Mục lục Mở đầu 3 Chương 1 Khái quát về án lệ trong việc phân định biển giữa các quốc gia 4 1.1 Khái quát về án lệ, phân định biển 4 1.2 Khái quát về án lệ trong việc phân định biển giữa các quốc gia 5 Chương 2 Bình luận một số án lệ trong việc phân định biển giữa các quốc gia .. 6 2.1 Phân định biển giữa Costa Rica và Nicaragua 6 2.2 Phân định biển giữa Ghana và Côte d’lvoire 9 Chương 3 Những kinh nghiệm, bài học cho Việt Nam trong phân định biển 11 Kết luận 13 Tài liệu tham khảo 14 2 Mở đầu Phân định biển là một vấn đề cấp thiết không chỉ riêng với luật biển mà còn với pháp luật quốc tế. Các vùng biển và đại dương là những nguồn tài nguyên, môi trường ngày càng được quan tâm sâu sắc bởi lợi ích kinh tế, chính trị mà nó đem lại. Chính vì thế các vùng biển, vùng vịnh giáp ranh giữa các quốc gia thường xuyên xảy ra những tranh chấp đòi hỏi phải có sự phân định dựa theo những nguyên tắc chung của luật quốc tế. Luật biển với tư cách là một trong những ngành luật quan trọng của hệ thống pháp luật quốc tế bao gồm những nguyên tắc và quy phạm luật quốc tế được thiết lập trên cơ sở thỏa thuận hoặc thực tiễn có trách nhiệm điều chỉnh quy chế pháp lý, hoạt động sử dụng biển và nhất là phân định biển. Trải qua quá trình hình thành và phát triển Luật biển ngày càng hoàn thiện hơn mà tiêu biểu là Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển 1982(UNCLOS). Sự ra đời và phê chuẩn của Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển 1982 bởi các quốc gia đánh dấu một công ước quốc tế giải quyết một cách khá toàn diện những tranh chấp, xung đột về biển đặc biệt là các vùng biển giáp ranh. Tuy nhiên thực tế vẫn còn nhiều những vấn đề phát sinh cần phải giải quyết do những đặc điểm tự nhiên, xã hội đặc thù của các quốc gia. Nhận thấy rằng phân định biển không chỉ là một vấn đề về lợi ích kinh tế mà nó còn ảnh hưởng trực tiếp tới chủ quyền, quyền chủ quyền, tài phán của các quốc gia ven biển và cả sự tự do hàng hải quốc tế. Vậy nên việc lựa chọn đề tài: “Bình luận án lệ trong việc phân định biển giữa các quốc gia trong thời gian vừa qua?” nhằm tìm hiểu về những án lệ trong việc phân định biển đồng thời tìm ra những phương hướng, kinh nghiệm đối với Việt Namcũng là một quốc gia ven biển Đông vốn là một vùng biển có nhiều sự tranh chấp giữa nhiều quốc gia. Bài tiểu luận ngoài phần mở đầu và kết luận bao gồm ba phần chính: Chương 1 Khái quát về án lệ trong việc phân định biển giữa các quốc gia Chương 2 Bình luận một số án lệ trong việc phân định biển giữa các quốc gia Chương 3 Những kinh nghiệm, bài học cho Việt Nam trong phân định biển 3 Chương 1 Khái quát về án lệ trong việc phân định biển giữa các quốc gia 1.1 Khái quát về án lệ, phân định biển Án lệ là một nguồn luật quan trọng trong hệ thống pháp luật nhất là với những nước theo hệ thống pháp luật Common Law. Tuy nhiên không vì thế mà vai trò án lệ không được coi trọng ở các quốc gia Civil Law, ở Việt Nam với bối cảnh hội nhập thì những án lệ đã được công bố, sử dụng nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật. Án lệ có thể hiểu đơn giản là những quyết định, lập luận của tòa án đưa ra và được nhà nước thừa nhận làm cơ sở để giải quyết những vụ việc có nội dung, tình tiết tương tự. Về mặt hình thức ở Việt Nam, án lệ chưa được coi là một nguồn luật chính thức tuy nhiên với hiệu lực ràng buộc về hiệu lực nên án lệ được coi như là văn bản quy phạm pháp luật. Vậy nên án lệ chính là những căn cứ giải quyết những vụ việc trong tương lai dựa trên những nguyên tắc bắt buộc chung. Trong hệ thống pháp luật quốc tế án lệ có tác động cực kỳ to lớn và làm sáng tỏ thêm những vấn đề trong luật quốc tế. Phân định biển là một khái niệm pháp lý nhằm xác định ranh giới các vùng biển những vùng biển này có thể chồng lấn giữa các quốc gia có vùng biển liền kề