Bản chất của nhận thức vai trò của thực tiễn đối với nhận thức các giai đoạn của quá trình nhận thức liên hệ với việc học tập của sinh viên hiện đại ngày na

MỞ ĐẦU Trong xã hội đang ngày càng phát triển và đi lên nhanh chóng, tri thức của loài người ngày càng tiến bộ và đạt đến những giới hạn mà cách đây hàng vài chục năm hay hàng trăm năm t

TRƯỜNG ĐẠI HỌC PHENIKAA

KHOA KHOA HỌC CƠ BẢN

⸎⸎⸎⸎⸎

BÀI TẬP LỚN KẾT THÚC HỌC PHẦN TRIẾT HỌC MÁC-LÊ

Đề bài: “Bản chất của nhận thức…….”

Đề số: 29

Giảng viên : Th.S Đồng Thị Tuyền

HÀ NỘI, THÁNG 1/2023

Mục Lục

Trang

Mở đầu 1

Nội dung 1) Bản chất của nhận thức 1.1 Quan niệm về nhận thức của một số trào lưu triết học trước Mác ,.2

1.2 Quan niệm nhận thức của chủ nghĩa duy vật biện chứng 2,3 2) Thực tiễn và vai trò của thực tiễn đối với nhận thức 2.1 Phạm trù thực tiễn 3,4 2.2 Ba hình thức cơ bản của thực tiễn 4,5 2.3.Vai trò thực tiễn đối với nhận thức 2.3.1 Thực tiễn là cơ sở, động lực của nhận thức 5

2.3.2 Thực tiễn là mục đích của nhận thức 5,6 2.3.3 Thực tiễn là tiêu chuẩn để kiểm tra chân lí 6,7 3) Các giai đoạn cơ bản của quá trình nhận thức 7

3.1.Nhận thức cảm tính 7

3.1.1.Cảm giác 7

3.1.2.Tri giác 7

3.1.3.Biểu tượng 7,8 3.2.Nhận thức lý tính 8

3.2.1.Khái niệm 8

3.2.2.Phán đoán 8,9 3.2.2.Suy lý 9

4) Liên hệ thực tiễn 9,10 Kết luận 11

TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

MỞ ĐẦU

Trong xã hội đang ngày càng phát triển và đi lên nhanh chóng, tri thức của loài người ngày càng tiến bộ và đạt đến những giới hạn mà cách đây hàng vài chục năm hay hàng trăm năm trước mà loài người chắc hẳn chưa bao giờ nghĩ đến đó là nhờ một phần rất quan trọng của sự nhận thức đối với đời sống Triết học ngày nay gần như đã trở thành một bộ phận quan trọng trong đời sống bởi nó được coi là ngành khoa học của những khoa học, tiền đề để con người ta phát triển lên những tri thức khác trong xã hội.Một vấn đề lớn của triết học đó chính là sự nhận thức đã luôn và sẽ là những tôn chỉ cho hoạt động xây dựng và phát triển hơn nữa của nhân loại

Đóng vai trò quan trọng trong việc thay đổi nhận thức chính là những hoạt động trong thực tiễn của chúng ta.Qua thời gian từ những kinh nghiệm đúc rút từ trong thực tiễn , những nhận thức mới mẻ về nhân sinh , về đời sống xã hội hay những ngành khoa học đã tạo bước tiến lớn cho các hoạt động của con người Nhận thức rõ được tầm quan trọng này hôm nay em chọn chủ đề ‘‘ Bản chất của nhận thức? Vai trò của thực tiễn đối với nhận thức ? Các giai đoạn của quá trình nhận thức? Liên hệ với việc học tập của sinh viên hiện đại ngày nay’’ để có thể làm rõ và cung cấp cho mọi người những kiến thức và vai trò của nhận thức trong đời sống xã hội ngày nay có ảnh hưởng lớn như thế nào tới tất cả chúng ta Rất cảm ơn ý kiến đóng góp của thầy cô và các bạn đọc để bài tập trở nên hoàn thiện hơn!

