Lý luận của C.Mác về hàng hóa sức lao động và liên hệ thị trường hàng hóa sức lao động ở Việt Nam hiện nay

MỤC LỤC A MỞ ĐẦU 2 B NỘI DUNG 4 I Lý luận của C Mác về hàng hóa sức lao động 4 1 Một số khái niệm cơ bản 4 1 1 Khái niệm hàng hóa 4 1 2 Khái niệm lao động 4 1 3 Khái niệm sức lao động 4 2 Điều kiện để.

MỤC LỤC

I Lý luận của C.Mác về hàng hóa sức lao động 4

2 Điều kiện để sức lao động trở thành hàng hóa 4

3 Hai thuộc tính của hàng hóa sức lao động 5

II Thị trường hàng hóa sức lao động ở Việt Nam hiện nay 7

1 Khái niệm thị trường hàng hóa sức lao động 7

2 Thực trạng thị trường hàng hóa sức lao động ở Việt Nam hiện nay 7

2.4 Vấn đề về chính sách tiền công, tiền lương 10

3 Nguyên nhân của hiện trạng thị trường sức lao động 11

4 Một số giải pháp phát triển thị trường lao động Việt Nam hiện nay 13

Đề 3: Lý luận của C.Mác về hàng hóa sức lao động và liên hệ thị trường hàng hóa sức lao động ở Việt Nam hiện nay.

A MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Xuất phát từ học thuyết giá trị, C.Mác đã xây dựng nên học thuyết về giá trị thặng dư với vị trí vô cùng quan trọng trong lý luận Ở đây, ông đã nhìn nhận

ra rằng, trong chế độ tư bản chủ nghĩa, để có được giá trị thặng dư, nhà tư bản phải tìm ra một loại hàng hóa mà giá trị sử dụng của nó có thuộc tính là nguồn gốc sinh ra giá trị Sức lao động của con người chính là hàng hóa mà nhà tư bản

đã tìm ra Không chỉ ở các nước mà ở Việt Nam, khi nền kinh tế đang trên con đường hội nhập, chuyển sang nền kinh tế thị trường Nghiên cứu về hàng hóa sức lao động là một việc làm có ý nghĩa trong việc xây dựng thị trường lao động hiện nay

Kinh tế Việt Nam đang ngày càng hội nhập sâu với kinh tế thế giới thông qua việc tham gia các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới, trong đó có các quy định về lao động nhằm tạo ra sân chơi bình đẳng trên thị trường lao động toàn cầu Đây là cơ hội để Việt Nam sửa đổi pháp luật lao động và thể chế lao động nhằm tăng cường sự linh hoạt của thị trường hàng hóa sức lao động

Từ các vấn đề trên, em xin chọn đề tài “Lý luận của C.Mác về hàng hóa sức lao động và liên hệ thị trường hàng hóa sức lao động ở Việt Nam hiện nay.” để làm hiểu rõ hơn về lý luận của C.Mác về hàng hóa sức lao động cũng

như nắm được thực trạng thị trường hàng hóa sức lao động ở Việt Nam hiện nay

2 Mục đích nghiên cứu

Nắm được những vấn đề về lý luận của C.Mác về hàng hóa sức lao động Đánh giá thực trạng thị trường hàng hóa sức lao động ở Việt Nam hiện nay và đưa ra một số giải pháp khắc phục hạn chế

3 Phạm vi nghiên cứu

Tiểu luận tập trung nghiên cứu, kiến giải một số vấn đề cơ bản về lý luận của C.Mác về hàng hóa sức lao động Nghiên cứu thị trường sức lao động Việt Nam trong những năm gần đây, đặc biệt là giai đoạn từ năm 2017 đến nay

4 Phương pháp nghiên cứu

Tiểu luận sử dụng một số phương pháp như: phương pháp phân tích tài liệu và phương pháp quan sát thực tế

5 Ý nghĩa thực tiễn

Tiểu luận đánh giá thực trạng thị trường hàng hóa sức lao động ở Việt Nam trong thời kỳ mới

Tiểu luận đưa ra những giải pháp nhằm khắc phục những tồn tại ở thị trường hàng hóa sức lao động ở Việt Nam

6 Bố cục tiểu luận

Ngoài phần mở đầu và kết luận, tiểu luận được chia thành hai phần:

Phần I: Lý luận của C.Mác về hàng hóa sức lao động

Phần II: Thị trường hàng hóa sức lao động ở Việt Nam hiện nay

B NỘI DUNG

I Lý luận của C.Mác về hàng hóa sức lao động

1 Một số khái niệm cơ bản

1.1 Khái niệm hàng hóa

Theo quan điểm của triết học Mác hàng hóa là sản phẩm của lao động, có thể thỏa mãn một nhu cầu nào đó của con người thông qua trao đổi, mua bán Hàng hóa có thể tồn tại ở dạng vật thể hoặc ở dạng phi vật thể

1.2 Khái niệm lao động

Lao động là hoạt động có mục đích của con người nhằm tác động, biến đổi các vật chất tự nhiên thành những sản phẩm đáp ứng nhu cầu của con người

Lao động là yếu tố đầu tiên, cần thiết cho sự phát triển của xã hội, là yếu

tố cơ bản, quyết định trong quá trình sản xuất

1.3 Khái niệm sức lao động

Sức lao động theo quan điểm của triết học Mác là toàn bộ năng lực thể chất, trí tuệ và tinh thần tồn tại trong một cơ thể, trong một con người đang sống

và được người đó đem ra vận dụng khi sản xuất ra một giá trị sử dụng nào đó

Hay nói cách khác, sức lao động là khả năng lao động của mỗi người trong quá trình sản xuất, kinh doanh Sức lao động là cái có trước còn lao động

là quá trình vận dụng sức lao động

2 Điều kiện để sức lao động trở thành hàng hóa

Sức lao động luôn là điều kiện cơ bản của sản xuất Nhưng không phải trong bất kỳ điều kiện nào, sức lao động cũng là hàng hoá Hay nói cách khác, sức lao động chỉ có thể trở thành hàng hoá trong những điều kiện lịch sử nhất định sau:

Điều kiện thứ nhất, người lao động phải được tự do về thân thể, có khả

năng chi phối sức lao động của mình và có quyền bán sức lao động của mình như một hàng hóa

Điều kiện thứ hai, người lao động bị tước đoạt hết mọi tư liệu sản xuất,

không thể tự tiến hành lao động sản xuất, họ trở thành người “vô sản” và để tồn tại buộc họ phải bán sức lao động của mình để sống

Người lao động ở vào các điều kiện trên sẽ đem bán sức lao động của mình để duy trì cuộc sống Khi kinh tế hàng hóa phát triển hơn thì điều kiện thứ hai có những thay đổi nhất định Đó là không phải chỉ những người hoàn toàn không có tư liệu sản xuất hoặc của cải mới đem bán sức lao động của mình, mà

cả những người có tư liệu sản xuất hoặc có vốn, nhưng không đủ khả năng để sản xuất có hiệu quả cũng vẫn đi làm thuê

3 Hai thuộc tính của hàng hóa sức lao động

Giống như hàng hóa khác, hàng hóa sức lao động có 2 thuộc tính: giá trị

và giá trị sử dụng

* Giá trị hàng hóa sức lao động:

Giá trị của hàng hóa thông thường là lao động xã hội của người sản xuất

đã hao phí để sản xuất ra hàng hóa kết tinh trong hàng hóa ấy Giá trị của hàng hóa biểu hiện mối quan hệ kinh tế giữa những người sản xuất, trao đổi hàng hóa Giá trị của hàng hóa là phạm trù có tính lịch sử

Giá trị của hàng hóa sức lao động cũng do thời gian lao động xã hội cần thiết để sản xuất và tái sản xuất sức lao động quyết định Nhưng sức lao động chỉ tồn tại như năng lực sống của con người Muốn tái sản xuất ra năng lực đó, người công nhân phải tiêu thụ một lượng tư liệu sinh hoạt nhất định về ăn, mặc, chỗ ở, học nghề Ngoài ra còn phải thỏa mãn những nhu cầu của gia đình và con cái họ Vì vậy, giá trị của hàng hóa sức lao động được đo gián tiếp thông qua giá trị của những tư liệu sinh hoạt cần thiết để tái sản xuất ra sức lao động

Hàng hóa sức lao động là hàng hóa đặc biệt, vì giá trị của hàng hóa sức lao động khác với hàng hóa thông thường ở chỗ nó bao hàm cả yếu tố tinh thần như về nhu cầu văn hóa, phong tục, tập quán và yếu tố lịch sử như các hoàn cảnh lịch sử mỗi quốc gia, điều kiện địa lý, khí hậu của nước đó

Lượng giá trị hàng hóa sức lao động được hợp thành từ những bộ phận:

+ Một là, giá trị những tư liệu sinh hoạt về vật chất và tinh thần cần thiết để

tái tạo sức lao động, duy trì đời sống của người công nhân

+ Hai là, chi phí đào tạo người công nhân.

