Một số giải pháp thúc đẩy quan hệ thương mại việt nam – lào v1

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI ooo PHẠM QUỐC VIỆT Một số giải pháp thúc đẩy quan hệ thương mại Việt Nam – Lào LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ HÀ NỘI, 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO[.]

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI

-ooo -PHẠM QUỐC VIỆT

MỘT SỐ GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY QUAN HỆ THƯƠNG MẠI

VIỆT NAM – LÀO

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI

-ooo -PHẠM QUỐC VIỆT

MỘT SỐ GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY QUAN HỆ THƯƠNG MẠI

VIỆT NAM – LÀO

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN TIÊN PHONG

HÀ NỘI, 2019

LỜI CAM ĐOAN

Đề tài luận văn thạc sĩ “Một số giải pháp thúc đẩy quan hệ thương mại Việt

Nam – Lào” do tôi thực hiện.Trong suốt quá trình thực hiện tôi đã tìm hiểu và

nghiên cứu thông qua một số giáo trình chuyên ngành, tài liệu ở thư viện, tài liệucủa Sở công thương Các dữ liệu được thu thập từ những nguồn hợp pháp; nội dungnghiên cứu và kết quả trong đề tài này là trung thực và chưa từng được ai công bốtrong bất kỳ một luận văn nào khác Tôi xin cam đoan đây là đề tài nghiên cứu dochính bản thân tôi thực hiện

Hà Nội, ngày tháng năm 2019

Tác giả

LỜI CẢM ƠN

Sau thời gian hai năm học tập, nghiên cứu tại Viện Kinh tế và Quản lýtrường đại học Bách khoa Hà Nội, tôi đã nhận được sự giúp đỡ tận tình của các thầy

cô giáo đến nay tôi đã hoàn thành khóa học thạc sỹ Quản trị kinh doanh Với lòng

biết ơn của mình, lời đầu tiên tôi xin chân thành cảm ơn Thầy giáo TS NGUYỄN TIÊN PHONG - người đã hướng dẫn tôi trong suốt thời gian nghiên cứu đến lúc

hoàn thành luận văn này

Đồng thời tôi xin được gửi lời cảm ơn tới toàn thể các thầy giáo, cô giáo việnKinh tế và Quản lý, viện Đào tạo sau đại học, Trường Đại học Bách khoa Hà Nội đãtruyền đạt cho tôi những kiến thức bổ ích trong suốt thời gian học tập tại trường vàluôn tạo điều kiện để tôi hoàn thành khóa học cùng bài luận văn này

Xin chân thành cảm ơn và xin kính chúc các thầy cô, đồng nghiệp luôn mạnh khỏe,hạnh phúc và thành đạt!

Hà Nội, tháng năm 2019

Người thực hiện

PHẠM QUỐC VIỆT

MỤC LỤC

DANH MỤC VIẾT TẮT DANH MỤC HÌNH DANH MỤC BẢNG

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Việt Nam đang hội nhập toàn cầu với môi trường kinh doanh quốc tế mở hộinhập, điều này làm cho môi trường kinh doanh của Việt Nam có nhiều sự thay đổi,đặc biệt khi chúng ta đã gia nhập WTO và CPTPP Trong bối cảnh đó, thương mạiquốc tế là một lĩnh vực hoạt động đóng vai trò mũi nhọn thúc đẩy nền kinh tế trongnước hội nhập với nên kinh tế thế giới, phát huy những lợi thế so sánh của đất nước,tận dụng tiềm năng về vốn, công nghệ, khoa học kỹ thuật, kỹ năng quản lý tiên tiến

từ bên ngoài, duy trì và phát triển văn hoá dân tộc, tiếp thu những tinh hoa văn hoánhân loại Đảng và Nhà nước ta chủ trương mở rộng và phát triển quan hệ đối ngoại

và kinh tế đối ngoại, trong đó một lĩnh vực cực kỳ quan trọng là thương mại quốc

tế Nó đóng một vai trò quan trọng vào sự thành công của công cuộc công nghiệphoá, hiện đại hoá đất nước Báo cáo chính trị của Ban chấp hành Trung ương Đại

hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII nhấn mạnh: “Giữ vững độc lập tự chủ đi đôi với hợp tác quốc tế, đa phương hoá, đa dạng hoá quan hệ đối ngoại Dựa vào nguồn lực trong nước là chính đi đôi với tranh thủ tối đa nguồn lực bên ngoài Xây dựng một nền kinh tế mở, hội nhập với khu vực và thế giới, hướng mạnh về xuất khẩu, đồng thời thay thế nhập khẩu bằng những sản phẩm trong nước sản xuất có hiệu quả” Đó là chủ trương hoàn toàn đúng đắn và phù hợp với thời đại, với xu thế phát

triển của nhiều nước trên thế giới trong những năm gần đây

Việt Nam – Lào là hai nước láng giềng, có quan hệ đoàn kết từ lâu đời, làliên minh đấu tranh chống kẻ thù chung trong chiến tranh cách mạng giành độc lậpdân tộc; hai nước đều là thành viên của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á(ASEAN) Với điều kiện mới như hiện nay, tình đoàn kết hữu nghị đặc biệt giữa hainước càng được tăng cường và coi trọng phát triển thành quan hệ hợp tác toàn diện.Đặc biệt chú trọng ưu tiên cho lĩnh vực thương mại hàng hóa và coi đây là mộttrong những nhân tố quyết định thắng lợi của sự nghiệp xây dựng đất nước Hợp tácthương mại hàng hóa giữa hai nước gắn liền với những đặc trưng quan hệ ở mỗithời kỳ và đạt được nhiều thành công trong những năm gần đây: Tổng kim ngạch

xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Lào năm 2017 đạt 935,8 triệu USD, tăng 13,6%

so với năm 2016 Trong đó kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường Làonăm 2017 đạt 524,5 triệu USD tăng 9,7% so với năm 2016, kim ngạch nhập khẩucủa Việt Nam từ Lào đạt 411,3 triệu USD, tăng 19% Kim ngạch thương mại songphương Việt Nam-Lào đã tăng trưởng trở lại sau 2 năm liền suy giảm (năm 2015 và2016) Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang Lào và từ Lào sang ViệtNam đều đạt tăng trưởng 2 con số Tuy nhiên bên cạnh sự thành công thì quá trìnhhợp tác kinh tế Lào -Việt có không ít khó khăn, đặc biệt trong bối cảnh hội nhậpmậu dịch tự do hiện nay Chính những thuận lợi và khó khăn trong hợp tác thươngmại: kim ngạch xuất khẩu giữa hai nước chưa tương xứng, kênh phân phối và hệthống phân phối hàng hóa vẫn còn thiếu và yếu kém, điều này đã đặt ra yêu cầu chohai nước cần nghiên cứu phương pháp và hình thức hợp tác phù hợp, có hiệu quảtrong thời gian tới Xuất phát từ vai trò, ý nghĩa quan trọng của quan hệ thương mại

quốc tế Việt Nam – Lào, tôi đã chọn vấn đề: “Một số giải pháp thúc đẩy quan hệ thương mại Việt Nam – Lào” làm đề tài luận văn cao học.

2 Các nghiên cứu liên quan đến đề tài

Quan hệ thương mại quốc tế đã trở thành một vấn đề rất quan trọng, đặc biệt

là khi nền kinh tế của Việt Nam ngày càng hội nhập với kinh tế toàn cầu Do đó vấn

đề thúc đẩy quan hệ thương mại quốc tế đã được nhiều hội thảo, sách, báo, tạp chí

đề cập đến với nhiều khía cạnh, phạm vi và địa bàn khác nhau:

Cuốn sách “Giáo trình Thương mại quốc tế” của tác giả Dinh Thị Liên, NXB

Lao động - Xã hội (2014) Trong cuốn sách tác giả đã đưa ra những định nghĩamang tính tổng quan nhất và có cơ sở học thuật đến thương mại quốc tế, giải thích

lý do tại sao các nước cần phải giao thương quốc tế Đặc biệt tác giả cũng đưa racác lý thuyết về thương mại cổ điển và thương mại hiện đại: Thuyết tương đối, Lýthuyết chu kỳ sống sản phẩm, Lý thuyết cạnh tranh quốc gia; Thuế quan với hoạtđộng thương mại quốc tế; Hàng rào thuế quan

Cuốn sách giáo trình”Thương mại quốc tế” của tác giả Hoàng Đức Thân vàNguyễn Văn Tuấn, NXB Đại học kinh tế quốc dân(2018) Trong cuốn sách tác giả

