Triết học mác lênin đề 3 trình bày mối quan hệ biện chứng giữa nội dung và ý thức nếu ý nghĩa phương pháp luận

1 TRƯỜNG ĐẠI HỌC PHENIKAA KHOA KHOA HỌC CƠ BẢN ************* TRIẾT HỌC MÁC LÊNIN ĐỀ 3 Trình bày mối quan hệ biện chứng giữa nội dung và ý thức? Nếu ý nghĩa phương pháp luận? giạnGg Giảng viên hướng dẫ[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC PHENIKAA KHOA KHOA HỌC CƠ BẢN

*************

TRIẾT HỌC MÁC-LÊNIN

ĐỀ 3: Trình bày mối quan hệ biện chứng

giữa nội dung và ý thức?

Nếu ý nghĩa phương pháp luận?

giạnGg Giảng viên hướng dẫn: TS.Đồng Thị Tuyền

Gg Sinh viên: Phạm Ngọc Lan

MSV: 22011717

Lớp: Triết học Mác-Lênin_N06

Tín chỉ: 3 tín chỉ

Hà Nội -2022zzzzz

MỤC LỤC

I.MỞ ĐẦU……… ……… …3

II.NỘI DUNG……… …4

1.Các khái niệm……… … 4

1.1.Nội dung……….….4

1.2.Hình thức………4

2.Mối quan hệ giữa nội dung và hình thức………4

2.1.Sự thống nhất giữa nội dung và hình thức……… 4

2.2.Nội dung giữ vai trò quyết định đối với hình thức……….….5

2.3.Hình thức tác động trở lại nội dung……….…6

2.4.Nội dung và hình thức có thể chuyển hóa cho nhau……… 7

3.Ý nghĩa phương pháp luận……… 8

III.KẾT LUẬN………10

IV.TÀI LIỆU THAM KHẢO……….12

I-MỞ ĐẦU:

Triết học là dạng tri thức lý luận xuất hiện sớm nhất trong lịch sử các loại hình lý luận của nhân loại Triết học ra đời từ thực tiễn, do nhu cầu thực tiễn nhận thức và giải thích thế giới Ngày nay, triết học là một bộ phận không thể tách rời cùng với sự phát triển của xã hội Những vấn đề triết học, về lý luận nhận thức và thực tiễn, phương pháp biện chứng luôn là cơ sở, là phương hướng, là tôn chỉ cho hoạt động thực tiễn, xây dựng và phát triển xã hội

Triết học Mác Lênin là bộ phận lý luận nghiên cứu những qui luật vận động, phát triển chung nhất của tự nhiên, xã hội và tư duy, xây dựng thế giới quan và phương pháp luận chung nhất của nhận thức khoa học và thực tiễn cách mạng Một trong

số những quan điểm đúng đắn mà chủ nghĩa Mác-Lênin đã đưa ra phải nói tới mối quan hệ biện chứng của cặp phạm trù nội dung-hình thức

Nội dung và hình thức là một cặp phạm trù trong phép biện chứng duy vật của chủ nghĩa Mác-Lenin và là một trong những nội dung của nguyên lý về mối liên hệ phổ biến; dùng để chỉ mối quan hệ biện chứng giữa nội dung tức phạm trù chỉ tổng hợp tất cả những mặt, những yếu tố, những quá trình tạo nên sự vật, và hình thức là phạm trù chỉ phương thức tồn tại và phát triển của sự vật, là hệ thống các mối liên

hệ tương đối bền vững giữa các yếu tố của sự vật đó Theo chủ nghĩa Mác-Lênin thì bất cứ sự vật nào cũng có hình thức bề ngoài của nó nhưng phép biện chứng duy vật chú ý chủ yếu đến hình thức bên trong của sự vật, nghĩa là cơ cấu bên trong của nội dung Trong cặp phạm trù này, phép biện chứng duy vật chủ yếu muốn nói đến hình thức bên trong gắn liền với nội dung, là cơ cấu của nội dung chứ không chỉ nói đến hình thức bề ngoài của sự vật Và để hiểu rõ hơn về vấn đề này,thì sau đây chúng ta sẽ cùng nhau đi tìm hiểu kỹ hơn về chúng

II-NỘI DUNG

1.Các khái niệm:

