Đề bài hình thức nhà nước là gì căn cứ quy định của pháp luật việt nam, xác định hình thức nhà nước chxhcn việt nam

Thứ nhất, hình thức chính thể là cách thức và trình tự thành lập cơ quan cao nhất của quyền lực nhà nước, xác lập mối quan hệ giữa cơ quan đó với cơ quan cấp cao khác và với nhân dân, ba

TRƯỜNG ĐẠI HỌC PHENIKAA KHOA KHOA HỌC CƠ BẢN

⸎⸎⸎⸎⸎

BÀI TẬP LỚN KẾT THÚC HỌC PHẦN : PHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG

Đề bài: “Hình thức nhà nước là gì? Căn cứ quy định của pháp luật Việt Nam, xác

định hình thức Nhà nước CHXHCN Việt Nam ? ”

Mã số: 29

Sinh viên : TRẦN TRỌNG ĐÀI

HÀ NỘI, THÁNG 10/2021

MỤC LỤC

Trang

A MỞ ĐẦU - 1

-B NỘI DUNG - 1

I TỔNG QUAN VỀ NHÀ NƯỚC VÀ HÌNH THỨC NHÀ NƯỚC 1

-1 Nguồn gốc nhà nước và các hình thức nhà nước 1

-II TỔNG QUAN VỀ NHÀ NƯỚC CHXHCN VIỆT NAM VÀ HÌNH THỨC NHÀ NƯỚC CHXHCN VIỆT NAM - 3

-2.2 Hình thức cấu trúc Nhà nước CHXHCN Việt Nam 8

-C KẾT LUẬN - 9

-A MỞ ĐẦU

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Leenin: việc giành chính quyền là vấn

đề khó, việc giữ chính quyền, củng cố và phát huy hiệu lực của chính quyền lại càng khó hơn Vì vậy, sau khi cách mạng vô sản ( cách mạng XHCN ) đã giành được chính quyền thì việc giai cấp vô sản lựa chọn và áp dụng một hình thức NN phù hợp là một vấn đề rất cơ bản – có ý nghĩa quyết định đối với việc xây dựng và tăng cường sức mạnh hiệu lực của nhà nước Do đó, tôi xin nghiên cứu, tìm hiểu về hình thức nhà nước và từ cơ sở lý luận về hình thức nhà nước và căn cứ pháp lý để phân tích hình thức nhà nước CHXHCN Việt Nam

B NỘI DUNG

I TỔNG QUAN VỀ NHÀ NƯỚC VÀ HÌNH THỨC NHÀ NƯỚC

1 Nguồn gốc n hà nước và các hình thức n hà nước

1.1 Nguồn gốc của nhà nước

Bản chất của nhà nước:

Nhà nước chỉ sinh ra và tồn tại trong xã hội có giai cấp do đó nhà nước luôn mang bản chất giai cấp sâu sắc Bản chất này thể hiện trước hết ở chỗ nhà nước là một bộ máy cưỡng chế đặc biệt nằm trong tay giai cấp cầm quyền, là công cụ để duy trì sự thống trị giai cấp và bảo vệ quyền lợi của giai cấp cầm quyền, thiết lập

và duy trì trật tự xã hội

Nhà nước mang bản chất xã hội Ngoài việc thực hiện các chức năng trên, nhà nước còn phải giải quyết tất cả các vấn đề khác nảy sinh trong xã hội

Khái niệm Nhà nước: Nhà nước là một tổ chức đặc biệt của quyền lực chính trị, một bộ máy chuyên làm nhiệm vụ cưỡng chế và thực hiện các chức năng quản lý

đặc biệt nhằm duy trì trật tự xã hội, thực hiện mục đích bảo vệ địa vị của giai cấp thống trị trong xã hội

1.2 Hình thức nhà nước

Hình thức nhà nước là cách thức tổ chức và phương pháp thực hiện quyền lực nhà nước của giai cấp thống trị, bao gồm ba yếu tố: hình thức chính thể, hình thức cấu trúc nhà nước và chế độ chính trị