hoặc đối diện. Theo phán quyết của Tòa án Công lý quốc tế trong việc phân định thềm lục địa Biển Aegean giữa Hy Lạp và Thổ Nhĩ Kỳ năm 1978 đã thể hiện việc phân định biển chính là vạch một con đường chính xác hoặc nhiều con đường chính xác nơi gặp nhau của các vùng không gian tại đó thực hiện chủ quyền và quyền chủ quyền tương ứng của hai hoặc nhiều quốc gia trong trường hợp các vùng biển chồng lấn. Như vậy có thể hiểu phân định biển là một hoạt động mang tính quốc tế, nhằm hoạch định đường biên giới biển (nội thủy, lãnh hải), ranh giới biển (vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa) giữa hai hay nhiều 4 quốc gia có bờ biển đối diện hay tiếp giáp nhau thông qua đàm phán trung gian hoặc các cơ chế tài phán quốc tế1. 1.2 Khái quát về án lệ trong việc phân định biển giữa các quốc gia Án lệ không phải nguồn chính trong luật quốc tế mà chỉ là các quyết định của cơ quan tài phán như tòa án hay trọng tài quốc tế về những vấn đề cụ thể nhất là trong việc phân định các vùng biển. Dù vậy các quyết định này có sự tác động không chỉ với các quốc gia tham gia vụ kiện mà còn cả với các quốc gia không tham gia. Những quyết định này còn đóng vai trò giải thích những khái niệm, quy tắc chung chung chưa rõ ràng nhằm định hình và áp dụng trong các vụ việc sau này. Các phán quyết sau này thường căn cứ vào những án lệ đã có từ trước để xác định những quy tắc. Vì vậy, chúng là những nguồn bổ trợ để xác định các quy tắc luật2. Điều này thể hiện rõ trong những án lệ như vụ Eo biển Corfou năm 1946, khái niệm eo biển quốc tế đã được làm rõ và nguyên tắc qua lại không gây hại. Những án lệ này giúp cho những khái niệm trong pháp luật quốc tế được làm rõ mà còn là cơ sở để các quốc gia bảo vệ chủ quyền biển, đảo của mình. Đồng thời tạo tiền đề pháp lý, quy phạm mới của luật quốc tế và có tác động tích cực đến quan niệm, cách ứng xử của chủ thể quan hệ pháp luật quốc tế, có tác dụng bổ sung nhất định những khiếm khuyết của luật quốc tế3. Trong phạm vi bài tiểu luận này tập trung phân tích hai án lệ về phân định biển do những cơ quan tài phán quốc tế khác nhau xử lý bao gồm: Phân định biển giữa Costa Rica và Nicaragua do Tòa ICJ(International Court of Justice) xử lý, Phân định biển giữa Ghana và Côte d’lvoire do Tòa ITLOS(International Tribunal for the Law of the Sea) xử lý. Các án lệ trên đều nhằm giải quyết việc phân định lãnh hải giữa các quốc gia và được xử lý bởi những Tòa án quốc tế khác nhau nhưng vẫn tuân theo những quy tắc chung của luật quốc tế. 1Nguyễn Đức Phú, Nguyên tắc cơ bản trong phân định biển và lập trường của Việt Nam 2Nguyễn Hồng Thao, Tòa án Công lý quốc tế, NXB Chính trị Quốc gia,(2000) 3PGS.TS Nguyễn Bá Diến, Giáo trình Công pháp quốc tế (2013) 5 Chương 2 Bình luận một số án lệ trong việc phân định biển giữa các quốc gia 2.1 Phân định biển giữa Costa Rica và Nicaragua Tòa án Công lý quốc tế(ICJ) là cơ quan tài phán chính của Liên Hợp Quốc theo Điều 92 Hiến chương Liên Hợp Quốc và hoạt động theo Quy chế Tòa án Công lý quốc tế. Tóm tắt nội dung vụ kiện: Ngày 25 tháng 2 năm 2014, Costa Rica khởi kiện với Nicaragua liên quan đến việc phân định vùng biển của hai quốc gia này ở hai khu vực Biển Caribe và Thái Bình Dương. Điều này khởi nguồn từ phía Costa Rica cho rằng phía Nicaragua khai thác dầu khí tại vùng biển rộng 35.000 km2 của mình và từ chối đàm phán về biên giới trên biển. Vậy nên Costa Rica yêu cầu Tòa án xác định toàn bộ đường biên giới trên biển giữa tất cả các khu vực biển liên quan đến Costa Rica và Nicaragua ở Biển Caribe. và ởThái Bình Dương, trên cơ sở luật pháp quốc tế.Sau khoảng thời gian dài xác định tình trạng thực tế và tố tụng nhằm giải quyết tranh chấp giữa hai quốc gia, Tòa án Công lý quốc tế đã đưa ra phán quyết cuối cùng. Theo phán quyết, xác định đường biên giới biển duy nhất giữa Costa Rica và Nicaragua ở Biển Caribe sẽ tuân theo lộ trình quy định tại khoản 106 và 158 của Phán quyết, và ranh giới biển giữa Costa Rica và Nicaragua ở Thái Bình Dương sẽ tuân theo lộ trình được quy định trong các khoản 175 và 201 của Phán quyết4. 