NỘI DUNG

1) Bản chất của nhận thức

1.1) Quan niệm về nhận thức của một số trào lưu triết học trước Mác

Theo chủ nghĩa duy tâm chủ quan thì thì nhận thức chỉ được coi là là cảm giác của con người là sự hồi tưởng lại của Linh hồn về các thế giới ý niệm mà

nó đã từng đi qua hoặc là lãng quên

Còn theo thuyết hoài nghi ghi thì coi nhận thức ốc là sự nghi ngờ về tri thức một cách có nguyên tắc và đến sau này ở thời kỳ cận đại đại thì nhận thức được coi là hạn chế ở cảm giác các bên ngoài của sự vật

Trái ngược với những quan niệm đó đó là chủ nghĩa duy vật lại thừa nhận nhận rằng nhận thức ốc của con người là do hiện thực khách quan phản ánh, đúng thế nhưng bởi những những suy nghĩ còn hạn chế về trực quan, siêu hình hay máy móc nên nên lúc này mày nhận thức vẫn được coi chị đơn giản tên là là Suy nghĩ Mỹ sao chép y nguyên trạng thái của sự vật họ chưa thấy được vai trò thực sự của thực tiễn để tạo ra nhận thức.Chính bởi thế Các Mác

đã có nhận xét rằng ‘‘Khuyết điểm chủ yếu của toàn bộ chủ nghĩa duy vật từ trước đến nay kể cả chủ nghĩa của Feuerbach là sự vật, hiện tượng cái cảm giác, chỉ được nhận thức dưới hình thức khách thể hai hình thức trực quan chứ không nhận thức hoạt động cảm giác của con người là thực tiễn không được nhận thức về mặt chủ quan’’

1.2) Quan niệm nhận thức của chủ nghĩa duy vật biện chứng

Triết học Mác - Lênin cho rằng nhận thữc là quá trình phrn ánhhiện thỰc khách quan vào bộ óc ngưTi; là quá trình tạo thành tri thữc vềthê giới khách quan trong bộ óc con ngưTi: ‘‘Tri giác và biểu tượng củachúng ta là hình ảnh của các sự vật đó’’, ‘‘Cảm giác của chúng ta, ý thứccủa chúng ta chỉ là hình ảnh của thế giới bên ngoài và dĩ nhiên là nếukhông có cái bị phản ánh thì không thể có cái phản ánh, nhưng cái bịphản ánh tồn tại độc lập với cái phản ánh’’

Điều này thể hiện quanniệm duy vật về nhận thức, chống lại quan niệm duy tâm về nhận thức.Nhận thức là một quá trình phức tạp, quá trình nảy sinh

và giải quyết mâuthuẫn chứ không phải quá trình máy móc giản đơn, thụ động và nhất thời:"Nhận thức là sự tiến gần mãi mãi và vô tận của tư duy đến khách thể.Phản ánh của thế giới tự nhiên trong tư tương con người phải được hiểukhông phải một cách “chết cứng”, "trừu tượng", không phải không vận động, không mâu thuẫn, mà là trong quá trình vĩnh viễn của vận động, của sự nảy sinh mâu thuẫn và sự giải quyết những mâu thuẫn đó

Theo triết học Mác- Lênin con người chỉ trở thành chủ thể nhận thức khi con người tham gia vào các hoạt động của xã hội vì thế chủ thể nhận thức không chỉ là con người mà còn là những tập đoàn người cụ thể của dân tộc cụ thể.Bởi vậy khách thể xã hội không chỉ là thế giới vật chất mà còn là tư duy tâm lý tư tưởng khách thể nhận thức cũng có tính lịch sử xã hội I nên một bộ phận của thực tiễn mới trở thành khách thể xã hội Cách để xã hội luôn thay đổi và mở rộng ảnh đối tượng nhận thức chỉ là một khía cạnh của khách thể nghiên cứu như vậy khách thể rộng hơn của đối tượng nhận thức

Hoạt động thực tiễn của con người chính là là cơ sơ của mối quan hệ giữa chủ thể nhận thức và khách thể nhận thức Chính vì vậy, hoạt độngthực tiễn là cơ sơ, động lực, mục đích của nhận thức và là tiêu chuẩn để kiểm tra chân lý Tư trên chúng ta có thể thấy, nhận thữc là quá trình phản ánh hiện thỰc khách quan một cách tích cỰc, chủ động, sáng tạo bởi con người trên cơ

sở thỰc tiễn mang tính lịch sử cụ thể

2) Thực tiễn và vai trò của thực tiễn đối với nhận thức

2.1) Phạm trù thực tiễn

Phạm trù thực tiễn là một trong những phạm trù nền tảng của triết học Mác -Lênin nói chung và lý luận mácxit nói riêng.Lịch sử triết học học đã chứng minh rằng: không phải mọi trào lưu đều đã đưa ra quan niệm một cách đúng đắn về phạm trù này.Nếu như như chủ nghĩa duy tâm hiểu thực tiễn là hoạt động tinh thần sáng tạo ra thế giới, không xem nó là hoạt động vật chất thì ngược lại chủ nghĩa duy vật trước Mác Mặc dù hiểu thực tiễn là hành động vật chất đất nhưng lại luôn xem hoạt động khi đó là là bẩn thỉu đê tiện không có vai trò gì trong nhận thức

Thực tiễn, theo tiếng Hy Lạp cổ là “Practica”, - nghĩa đen là hoạt động tích cực Các nhà triết học duy tâm cho hoạt động nhận thức, hoạt động của ý thức.Còn các nhà triết học tôn giáo thì cho hoạt động sáng tạo ra vũ trụ của

thượng đế là hoạt động thực tiễn.