Thứ nhất, hình thức chính thể là cách thức và trình tự thành lập cơ quan cao

nhất của quyền lực nhà nước, xác lập mối quan hệ giữa cơ quan đó với cơ quan cấp cao khác và với nhân dân, bao gồm: chính thể quân chủ và chính thể cộng hòa Chính thể quân chủ là hình thức trong đó quyền lực nhà nước cao nhất tập trung toàn bộ hay tập trung chủ yếu trong tay một người đứng đầu nhà nước và chỉ được chuyển giao theo nguyên tắc thừa kế, truyền ngôi Chính thể quân chủ có hai hình thức cơ bản là quân chủ chuyên chế (tuyệt đối) và quân chủ hạn chế (tương đối), riêng chính thể quân chủ hạn chế lại có ba biến dạng là quân chủ đại diện đẳng cấp, quân chủ nhị hợp (nhị nguyên) và quân chủ đại nghị (nghị viện) Chính thể cộng hòa là hình thức trong đó quyền lực nhà nước cao nhất do một cơ quan được bầu ra trong một thời hạn nhất định nắm giữ Trong chính thể này, quyền lực cao nhất của nhà nước được trao cho một hoặc một số cơ quan chủ yếu bằng con đường bầu cử Hiến pháp của các nước có chính thể này đều quy định

rõ trình tự, thủ tục để thành lập các cơ quan đó Tuỳ theo đối tượng được hưởng quyền bầu cử và ứng cử vào cơ quan tối cao của quyền lực nhà nước mà chính thể cộng hoà có các dạng cơ bản là cộng hòa quý tộc và cộng hòa dân chủ Trong đó, cộng hoà quý tộc là chính thể mà quyền bầu cử và được bầu vào cơ quan tối cao của quyền lực nhà nước chỉ thuộc về tầng lớp quý tộc Chính thể này chủ yếu tồn tại ở một số nhà nước chủ nô như Spart, La Mã…Còn cộng hoà dân chủ là chính thể mà về mặt pháp lý, quyền bầu cử và ứng cử vào cơ quan tối cao của quyền lực

2

nhà nước thuộc về mọi công dân khi có đủ những điều kiện luật định Chính thể này có nhiều dạng tuỳ theo từng kiểu nhà nước như cộng hòa chủ nô, cộng hòa phong kiến, cộng hòa tư sản và cộng hòa xã hội chủ nghĩa

Thứ hai, hình thức cấu trúc của nhà nước là cách thức phân chia các đơn vị

hành chính lãnh thỗ và mối quan hệ giữa chúng với cơ quan nhà nước ở Trung ương Có hai hình thức cấu trúc: Một là, nhà nước đơn nhất là nhà nước thống nhất,

có chủ quyền chung, có hệ thống cơ quan quyền lực và quản lý thống nhất từ trung ương đến địa phương và có các đơn vị hành chính bao gồm tỉnh (thành phố), huyện (quận), xã (phường) ( VD: Việt Nam, Lào, Ba Lan,…) Hai là, nhà nước liên bang

là nhà nước có từ hai hay nhiều nước thành viên hợp lại Loại nhà nước này có hai

hệ thống cơ quan quyền lực và quản lý; một hệ thống chung cho toàn liên bang và một hệ thống trong mỗi nước thành viên; có chủ quyền quốc gia chung của nhà nước liên bang và đồng thời mỗi nước thành viên cũng có chủ quyền riêng ( VD:

Mỹ, Nga, An Độ,…)

Thứ ba, chế độ chính trị là thái độ, quan điểm, chính sách của giai cấp cầm

quyền đối với các giai cấp, tầng lớp khác trong xã hội, được thể hiện thông qua tổng thể các phương pháp và thủ đoạn mà các cơ quan nhà nước sử dụng để thực hiện quyền lực nhà nước