4International Court of Justice, Maritime Delimitation in the Caribbean Sea and the Pacific Ocean (Costa Rica v. Nicaragua) 6 Điều đặc biệt ở án lệ này chính là việc phân định biển của hai quốc gia ở hai vùng biển riêng biệt là Biển Caribe và Thái Bình Dương. Với việc phân định trên hai vùng biển trên và đặc điểm địa hình phức tạp, Tòa án Công lý quốc tế thực hiện việc phân định biển thông qua việc phân định lãnh hải và vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa. Đầu tiên về phân định lãnh hải khi hai quốc gia có bờ biển liền kề hoặc đối diện nhau cần phải xác định đường trung tuyến mà không bên nào được mở rộng lãnh hải vượt quá đường trung tuyến đó theo Điều 15Công ước Luật Biển 1982. Nhưng việc xác định đường trung tuyến giữa hai quốc gia này cũng gặp khó khăn do điểm bắt đầu của đường trung tuyến là một bãi cát dẫn đến sự không ổn định nên phải lựa chọn địa điểm mới. Điểm bắt đầu mới này tuy cố định nhưng đường từ điểm đó đến điểm gần nhất trên bãi cát được coi là di động. Tiếp theo là việc Nicaragua có một đầm nhỏ nằm bên trong Costa Rica nhưng lại giáp với biển Caribe bởi một dải cát cũng không có tính ổn định. Vậy nên Tòa không công nhận lãnh hải cho vùng lãnh thổ này vì nó không có lợi ích lớn cho phía Nicaragua mà còn làm chia cắt lãnh hải của Costa Rica. 7 Điều này có phần chưa hợp lý, rõ ràng xong phù hợp với lợi ích chung của cả hai quốc gia về việc đầm nhỏ đó có thực sự tạo ra một vùng lãnh hải hay không. Tiếp theo là việc phân định vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa với cơ sở pháp lý là Điều 74 và Điều 83 của Công ước Luật Biển 1982. Việc xác định đường phân định tạm thời dựa trên những đặc điểm đặc biệt của vùng biển hai nước. Về vùng biển Caribe là một vùng biển có sự chồng lấn về vùng biển giữa các quốc gia và có một số đường phân định được vạch ra trong các án lệ trước đó như đường phân định biển giữa Nicaragua và Colombia năm 2012 và đường phân định biển giữa Costa Rica và Panama năm 1980. Điều này dẫn đến nguyên tắc rằng phán quyết của Tòa chỉ có hiệu lực với hai bên tham gia mà không tác động đến bên thứ ba dù sau này có thể đề cập đến trong vụ việc khác. Đồng thời khẳng định việc phân định biển giữa hai bên tham gia không bao gồm vùng biển đã được phân định hoặc ký kết hiệp ước của bên thứ ba với bất kỳ một trong hai bên tham gia vụ kiện. Cuối cùng theo Điều 121 Chế độ các đảo, Tòa thừa nhận nhóm đảo Corn Islands có đầy đủ những điều kiện để có vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa. Đánh giá về phán quyết của Tòa án công lý quốc tế: phù hợp với luật pháp quốc tế đồng thời thể hiện những điểm mới và là một án lệ điển hình trong việc phân định biển giữa hai quốc gia ở hai vùng biển khác nhau. Tuy vậy việc phân định biển ở hai vùng biển khác nhau này cũng giống như việc phân định một vùng biển chồng lấn giữa hai quốc gia, sự khó khăn có lẽ là việc điểm bắt đầu của đường trung tuyến là một điểm không cố định cần phải xác định một điểm bắt đầu khác. Về phân định vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa nhất là trong những vùng biển nửa kín như vùng biển Caribe cần giới hạn phán quyết phân định của các bên tham gia không ràng buộc với bên thứ ba tránh sự tranh chấp, chồng chéo mới giữa các phán quyết và hiệp định. Tuy vậy vẫn còn vấn đề cần đặt ra là xác định vùng lãnh hải cho phần lãnh thổ trong nước khác. Liệu cần có cơ chế xác định rõ ràng về các yếu tố như diện tích, tính giáp biển nhằm thể hiện vùng biển của phần lãnh thổ này có được thừa nhận hay không?