Khắc phục những yếu tố sai lầm và kế thừa và phát triển sáng tạo thêm những yếu tố hợp lý trong việc đưa ra quan điểm về thực tiễn CácMác và Ăngghen đã đưa ra một quan điểm đúng đắn về vai trò của thực tiễn và nhận thức nó đối với sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người

Tương quan trên có thể thấy hoạt động thực tiễn tồn tại dưới những đặc trưng sau :

Thữ nhất, thực tiễn không phải toàn bộ hoạt động của con người màchỉ là những hoạt động vật chất - cảm tính, như lời của C.Mác, đó lànhững hoạt động vật chất cảm giác được của con người

Thữ hai, hoạt động thực tiễn là những hoạt động mang tính lịch sử -xã hội của con người Nghĩa là, thực tiễn là hoạt động chỉ diễn ra trong xã hội, với sự tham gia của đông đảo người trong xã hội

Thữ ba, thực tiễn là hoạt động có tính mục đích nhằm cải tạo tự nhiên và

xã hội phục vụ con người

Dù xem xét theo chiều dọc hay chiều ngang thì thực tiễn là hoạt động thể hiện tính mục đích, tính tự giác cao của con người - chủ động tác động làm biến đổi tự nhiên, xã hội, phục vụ con người, khác vớinhững hoạt động mang tính bản năng thụ động của động vật, nhằm thíchn ghi với hoàn cảnh

2.2) Ba hình thức cơ bản của của thực tiễn

Dù tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau và ngày càng phong phú nhưng thực tiễn chia ra làm ba hình thức cơ bản

Hoạt động chính trị - xã hội là hoạt động thực tiễn thể hiện tính tựgiác cao của con người nhằm biến đKi, cải tạo xã hội, phát triển các thiếtchế xã hội, các quan hệ xã hội,v.v tạo ra môi trường xã hội thuận lợi cho con người phát triển

Hoạt động sản xuất vật chất là hình thức thực tiễn có sớm nhất,cơ bản nhất, quan trọng nhất Bơi lẽ, ngay tư khi con người mới xuất hiện trên trái đất với tư cách là người, con người đã phải tiến hành sản xuất vật chất dù là giản đơn để tồn tại Sản xuất vật chất biểu thị mối quan hệ củacon người với

tự nhiên và là phương thức tồn tại cơ bản của con người và xã hội loài người

Ví dụ : Con người ta đầu tiên cần sản xuất ra lúa gạo, lương thực để có thể sinh sống Đến những thế hệ tiếp theo con người cũng vẫn sản xuất ra lúa gạo

nhưng bằng những công cụ ngày càng hiện đại và sản lượng ngày càng tốt hơn do có hoạt động về thực nghiệm khoa học.Chính bởi vậy ta nói hoạt động sản xuất vật chất là tiền đề quan trọng nhất cấu thành nên các hoạt động khác

và cấu thành nên xã hội

Hoạt động thực nghiệm khoa học là hình thức đặc biệt của hoạt độngthực tiễn Bởi lẽ, trong hoạt động thực nghiệm khoa học, con người chủđộng tạo ra những điều kiện không có sẵn trong tự nhiên cũng như xã hội

để tiến hành thực nghiệm khoa học theo mục đích mà mình đã đề ra

2.3) Vai trò của thực tiễn với nhận thức

2.3.1) Thực tiễn là cơ sở, động lực của nhận thức

Bằng và thông qua hoạt động thực tiễn, con người tác động vào thế giới khách quan, buộc chúng phải bộc lộ những thuộc tính, những quy luật để con người nhận thức Không có thực tiễn thì không có nhậnthức, không có khoa học, không có lý luận, bơi lẽ tri thức của con người xét đến cùng đều được nảy sinh tư thực tiễn

Thực tiễn luôn đề ra nhu cầu, nhiệm vụ và phương hướng phát triểncủa nhận thức, vì thế nó luôn thúc đẩy cho sự ra đời của các ngành khoa học Thực tiễn có tác dụng rèn luyện các giác quan của con người, làmcho chúng phát triển tinh tế hơn, hoàn thiện hơn, trên cơ sơ đó giúp quá trình nhận thức của con người hiệu quả hơn, đúng đắn hơn Chính vì vậy,Ph.Ăngghen đã khẳng định: "Chính việc người ta biến đổi tự nhiên… người ta đã học cách cải biến tự nhiên"

