Tiểu luận đề bài phân tích sự tác động của quy luật cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường liên hệ ở việt nam hiện nay

TRƯỜNG ĐẠI HỌC PHENIKAA KHOA KHOA HỌC CƠ BẢN BÀI TIỂU LUẬN Đề bài “Phân tích sự tác động của quy luật cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường Liên hệ ở Việt Nam hiện nay” Mã đề 10 Giảng viên Đồng Thị[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC PHENIKAA

KHOA KHOA HỌC CƠ BẢN

BÀI TIỂU LUẬN

Đề bài: “Phân tích sự tác động của quy luật cạnh tranh trong nền kinh tế thị

trường Liên hệ ở Việt Nam hiện nay”

Mã đề: 10

Giảng viên: Đồng Thị Tuyền

Sinh viên : Trần Tuấn Hùng

Lớp : QTKD 2

Mã SV : 21011311

Năm học : 2022-2023

HÀ NỘI, THÁNG 9/2022

Mục lục

Lời nói đầu 2

Nội dung: 3

1 Nội dung của quy luật cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường: 3

2 Tác động của cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường: 3

2.1 Các tác động tích cực: 3

2.2 Các tác động tiêu cực: 4

3 Liên hệ ở Việt Nam: 5

3.1 Tác động tích cực: 5

3.2 Tác động tiêu cực: 6

Kết luận 7

Tài liệu tham khảo 8

Lời nói đầu

Kinh tế thị trường là hình thái kinh tế mà trong đó hầu hết sản phẩm sản xuất ra đều trở thành hàng hóa; được mua bán trên thị trường, đi từ người sản xuất đến người tiêu dùng thông qua thị trường; thị trường là yếu tố trực tiếp điều tiết hoạt động của người sản xuất

và người tiêu dùng trong xã hội Việc sản xuất cái gì, sản xuất thế nào và sản xuất cho ai

là do thị trường quyết định; người sản xuất căn cứ vào tình hình giá cả, quan hệ cạnh tranh, cung - cầu, khả năng tiêu thụ của thị trường đối với các loại hàng hóa mà lựa chọn phương án sản xuất kinh doanh Người tiêu dùng cũng căn cứ vào tình hình giá cả, khả năng cung cấp các hàng hóa trên thị trường, khả năng thanh toán của mình mà quyết định việc tiêu dùng, mua hay không mua một hàng hóa nào đó hoặc thay thế bằng một hàng hóa khác Kinh tế thị trường hoạt động theo sự tác động của quy luật kinh tế khách quan, gồm quy luật giá trị, quy luật cung - cầu, quy luật cạnh tranh, quy luật lưu thông tiền tệ… Quy luật giá trị là quy luật kinh tế cơ bản của sản xuất và trao đổi hàng hóa Quy luật giá trị yêu cầu sản xuất và trao đổi hàng hóa phải dựa trên cơ sở giá trị của nó ,tức trên cơ sở hao phí lao động xã hội cần thiết Quy luật lưu thông tiền tệ là quy luật quy định số lượng tiền cần thiết cho lưu thông hàng hóa ở mỗi thời kì nhất định Cung-cầu trong nền kinh tế thị trường tuân theo một quy luật nhất định Đó là: khi số lượng một loại hoàng hóa nào

đó được bán trên thị trường lại nhỏ hơn so với lượng cầu của người tiêu dùng đối với loại hàng hóa trên thì giá cả của hàng hóa này sẽ có xe hướng tăng lên Điều này dẫn đến khả năng mà nhóm người tiêu dùng có thể sẽ phải chi trả một mức giá cao hơn để sở hữu hàng hóa này Hơn thế nữa, quy luật cạnh tranh là điều tiết một cách khách quan mối quan hệ ganh đua kinh tế giữa chủ thể sản xuất và trao đổi hàng hóa Khi đã tham gia thị trường, các chủ thể sản xuất kinh doanh, bên cạnh sự hợp tác cần chấp nhận cạnh tranh

Trong bài tiểu luận này, em muốn cho mọi người hiểu rõ hơn về sự tác động của quy luật cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường và một số liên hệ ở Việt Nam hiện nay

Nội dung:

1 Nội dung của quy luật cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường:

Nền kinh tế thị trường: là nền kinh tế được vận hành theo cơ chế thị trường Đó là nền

kinh tế hàng hóa phát triển cao, ở đó mọi quan hệ sản xuất và trao đổi đều được thông qua thị trường, chịu sự tác động, điều tiết của các quy luật thị trường Đây là một nền kinh tế được hình thành khách quan trong lịch sử

Cạnh tranh: về cơ bản là sự ganh đua giữa các chủ thể kinh tế với nhau nhằm có được

những ưu thế về sản xuất cũng như tiêu thụ và từ đó thu được lợi ích tối đa Đây là một trong các quy luật của nền kinh tế thị trường, điều tiết một cách khách quan mối quan hệ ganh đua kinh tế giữa các chủ thể trong sản xuất và trao đổi hàng hóa

Nguyên nhân dẫn đến cạnh tranh: thứ nhất là do sự tồn tại của nhiều chủ sở hữu độc lập,

tư do sản xuất kinh doanh; thứ hai là do người sản xuất, kinh doanh có những điều kiện sản xuất và lợi ích khác nhau

2 Tác động của cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường:

2.1 Các tác động tích cực:

- Cạnh tranh giúp thúc đẩy sự phát triển của lực lượng sản xuất 3: Trong một thị trường luôn có rất nhiều doanh nghiệp và các ngành kinh doanh thì việc một doanh nghiệp có nhiều đối thủ là không tránh khỏi Khi đó, để có thể cạnh tranh thì chất lượng sản phẩm phải cao, đáp ứng nhu cầu khách hàng, nhưng chi phí sản xuất phải hợp lí để có thể vẫn sinh ra lợi nhuận, hay nói cách khác, lực lượng sản xuất phải mang lại “lợi thế cạnh tranh” Đây là mặt thứ nhất của cạnh tranh, khi cả nền kinh tế phát triển, mọi đối thủ kinh doanh đều có “lợi thế cạnh tranh”, thậm chí còn có lợi thế hơn doanh nghiệp thì phải nâng cấp doanh nghiệp mình, nâng cao năng lực cạnh tranh: nâng cao tay nghề người lao động, nâng cao chất lượng sản phẩm đầu ra, vận dụng những tiến bộ khoa học kĩ thuật…

Cứ như vậy, khi các doanh nghiệp cạnh tranh, chất lượng của lực lượng sản xuất nói chung sẽ ngày một cải thiện và phát triển

- Cạnh tranh là cơ chế điều chỉnh linh hoạt việc phân bổ nguồn lực 4: trong nền kinh tế thị trường, các chủ thể kinh tế không chỉ phải cạnh tranh với nhau về sản phẩm đầu ra mà còn có các nguồn lực Nguồn lực được phân bổ tối ưu khi giá cả trả cho hàng hóa và dịch

vụ trên tất cả các thị trường phản ánh chính xác chi phí kinh tế thấp nhất để cung ứng chúng Các nhà sản xuất sẽ phải điều chỉnh linh hoạt việc phân bổ nguồn lực sao cho phân bổ nguồn lực là tối ưu

- Cạnh tranh thúc đẩy năng lực thỏa mãn nhu cầu xã hội 5: muốn có được lợi thế cạnh tranh,

người sản xuất phải làm ra sản phẩm có chất lượng hơn, đẹp hơn, có chi phí sản xuất rẻ hơn…

để đáp ứng thị hiếu và nhu cầu người tiêu dùng Khi các nhà sản xuất cạnh tranh với nhau, hoặc chất lượng của hàng hóa sẽ tăng lên hoặc giá thành của hàng hóa sẽ giảm đi, hoặc cả hai điều đó sẽ xảy ra mà nhu cầu của khách hàng vẫn được thỏa mãn Vậy là, càng nhiều doanh nghiệp cạnh tranh với nhau thì sản phẩm hay dịch vụ cung cấp cho khách hàng sẽ càng có chất lượng cao hơn, cạnh tranh đem đến cho khách hàng giá trị tối

ưu đối với đồng tiền mồ hôi công sức họ làm ra

- Cạnh tranh thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế thị trường 6: cạnh tranh là một quy luật của nền kinh tế thị trường, ở đó, mọi hành vi của mọi chủ thể kinh tế đều hoạt động trong môi trường cạnh tranh Kinh tế thị trường càng phát triển thì cạnh tranh càng quyết liệt, thường xuyên hơn