2

đã đưa ra tổng quan về thương mại quốc tế: các khái niệm về thương mại quốc tế;nguyên tắc cơ bản trong điều chỉnh thương mại quốc tế; điều kiện thương mại Bêncạnh đó tác giả cũng đưa ra các lý thuyết hiện đại trong thương mại quốc tế; Cácđịnh chế thương mại quốc tế: WTO, ASEAN, APEC, EU, WB, ADB Cuốn sáchcũng đưa ra vai trò của mậu dịch quốc tế ở các nước đang phát triển, xuất khẩu củacác nước đang phát triển, công nghiệp hóa ở các nước đang phát triển

Trần Hoàng Nam (2013), “Những thành tựu, hạn chế và thách thức của quan

hệ thương mại Việt Nam – Lào”, Thời báo Việt Nam hội nhập, 12/2013, Trong

nghiên cứu này, tác giả đã nêu lên những đặc điểm của hoạt động thương mại quốc

tế của Việt Nam – Lào trong giai đoạn 2016 – 2018 và trong điều kiện toàn cầu hóa;tác giả đã chỉ ra những thành tựu và hạn chế của quan hệ thương mại Việt Nam –Lào sau hơn 10 năm đổi mới, trong đó có phân tích những thành tựu và hạn chế củaxuất nhập khẩu hàng hóa, quan hệ song phương giữa hai nước Trên cơ sở đó, tácgiả đề xuất một số giải pháp thúc đẩy quan hệ thương mại của Việt Nam – Làotrong thời gian tới

Nguyễn Thị Minh (2015), “Quan hệ thương mại Việt Nam – Lào 10 năm đổi mới: thành tựu và vấn đề đặt ra” trên Tạp chí kinh tế, số 24/2015 Trong công trình

này tác giả phân tích khá chi tiết những thành tựu đạt được trong quan hệ thươngmại sau hơn 10 năm đổi mới và chỉ rõ 4 vấn đề đặt ra cần giải quyết trong thời giantới cho quan hệ thương mại Việt Nam – Lào Tác giả cũng phân tích các yếu tố vềmôi trường kinh doanh và chính sách thương mại có ảnh hưởng tới việc thươngmại song phương giữa hai nước Việt Nam – Lào

Nguyễn Hoàng Hải (2014),”Thúc đẩy quan hệ thương mại Việt Nam và các nước ASEAN”, luận văn thạc sĩ, Đại học bách khoa Hà Nội Trong nghiên cứu này,

tác giả đưa ra các khái niệm về thúc đẩy quan hệ thương mại và thương mại quốctế; đánh giá vai trò của việc thúc đẩy thương mại Đặc biệt trong nghiên cứu này tácgiả phân tích những chính sách thương mại quốc tế của Việt Nam với các nướcASEAN, trong năm đổi mới trong từng thời kỳ kế hoạch từ 2005 đến 2015 Tác giảcũng đưa ra các hạn chế trong việc thúc đẩy quan hệ thương mại của Việt Nam và

EU trong các năm 2010-2013, cán cân xuất nhập khẩu của Việt Nam Bên cạnh đótác giả cũng đưa ra giải pháp nhằm hoàn thiện hoạt động quan hệ thương mại quốc

tế giữa Việt Nam và EU trong gia đoạn 2015-2020

Lê Tuấn Anh (2014), “Hoàn thiện quan hệ thương mại quốc tế Việt Nam – Trung Quốc”, Luận văn thạc sĩ, Trường Đại học Bách khoa Hà Nội Tác giả đã đưa

ra sự cần thiết phải hoàn thiện các quan hệ thương mại quốc tế của Việt Nam nóichung và với Trung Quốc nói riêng Thực trạng xuất khẩu hàng hóa của Việt Namsang thị trường Trung Quốc trong giai đoạn 2010 – 2014, cán cân thương mại củaViệt Nam và Trung Quốc Trong nghiên cứu này tác giả cũng đánh giá các chínhsách về thương mại quốc tế của Việt Nam đối với Trung Quốc Từ những nguyênnhân hạn chế trong quan hệ thương mại của Việt Nam Trung Quốc tác giả đã đềxuất một số giải pháp để hoàn thiện quan hệ thương mại của Việt Nam và TrungQuốc