Trang 1KHOA LUẬT - ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN
CÔNG PHÁP QUỐC TẾ BÌNH LUẬN ÁN LỆ TRONG VIỆC PHÂN ĐỊNH BIỂN
GIỮA CÁC QUỐC GIA TRONG THỜI GIAN VỪA QUA?
Trang 2Mục lục
Mở đầu 3
Chương 1 Khái quát về án lệ trong việc phân định biển giữa các quốc gia 4
1.1 Khái quát về án lệ, phân định biển 4
1.2 Khái quát về án lệ trong việc phân định biển giữa các quốc gia 5
Chương 2 Bình luận một số án lệ trong việc phân định biển giữa các quốc gia 6
2.1 Phân định biển giữa Costa Rica và Nicaragua 6
2.2 Phân định biển giữa Ghana và Côte d’lvoire 9
Chương 3 Những kinh nghiệm, bài học cho Việt Nam trong phân định biển 11
Kết luận 13
Tài liệu tham khảo 14
Trang 3Mở đầu
Phân định biển là một vấn đề cấp thiết không chỉ riêng với luật biển mà còn với pháp luật quốc tế Các vùng biển và đại dương là những nguồn tài
nguyên, môi trường ngày càng được quan tâm sâu sắc bởi lợi ích kinh tế, chính trị mà nó đem lại Chính vì thế các vùng biển, vùng vịnh giáp ranh giữa các quốc gia thường xuyên xảy ra những tranh chấp đòi hỏi phải có sự phân định dựa theo những nguyên tắc chung của luật quốc tế Luật biển với tư cách là một trong những ngành luật quan trọng của hệ thống pháp luật quốc tế bao gồm những nguyên tắc và quy phạm luật quốc tế được thiết lập trên cơ sở thỏa thuận hoặc thực tiễn có trách nhiệm điều chỉnh quy chế pháp lý, hoạt động sử dụng biển và nhất là phân định biển Trải qua quá trình hình thành và phát triển Luật biển ngày càng hoàn thiện hơn mà tiêu biểu là Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển 1982(UNCLOS) Sự ra đời và phê chuẩn của Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển 1982 bởi các quốc gia đánh dấu một công ước quốc tế giải quyết một cách khá toàn diện những tranh chấp, xung đột về biển đặc biệt là các vùng biển giáp ranh Tuy nhiên thực tế vẫn còn nhiều những vấn đề phát sinh cần phải giải quyết do những đặc điểm tự nhiên, xã hội đặc thù của các quốc gia Nhận thấy rằng phân định biển không chỉ là một vấn đề về lợi ích kinh tế mà nó còn ảnh hưởng trực tiếp tới chủ quyền, quyền chủ quyền, tài phán của các quốc gia ven biển và cả sự tự do hàng hải quốc tế Vậy nên việc lựa chọn đề tài: “Bình luận án
lệ trong việc phân định biển giữa các quốc gia trong thời gian vừa qua?” nhằm tìm hiểu về những án lệ trong việc phân định biển đồng thời tìm ra những
phương hướng, kinh nghiệm đối với Việt Nam-cũng là một quốc gia ven biển Đông vốn là một vùng biển có nhiều sự tranh chấp giữa nhiều quốc gia Bài tiểu luận ngoài phần mở đầu và kết luận bao gồm ba phần chính:
Chương 1 Khái quát về án lệ trong việc phân định biển giữa các quốc gia
Chương 2 Bình luận một số án lệ trong việc phân định biển giữa các quốc gia Chương 3 Những kinh nghiệm, bài học cho Việt Nam trong phân định biển
Trang 4Chương 1 Khái quát về án lệ trong việc phân định biển giữa các quốc gia
1.1 Khái quát về án lệ, phân định biển
Án lệ là một nguồn luật quan trọng trong hệ thống pháp luật nhất là với những nước theo hệ thống pháp luật Common Law Tuy nhiên không vì thế mà vai trò