Hoạt động thực tiễn còn là cơ sơ chế tạo ra các công cụ, phươngtiện, máy móc mới hỗ trợ con người trong quá trình nhận thức

Ví dụ : Việc sáng tạo ra các công cụ hỗ trợ con người như kính hiển vi, kính thiên văn hay máy vi tính đã mở rộng khả năng nhận thức của con người Như vậy, thựctiễn chính là nền tảng, cơ sơ để nhận thức của con người nảy sinh, tồn tại hát triển Không những vậy, thực tiễn còn là động lực thúc đẩyP nhận thức phát triển

2.3.2) Thực tiễn là mục đích của nhận thức

Nhận thức của con người ngay từ khi con người mới xuất hiện trên trái đất với tư cách là người đã bị quy định bơi những nhu cầu thực tiễn.Bởi lẽ, muốn sống, muốn tồn tại, con người phải sản xuất và cải tạo tự nhiên và xã hội

Chính nhu cầu sản xuất vật chất và cải tạo tự nhiên, xã hội buộc con người phải nhận thức thế giới xung quanh

Nhận thức của con người là nhằm phục vụ thực tiễn, soi đường, dẫn dắt, chỉ đạo thự ctiễn chứ không phải để trang trí, hay phục vụ cho những ý tương viển vông Nếu không vì thực tiễn, nhận thức sẽ mất phương hướng, bế tắc.Mọi tri thức khoa học - kết quả của nhân thức chỉ có ý nghĩa khi nó được áp dụng vào đời sống thực tiễn một cách trực tiếp hay gián tiếp để phục vụ con người Liên hệ: Trong xã hội ngày càng phát triển và đi lên theo hướng tích cực thì thực tiễn đóng vai trò quan trọng, nó hiện thực hóa những nhận thức của con người chúng ta.Là tiền đề để những lí luận đạt được hiệu quả thiết thực trong cuộc sống,chứng minh được tầm quan trọng không thể thay thế của thực tiễn trong bất kì thời đại nào

2.3.3) Thực tiễn là tiêu chuẩn để kiểm tra chân lí

Tri thức của con người là kết quả của quá trình nhận thức, tri thức đó có thể phản ánh đúng hoặc không đúng hiện thực khách quan Không thể lấy tri thức

để kiểm tra tri thức, cũng không thể lấy sự hiển nhiên, hay sự tán thành của số đông hoặc sự có lợi, có ích để kiểm tra sự đúng, sai của tri thức Theo triết học Mác - Lênin, thực tiễn là tiêu chuẩn khách quan duy nhất để kiểm tra chân lý, bác bỏ sai lầm.Bởi chính lẽ đó mà chỉ có thực tiễn mới có thể kiểm tra được tính xác thực của một chân lí

Thực tiễn trong mỗi giai đoạn lịch sử cụ thể sẽ chứng minh được chân lý, bác bỏ được sai lầm Tính tương đối của thực tiễn với tư cách tiêu chuẩn chân

lý thể hiện ở chỗ, thực tiễn có quá trình vận động, biến đổi, phát triển, do đó

‘‘không bao giờ có thể xác nhận hoặc bác bỏ một cách hoàn toàn một biểu tượng nào đó của conngười, dù biểu tượng ấy là thế nào chăng nữa’’.Vì vậy nếu xem xét càng trong không gian và thời gian rộng thì thực tiễn càng bác bỏ những sai lầm

Từ vai trò của thực tiễn đối với nhận thức chúng ta rút ra nguyên tắc thực tiễn trong nhận thức và hoạt động Nguyên tắc này yêu cầu xem xét sự vật luôn phải gắn với nhu cầu thực tiễn Coi trọng tổng kết thực tiễn,để bổ sung, hoàn thiện, phát triển nhận thức, lý luận cũng như chủ trương,đường lối, chính sách Do vậy, nguyên tắc này có ý nghĩa to lớn trongviệc chống bệnh giáo điều, chủ quan, duy ý chí Nếu không quán triệt tốt nguyên tắc thực tiễn thì dễ

mắc phải bệnh bệnh giáo điều Giáo điều kinh nghiệm biểu hiện ở việc áp dụng dập khuôn, máy móc kinh ngiệm của ngành khác vàongành mình, của địa phương khác vào địa phương mình, của nước khác vào nước mình, không tính đến những điều kiện thực tiễn lịch sử - cụ thể

Liên hệ :