1.1.Nội dung

Nội dung là phạm trù dùng để chỉ toàn bộ các mặt,các yếu tố,quá trình cấu

thành nên sự vật, hiện tượng

1.2.Hình thức:

Hình thức là phạm trù dùng để chỉ phương thức tồn tại của sự vật,hiện tượng

Là hệ thống các mối liên hệ giữa các yếu tố của sự vật, hiện tượng Hình thức là cái không chỉ thể hiện bên ngoài,mà chủ yếu là thể hiện cấu trúc bên trong của sự vật, hiện tượng

Cần phân biệt giữa phạm trù “hình thức” trong triết học với hình thức bên ngoài của sự vật Phạm trù “hình thức” chủ yếu để chỉ hình thức bên trong của sự vật, tức là cơ cấu bên trong của nội dung

Ví dụ:

+ Ở mỗi phân tử nước (H2O), các yếu tố vật chất cấu thành nên nó là 2 nguyên tử hidro, và 1 nguyên tử oxi gọi là nội dung, còn cách thức liên kết hoá học H-O-H chính là hình thức

+Trong cơ thể con người, nội dung là các bộ phận (như chân,tay), cơ quan, quá trình trong cơ thể Còn hình thức là tổng thể các phương thức liên kết, các mối liên hệ của các bộ phận, cơ quan, quá trình tạo nên cơ thể

2.Mối quan hệ biện chứng giữa nội dung và hình thức:

2.1.Sự thống nhất giữa nội dung và hình thức:

Nội dung và hình thức sẽ thống nhất và gắn bó với nhau Mối quan hệ giữa

nội dung và hình thức là mối quan hệ biện chứng.Trong đó nội dung sẽ quyết định hình thức,còn hình thức sẽ tác động trả lại nội dung

Tuy nhiên, khi khẳng định nội dung và hình thức tồn tại không tách rời nhau,

không có nghĩa là chúng ta khẳng định một nội dung bao giờ cũng chỉ gắn liền với một hình thức nhất định, và một hình thức luôn luôn chỉ chứa đựng một nội dung nhất định Cùng một nội dung trong quá trình phát triển có thể có nhiều hình thức thể hiện, ngược lại, cùng một hình thức có thể thể hiện nhiều nội dung khác nhau

Ví dụ:

+Nội dung một quyển sách như thế nào thì mới quyết định phải làm trang bìa như thế nào, nếu như nội dung vui nhộn nhưng trang bìa có cách bố trí tiêu đề và màu bìa là gam màu buồn thì không thể tạo sự hứng khởi cho người đọc quyết định đọc quyển sách đó

+Một nội dung có thể biểu hiện qua nhiều hình thức

Nội dung ca ngợi Thạch Sanh là người hiền lành,dũng cảm,trung thực có thể biểu hiện ở nhiều lĩnh vực khác nhau như truyện, nhạc, kịch,…

+Một hình thức có thể chứa đựng nhiều nội dung

Nội dung cô tấm là người xinh đẹp,hiền hậu;với nội dung ông Trương Ba là người lương thiện,ngay thẳng có thể được biểu hiện trong cùng một hình thức đó là kịch

2.2.Nội dung giữ vài trò quyết định đối với hình thức:

Nội dung giữ vai trò quyết định đối với hình thức trong quá trình vận động phát triển của sự vật Điều này thể hiện ở chỗ là:

+ Nội dung sẽ có khuynh hướng chủ đạo là biến đổi.Còn hình thức tương đối bền vững,ổn định Sự biến đổi phát triển của sự vật bao giờ cũng bắt đầu từ sự biến đổi phát triển của nội dung,còn hình thức cũng biến đổi nhưng chậm hơn,ít hơn so với nội dung

+ Sự biến đổi, phát triển của sự vật bao giờ cũng bắt đầu từ nội dung sẽ kéo theo

sự biến đổi của hình thức cho phù hợp với nó Khi nội dung biến đổi thì hình thức buộc phải biến đổi theo cho phù hợp với nội dung mới

Ví dụ: Nội dung mối quan hệ giữa anh A và chị B là quan hệ bạn bè khi đó hình  thức quan hệ giữa 2 người sẽ không có giấy chứng nhận kết hôn Cho đến khi anh

A và chị B kết hôn,thì nội dung quan hệ đã thay đổi,nên hình thức quan hệ này buộc phải thay đổi theo(có giấy chứng nhận kết hôn)