án lệ không được coi trọng ở các quốc gia Civil Law, ở Việt Nam với bối cảnh hội nhập thì những án lệ đã được công bố, sử dụng nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật Án lệ có thể hiểu đơn giản là những quyết định, lập luận của tòa án đưa ra và được nhà nước thừa nhận làm cơ sở để giải quyết những vụ việc có nội dung, tình tiết tương tự Về mặt hình thức ở Việt Nam, án lệ chưa được coi là một nguồn luật chính thức tuy nhiên với hiệu lực ràng buộc về hiệu lực nên án lệ được coi như là văn bản quy phạm pháp luật Vậy nên án lệ chính là những căn
cứ giải quyết những vụ việc trong tương lai dựa trên những nguyên tắc bắt buộc chung Trong hệ thống pháp luật quốc tế án lệ có tác động cực kỳ to lớn và làm sáng tỏ thêm những vấn đề trong luật quốc tế
Phân định biển là một khái niệm pháp lý nhằm xác định ranh giới các vùng biển những vùng biển này có thể chồng lấn giữa các quốc gia có vùng biển liền kề hoặc đối diện Theo phán quyết của Tòa án Công lý quốc tế trong việc phân định thềm lục địa Biển Aegean giữa Hy Lạp và Thổ Nhĩ Kỳ năm 1978 đã thể hiện việc phân định biển chính là vạch một con đường chính xác hoặc nhiều con đường chính xác nơi gặp nhau của các vùng không gian tại đó thực hiện chủ quyền và quyền chủ quyền tương ứng của hai hoặc nhiều quốc gia trong trường hợp các vùng biển chồng lấn Như vậy có thể hiểu phân định biển là một hoạt động mang tính quốc tế, nhằm hoạch định đường biên giới biển (nội thủy, lãnh hải), ranh giới biển (vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa) giữa hai hay nhiều
Trang 5quốc gia có bờ biển đối diện hay tiếp giáp nhau thông qua đàm phán trung gian hoặc các cơ chế tài phán quốc tế1
1.2 Khái quát về án lệ trong việc phân định biển giữa các quốc gia
Án lệ không phải nguồn chính trong luật quốc tế mà chỉ là các quyết định của cơ quan tài phán như tòa án hay trọng tài quốc tế về những vấn đề cụ thể nhất là trong việc phân định các vùng biển Dù vậy các quyết định này có sự tác động không chỉ với các quốc gia tham gia vụ kiện mà còn cả với các quốc gia không tham gia Những quyết định này còn đóng vai trò giải thích những khái niệm, quy tắc chung chung chưa rõ ràng nhằm định hình và áp dụng trong các
vụ việc sau này Các phán quyết sau này thường căn cứ vào những án lệ đã có từ trước để xác định những quy tắc Vì vậy, chúng là những nguồn bổ trợ để xác định các quy tắc luật2 Điều này thể hiện rõ trong những án lệ như vụ Eo biển Corfou năm 1946, khái niệm eo biển quốc tế đã được làm rõ và nguyên tắc qua lại không gây hại Những án lệ này giúp cho những khái niệm trong pháp luật quốc tế được làm rõ mà còn là cơ sở để các quốc gia bảo vệ chủ quyền biển, đảo của mình Đồng thời tạo tiền đề pháp lý, quy phạm mới của luật quốc tế và có tác động tích cực đến quan niệm, cách ứng xử của chủ thể quan hệ pháp luật quốc tế, có tác dụng bổ sung nhất định những khiếm khuyết của luật quốc tế3 Trong phạm vi bài tiểu luận này tập trung phân tích hai án lệ về phân định biển
do những cơ quan tài phán quốc tế khác nhau xử lý bao gồm: Phân định biển giữa Costa Rica và Nicaragua do Tòa ICJ(International Court of Justice) xử lý, Phân định biển giữa Ghana và Côte d’lvoire do Tòa ITLOS(International
Tribunal for the Law of the Sea) xử lý Các án lệ trên đều nhằm giải quyết việc phân định lãnh hải giữa các quốc gia và được xử lý bởi những Tòa án quốc tế khác nhau nhưng vẫn tuân theo những quy tắc chung của luật quốc tế
1 Nguyễn Đức Phú, Nguyên tắc cơ bản trong phân định biển và lập trường của Việt Nam
2 Nguyễn Hồng Thao, Tòa án Công lý quốc tế, NXB Chính trị Quốc gia,(2000)
