Đề số 25 trình bày nội dung quy luật lượng – chất của phép biện chứng duy vật và vận dụng trong quá trình học tập của sinh viên hiện nay

Khoảng giới hạn trong đó sự thay đổi về lượng trong sự vật chưa đủ làm thay đổi căn bản chất của sự vật được gọi là độ.. Chỉ trong trường hợp khi sự thay đổi về lượng đạt tới mức đủ để d

TRƯỜNG ĐẠI HỌC PHENIKAA KHOA KHOA HỌC CƠ BẢN

⸎⸎⸎⸎⸎

BÀI TẬP LỚN HỌC PHẦN TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN

Đề số 25: “Trình bày nội dung quy luật “Lượng – Chất” của phép biện chứng duy vật và vận dụng trong quá trình học tập của sinh viên hiện nay?”

Sinh viên : Trần Trọng Đài

Mã sinh viên : 21011589

Lớp : 98_F.Triết học Mác - Lê-nin_1.2(15FS).3_LT

Năm học : 2021 - 2022

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 2

NỘI DUNG 4

1 Quy luật “Lượng – Chất” 4

1.1 Khái niệm chất và khái niệm lượng 4

1.2 Mỗi quan hệ giữa sự thay đổi về lượng và thay đổi về chấ 5

2 Nội dung của quy luật Lượng – Chất của phép biện chứng duy vật 6

2.1 Chất và lượng thống nhất với nhau 6

2.2 Những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất 7

2.3 Những thay đổi về chất dẫn đến những thay đổi về lượng 8

3 Ý nghĩa phương pháp luận của quy luật lượng chất 8 3.1 Ý nghĩa trong nhận thức 9

3.2 Ý nghĩa trong thực tiễn: 9

4 .Ứng dụng trong quá trình học tập và rèn luyện của học sinh, sinh viên 10

KẾT LUẬN 11

MỞ ĐẦU

Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chất là phạm trù triết học dùng để chỉ tính quy định khách quan vốn có của sự vật, là sự thống nhất hữu cơ những thuộc tính làm cho sự vật là nó chứ không phải là cái khác Lượng

là phạm trù triết học dùng để chỉ tính quy định vốn có của sự vật về mặt số lượng, quy mô, trình độ, nhịp điệu của sự vận động và phát triển cũng như các thuộc tính của sự vật

Lượng và chất là hai mặt cơ bản của mọi sự vật hiện tượng Trong bản thân sự vật thì hai mặt này luôn tác động qua lại, ở nột mức độ nào đó, làm cho sự vật phát triển Khoảng giới hạn trong đó sự thay đổi về lượng trong sự vật chưa đủ làm thay đổi căn bản chất của sự vật được gọi là độ Chỉ trong trường hợp khi sự thay đổi về lượng đạt tới mức đủ để dẫn tới sự thay đổi về chất thì độ bị phá vỡ

và sự vật phát triển sang một giai đoạn mới, khác hẳn về chất

Mọi sự vật trong thế giới vật chất đều vận động và phát triển không ngừng Việc tích lũy về lượng cũng chính là một trong những cách vận động của

sự vật Vì thế, dù nhanh hay chậm, sớm hay muộn thì việc tích lũy về lượng của

sự vật cũng sẽ đến một giới hạn mà ở đó làm cho chất của sự vật thay đổi về căn bản Thời điểm mà ở đó sự thay đổi về lượng đã đủ để làm thay đổi về chất của

sự vật gọi là điểm nút Chất của sự vật thay đổi do lượng của nó thay đổi trước

đó gây ra gọi là bước nhảy

NỘI DUNG

1 Quy luật “Lượng – Chất”

1.1 Khái niệm chất và khái niệm lượng

1.1.1 Khái niệm chất

Chất là phạm trù triết học chỉ tính quy định khách quan vốn có của các sự vật, hiện tượng, là sự thống nhất hữu cơ các thuộc tính làm cho sự vật là nó mà không phải cái khác Ví dụ, cái bàn, cái ghế, v…v…