Các công trình nghiên cứu tiếp cận từ nhiều góc độ khác nhau, tuy nhiên các côngtrình nêu trên chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu về: Một số giải pháp thúcđẩy quan hệ thương mại Việt Nam – Lào giai đoạn 2018 – 2026, tầm nhìn đến năm2035

3 Mục tiêu nghiên cứu

Phân tích thực trạng quan hệ thương mại quốc tế Việt Nam - Lào trong giaiđoạn 2016 – 2018 Đề xuất định hướng, giải pháp thúc đẩy quan hệ thương mại ViệtNam - Lào đến năm 2026 Để thực hiện những nội dung trên luận văn sẽ thực hiệnnhững nhiệm vụ cụ thể như sau:

4

- Hệ thống một số lý luận cơ bản về thương mại quản trị và thúc đẩy quan hệthương mại quốc tế.

- Phân tích đánh giá thực trạng quan hệ thương mại Việt Nam - Lào giai đoạn 2016– 2018

- Đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến quan hệ thương mại Việt Nam – Lào

- Đánh giá điểm mạnh, điểm yếu và đưa ra những nguyên nhân trong quan hệthương mại; từ đó đề xuất các giải pháp và phương hướng thúc đẩy quan hệ thươngmại quốc tế Việt Nam – Lào tới năm 2026

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là mối quan hệ thương mại quốc tế Việt Nam - Lào

-5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu dựa trên phương pháp nghiên cứu thống kê mô tả, cùngvới việc sử dụng kỹ thuật phỏng vấn trực tiếp và phân tích số liệu được thu thập tạicác nguồn tài liệu tương đối đa dạng và phong phú, bao gồm tài liệu đã được xuấtbản của các nhà khoa học trong nước và thế giới về thúc đẩy quan hệ thương mạicủa các luận văn; báo chí, tài liệu trên mạng internet

5.1 Phương pháp thu thập số liệu

Sử dụng kỹ thuật phỏng vấn trực tiếp các nhà quản trị và số liệu thứ cấp tại

vă phòng sở Công thương nhằm thu thập được các thông tin liên quan như: Tìnhhình xuất nhập khẩu hàng hóa Việt Nam – Lào; chính sách thương mại quốc tế

trong thời gian qua và định hướng quan hệ thương mại Việt Nam - Lào trong thờigian tới.

5.2 Phương pháp xử lý số liệu

Tiến hành phân tích thống kê mô tả bằng kỹ thuật lập bảng, so sánh ngang,

so sánh chéo các số liệu thu được, sắp xếp theo thứ tự các dữ liệu đã được thu thập,rút ra mục đích và ý nghĩa của nghiên cứu đã thực hiện và đưa ra kết luận cho vấn

đề nghiên cứu và các phương hướng làm cơ sở đưa ra giải pháp

6 Bố cục của luận văn

Luận văn được trình bày, ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu thamkhảo, luận văn được kết cấu thành 3 chương như sau:

- Chương 1 Cơ sở lý luận và thực tiễn về quan hệ thương mại quốc tế của ViệtNam

- Chương 2 Phân tích thực trạng quan hệ thương mại Việt Nam – Lào trong giaiđoạn 2016 – 2018

- Chương 3 Đề xuất một số giải pháp nhằm thúc đẩy quan hệ thương mại quốc tếViệt Nam – Lào

6

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TẾ VỀ QUAN HỆ

THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ VIỆT NAM

1.1 Các khái niệm chung về thương mại quốc tế

1.1.1 Khái niệm về thương mại quốc tế

Thương mại quốc tế là quá trình trao đổi hàng hoá giữa các nước thông quabuôn bán nhằm mục đích kinh tế tối đa Trao đổi hàng hoá là một hình thức của cácmối quan hệ kinh tế xã hội và phản ánh sự phụ thuộc lẫn nhau giữa những ngườisản xuất kinh doanh hàng hoá riêng biệt của các quốc gia Thương mại quốc tế làmột lĩnh vực quan trọng nhằm tạo điều kiện cho các nước tham gia vào phân cônglao động quốc tế, phát triển kinh tế và làm giàu cho đất nước Ngày nay, thương mạiquốc tế không chỉ mang ý nghĩa đơn thuần là buôn bán mà là sự phụ thuộc tất yếugiữa các quốc gia vào phân công lao động quốc tế Vì vậy, phải coi thương mạiquốc tế như một tiền đề một nhân tố phát triển kinh tế trong nước trên cơ sở lựachọn một cách tối ưu sự phân công lao động và chuyên môn hoá quốc tế (Đỗ ĐứcBình, 2008)