- Cạnh tranh lại là động lực thúc đẩy sản xuất phát triển, góp phần vào sự phát triển kinh

tế Vì cạnh tranh không chỉ thúc đẩy sự phát triển của lực lượng sản xuất, giúp điều chỉnh linh hoạt việc phân bổ nguồn lực mà còn thúc đẩy năng lực thỏa mãn nhu cầu xã hội

nhằm tối ưu hóa lợi nhuận của mỗi chủ thể kinh tế Có thể thấy, cạnh tranh và nền kinh tế thị trường luôn tác động qua lại lẫn nhau và thúc đẩy nhau phát triển

2.2 Các tác động tiêu cực:

Bên cạnh những tác động tích cực đến từ cạnh tranh lành mạnh thì những khuyết tật, tác động của cạnh tranh không lành mạnh: chạy theo lợi nhuận đơn thuần, tìm mọi cách để kiếm lợi nhuận, dùng các thủ đoạn vi phạm pháp luật hay bấtchấp pháp luật, vi phạm những đạo đức kinh doanh, coi nhẹ vấn đề y tế, môi trường, xã hội… đang là những thực trạng nhức nhối của toàn xã hội

Thứ nhất, cạnh tranh không lành mạnh gây tổn hại môi trường kinh doanh 7: khi chủ thể

thực hiện mọi cách để cạnh tranh sẽ rất dễ sử dụng các biện pháp cạnh tranh thiếu lành mạnh, thậm chí là không lành mạnh, các thủ đoạn xấu để tăng lợi nhuận: buôn lậu, buôn bán hàng giả, hàng cấm, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ …Đây là những hành vi xấu, làm môi trường kinh doanh sẽ ngày càng đi xuống về mặtchất lượng và làm giá trị đạo đức bị xói mòn

Thứ hai, cạnh tranh không lành mạnh gây lãng phí nguồn lực xã hội 8: chiếm giữ nguồn

lực để giành ưu thế cạnh tranh mà không phát huy được vai trò của nguồn lực trong sản xuất kinh doanh cũng là một hình thức của cạnh tranh không lành mạnh Khi đó, nguồn lực không được phân bổ hợp lí: nơi cần thì không đủ, nơi có thì không thể phát huy tối ưu vai trò của nguồn lực mình có Không chỉ thế, những hành vi cạnh tranh không lành mạnh còn ảnh hưởng đến môi trường sinh thái, gây ô nhiễm môi trường, tàn phá môi trường ngày một nghiêm trọng Về lâu về dài, đây sẽkhông chỉ là vấn đề lãng phí nguồn lực xã hội mà là hủy hoại môi trường sống, nền kinh tế cũng sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng

Thứ ba, cạnh tranh không lành mạnh gây tổn hại phúc lợi xã hội 9: khi cạnh tranh không

lành mạnh ngày một mạnh mẽ, phân hóa giàu nghèo, lãng phí nguồn lực xã hội và các vấn đề xã hội khác sẽ ngày một nhiều, nghiêm trọng Việc gây tổn hại đến phúc lợi xã hội

là không tránh khỏi

3 Liên hệ ở Việt Nam:

Từ năm 1986 – 2006, nền kinh tế Việt Nam chuyển mình từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lí, điều tiết của nhà nước nhằm hạn chế những khuyết tật vốn có của nền kinh tế thị trường với mục tiêu dài hạn là xây dựng chủ nghĩa xã hội, có thể gọi là nền kinh tế thị trường định hướng chủ nghĩa xã hội Về bản chất, kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa vẫn là nền kinh

tế thị trường, vì vậy, quy luật cạnh tranh – một quy luật của nền kinh tế này rất có ảnh hưởng đến nền kinh tế của Việt Nam Ở đây ta cũng xét tác động của cạnh tranh đến nền kinh tế thị trường ở Việt Nam trên hai mặt:tích cực và tiêu cực cùng chính sách và pháp luật cạnh tranh ở Việt Nam

3.1Tác động tích cực:

- Cạnh tranh giúp thúc đẩy sự phát triển của lực lượng sản xuất: khoa học và công nghệ là một trong những yếu tố đóng vai trò quan trọng trong phát triển lực lượng sản xuất Việt Nam Những tựu khoa học và công nghệ đã góp phần đáng kể trong việc phát triển tư liệu sản xuất, nhất là trong lĩnh vực công nghiệp và nông nghiệp Để đạt được bước tiến đó, không thể không kể đến xu thế toàn cầu hóa, sự hội nhập quốc tế, và quy luật cạnh tranh của nền kinh tế thị trường Việt Nam đã xâydựng được nhiều nhà máy, xí nghiệp có dây chuyền, máy móc hiện đại; trong lĩnh vực nông nghiệp, sử dụng máy móc để tăng năng suất lao động, thay thế dần sức lao động của con người… Cải tiến kĩ thuật, đổi mới công nghệ, hợp lí hóa sản xuất, tăngnăng suất lao động để hạ thấp giá trị các biệt của hàng hóa, làm cho giá trị hàng hóa của doanh nghiệp sản xuất thấp hơn giá trị xã hội của hàng hóa

đó Không chỉ vậy, sự tăng lên không ngừng của đội ngũ nhân lực có trình độ chuyên môn đã bước đầu đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của nền sản xuất hiện đại trong việc ứng dụng những thành tựu của khoa học, công nghệ vào việc cải tạo nền sản xuất theo hướng hiện đại Người nông dân Việt giờ đây đã sử dụng máy cày thay trâu, dùng máy tuốt lúa liên hợp để thay cho cả một quá trình lao động vất vả, dùng nhà kính với những phương pháp và hạt giống mới để tăng năng suất cây trồng, kết quả là quý IV năm

2020, ngành nông nghiệp tăng 2,55% đóng góp 0,29 điểm phần trăm vào tốc độ tăngtổng giá trị tăng thêm của toàn nền kinh tế trong tình hình dịch bệnh Covid-19 diễn biến phức tạp

- Cạnh tranh là cơ chế điều chỉnh linh hoạt việc phân bổ nguồn lực: ở Việt Nam,việc phân

bổ nguồn lực không chỉ do cơ chế thị trường điều tiết mà còn do định hướng của Nhà nước và những chính sách nhằm ổn định, khắc phục những hạn chế của thị trường Nhờ vào cạnh tranh, những khuyết tật của nền kinh tế thị trường đã được bộc lộ rõ, giúp cho Nhà nước có những định hướng đúng đắn cho nền kinh tế nước nhà Nghị quyết đại hội Đảng XII đã khẳng định: “Thị trường đóng vai trò chủ yếu trong huy động và phân bổ có hiệu quả các nguồn lực phát triển… Nhà nước đóng vai trò định hướng, xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế…”

- Cạnh tranh thúc đẩy năng lực thỏa mãn nhu cầu xã hội: cạnh tranh khiến các nhãn hàng Việt Nam tích cực thay đổi phương thức marketing, thậm chí là chất lượng, mẫu mã sản phẩm để phù hợp thị hiếu, nhu cầu khách hàng mà vẫn giữ được giá trị riêng của mình Thật vậy, trong đại dịch Covid-19, ta thấy rõ: các trang thương mại điện tử đang dần chiếm ưu thế, hầu như các thương hiệu đều có kênh riêng và có những chính sách giảm giá hay ưu đãi dành cho khách hàng Đồ ăn, đồ gia dụng, mỹ phẩm,… chỉ với vài thao tác

là khách hàng có thể được giao tận nhà Không chỉ thế, càng ngày việc tham khảo trải nghiệm của khách hàng càng được chú trọng, thái độ phục vụ của nhân viên cũng trở thành một tiêu chí cạnh tranh của các doanh nghiệp

- Cạnh tranh thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế thị trường: sau hơn 30 năm chuyển mình sang nền kinh tế thị trường định hướng chủ nghĩa xã hội, nền kinh tế Việt Nam đã

có những bước nhảy vọt, là một trong những nền kinh tế đang tăng trưởng nhanh nhất thế giới, có những mặt hàng có thể cạnh tranh và xuất khẩu sang nước ngoài: hàng dệt may xuất khẩu sang Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc; thủy sản xuất khẩu sang Mỹ, EU, Nhật Bản; đặc biệt là cà phê Việt Nam đã được đông đảo bạn bè quốc tế mến mộ và tin dùng Cán

cân thương mại trong gia đoạn 2011 – 2015 đã khởi sắc khi nhập siêu giảm dần, năm