Ví dụ: Sự phát triển sự sống (nội dung) của con bướm trải qua 4 hình thức tồn tại nhất định:trứng, ấu trùng, nhộng và trưởng thành.Vòng đời phát triển của loài bướm nhanh hay chậm tuỳ thuộc vào nhiệt độ môi trường,nguồn thức ăn.Mỗi hình thức tồn tại phù hợp với từng giai đoạn phát triển của sự sống

2.3.Hình thức tác động trở lại nội dung:

Sự tác động trở lại của hình thức đối với nội dung Điều này thể hiện ở chỗ là: +Tuy nội dung giữ vai trò quyết định với hình thức nhưng điều đó không có nghĩa là hình thức chỉ “ngoan ngoãn” đi theo nội dung Trái lại, hình thức luôn độc lập nhất định và tác động tích cực trở lại nội dung:

Khi hình thức phù hợp với nội dung, hình thức sẽ thúc đẩy sự phát triển của nội dung Ngược lại,nếu không phù hợp, hình thức sẽ ngăn cản, kìm hãm sự phát triển nội dung

Sự tác động qua lại giữa nội dung và hình thức diễn ra trong suốt quá trình phát triển của sự vật

+ Lúc đầu, những biến đổi trong nội dung chưa ảnh hưởng đến hệ thống mối liên

hệ tương đối bền vững của hình thức Nhưng khi những biến đổi đó tiếp tục diễn ra thì tới một lúc nào đó, hệ thống mối liên hệ tương đối cứng nhắc đó trở nên chật hẹp và kìm hãm sự phát triển của nội dung Lúc này, hình thức không phù hợp với nội dung nữa

+ Tới một lúc nào đó, nội dung và hình thức xung đột sâu sắc Nội dung mới sẽ phá bỏ hình thức cũ, hình thức mới sẽ hình thành Trên cơ sở hình thức mới, nội dung mới tiếp tục biến đổi, phát triển và chuyển sang trạng thái mới về chất

Ví dụ: Học có thể biểu hiện dưới nhiều hình thức, không nhất thiết theo hình thức truyền thống mà có thể dưới những hình thức phù hợp, có thể làm tăng hiệu quả học tập như: đóng kịch, trò chơi, tham quan, diễn đàn, …Một môn học khi được học dưới hình thức trực tiếp sẽ có hiệu quả hơn hình thức học online

Trong các hình thái kinh tế – xã hội có giai cấp đối kháng, lúc đầu quan hệ sản xuất phù hợp với lực lượng sản xuất, là hình thức phát triển của nó Nhưng do lực lượng sản xuất phát triển đến một mức độ nhất định thì quan hệ sản xuất trở thành lạc hậu không còn phù hợp với lực lượng sản xuất và bắt đầu kìm hãm sự phát triển của lực lượng sản xuất Sự không phù hợp ấy tiếp tục tăng lên và cuối cùng dẫn đến xung đột giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, làm cho cách mạng xã hội

nổ ra Cuộc cách mạng ấy thủ tiêu quan hệ sản xuất cũ và thay vào đó quan hệ sản xuất mới phù hợp với trình độ phát triển mới của lực lượng sản xuất, nó trở thành yếu tố thúc đẩy lực lượng sản xuất tiếp tục phát triển

2.4.Nội dung và hình thức có thể chuyển hóa cho nhau:

Mối quan hệ biện chứng giữa nội dung và hình thức còn biểu hiện ở sự chuyển hóa lẫn nhau giữa chúng Cái trong điều kiện này hay quan hệ này là nội dung thì trong điều kiện khác hay quan hệ khác là hình thức, và ngược lại

Ví dụ: Trong mối quan hệ với tác phẩm văn học thì việc trang trí màu sắc, kiểu chữ, hình ảnh trên bìa tác phẩm là hình thức bên ngoài của tác phẩm, nhưng xét trong quan hệ khác, việc trang trí màu sắc, kiểu chữ, hình ảnh trên bìa của một tác phẩm như thế nào lại là nội dung công việc của người họa sỹ trình bày, vẽ bìa

3.Ý nghĩa phương pháp luận

Thứ nhất, không tách rời nội dung và hình thức hoặc tuyệt đối hoá một trong hai mặt đó Do nội dung và hình thức luôn gắn bó chặt chẽ với nhau nên trong hoạt động thực tiễn,ta không được tách rời nội dung và hình thức.Ở đây cần chống lại 2 thái cực sai lầm:

-Tuyệt đối hoá hình thức,xem thường nội dung

Ví dụ: Trong cuộc sống,chúng ta chỉ coi trọng vật chất,xa hoa mà coi nhẹ tâm hồn con người

-Tuyệt đối hoá nội dung,xem thường hình thức

Ví dụ: Trong cuộc sống mà chỉ biết đến rèn luyện nhân cách,tâm hồn mà không chú ý đến phương tiện vật chất tối thiểu thì cũng không được

Thứ hai: Cần căn cứ trước hết vào nội dung để xét đoán sựu vật

Hình thức của sự vật, hiện tượng do nội dung của nó quyết định, là kết quả những thay đổi của nội dung và để đáp ứng những thay đổi đó, thì sự thay đổi hình thức phải dựa vào những thay đổi thích hợp của nội dung quyết định nó; do vậy, muốn biến đổi sự vật, hiện tượng thì trước hết phải tác động, làm thay đổi nội dung của nó

Ví dụ: Tặng quà (hình thức) nhằm thể hiện tình cảm(nội dung).Nếu “coi nặng” việc tặng quà sẽ làm mất ý nghĩa của nội dung.Thậm chí tặng quà với giá trị lớn bất thường thì sẽ chuyển thành hối lộ trong trường hợp nào đó chứ không thể hiện tình cảm nữa

Thứ ba: Phải theo dõi sát mối quan hệt giữa nội dung và hình thức Hình thức chỉ thúc đẩy nội dung phát triển khi nó phù hợp với nội dung nên để thúc đẩy sự vật,hiện tượng phát triển nhanh, cần chú ý theo dõi mối quan hệ giữa nội dung đang phát triển với hình thức ít thay đổi, và khi giữa nội dung với hình thức xuất hiện sự không phù hợp thì trong những điều kiện nhất định, phải can thiệp vào tiến

trình khách quan, đem lại sự thay đổi cần thiết về hình thức để nó trở nên phù hợp với nội dung đã phát triển và bảo đảm cho nội dung phát triển hơn nữa, không bị hình thức cũ kìm hãm

Thứ tư, cần sáng tạo lựa chọn các hình thức của sự vật Một nội dung có thể có nhiều hình thức thể hiện và ngược lại nên cần sử dụng mọi hình thức có thể có, mới cũng như cũ, kể cả việc phải cải biến các hình thức vốn có, lấy hình thức này

bổ sung, thay thế cho hình thức kia để làm cho bất kỳ hình thức nào cũng trở thành công cụ phục vụ nội dung mới

Ví dụ: Lòng yêu nước cần phải biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau phù hợp với điều kiện hoàn cảnh của mỗi người dân Việt Nam, chẳng hạn: quyên góp tiền ủng hộ người nghèo,ủng hộ đồng bào miền Trung bị lũ lụt,tòng quân khi đất nước yêu cầu,học giỏi để giúp nước,…

V.I.Lênin kịch liệt phê phán những thái độ:

+ Chỉ thừa nhận các hình thức cũ, bảo thủ, trì trệ, chỉ muốn làm theo hình thức cũ + Phủ nhận vai trò của hình thức cũ trong hoàn cảnh mới, chủ quan, nóng vội, thay đổi hình thức cũ một cách tuỳ tiện, vô căn cứ

III Kết luận:

Sinh viên là lớp người đang trưởng thành về nhân cách, tiếp thu tri thức nhằm chuẩn bị hành trang nghề nghiệp cần thiết để trở thành lực lượng lao động hiện đại trong tương lai.Trong quá trình học tập và rèn luyện, sinh viên không chỉ trao dồi cho bản thân về mặt hình thức mà còn phải hoàn thiện nội dung Đừng chỉ xem nặng về mặt hình thức hay chỉ làm đẹp về mặt hình thức mà lơ là, xem nhẹ nội dung Hoặc chỉ biết cố gắng xây dựng nội dung cho thật hay mà không quan tâm hình thức Nội dung và hình thức phải luôn luôn song hành, không thể tách rời Sinh viên đừng giành hết thời gian chỉ để học những lý thuyết xuông mà nên biết vận dụng, áp dụng nó vào trong cuộc sống; Ngoài ra còn phải biết trao dồi, rèn luyện những kỹ năng mềm như khả năng thuyết trình, thuyết phục, xử lý tình huống…Và cũng đừng chỉ rèn luyện kỹ năng mềm mà không biết và hiểu bản chất thật của nó Nếu một sinh viên biết cân bằng, biết hòa quyện giữa lý thuyết, thực hành và các kỹ năng mềm cũng chính là “nội dung và hình thức” thì chắc chắn rằng việc đó sẽ giúp ích bạn rất nhiều trong việc hoàn thiện bản thân Một người chỉ biết mỗi lý thuyết và một người rất biết nói nhưng toàn những lời sáo rỗng do anh ta không nắm hiểu được nội dung, bản chất của sự việc chắc chắn không thể bằng một người nắm rõ lý thuyết và biết thể hiện nó ra, tạo ra những giá trị thực cho những lý thuyết họ có