+ Ba là, giá trị những tư liệu sinh hoạt tinh thần và vật chất cần thiết cho

con cái, gia đình người công nhân

* Giá trị sử dụng của hàng hóa sức lao động:

Giá trị sử dụng của hàng hóa thông thường là công dụng của vật phẩm, có thể thỏa mãn một nhu cầu về vật chất hay nhu cầu về tinh thần của con người,

đó có thể là nhu cầu cho tiêu dùng cá nhân hay có thể là nhu cầu tiêu dùng cho sản xuất Giá trị sử dụng của hàng hóa do thuộc tính tự nhiên của yếu tố tham gia cấu thành hàng hóa đó quyết định

Giá trị sử dụng của hàng hóa sức lao động cũng là để thỏa mãn một nhu cầu nào đó của con người Giá trị sử dụng của hàng hóa sức lao động thể hiện ở quá trình tiêu dùng sức lao động, tức là quá trình lao động để sản xuất ra một hàng hóa, một dịch vụ nào đó

Quá trình tiêu dùng sức lao động này khác với hàng hóa thông thường ở chỗ trong quá trình sử dụng hay tiêu dùng hàng hóa thông thường, thì cả giá trị

và giá trị sử dụng của nó sẽ giảm dần và tiêu biến mất dần theo thời gian Trong khi, quá trình tiêu dùng hàng hóa sức lao động lại tạo ra một lượng giá trị mới lớn hơn lượng giá trị của bản thân nó, phần giá trị dôi ra so với giá trị sức lao động được gọi là giá trị thặng dư mà nhà tư bản sẽ chiếm đoạt Đó chính là đặc điểm riêng có của giá trị sử dụng hàng hóa sức lao động Điều này cũng chính là điều kiện quyết định để giải quyết mâu thuẫn của công thức chung của tư bản, làm cho sự xuất hiện của hàng hóa sức lao động trở thành điều kiện để tiền tệ chuyển hóa thành tư bản

4 Giá cả của hàng hóa sức lao động

Tiền công hay tiền công lao động chính là giá cả của hàng hóa sức lao động và biểu hiện bằng tiền của giá trị sức lao động Do đó, cơ sở của tiền công

là giá trị sức lao động

Có hai hình thức tiền công cần phân biệt: tiền công danh nghĩa và tiền công thực tế Tiền công danh nghĩa là tiền công mà người lao động nhận được dưới hình thức tiền tệ Tiền công thực tế là lượng hàng hóa hay dịch vụ mà người lao động mua được bằng tiền công danh nghĩa với mức giá cả hàng hóa và

dịch vụ trên thị trường sau khi đã trừ đi thuế và các khoản trích nộp khác Tiền công thực tế tỷ lệ nghịch với giá cả hàng hóa và dịch vụ

Tiền công là giá cả của sức lao động, nên một mặt nó dựa trên cơ sở giá trị sức lao động, mặt khác, cũng tuân thủ theo các quy luật của thị trường sức lao động Do đó, tiền công phụ thuộc vào các yếu tố thị trường như: quan hệ cung cầu, giá cả hàng hóa và dịch vụ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trên thị trường, các yếu tố chính trị - xã hội, chẳng hạn như sự can thiệp của nhà nước thông qua chính sách tiền công vào sự phát triển và tác động của các tổ chức công đoàn, tổ chức đảng trong các doanh nghiệp

Tiền công không chỉ thuần túy là vấn đề kinh tế, vấn đề lợi ích, mà nó còn

là vấn đề xã hội, liên quan trực tiếp đến chính sách kinh tế vĩ mô của nhà nước Mức tiền công phù hợp sẽ đảm bảo chất lượng cuộc sống của người lao động, giúp thu hút các doanh nghiệp, qua đó thúc đẩy nền kinh tế phát triển bền vững

II Thị trường hàng hóa sức lao động ở Việt Nam hiện nay

1 Khái niệm thị trường hàng hóa sức lao động

Thị trường hàng hóa sức lao động hay còn gọi là thị trường lao động là một bộ phận của hệ thống thị trường, trong đó diễn ra quá trình trao đổi giữa một bên là người lao động tự do và một bên là người có nhu cầu sử dụng lao động Sự trao đổi này được thỏa thuận trên cơ sở mối quan hệ lao động như tiền công, điều kiện làm việc thông qua một hợp đồng làm việc bằng văn bản hay bằng miệng