II TỔNG QUAN VỀ NHÀ NƯỚC CHXHCN VIỆT NAM VÀ HÌNH THỨC NHÀ NƯỚC CHXHCN VIỆT NAM

1 Đặc trưng của Nhà nước CHXHCN Việt Nam

Thứ nhất, nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

Thứ hai, nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước của dân,

do dân và vì dân

Thứ ba, ở nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, giữa nhà nước với công dân có mối quan hệ bình đẳng về quyền và nghĩa vụ của 2 bên

Thứ tư, nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước dân chủ, nhà nước đảm bảo và không ngừng phát huy quyền làm chủ về mọi mặt của nhân dân

Thứ năm, nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước thống nhất của các dân tộc cùng sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam

Thứ sáu, nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước của thời

kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Là nhà nước một Đảng lãnh đạo, đó là Đảng Cộng sản

Thứ bảy, nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước yêu hòa bình, muốn làm bạn với tất cả các dân tộc trên thế giới

2 Hình thức Nhà nước CHXHCN Việt Nam

Hình thức Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được thể hiện thông qua hình thức chính thể cộng hòa dân chủ nhân dân, hình thức cấu trúc nhà nước đơn nhất và chế độ chính trị dân chủ

2.1 Hình thức chính thể nhà nước CHXHCN VN

Hình thức chính thể nhà nước CHXHCN VN là Cộng hòa dân chủ – Cộng hòa xã hội chủ nghĩa

Hiện nay, Hiến pháp năm 2013 tiếp tục thừa kế tinh thần Hiến pháp năm

1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2001) về hình thức chính thể Theo đó, hình thức chính thể được thể hiện qua Hiến pháp 2013 cụ thể như sau:

Thứ nhất, hình thức chính thể cộng hòa của nhà nước CHXHCN VN được

tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ được thể hiện rõ tại Hiến

pháp 2013 Cụ thể, khoản 1 Điều 2 Hiến pháp 2013 tiếp tục khẳng định: “Nhà

4

nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân” và khoản 2 Điều 2: “Nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam do Nhân dân làm chủ ” để thể hiện rõ vai trò quan

trọng của nhân dân trong mối quan hệ với Nhà nước Tính dân chủ còn được khẳng

định cụ thể qua Điều 6: “Nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước bằng dân chủ

trực tiếp, bằngdân chủ đại diện thông qua Quốc hội, Hội đồng nhân dân và thông quacác cơ quan khác của Nhà nước”; Điều 7: “1 Việc bầu cử đại biểu Quốc hội

và đại biểu Hội đồng nhân dân được tiến hành theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín; 2 Đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân

bị cử tri hoặc Quốc hội, Hội đồng nhân dân bãi nhiệm khi không còn xứng đáng với sự tín nhiệm của Nhân dân.” và Điều 8: “1 Nhà nước được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật, quản lý xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật, thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ; 2 Các cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức, viên chức phải tôn trọng Nhân dân, tận tụy phục vụ Nhân dân, liên hệ chặt chẽ với Nhân dân, lắng nghe ý kiến và chịu sự giám sát của Nhân dân; kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí và mọi biểu hiện quan liêu, hách dịch, cửa quyền” Đây là lần đầu tiên vấn đề dân chủ trực tiếp được quy định như một

nguyên tắc hiến định, khẳng định tư tưởng đề cao quyền lực nhân dân trong chính thể của nước ta

Thứ hai, hình thức chính thể cộng hòa CHXHCN VN qua Hiến pháp khẳng

định việc tổ chức quyền lực nhà nước phải đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản

Việt Nam Tại Điều 4 của Hiến pháp năm 2013 đã quy định: “Đảng Cộng sản Việt Nam – Đội tiên phong của giai cấp công nhân, đồng thời là đội tiên phong của nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam, đại biểu trung thành lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc, lấy chủ nghĩa Mác – Lê nin

và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, là lực lượng lãnh đạo Nhà nước

và xã hội.” Đảng có vai trò rất quan trọng đối với đ ất nước, là cơ quan đề ra đường

lối, chủ trương, chính sách, định hướng cho sự phát triển của nhà nước trên tất cả các lĩnh vực trong từng thời kỳ Đồng thời vạch ra những phương hướng và nguyên tắc nhằm xây dựng Nhà nước Việt Nam thực sự của dân, do dân, vì dân