Để hiểu chất là gì cần hiểu thuộc tính là gì? Thuộc tính về chất là một khía cạnh nào đó về chất của sự vật được bộc lộ ra khi tác động qua lại với các sự vật khác Đó có thể là tính chất, trạng thái, yếu tố, v…v… của sự vật Ví dụ chất của đồng chỉ bộc lộ ra khi đồng tác động qua lại với nhiệt độ, không khí, điện, v… v… Chất của một người được bộc lộ ra qua quan hệ của người đó với những người khác và qua công việc mà người đó làm, v…v…

Mỗi sự vật có nhiều thuộc tính Tổng hợp những thuộc tính cơ bản tạo thành chất cơ bản của sự vật Như vậy, sự vật cũng có nhiều chất Chất của sự vật là khách quan, vì đó là chất của sự vật, không do ai gán cho sự vật Nó do thuộc tính của sự vật quy định

1.1.2 Khái niệm lượng

Lượng là phạm trù triết học chỉ tính quy định khách quan vốn có của sự vật, hiện tượng về mặt quy mô, trình độ phát triển, biểu thị con số các thuộc tính, các yếu tố cấu thành sự vật Lượng được thể hiện thành số lượng, đại lượng, trình độ, quy mô, nhịp điệu của sự vận động và phát triển Chẳng hạn chỉ kích thước dài hay ngắn, quy mô to hay nhỏ, trình độ cao hay thấp, tốc độ nhanh hay chậm, v…v… Ví dụ, khi nói sinh viên năm thứ hai, thì sinh viên là chất để phân

biệt với công nhân, bộ đội, còn năm thứ hai chính là lượng, chỉ trình độ của sinh viên

Lượng là cái khách quan vốn có của sự vật Đối với những sự vật liên quan tới tình cảm khi nhận thức lượng không thể xác định bằng các đại lượng con số mà phải trừu tượng hóa bằng định tính

Lưu ý là sự phân biệt chất và lượng cũng chỉ là tương đối Cái trong mối quan hệ này được coi là chất thì trong mối quan hệ khác được coi là lượng Ví

dụ, số 4 trong mối quan hệ phân biệt với các số nguyên dương khác thì nó được coi là chất Nhưng trong mối quan hệ số 4 có tổng số bằng 4 số 1 cộng lại, hay bằng 2 số 2 cộng lại thì khi ấy nó được coi là lượng

1.2 Mỗi quan hệ giữa sự thay đổi về lượng và thay đổi về chất

1.2.1 Những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất

Mỗi sự vật đều có lượng, chất và chúng thay đổi trong quan hệ chặt chẽ với nhau Lượng thay đổi nhanh hơn chất, nhưng không phải mọi thay đổi của lượng đều ngay lập tức làm thay đổi căn bản về chất Sự thay đổi về lượng chưa làm thay đổi về chất chỉ trong giới hạn nhất định Vượt quá giới hạn đó sẽ làm cho sự vật không còn là nó, chất cũ mất đi, chất mới ra đời

Giới hạn mà trong đó, sự thay đổi về lượng (tăng lên hoặc giảm đi) chưa làm thay đổi về chất được gọi là độ Nói cách khác, độ là phạm trù triết học chỉ

sự thống nhất giữa lượng và chất, là khoảng giới hạn mà trong đó sự thay đổi về lượng (tăng lên hoặc giảm đi) chưa làm cho sự thay đổi căn bản về chất của sự vật diễn ra Ví dụ, độ của chất sinh viên là từ khi nhập học tới trước khi bảo vệ thành công đồ án, luận văn tốt nghiệp Những điểm giới hạn mà khi sự thay đổi

về lượng đạt tới đó sẽ làm cho sự thay đổi về chất của vật diễn ra được gọi là điểm nút Thời điểm bảo vệ thành công đồ án, hoặc luận văn tốt nghiệp của sinh viên là điểm nút để chuyển từ chất sinh viên lên chất cử nhân Sự thay đổi về

chất do những thay đổi về lượng trước đó gây ra gọi là bước nhảy Bước nhảy là

sự kết thúc một giai đoạn phát triển của sự vật và là điểm khởi đầu của một giai đoạn phát triển mới Bước nhảy vọt làm cho sự vật phát triển bị gián đoạn 1.2.2 Những thay đổi về chất dẫn đến những thay đổi về lượng

