

- Vệ sinh chuồng, trại ( nơi nuôi gia cầm) thường xuyên:

+ Thực hành đúng: có

+ Thực hành chưa đúng: không

- Cách xử lý chất thải của gia cầm:

+ Thực hành đúng: ủ làm phân bón trong hố kín, sử dụng hoá chất để tẩy uế + Thực hành chưa đúng: đổ vào sông ngòi kênh rạch, hay không xử lý

- Cách ly khi gia cầm bị bệnh:

+ Thực hành đúng: có

+ Thực hành chưa đúng: không cách ly

- Cách xử lý khi gia cầm bị bệnh, chết:

+ Thực hành đúng: tiêu huỷ ( đốt hoặc chôn)

+ Thực hành chưa đúng: vứt xác xuống sông, ruộng, vườn; đem bán, làm thịt ăn, cho người khác hoặc có câu trả lời khác

- Báo cho cán bộ thú y hoặc chính quyền địa phương khi có gia cầm bệnh hoặc chết:

+ Thực hành đúng: có sử dụng biện pháp bảo hộ cá nhân đầy đủ

+ Thực hành chưa đúng: không sử dụng bất kì biện pháp nào

- Rửa tay sau khi giết mổ, vệ sinh chuồng trại hoặc tiếp xúc với gia cầm sống, bệnh hoặc chết:

+ Thực hành đúng: có rửa tay

+ Thực hành chưa đúng: không rửa tay

- Rửa tay như thế nào:

+ Thực hành đúng: rửa tay với xà phòng hoặc dung dịch tẩy rửa

+ Thực hành chưa đúng: chỉ rửa tay với nước

Có 15 nội dung đánh giá về thực hành Mỗi nội dung thực hành đúng được 1 điểm

Để đánh giá đối tượng có thực hành chung đúng về phòng, chống cúm gia cầm khi tổng

số điểm trả lời đạt được ≥ 80% các nội dung về thực hành mua bán, chế biến và sử dụng gia cầm; về chăn nuôi gia cầm an toàn và về các biện pháp phòng, chống cúm gia cầm Ngược lại, thực hành chưa đúng khi tổng điểm trả lời <80%

2.2.5 Phương pháp thu thập số liệu

- Công cụ thu thập thông tin: Bộ câu hỏi được soạn sẵn

- Điều tra viên: Gồm 12 sinh viên lớp Y Học Dự Phòng Khóa 38 thuộc khoa Y Tế Công Cộng trường Đại Học Y Dược Cần Thơ và sinh viên thực hiện đề tài làm giám sát viên

- Tổ chức buổi họp tập huấn về nội dung của nghiên cứu cúm gia cầm, thống nhất cách hỏi và cách ghi câu trả lời, tập huấn về kỹ năng phỏng vấn cho các nghiên cứu viên

- Nghiên cứu thử:

+ Thực hiện phỏng vấn thử 20 hộ gia đình

+ Sau khi thu thập thông tin ở 20 mẫu, đánh giá lại giá trị các biến số, tính phù hợp của bộ câu hỏi phỏng vấn về nội dung cũng như thời gian

- Phương pháp thu thập thông tin: phỏng vấn trực tiếp bằng bộ câu hỏi

2.2.6 Tiến hành thu thập số liệu

- Liên hệ với Trạm Y Tế thị xã Bình Minh, tỉnh Vĩnh Long để tìm cộng tác viên

- Chia sinh viên thành 2 nhóm lớn đi thu thập số liệu ở 2 xã và phường, mỗi nhóm lớn gồm 6 sinh viên và 3 cộng tác viên

- Điều tra viên đi trực tiếp phỏng vấn từng nhà trong mỗi ấp gồm: 2 sinh viên ngành

Y Học Dự Phòng Khóa 38 và 1 người dẫn đường là cộng tác viên của trạm y tế thị xã Bình Minh, tỉnh Vĩnh Long, mỗi sinh viên điều tra 1 nhà và đi theo hình thức cuốn chiếu