3) Các giai đoạn cơ bản của quá trình nhận thức

Trực quan sinh động và tư duy trừu tượng là hai giai đoạn nhận thức có những thuộc tính khác nhau, kế tiếp nhau,bổ sung cho nhau trong quá trình nhận thức thống nhất của con người về thế giới Thực tiễn ơ đây vừa là cơ sơ, động lực, mục đích của quá trình nhận thức, vưa là mắt khâu kiểm tra chân lý khách quan Thực tiễn ở đây, vưa là yếu tố kết thúc mộtvòng khâu của sự nhận thức, vừa là điểm bắt đầu của vòng khâu mới của sự nhận thức Cứ thế,

sự nhận thức của con người là một quá trình không có điểm cuối

3.1) Nhận thức cảm tính

Đây là giai đoạn đầu tiên của quá trình nhận thức, gắn liền với thựctiễn Ở giai đoạn này, nhận thức của con người phản ánh trực tiếp kháchthể thông qua các giác quan, được diễn ra dưới ba hình thức: cảm giác, tri giác và biểu tượng

3.1.1) Cảm giác

Cảm giác là hình thức đầu tiên, giản đơn nhất của quá trình nhận thức ơ giai đoạn cảm tính, được nảy sinh do sự tác động trựctiếp của khách thể lên các giác quan của con người, đưa lại cho con ngườinhững thông tin trực tiếp, giản đơn nhất về một thuộc tính riêng lẻ của sự vật Cảm giác chính là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan Thế giới khách quan là nguồn gốc, nội dung khách quan của cảm giác, do đó là nguồn gốc của mọi hiểu biết của con người

3.1.2) Tri giác

Là một hình thức nhận thức của giai đoạn trực quan sinh động (nhận thức cảm tính) Tri giác là kết quả của sự tác động trực tiếp của sự vật đồng thời lên nhiều giác quan của con người Do đó, có thể nói, tri giác là tổng hợp của nhiều cảm giác Vì vậy, tri giác cho ta hình ảnh về sự vật trọn vẹn hơn cảm

giác Nhưng tri giác vẫn là hình ảnh trựctiếp, cảm tính về sự vật Tư tri giác, nhận thức chuyển lên hình thức cao hơn là biểu tượng

3.1.3) Biểu tượng

Hình thức cao nhất và phức tạp nhất của nhận thức cảm tính Khác với cảm giác và tri giác, biểu tượng là hình ảnh sự vậtđược tái hiện trong óc nhờ trí nhớ, khi sự vật không trực tiếp tác động vào giác quan của con người Nhưng biểu tượng vẫn giống tri giác ở chỗ, nó vẫn là hình ảnh cảm tính về sự vật, mặc dù tương đối hoàn chỉnh Chonên, biểu tượng chưa phải là hình thức của nhận thức lý tính Nó như là khâu trung gian chuyển tư nhận thức cảm tính lên nhận thức lý tính

3.2) Nhận thức lý tính

Bắt nguồn tư trực quan sinh động, thông qua tư duy trừu tượng, con người phản ánh sự vật một cách gián tiếp, khái quát hơn, đầy đủ hơn dưới các hình thức: Khái niệm, phán đoán và suy lý

3.2.1) Khái niệm

Hình thức cơ bản của tư duy trưu tượng, phản ánh khái quát, gián tiếp một, hoặc một số thuộc tính chung có tính bản chất nào đó của một nhóm sự vật, hiện tượng được biểu thị bằng một tư hay một cụm từ.Khái niệm được hình thành trên cơ sở hoạt động thực tiễn và nhận thức.Nó là kết quả của sợ tổng hợp do đó khái niệm là ‘‘chủ quan trong tính trưu tượng của chúng, trong sự tách rời của chúng, nhưng là khách quan trong chỉnh thể, trong quá trình, trong kết cuộc, trong khuynh hướng, trong nguồn gốc’’

Ví dụ : Để có khái niệm về thế nào là ‘Thủ đô’ người ta đã phải quan sát nhiều mặt của vấn đề này sau đó phân tích như Thủ đô nằm ở vị trí nào?Có vai trò như thế nào đối với một đất nước?Thủ đô có điểm gì khác những thành phố khác? Từ đó đưa ra khái niệm ‘Thủ đô’

Hoạt động thực tiễn ngày càng có nhiều sự biến đổi đa dạng và phong phú nên cách chúng ta hình thành một khái niệm cũng cần có sự phát triển theo cho phù hợp ‘‘Những khái niệm của con ngườikhông bất động, mà luôn luôn vận động, chuyển hoá tư cái nọ sang cái kia; không như vậy, chúng không phản ánh đời sống sinh động’’

3.2.2) Phán đoán