Hay nói cách khác thị trường lao động là thị trường trong đó có người cần bán sức lao động, cung cấp dịch vụ lao động (người lao động); có người cần mua sức lao động (người sử dụng lao động); có các yếu tố cung - cầu lao động, giá cả sức lao động

2 Thực trạng thị trường hàng hóa sức lao động ở Việt Nam hiện nay

Đảng và Nhà nước ta đã thừa nhận sức lao động là hàng hoá cho nên việc xây dựng thị trường sức lao động là tất yếu Phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là vấn đề cốt lõi, trọng tâm của Đảng ta

Hiện nay nước ta mới bước vào những năm đầu của thời kỳ mới - thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, vì vậy, lao động nước ta mang những sắc thái, đặc thù gắn chặt với trình độ phát triển của quan hệ sản xuất và lực lượng sản xuất Việc phát triển thị trường lao động nước ta trong thời gian qua đã thu được những thành quả nhất định, làm cơ sở cho việc hoàn thiện quan hệ lao động, phát triển kinh tế - xã hội

Với sự tồn tại nhiều hình thức sở hữu khác nhau về tư liệu sản xuất, yêu cầu phát triển đồng bộ các loại thị trường khác nhau đã góp phần phân bổ hợp

lý, nhanh chóng, có hiệu quả các nguồn lực trong nền kinh tế tạo điều kiện cho hàng hoá sức lao động và thị trường lao động Về mặt phát triển kinh tế, Việt Nam đang chuyển từ sản xuất hàng hoá giản đơn lên sản xuất hàng hoá xã hội chủ nghĩa, trong đó có vận dụng những thành tựu của sản xuất hàng hoá tư bản chủ nghĩa Yếu tố cơ bản để phân biệt sản xuất hàng hoá tư bản chủ nghĩa với sản xuất hàng hoá theo định hướng xã hội chủ nghĩa là khả năng phát huy vai trò tạo ra giá trị mới lớn hơn giá trị bản thân của hàng hoá sức lao động Đây là vấn

đề then chốt trong việc vận dụng lý luận hàng hoá sức lao động của C.Mác để có thể xây dựng một quan hệ lao động trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tốt đẹp hơn

2.1 Thực trạng nguồn cung lao động

Cung lao động là tổng nguồn sức lao động do người lao động tự nguyện đem vào quá trình tái sản xuất xã hội Cung lao động được xem xét dưới hai góc

độ là số lượng và chất lượng lao động

Thứ nhất, về số lượng lao động

Nguồn lao động nước ta hết sức dồi dào, đặc biệt là lao động trẻ Theo thống kê của Tổng cục thống kê thì đến hết năm 2020 dân số Việt Nam là trên

97 triệu người Trong đó số người trong độ tuổi lao động là trên 65 triệu người

Lực lượng lao động nước ta khá đông đảo nhưng có sự phân bố không đồng đều giữa các khu vực thành thị và nông thôn; giữa khu vực đồng bằng, ven biển và miền núi; không đồng đều giữa cơ cấu lao động trong các ngành kinh tế Một ví dụ cụ thể, mức độ tham gia lực lượng lao động của dân cư khu vực thành

thị và nông thôn theo thống kê quý IV năm 2020 khác biệt đáng kể, cách biệt 11,9 điểm phần trăm với 66,9% ở thành thị và ở nông thôn là 78,8% Cung về sức lao động ở nước ta đang vượt quá cầu và sẽ còn tiếp tục vượt trong tương lai, điều đó tạo ra một áp lực rất lớn về việc làm cho dân cư Đó là hậu quả của việc bùng nổ dân số ở nước ta vào những năm 2000 Mặt khác, Covid - 19 cũng tác động không nhỏ đến vấn đề lao động trong những năm gần đây

Thứ hai, về chất lượng lao động

Lao động nước ta cần cù, chịu khó, luôn sáng tạo, có tinh thần ham học hỏi, kinh nghiệm tích lũy qua nhiều thế hệ (đặc biệt trong các ngành truyền thống như nông - lâm - ngư nghiệp) Chất lượng lao động ngày càng được nâng cao nhờ những thành tựu phát triển trong văn hóa, giáo dục và y tế Đặc biệt lao động nước ta chủ yếu lao động trẻ, năng động, nhạy bén và tiếp thu nhanh những tiên tiến khoa học kĩ thuật