3 PGS.TS Nguyễn Bá Diến, Giáo trình Công pháp quốc tế (2013)
Trang 6Chương 2 Bình luận một số án lệ trong việc phân định
biển giữa các quốc gia
2.1 Phân định biển giữa Costa Rica và Nicaragua
Tòa án Công lý quốc tế(ICJ) là cơ quan tài phán chính của Liên Hợp Quốc theo Điều 92 Hiến chương Liên Hợp Quốc và hoạt động theo Quy chế Tòa
án Công lý quốc tế Tóm tắt nội dung vụ kiện: Ngày 25 tháng 2 năm 2014, Costa Rica khởi kiện với Nicaragua liên quan đến việc phân định vùng biển của hai quốc gia này ở hai khu vực Biển Caribe và Thái Bình Dương Điều này khởi nguồn từ phía Costa Rica cho rằng phía Nicaragua khai thác dầu khí tại vùng biển rộng 35.000 km2 của mình và từ chối đàm phán về biên giới trên biển Vậy nên Costa Rica yêu cầu Tòa án xác định toàn bộ đường biên giới trên biển giữa tất cả các khu vực biển liên quan đến Costa Rica và Nicaragua ở Biển Caribe và
ở Thái Bình Dương, trên cơ sở luật pháp quốc tế.Sau khoảng thời gian dài xác định tình trạng thực tế và tố tụng nhằm giải quyết tranh chấp giữa hai quốc gia, Tòa án Công lý quốc tế đã đưa ra phán quyết cuối cùng Theo phán quyết, xác định đường biên giới biển duy nhất giữa Costa Rica và Nicaragua ở Biển Caribe
sẽ tuân theo lộ trình quy định tại khoản 106 và 158 của Phán quyết, và ranh giới biển giữa Costa Rica và Nicaragua ở Thái Bình Dương sẽ tuân theo lộ trình được quy định trong các khoản 175 và 201 của Phán quyết4
4 International Court of Justice, Maritime Delimitation in the Caribbean Sea and the Pacific Ocean (Costa Rica v Nicaragua)
Trang 7Điều đặc biệt ở án lệ này chính là việc phân định biển của hai quốc gia ở hai vùng biển riêng biệt là Biển Caribe và Thái Bình Dương Với việc phân định trên hai vùng biển trên và đặc điểm địa hình phức tạp, Tòa án Công lý quốc tế thực hiện việc phân định biển thông qua việc phân định lãnh hải và vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa Đầu tiên về phân định lãnh hải khi hai quốc gia
có bờ biển liền kề hoặc đối diện nhau cần phải xác định đường trung tuyến mà không bên nào được mở rộng lãnh hải vượt quá đường trung tuyến đó theo Điều
15 Công ước Luật Biển 1982 Nhưng việc xác định đường trung tuyến giữa hai quốc gia này cũng gặp khó khăn do điểm bắt đầu của đường trung tuyến là một bãi cát dẫn đến sự không ổn định nên phải lựa chọn địa điểm mới Điểm bắt đầu mới này tuy cố định nhưng đường từ điểm đó đến điểm gần nhất trên bãi cát được coi là di động Tiếp theo là việc Nicaragua có một đầm nhỏ nằm bên trong Costa Rica nhưng lại giáp với biển Caribe bởi một dải cát cũng không có tính ổn định Vậy nên Tòa không công nhận lãnh hải cho vùng lãnh thổ này vì nó không
có lợi ích lớn cho phía Nicaragua mà còn làm chia cắt lãnh hải của Costa Rica
Trang 8Điều này có phần chưa hợp lý, rõ ràng xong phù hợp với lợi ích chung của cả hai quốc gia về việc đầm nhỏ đó có thực sự tạo ra một vùng lãnh hải hay không Tiếp theo là việc phân định vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa với cơ sở pháp lý là Điều 74 và Điều 83 của Công ước Luật Biển 1982 Việc xác định đường phân định tạm thời dựa trên những đặc điểm đặc biệt của vùng biển hai nước Về vùng biển Caribe là một vùng biển có sự chồng lấn về vùng biển giữa các quốc gia và có một số đường phân định được vạch ra trong các án lệ trước