Chất mới ra đời sẽ tác động trở lại tới sự thay đổi của lượng mới (làm thay đổi quy mô, nhịp điệu, tốc độ phát triển của sự vật) Ví dụ, khi trở thành cử nhân thì tốc độ đọc, hiểu vấn đề tốt hơn khi còn là sinh viên, v…v… Như vậy, không chỉ sự thay đổi về lượng gây nên những thay đổi về chất mà cả sự thay đổi về chất cũng gây nên những thay đổi về lượng

2.Nội dung của quy luật Lượng – Chất của phép biện chứng duy vật Quy luật lượng - chất hay còn gọi là quy luật chuyển hóa từ những thay đổi về sự thay đổi về lượng thành những sự thay đổi về chất và ngược lại là một trong ba quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật trong triết học Mác -Lênin, chỉ cách thức của sự vận động, phát triển, theo đó sự phát triển được tiến hành theo cách thức thay đổi lượng trong mỗi sự vật dẫn đến chuyển hóa về chất của sự vật và đưa sự vật sang một trạng thái phát triển tiếp theo

Ph.Ăng-ghen đã khái quát quy luật này: “Những thay đổi đơn thuần về lượng, đến một mức độ nhất định, sẽ chuyển hóa thành những sự khác nhau về chất”

Theo quan điểm của Triết học Mác - Lenin, bất cứ một sự vật, hiện tượng nào cũng bao gồm mặt chất và mặt lượng Hai mặt đó thống nhất hữu cơ với nhau trong sự vật, hiện tượng Phép biện chứng duy vật đưa ra khái niệm chất, lượng và quan hệ qua lại giữa chúng như sau:

2.1 Chất và lượng thống nhất với nhau

Bất kỳ sự vật hiện tượng nào cũng có chất và lượng Chất và lượng của sự vật đều mang tính khách quan Trong sự tồn tại khách quan của mình, sự vật có

vô vàn chất, do đó, nó cũng có vô vàn lượng Tuy nhiên, chất và lượng là hai mặt quy định lẫn nhau không thể tách rời; một chất nhất định trong sự vật có lượng tương ứng của nó Ví dụ: Sự khác nhau về chất (trạng thái) của nước ở thể lỏng với nước ở thể rắn (nước đá) được quy định bởi lượng là nhiệt độ; sự khác nhau giữa “nước thường” với “nước nặng” được quy định bởi lượng là tỷ lệ giữa Hidrô và Ôxi trong cấu tạo phân tử Sự biến đổi tương quan giữa chất và lượng tạo nên tiến trình phát triển của sự vật

Trong quá trình vận động và phát triển chất và lượng cũng biến đổi Sự thay đổi của lượng và chất không diễn ra độc lập đối với nhau, trái lại chúng có quan hệ với nhau.Nhưng không phải bất kỳ sự thay đổi nào của lượng cũng thay đổi căn bản chất của sự việc Lượng của sự vật có thể thay đổi trong một giới hạn nhất định mà không làm thay đổi căn bản chất của sự việc đó

Như vậy: trong một giới hạn nhất định sự thay đổi của lượng chưa dẫn tới

sự thay đổi của chất Vượt quá giới hạn đó sẽ làm cho sự vật không còn là nó, chất cũ mất đi,chất mới ra đời

2.2 Những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất:

Mỗi sự vật đều có lượng, chất và chúng thay đổi trong quan hệ chặt chẽ với nhau Lượng thay đổi nhanh hơn chất, nhưng không phải mọi thay đổi của lượng đều ngay lập tức làm thay đổi căn bản về chất

Sự thay đổi về lượng chưa làm thay đổi về chất chỉ trong giới hạn nhất định Vượt quá giới hạn đó sẽ làm cho sự vật không còn là nó, chất cũ mất đi, chất mới ra đời

Giới hạn mà trong đó, sự thay đổi về lượng (tăng lên hoặc giảm đi) chưa làm thay đổi về chất được gọi là độ Nói cách khác, độ là phạm trù triết học chỉ

sự thống nhất giữa lượng và chất, là khoảng giới hạn mà trong đó sự thay đổi về

lượng (tăng lên hoặc giảm đi) chưa làm cho sự thay đổi căn bản về chất của sự vật diễn ra Ví dụ, độ của chất sinh viên là từ khi nhập học tới trước khi bảo vệ thành công đồ án, luận văn tốt nghiệp