Tuy nhiên, thị trường lao động nước ta vẫn còn nhiều điểm hạn chế Lực lượng công nhân Việt Nam dù là dồi dào nhưng tay nghề chưa cao lao động chủ yếu bằng cơ bắp, ít lao động trí óc Về tỷ lệ lao động đã qua đào tạo của chúng

ta hiện nay còn rất thấp Theo Tổng cục thống kê quý IV năm 2020 tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo chiếm 76,4%, con số này ở mức rất cao Mặc dù các trung tâm, các trường đào tạo nghề được thành lập nhiều nhưng chất lượng đào tạo chưa đạt chuẩn quốc tế, chương trình giảng dạy không phù hợp, chưa đáp ứng được yêu cầu cho các khu công nghiệp, khu chế xuất và cho xuất khẩu lao động Hơn nữa có một sự chênh lệch rất lớn giữa tỷ lệ lao động đã qua đào tạo giữa thành thị và nông thôn Trong khi ở thành thị là 40,8% thì ở nông thôn chỉ chiếm 16,6% (quý IV năm 2020), cao hơn khoảng 2,5 lần

2.2 Thực trạng cầu lao động

Cầu lao động là nhu cầu về sức lao động của một quốc gia, một địa phương, một ngành hay một doanh nghiệp trong một khoảng thời gian xác định Nhu cầu này thể hiện qua khả năng thuê mướn lao động trên thị trường lao động

Trong thời gian vừa qua do ảnh hưởng của dịch Covid - 19, cầu về lao động đã giảm rõ rệt, nguồn cung lớn nhưng không đủ đáp ứng cầu do nhiều nhà

quản lý từ chối tuyển dụng người lao động không có tay nghề hoặc tay nghề kém dẫn đến tỷ lệ thất nghiệp đang dần tăng lên, điều này tạo nên một gánh nặng rất lớn cho xã hội

Theo Tổng cục thống kê số người thất nghiệp trong độ tuổi lao động 9 tháng năm 2020 là gần 1,2 triệu người, tăng 132,1 nghìn người so với cùng kỳ năm trước Tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động 9 tháng năm 2020 là 2,48%, cao gấp 1,14 lần so với cùng kỳ năm trước Tỷ lệ thiếu việc làm của lao động trong độ tuổi là 2,69%, tăng 1,15 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước, trong đó thiếu việc làm khu vực nông thôn tăng 1,21 điểm phần trăm

2.3 Thị trường xuất khẩu lao động

Nhờ mở cửa hội nhập kinh tế thế giới, thị trường xuất khẩu lao động của Việt Nam đang ngày càng sôi động hơn Theo Cục Quản lý lao động ngoài nước năm 2017, lượng lao động Việt Nam ra nước ngoài làm việc tăng đều trong 10 năm, từ 80.000 lao động/năm (2007) đến năm 2017 lên hơn 120.000 lao động/năm Trong đó, thị trường Đài Loan dẫn đầu về số lượng xuất khẩu lao động với trên 68.000 người Tiếp đến là Nhật Bản, khoảng 40.000 người, tăng 47% so với cùng kỳ năm 2016 Hàn Quốc với gần 8.500 người, tăng 40,9%

Tuy nhiên, kể từ khi dịch Covid bùng phát trên toàn thế giới vào cuối năm

2019, hoạt động đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài bị ảnh hưởng nặng nề Theo báo cáo của Cục Quản lý lao động ngoài nước, tổng số lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài trong năm 2020 là 78.641 lao động (28.786 nữ), đạt 60,5% kế hoạch được giao năm 2020 (130.000 lao động), bằng 112,3%

kế hoạch đã điều chỉnh của năm (70.000 lao động) do ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19 Một số thị trường chính vẫn là: Nhật bản: 38.891 lao động (15.900 nữ); Đài Loan: 34.573 lao động (12.452 nữ); Hàn Quốc: 1.309 lao động (44 nữ); Rumani: 924 lao động (113 nữ); Qatar: 776 lao động

2.4 Vấn đề về chính sách tiền công, tiền lương

Theo C.Mác, tiền công tối thiểu phải đảm bảo tái sản xuất sức lao động, đảm bảo duy trì, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người lao động cùng