- Nên chọn các ngày cuối tuần ( thứ 7 và Chủ Nhật) để điều tra viên và cộng tác viên có thể tham gia đầy đủ trong công tác thu thập số liệu Chọn thời gian thích hợp để phỏng vấn

- Cuối ngày, kiểm tra tính hoàn tất của từng bộ câu hỏi ngay sau khi phỏng vấn bằng cách lấy ngẫu nhiên 20 bộ Nếu có sai sót hoặc thiếu nội dung nào phải hỏi lại đối tượng để bổ sung cho hoàn chỉnh Chất lượng thông tin được theo dõi bởi người thực hiện đề tài

2.2.7 Phương pháp hạn chế sai số

 Sai số do người cung cấp thông tin ( ngại hoặc không muốn trả lời, hoặc câu hỏi liên quan đến kiến thức, thái độ và thực hành nên dễ dẫn đến câu trả lời không đúng thực tế): biện pháp khắc phục cần giải thích rõ mục đích cho đối tượng nghiên cứu và kiểm tra chéo thông tin bằng cách lập lại câu hỏi

 Sai số do nghiên cứu viên: cần tập huấn kĩ nội dung, phương pháp thu thập, các yêu cầu khi thu thập Câu hỏi phỏng vấn phải rõ ràng, dễ hiểu, tránh lạm dụng từ chuyên ngành quá nhiều, nên sử dụng từ ngữ địa phương khi cần thiết để thông tin thu thập được chính xác Tránh đi ngay giờ nghỉ trưa làm người được phỏng vấn khó chịu và không hợp tác

2.2.8 Xử lý phân tích số liệu

Số liệu sẽ được nhập và phân tích bằng phần mềm SPSS 20.0 Sử dụng công thức

𝜒2 để kiểm tra sự khác biệt có ý nghĩa thống kê ở mức ý nghĩa 5%

2.3 Đạo đức nghiên cứu

- Tất cả các đối tượng tham gia đều được hỏi ý kiến và đồng ý tham gia

- Tất cả các đối tượng đều được giải thích về nội dung và mục đích nghiên cứu

trước khi tiến hành thu thập số liệu

Thời gian phỏng vấn không quá 30 phút và các thông tin đều được giữ bí mật và không

sử dụng vào mục đích khác, sẽ không ảnh hưởng đến đối tượng về sức khoẻ thể chất cũng như tinh thần

Chương 3 KẾT QUẢ

Biểu đồ 3.1 Thông tin về giới tính của đối tượng nghiên cứu

Nhận xét: Trong mẫu nghiên cứu, tỷ lệ nam chiếm 39,4% và nữ chiếm 60,6% Bảng 3.1 Thông tin về nhóm tuổi và dân tộc của đối tượng nghiên cứu.

Nhận xét: Trong mẫu nghiên cứu, nhóm tuổi 45- 64 chiếm đa số ( 49,7%), nhóm

từ 24 tuổi trở xuống có tỷ lệ thấp nhất (3,9%) Người dân trong mẫu nghiên cứu đa số là dân tộc Kinh ( 83,1%)

39,4%

60,6%

NamNữ

Biểu đồ 3.2 Thông tin về trình độ học vấn của đối tượng nghiên cứu

Nhận xét: Trình độ Tiểu học trong mẫu nghiên cứu chiếm tỷ lệ cao nhất là 32,8%,

thấp nhất là mù chữ với tỷ lệ 5,6%

Bảng 3.2 Thông tin về nghề nghiệp của đối tượng và điều kiện kinh tế của hộ gia đình

Nghề nghiệp

Làm ruộng, làm vườn, chăn nuôi 81 22,5

Nghề khác: buôn bán, làm thuê, sinh viên,…

Nhận xét: Nghề nghiệp của người dân trong mẫu nghiên cứu đa số là nội trợ

(28,3%), thấp nhất là nhóm hết tuổi lao động chiếm 9,2% Có 92,8% hộ không nghèo trong mẫu nghiên cứu