đó như đường phân định biển giữa Nicaragua và Colombia năm 2012 và đường phân định biển giữa Costa Rica và Panama năm 1980 Điều này dẫn đến nguyên tắc rằng phán quyết của Tòa chỉ có hiệu lực với hai bên tham gia mà không tác động đến bên thứ ba dù sau này có thể đề cập đến trong vụ việc khác Đồng thời khẳng định việc phân định biển giữa hai bên tham gia không bao gồm vùng biển
đã được phân định hoặc ký kết hiệp ước của bên thứ ba với bất kỳ một trong hai bên tham gia vụ kiện Cuối cùng theo Điều 121 Chế độ các đảo, Tòa thừa nhận nhóm đảo Corn Islands có đầy đủ những điều kiện để có vùng đặc quyền kinh tế
và thềm lục địa
Đánh giá về phán quyết của Tòa án công lý quốc tế: phù hợp với luật pháp quốc
tế đồng thời thể hiện những điểm mới và là một án lệ điển hình trong việc phân định biển giữa hai quốc gia ở hai vùng biển khác nhau Tuy vậy việc phân định biển ở hai vùng biển khác nhau này cũng giống như việc phân định một vùng biển chồng lấn giữa hai quốc gia, sự khó khăn có lẽ là việc điểm bắt đầu của đường trung tuyến là một điểm không cố định cần phải xác định một điểm bắt đầu khác Về phân định vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa nhất là trong những vùng biển nửa kín như vùng biển Caribe cần giới hạn phán quyết phân định của các bên tham gia không ràng buộc với bên thứ ba tránh sự tranh chấp, chồng chéo mới giữa các phán quyết và hiệp định Tuy vậy vẫn còn vấn đề cần đặt ra là xác định vùng lãnh hải cho phần lãnh thổ trong nước khác Liệu cần có
cơ chế xác định rõ ràng về các yếu tố như diện tích, tính giáp biển nhằm thể hiện vùng biển của phần lãnh thổ này có được thừa nhận hay không?
Trang 92.2 Phân định biển giữa Ghana và Côte d’lvoire
Tòa án Luật Biển Quốc tế (ITLOS) là một tòa án được thành lập dựa trên Công ước Luật Biển năm 1982 (UNCLOS) Việc phân định biển giữa Ghana và Côte d’lvoire được sự đồng ý của cả hai bên giao cho Tòa ITLOS xét xử theo thủ tục đặc biệt theo Điều 15 của Quy chế Tòa ITLOS Tóm tắt nội dung vụ kiện: Cả hai nước Ghana và Côte d’lvoire có vùng biển liền kề nhau và trong khu vực rộng 198,723km2 cần phân định không có bất kỳ hòn đảo nào.Phía Ghana yêu cầu phân định lãnh hải, đặc quyền kinh tế và thềm lục địa dựa trên cơ
sở là hai nước chưa có thỏa thuận phân định và được sự đồng ý của Viện đặc biệt Sau đó hai bên tiếp tục đồng ý trong việc phân định các vùng chống lấn bằng một đường phân định duy nhất dù có sự khác nhau trong việc phân định lãnh hải và phân định vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa
Trang 10Trong vụ việc này hai bên có sự bất đồng về phương pháp phân định biển
về phía Ghana là phương pháp đường trung tuyến còn phía Côte d’lvoire là phương pháp đường phân giác Sự bất đồng này cũng có thể xuất phát từ việc trong Công ước Luật biển 1982 không quy định phương pháp nào cụ thể hay việc ưu tiên sử dụng phương pháp nào trong việc phân định biển Tuy vậy Viện đặc biệt cho rằng phương pháp đường trung tuyến là phương pháp phổ biến và được ưu tiên do phương pháp đường phân giác chỉ sử dụng trong những trường hợp đặc biệt mà đường trung tuyến không phân định được Tiếp theo là việc phân định thềm lục địa vượt quá 200 hải lý giữa hai quốc gia trên Khoản 8 Điều