Những điểm giới hạn mà khi sự thay đổi về lượng đạt tới đó sẽ làm cho sự thay đổi về chất của vật diễn ra được gọi là điểm nút Thời điểm bảo vệ thành công đồ án, hoặc luận văn tốt nghiệp của sinh viên là điểm nút để chuyển từ chất sinh viên lên chất cử nhân

Sự thay đổi về chất do những thay đổi về lượng trước đó gây ra gọi là bước nhảy.Bước nhảy là sự kết thúc một giai đoạn phát triển của sự vật và là điểm khởi đầu của một giai đoạn phát triển mới Bước nhảy vọt làm cho sự vật phát triển bị gián đoạn

2.3 Những thay đổi về chất dẫn đến những thay đổi về lượng:

Chất mới ra đời sẽ tác động trở lại tới sự thay đổi của lượng mới (làm thay đổi quy mô, nhịp điệu, tốc độ v.v phát triển của sự vật) Ví dụ, khi trở thành cử nhân thì tốc độ đọc, hiểu vấn đề tốt hơn khi còn là sinh viên, v.v Như vậy, không chỉ sự thay đổi về lượng gây nên những thay đổi về chất mà cả sự thay đổi về chất cũng gây nên những thay đổi về lượng

Từ những điều trình bày trên có thể rút ra nội dung cơ bản của quy luật chuyển hoá từ những sự thay đổi về lượng thành những sự thay đổi về chất và ngược lại như sau: bất kỳ sự vật nào cũng là sự thống nhất giữa chất và lượng,

sự thay đổi dần dần về lượng vượt quá giới hạn của độ sẽ dẫn tới thay đổi căn bản về chất của sự vật thông qua bước nhảy; chất mới ra đời sẽ tác động trở lại tới sự thay đổi của lượng Đó chính là cách thức phát triển của sự vật Quá trình này diễn ra liên tục làm cho sự vật không ngừng vận động, biến đổi

3 Ý nghĩa phương pháp luận của quy luật lượng chất

3.1 Ý nghĩa trong nhận thức

Nhờ có phương pháp luận mà chúng ta hiểu rằng bất cứ sự vật, hiện tượng nào cũng đều có sự vận động và phát triển Sự vật, hiện tượng nào cũng đều tồn tại hai mặt: Lượng và Chất Do đó khi nhận thức, chúng ta cần nhận thức về cả hai mặt lượng và chất để có có cái nhìn phong phú hơn về những sự vật, hiện tượng tồn tại xung quanh chúng ta Cần phải làm rõ quy luật phát triển của sự vật, hiện tượng bằng cách xác định giới hạn độ, điểm nút, bước nhảy

3.2 Ý nghĩa trong thực tiễn:

Muốn có sự biến đổi về chất thì cần kiên trì để biến đổi về lượng (bao gồm

độ và điểm nút) Những sự thay đổi về lượng sẽ dẫn đến những sự thay đổi về chất trong điều kiện nhất định và ngược lại do đó cần coi trọng quá trình tích luỹ

về lượng để làm thay đổi chất của sự vật đồng thời phát huy tác động của chất mới để thúc đẩy sự thay đổi về lượng của sự vật Và sự thay đổi về lượng chỉ làm thay đổi chất khi lượng được tích luỹ đến giới hạn điểm nút do đó cần tránh hai khuynh hướng sau: Một là, nôn nóng tả khuynh: Đây là việc mà một cá nhân không kiên trì và nỗ lực để có sự thay đổi về lượng nhưng lại muốn có sự thay đổi về chất Hai là, bảo thủ hữu khuynh: Lượng đã được tích lũy đến mức điểm nút nhưng không muốn thực hiện bước nhảy để có sự thay đổi về chất Ví dụ như một người thực hiện kinh doanh nhưng chưa tích lũy đủ kiến thức về lượng thì khả năng thất bại sẽ rất cao Nếu không muốn có sự thay đổi về chất thì cần biết cách kiểm soát lượng trong giới hạn độ Bước nhảy là một giai đoạn hết sức đa dạng nên việc thực hiện bước nhảy phải được thực hiện một cách cẩn thận, cần phải vận dụng linh hoạt các hình thức của bước nhảy cho phù hợp với từng điều kiện, lĩnh vực cụ thể Đặc biệt trong đời sống xã hội, quá trình phát triển không chỉ phụ thuộc vào điều kiện khách quan, mà còn phụ thuộc vào nhân tố chủ quan