Thứ ba, hình thức chính thể cộng hòa của Nhà nước CHXHCN VN thể hiện

qua việc tổ chức quyền lực nhà nước theo nguyên tắc tập quyền XHCN nhưng có

sự phân công, phân nhiệm rạch ròi giữa các cơ quan Theo đó, Hiến pháp năm 2013

đã quy định rõ hơn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và mối quan hệ giữa các cơ quan trong bộ máy nhà nước ở trung ương: Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao Lần đầu tiên Hiến pháp năm 2013 quy định Quốc hội thực hiện quyền lập pháp (Điều 69); Chính phủ thực hiện quyền hành pháp (Điều 94) và Tòa án nhân dân tối cao thực hiện quyền tư pháp (Điều 102) Hiến pháp năm 2013 đã thay đổi tên Chương IX (Hội đồng nhân dân và ủy ban nhân dân) của Hiến pháp năm 1992 thành Chương Chính quyền địa phương để làm rõ hơn tính chất của hệ thống cơ quan công quyền ở địa phương trong mối quan hệ với trung ương Đồng thời, Hiến pháp năm 2013 đã có những

quy định mở: “Cấp chính quyền địa phương gồm có Hội đồng nhân dân và ủy ban nhân dân được tổ chức phù hợp với đặc điểm nông thôn, đô thị, hải đảo, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt do luật định ” (Điều 111)

Thứ tư, hình thức chính thể CHXHCN VN mang bản chât giai cấp công

nhân, mục tiêu xây dựng CNXH Nhà nước Việt Nam là nhà nước dân chủ, lợi ích giai cấp công nhân gắn liền với lợi ích giai cấp khác và nhân dân lao động - Nhà nước Việt Nam thực hiện dân chủ với nhân dân, nhưng chuyên chế với kẻ thù, âm mưu chống phá nhà nước - Hiện nay, bản chất chuyên chính vô sản được thể hiện dưới dạng nhà nước của dân, do dân và vì dân Biểu hiện qua khoản 2 Điều 2 Hiến

pháp 2013: “Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam do Nhân dân làm chủ; tất

6

cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức”

Thứ năm, hình thức chính thể nhà nước CHXHCN VN, Mặt trận tổ quốc và

các tổ chức xã hội có vai trò quan trọng được nêu tại Điều 9 Hiến pháp 2013: “ 1 Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của

tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội và các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, tầng lớp xã hội, dân tộc, tôn giáo, người Việt Nam định cư

ở nước ngoài; 2 Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân; đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; tập hợp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, thực hiện dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội; giám sát, phản biện xã hội; tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước, hoạt động đối ngoại nhân dân góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc… ”

Như vậy, hình thức chính thể của NN CHXHCN VN là cộng hòa dân chủ nhân dân Quốc Hội là cơ quan đại diện cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất do nhân dân cả nước trực tiếp bầu ra theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp Công dân Việt Nam từ đủ 18 tuổi trở lên có quyền bầu cử và từ

đủ 21 tuổi trở lên có quyền ứng cử vào Quốc hội Quốc hội thực hiện quyền lập pháp, Chính phủ thực hiện quyền hành pháp, Tòa án thực hiện quyền tư pháp Chủ tịch nước là người đứng đầu cả nước, đại diện cho NN về đối nội và đối ngoại Chủ tịch nước, Thủ tướng và các thành viên khác của Chính phủ phải chịu trách nhiệm trước Quốc Hội, báo cáo công tác với Quốc hội, có thể bị Quốc hội miễn nhiệm, bãi nhiệm Quốc hội thay mặt nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước theo nhiệm

kỳ nhất định Trong tổ chức và hoạt động của Quốc hội, nguyên tắc “ tất cả quyền lực thuộc về nhân dân” được bảo đảm tuân thủ nghiêm ngặt, triệt để Chính vì thế

cộng hòa dân chủ của nhân dân ở Việt Nam đã trải qua các giai đoạn phát triển khác nhau, đang ngày càng được hoàn thiện