Học tập và rèn luyện là để mở mang hiểu biết, để trau dồi kĩ năng,và ngược lại

Để có kiến thức, hiểu biết sinh viên về lĩnh vực mình học bằng cách tìm hiểu qua thầy cô, trên mạng tài liệu có liên quan, huy động chất xám Rèn luyện là phải tham gia các hoạt động xã hội, cần sức khỏe

Học ngành gì sẽ học những môn liên quan đến lĩnh vực đó Rèn luyện phải hợp

lệ mới được cộng điểm Học tập và rèn luyện không chỉ có một phương pháp mà trong quá trình đó ta phải luôn thay đổi tìm được cho mình phương pháp hiệu quả nhất, như vậy cả kí năng và rèn luyện đều được cải thiện

+ Trong cuộc sống ngày càng phát triển hiện nay, mỗi chúng ta mà đặc biệt là sinh viên cần có sự cân bằng giữa nội dung và hình thức, có như thế thì mỗi chúng ta sẽ hoàn thiện hơn Trong đời sống xã hội ta hiện nay,đã xuất hiện một căn bệnh đáng

lo ngại ,đó là căn bệnh hình thức Dấu hiệu của bệnh hình thức là chỉ chú trọng tạo nên cái hình thức hào nhoáng, lộng lẫy bên ngoài để che đậy nội dung bên trong nghèo nàn, đơn điệu, chất lượng thấp hoặc không có gì Bệnh hình thức là sự bất cập, thậm chí đối ngược giữa giá trị thực và thông tin được thông báo Căn bệnh hình thức là làm những việc không đáng làm, không nên làm; là đáng làm bé nhưng lại làm to; là nói hay, nói tốt nhưng làm thì dở, là cố ý đánh lừa cộng đồng

về bản chất của sự việc Căn bệnh hình thức cố tình tạo nên các giá trị ảo, phẩm chất ảo để đánh lừa xã hội Hình thức là cần thiết, nhưng hình thức phải phù hợp với nội dung Tục ngữ có câu: “Tốt gỗ hơn tốt nước sơn” là để dạy người ta phải biết coi trọng bản chất của vấn đề

+ Câu nói “của cho không bằng cách cho” cũng có liên quan đến mối quan hệ giữa nội dung và hình thức, sinh viên cần phải học hỏi và rèn luyện nhân cách của mình thông qua câu nói này Của cho là cái thuộc sở hữu của mình chuyển sang thành của người khác mà không đổi lấy gì cả, cách cho là cách thức cho cái thuộc sở hữu của mình chuyển sang thành của người khác Ở đây của cho là nội dung còn cách cho là hình thức

Ngày xưa có câu “của cho không bằng cách cho” với hàm ý nhắc nhở cần quan tâm tới cách thức cho, tặng ai đó một món quà gì đó “Của cho đã rất giá trị” cách cho lịch sự ,trân trọng và nhã nhặn giúp mối quan hệ giữa người cho và nhận lại càng tốt hơn Cho ai cái gì đó là việc làm ý nghĩa thế nhưng nếu không xuất phát từ tấm lòng thì nó không hề đẹp Thực tế là vậy,cách tặng quà cách thức cho quà còn quan trọng hơn giá trị của quà tặng Bởi vậy không cần món quà là một thứ gì đó

xa xỉ,chỉ cần biết cách cho quà làm vui lòng người khác cũng là một nghệ thuật giao tiếp mà chúng ta cần phải học tập