của con người Do đó, cần phải nâng cao tính tích cực chủ động của các chủ thể

để thúc đẩy quá trình chuyển hóa từ lượng đến chất một cách hiệu quả nhất Nói tóm lại chỉ thực hiện bước nhảy khi đã tích lũy lượng đến giới hạn điểm nút và thực hiện bước nhảy một cách phù hợp với từng thời điểm, điều kiện

và hoàn cảnh cụ thể để tránh được những hậu quả không đáng có như không đạt được sự thay đổi về chất, dẫn đến việc phải thực hiện sự thay đổi về lượng lại từ đầu

Ví dụ, khi nghiên cứu về các chất trong hoá vô cơ hay hữu cơ, người ta không chỉ nghiên cứu để xác định các tính chất hoá học cơ bản vốn có của nó mà còn phải nghiên cứu giải thích tính chất đó được tạo ra bởi số lượng các nguyên

tố nào với cấu tạo liên kết nào Nhờ đó có thể tạo ra sự biến đổi của các chất đó trên cơ sở làm thay đổi lượng tương ứng

4 Ứng dụng trong quá trình học tập và rèn luyện của học sinh, sinh viên

Là học sinh, sinh viên, ai cũng phải trải qua quá trình học tập ở các bậc học phổ thông, từ mẫu giáo đến cấp ba, kéo dài trong suốt 12 năm

Trong 12 năm ngồi trên ghế nhà trường, mỗi học sinh đều được trang bị những kiến thức cơ bản của các môn học thuộc hai lĩnh vực cơ bản, đó là: Khoa học tự nhiên và khoa học xã hội Bên cạnh đó, mỗi học sinh lại tự trang bị cho mình những kĩ năng, những hiểu biết riêng về cuộc sống, về tự nhiên, xã hội Ta thấy rõ rằng là: Quá trình tích lũy về lượng - tri thức của mỗi học sinh là một quá trình dài, đòi hỏi nỗ lực không chỉ từ phía gia đình, nhà trường mà còn chính từ

sự nỗ lực và khả năng của bản thân người học Quy luật lượng chất thể hiện ở chỗ, mỗi học sinh dần tích lũy cho mình một khối lượng kiến thức nhất định qua từng bài học trên lớp cũng như trong việc giải bài tập ở nhà Việc tích lũy kiến thức sẽ được đánh giá qua các kì học, trước hết là các kì thi học kì và cuối cấp là

kì thi tốt nghiệp Với việc tích lũy đủ lượng kiến thức cần thiết sẽ giúp học sinh vượt qua các kì thi và chuyển sang một giai đoạn học mới

KẾT LUẬN

Năng lực tư duy biện chứng là sức mạnh không thể thiếu được của mỗi con người trong nhận thức và hoạt động thực tiễn, là đòi hỏi bắt buộc ở mỗi người trong quá trình tiến hành nhiệm vụ nhận thức và thế cải tạo viên trường Đại học Phenikaa trong giai đoạn hiện nay Để nâng cao năng lực tư duy của sinh viên thông qua rèn luyện phương pháp biện chứng duy vật, giáo viên cần xác định trọng tâm, nắm vững nội dung và phương pháp dạy học, gắn kết chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn, thường xuyên kiểm tra sinh viên dưới nhiều hình thức, định hướng vận dụng trong cuộc sống bản thân Rèn luyện phương pháp biện chứng duy vật cho sinh viên, sẽ góp phần quan trọng vào việc xây dựng năng lực nhận thức biện chứng, nâng cao năng lực tư duy biện chứng và giải quyết tốt các vấn đề cuộc sống, học tập, làm việc một cách khoa học của sinh viên sau khi ra trường