2.2 Hình thức cấu trúc Nhà nước CHXHCN Việt Nam

Hình thức cấu trúc nhà nước CHXHCN VN là nhà nước đơn nhất Hình thức cấu trúc của nhà nước CHXHCN VN được thể hiện tại Điều 1 Hiến Pháp 2013:

“Nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là một nước độc lập, có chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, bao gồm đất liền, hải đảo, vùng biển và vùng trời.” Như vậy, Nhà nước CHXHCN Việt Nam là nhà nước đơn nhất, có độc lập,

chủ quyền, có một hệ thống pháp luật thống nhất, có hiệu lực trên phạm vi toàn quốc

Nhà nước Việt Nam có lãnh thổ thống nhất, không phân chia thành các tiểu bang hoặc cộng hòa tự trị mà chia thành các đơn vị hành chính trực thuộc Tương ứng mỗi đơn vị hành chính là cơ quan hành chính nhà nước Các đơn vị hành chính không có chủ quyền quốc gia và đặc điểm như nhà nước

Nhà nước Việt Nam là tổ chức duy nhất trong hệ thống chính trị có chủ quyền quốc gia, là chủ thể quan hệ quốc tế toàn quyền đối nội, đối ngoại, quyết định mọi vấn đề của đất nước

Một hệ thống pháp luật thống nhất với một Hiến pháp, hiệu lực Hiến pháp và pháp luật trải rộng trên phạm vi toàn quốc Các cơ quan nhà nước trong khi thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình có quyền ban hành các văn bản quy phạm pháp luật trên cơ sở cụ thể hóa Hiến pháp, pháp luật, phù hợp với Hiến pháp và pháp luật

Nhà nước Việt Nam là nhà nước thống nhất của các dân tộc trên lãnh thổ Việt Nam Nhà nước thực hiện chính sách đại đoàn kết dân tộc, giữ gìn và phát huy phong tục, tập quán của dân tộc

8

Như vậy, cấu trúc nước ta là một thể thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, cùng chung một thể chế chính trị và đặc biệt là dưới sự quản lý của một một Đảng duy nhất là Đảng cộng sản Việt Nam Tất cả những hoạt động trong bất kỳ một lĩnh vực nào cũng chịu sự điều chỉnh và giám sát của pháp luật, đảm bảo công bằng, văn mình và vì lợi ích chung của cả cộng đồng dân cư chứ không riêng bất kỳ một tổ chức hay một cá nhân nào

2.3 Chế độ chính trị

Chế độ chính trị của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam phản ánh bản chất dân chủ của Nhà nước Yếu tố dân chủ được thể hiện ở quyền làm chủ của nhân dân trong việc thiết lập nên các cơ quan quyền lực nhà nước, tham gia giải quyết các công việc của Nhà nước “ dân biết, dân làm, dân bàn, dân kiểm tra”, thực hiện giám sát Mục đích cuối cùng hoạt động của Nhà nước là phục vụ cho lợi ích của nhân dân, của dân tộc, quốc gia Những phương pháp thực hiện quyền lực nhà nước là giáo dục, thuyết phục, lôi cuốn đông đảo nhân dân tham gia quản lý nhà nước, xử lý nghiêm minh những vi phạm pháp luật nhà nước gây thiệt hại đến lợi ích nhân dân, nhà nước

C KẾT LUẬN

Tóm lại, sau khi tìm hiểu về những nội dung trên thì có thể xác định được hình thức nhà nước là những cách tổ chức và phương pháp để thực hiện quyền lực nhà nước Đồng thời cũng xác định được hình thức của nhà nước CHXHCN Việt Nam là hình thức chính thể cộng hòa và hình thức cấu trúc nhà nước đơn nhất thông qua cơ sở pháp lý là Hiến pháp Qua đấy, chúng ta có thể hiểu rõ bản chất của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam qua hình thức mà Nhà nước ta xác định Tóm lại, Nhà nước ta mang bản chất giai cấp công nhân, quán triệt tư