76 Công ước Luật Biển 1982 quy định rằng Quốc gia ven biển thông báo những thông tin về ranh giới các thềm lục địa của mình, khi thềm này mở rộng quá 200 hải lý kể từ đường cơ sở dùng để tính chiều rộng lãnh hải, cho ủy ban ranh giới thềm lục địa được thành lập theo Phụ lục II, trên cơ sở sự đại diện công bằng về địa lý Ủy ban gửi cho các quốc gia ven biển những kiến nghị về các vấn đề liên quan đến việc ấn định ranh giới ngoài thềm lục địa của họ Các ranh giới do một quốc gia ven biển ấn định trên cơ sở các kiến nghị đó là dứt khoát và có tính chất bắt buộc Tuy vậy trong trường hợp này Uỷ ban Ranh giới thềm lục địa mới chỉ đưa ra khuyến nghị cho phía Ghana còn phía Côte d’lvoire thì mới đệ trình nên chưa đưa ra khuyến nghị Sau khi cân nhắc đặc điểm địa lí với sự tương quan giống nhau giữa hai quốc gia về thềm lục địa kéo dài, Viên đặc biệt quyết định phân định thềm lục địa mở rộng.mà không cần đợi sự khuyến nghị của này
Uỷ ban Ranh giới thềm lục địa với Côte d’lvoire Đồng thời khẳng định chức năng khác nhau giữa Viện đặc biệt và Uỷ ban Ranh giới thềm lục địa do chức năng của Viện là phân định thềm lục địa khác với ranh giới ngoài thềm lục địa5
Đánh giá về phán quyết của Viện đặc biệt thuộc Tòa án Luật Biển Quốc
tế về việc phân định biển giữa Ghana và Côte d’lvoire là hoàn toàn phù hợp với nguyên tắc công bằng, minh bạch và dự đoán được Điều này được thể hiện rõ ở
5 International Tribunal for the Law of the Sea, Dispute concerning delimitation of the maritime
boundary between Ghana and Côte d'Ivoire in the Atlantic Ocean (Ghana/Côte d'Ivoire)
Trang 11việc lựa chọn phương pháp phân định biển giữa Ghana và Côte d’lvoire bằng phương pháp đường trung tuyến Án lệ này là một án lệ phân định lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa phức tạp không ở việc phân định mà ở việc lựa chọn phương pháp Viện đặc biệt từ chối phương pháp đường phân giác của phía Côte d’lvoire một lần nữa khẳng định phương pháp phân định biển trong các án lệ về phân định biển Không chỉ vậy án lệ này còn cho thấy vai trò của các cơ quan tài phán quốc tế trong việc phân định thềm lục địa vượt quá
200 hải lý Đồng thời phân biệt chức năng của các cơ quan tài phán quốc tế đối với Uỷ ban Ranh giới thềm lục địa và cho thấy thẩm quyền đầy đủ của các cơ quan này trong việc phân định thềm lục địa vượt quá 200 hải lý phù hợp với Công ước Luật biển 1982
Chương 3 Những kinh nghiệm, bài học cho Việt Nam
trong phân định biển
Những án lệ trên đã cho thấy những kinh nghiệm quý giá đối với Việt Nam trong vấn đề phân định biển Án lệ Phân định biển giữa Ghana và Côte d’lvoire cho thấy sự quan trọng trong phương pháp phân định biển Đồng thời là cách thức tiến hành phân định vùng thềm lục địa vượt quá 200 hải lý của cơ quan tài phán quốc tế Trong khi đó án lệ Phân định biển giữa Costa Rica và Nicaragua lại có nhiều nét tương đồng với Việt Nam Đầu tiên là việc phân định biển đối với những vùng biển khác nhau có thể suy rộng ra là việc phân định Vịnh Bắc Bộ với Trung Quốc hay phân định ở Vịnh Thái Lan Không chỉ vậy giống như vùng biển Caribe thì vùng Biển Đông cũng là những vùng biển nửa kín và có sự chồng lấn về vùng biển của nhiều quốc gia Việc ở trong vùng biển nửa kín và có nhiều sự chồng lấn như này có thể dựa vào phán quyết của Tòa án công lý quốc tế để phân biệt đường phân định giữa Việt Nam và Thái Lan, giữa Việt Nam và Indonesia chỉ có sự ràng buộc pháp lý song phương mà không bao gồm các quốc gia thứ ba có vùng biển chồng lấn lên vùng đã được phân định