2012 đánh dấu năm đầu tiên Việt Nam xuất siêu kể từ năm 1992

3.2 Tác động tiêu cực:

Theo Cục Cạnh ttranh và Bảo vệ người tiêu dùng, tính đến hết năm 2018 đã có khoảng

400 hồ sơ khiếu nại về các vụ việc cạnh tranh không lành mạnh và con số này đang có chiều hướng gia tăng Những hành vi ấy vô cùng ảnh hưởng đến niềm tin của khách hàng, cũng như an ninh thương mại, lãng phí nguồn lực xã rồi gây ra tổn hại phúc lợi xã hội Ta có thể lấy một vài ví dụ về hành vi cạnh tranh không lành mạnh đã những năm gần đây ở Việt Nam:

+ Cạnh tranh không lành mạnh gây tổn hại môi trường kinh doanh: năm 2020, lực lượng quản lí thị trưởng đã phát hiện, xử lí trên 66.000 vi phạm buôn lậu, hàng giả, hàng cấm, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ và con số này sẽ còn tăng thêm và diễn biến phức tạp vào năm 2021

+ Cạnh tranh không lành mạnh gây lãng phí nguồn lực xã hội: Formosa Hà Tĩnhđã bị phạt bồi thường thiệt hại 500 triệu USD và được gọi là công ty gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng nhất của Việt Nam trong nhiều năm qua khi làm ô nhiễm môi trường biển khiến cá chết hàng loạt tại bốn tỉnh khu vực miền Trung từ Hà Tĩnh đến Thừa Thiên – Huế Đây chỉ là một trong rất nhiều công ty đã và đang phá hoại môi trường để kiếm chác lợi nhuận, nếu tình trạng này cứ mãi tiếp diễn, liệu môi trường sống của Việt Nam sẽ đi

về đâu?

+ Cạnh tranh không lành mạnh gây tổn hại phúc lợi xã hội: trong giai đoạn 2016- 2019, thu nhập bình quân đầu người của nhóm có thu nhập thấp nhất là 791.000 đồng, tăng bình quân 5,7% trong khi nhóm cao nhất là 7.800.000 đồng tăng 6,8%, điều này cho thấy sự phân hóa giàu nghèo ngày một tăng, phúc lợi xã hội sẽ phải chitrả nhiều hơn cho người nghèo, người thất nghiệp hay cả những hoạt động nhằm bảovệ môi trường

Kết luận

Đặc trưng của kinh tế thị trường là cạnh tranh Các doanh nghiệp (dùng doanh nghiệp để chỉ chung cho tất cả các chủ thể kinh tế) luôn phải cạnh tranh với nhau để chiếm được các nguồn lực sản xuất (đất đai, tài nguyên, vốn, lao động, khoa học công nghệ…), các dự án đầu tư, chiếm thị trường tiêu thụ sản phẩm Cạnh tranh là sức ép, động lực thúc đẩy các doanh nghiệp năng động, sáng tạo, cải tiến quản lý, tổ chức sản xuất kinh doanh hợp lý; ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ; đổi mới, nâng cao chất lượng sản phẩm; tiết kiệm, giảm chi phí sản xuất, nâng cao năng suất lao động, hiệu quả sản xuất kinh doanh; qua

đó, thúc đẩy kinh tế phát triển, thanh lọc những doanh nghiệp yếu kém Quy luật cạnh tranh là mạnh được, yếu thua Đây là mặt tích cực của cạnh tranh Nhưng cạnh tranh giữa các doanh nghiệp cũng dẫn đến những hậu quả tiêu cực: khai thác tối đa sức lực người lao động (kéo dài giờ làm, tăng cường độ lao động), giảm chi phí cho lao động (giảm lương, giảm bảo hộ lao động); khai thác cạn kiệt tài nguyên, gây ô nhiễm môi trường; sử dụng các biện pháp cạnh tranh không lành mạnh, như: làm hàng giả, kém chất lượng, ăn cắp công nghệ, buôn lậu, trốn thuế, phá hoại đối thủ… Trong nền kinh tế thị trường có quản lý của nhà nước ở các nước trên thế giới, nhất là ở các nước phát triển hiện nay, nhà nước tạo khung khổ pháp luật cho cạnh tranh; bảo vệ, tôn trọng, thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh; nhưng, đồng thời, ngăn ngừa, hạn chế độc quyền cản trở cạnh tranh và chống lại các hoạt động cạnh tranh không lành mạnh