Thương mại quốc tế một mặt phải khai thác được mọi lợi thế tuyệt đối củađất nước phù hợp với xu thế phát triển và quan hệ kinh tế quốc tế Mặt khác, phảitính đến lợi thế tương đối có thể được theo quy luật chi phí cơ hội Phải luôn luôntính toán cái có thể thu được so với cái giá phải trả khi tham gia vào buôn bán vàphân công lao động quốc tế để có đối sách thích hợp Vì vậy để phát triển thươngmại quốc tế có hiệu quả lâu dài cần phải tăng cường khả năng liên kết kinh tế saocho mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau ngày càng lớn (Đỗ Đức Bình, 2008)

Thương mại quốc tế có vị trí quan trọng trong kinh tế thị trường ở nước ta.Xác định rõ vị trí của thương mại quốc tế cho phép tác động đúng hướng và tạođược những điều kiện cho thương mại phát triển Trước hết, thương mại nói chung

và thương mại quốc tế nói riêng là một bộ phân hợp thành của tái sản xuất Thươngmại nối liền giữa sản xuất và tiêu dùng Ở vị trí cấu thành của tái sản xuất, thươngmại được coi như hệ thống dẫn lưu, tạo sự liên tục của quá trình tái sản xuất Khâu

này bị ách tắc sẽ dẫn đến sự khủng hoảng của sản xuất và tiêu dùng Thương mại làlĩnh vực kinh doanh cũng thu hút trí lực và tiền vốn của những nhà đầu tư để thu lợinhuận, thậm chí siêu lợi nhuận Bởi vậy kinh doanh thương mại trở thành ngành sảnxuất vật chất thứ hai (Nguyễn Xuân Sơn, 2012).

1.1.2 Chính sách thương mại quốc tế

Khái niệm về chính sách thương mại quốc tế được viết ngắn gọn là chínhsách thương mại (trade policy) Mạng lưới điện toán của nước Anh định nghĩa

chính sách thương mại quốc tế là “chính sách của chính phủ nhằm kiểm soát hoạt động ngoại thương” Chính sách thương mại quốc tế là “những chính sách mà các

chính phủ thông qua về thương mại quốc tế” (Nguyễn Xuân Sơn, 2012)

Theo Trung tâm Kinh tế quốc tế của Úc (CIE), hệ thống các chính sáchthương mại quốc tế có thể được phân chia bao gồm các quy định về thương mại,chính sách xuất khẩu, hệ thống thuế và các chính sách hỗ trợ khác Các quy định vềthương mại bao gồm hệ thống các quy định liên quan đến thương mại (hệ thốngpháp quy); hệ thống giấy phép, chính sách đối với doanh nghiệp trong nước vàdoanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (kiểm soát doanh nghiệp); việc kiểm soáthàng hoá theo các quy định cấm xuất, cấm nhập; kiểm soát khối lượng; kiểm soátxuất nhập khẩu theo chuyên ngành (kiểm soát hàng hoá) Chính sách xuất nhậpkhẩu của một nước có thể là khuyến khích xuất khẩu hay nhập khẩu và cũng có thể

là hạn chế xuất khẩu hay nhập khẩu tuỳ theo các giai đoạn và mặt hàng Để khuyếnkhích xuất khẩu, các chính phủ áp dụng các biện pháp như miễn thuế, hoàn thuế, tíndụng xuất khẩu, trợ cấp xuất khẩu, xây dựng các khu công nghiệp, khu chế xuất Đểhạn chế xuất khẩu, các chính phủ có thể áp dụng các lệnh cấm xuất, cấm nhập, hệthống giấy phép, các quy định kiểm soát khối lượng hay quy định về cơ quan xuấtkhẩu và các quy định về thuế đối với xuất khẩu Các chính sách hỗ trợ khác được ápdụng bao gồm khuyến khích khu vực kinh tế có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đầu

tư vào các ngành hướng vào xuất khẩu (miễn thuế và ưu đãi thuế) hay khuyến khíchcác nhà đầu tư trong nước bằng các khoản tín dụng xuất khẩu với lãi suất ưu đãi,đảm bảo tín dụng xuất khẩu và cho phép khấu hao nhanh, hoạt động hỗ trợ từ các tổ

8