Luan Ly Giao Khoa Thu Lop Du Bi.pdf

" INDO CHINOIS 19ko VIÊT NAM TIÊU HOC TUNG THU'''' i» MORALE (Coups préparatoire) LUÂN LŸ 4 GIÁO KHOA THU’ lot Dir Bi • • (Sach này do Nha Hoc chínli Bông phâp da giao cho ông TRAN TRONG K1M,ông NGUYEN V[.]

Nhá-ninrc giù* bân-qny'ên Cam không ai diro-c in lai

NHA HOC-CHÍNH BÔNG-PHÀP

XUAT-BAN

1933

Giá bán trong xú* Bông-phâp Nhà-nu*ó*c àn-dinh là: 0$026

COLLECTION DES LIVRES CLASSIQUES

à l’usage des Ecoles élémentaires indigènes

In lan thir bay

Kho sách xưa Quán Ven Đường

,

/Ii . »*•*

⸙Quán Ven Ðường, Góp Nhặt Sách Xưa (người góp nhặt Huỳnh Chiếu Đẳng)⸙

5

6 4.

— Àn-màc cir-chï cho chïnh-te.

Bica hé mât mm lo-lem, ddu hù toc roi, quart do

ban-thiu^X do' ddng dai hïnh, là dwa hé hic Nine thè châng uhfeng

Cïe trông càch ân-mâc cie-çhl, dit biêt durorc tâm tînh (2)

- nhuôc d), quân ào ta-tai, dirt cà khuy (eue), radi cà

Giài nghìa. — Civ-chi = su* mình di diing, an nói. — trang nghiêm-chînh = dúng-dan chfrng-chàng.

Boan-Câu hôi

— Nam chay ra dirù’ng an mac the nào ?

— Anh nô bat du-nc dem vë làm gì ?

— Anh nô day bâo nô gì ?

Cách-ngón.

— Birng ngoi khi trireme ngiròd ta,

Tó*i, lui, khép-nép, òn-hòa dung nghi.

Ta phâi''coi nhûng ngwò'i già-nua tuoi-tác nino ông bà ô

pheti mot niêm ton kïnh và giù cho cô le phép.

Tieu-dân.

— Giùp dir ngircri già

Mot bà lâo ngôi vá ào ô’ trên them rîinh Trô’i nóng turc,

ngu, cái ào roi xuông dat.

Cuôn chi cûng roi theo, lân ra

tân dàng xa. Có con chô dâu

chi tung ra và rôi càd) lèn.

May eau bé trôngthày

tliê (3)

,

dû5ng k húc

- khich cirôà

vô’i nhau Cô Thi vôi-vàng

chay dên, duôi con chô, nhât^

(lat) cuôn chi lèn, quân lai tu

j-tê, và nhât cái ào, se de lèn

dùi bà lâo(5)

.

Cô Thi that là ngoan Cô

biêt giùp do ngirò’i già nhir

thê moi pliai dao. Thât dàng

làm giron g cho may dira trè

kia không biêt tôn kinh ngirô'i

— Kinh già, già de tuoi cho.

(1) khum lirng.

CHITONG THÚ* HAI

(1) dóng nhüng dát — (2) da-dày.

Ta phât nànrj tam rira cho sach-se. Tronc/ mirili có

sach-se, thï m&i cUrçrc klioe manh khoan-khoái Ngurfri sach-se, vi

uhw ceti hou lurori loi, clep-de, ai trông Ihây câncj yen, cûng qui

Tieu-dàn. — P h ai sach-sê

Ngtrôi ta có sach-se mài khôe manh Ma muôn sach-se.

phài nàng tám rira.

Sang nào dây, cüng pliai rira

mal, rira cô, rira lay.

Mùa dông cûng nhu* mùa

hè (1)

.

phài tam gèi luôn. Chô

ser niróT Inn h. Dira lié so* riirác

là dira hé hrô’D2 ) va nliât

Ngirô'i ta nói : mróc la là

ông thây thuôc giôi Có mrác

mà tám rira luôn, thi mô*i

diro’c dô da, thám tliit và

Giâi nghïa — Khoan-khoái

nhe-nhàng, dê chili

Câu hôi.

— Muôn khôe manh,

phài the nào ?

Ta không nên dr mmli-may da-ddjj, do qudn rdrh-frrfr,

nhà cica rác bdn ({\ Ngwcri ir bau là nqw&i Iwài ( 2\ diìng

khinh, ai tròng timi) cana phài ghê. & ban lai con siali va

lain bênh nú khô chia và co khi nguy-hièm nûa.

Tihi-dân

Mùi a ban (b quá Sáng dày, nó chi lan qua hai bên rná

và cài mui i bòi Nó sg nirô’C,

không dám lam may khi. Uàu

uó không chai, rang không xia.

rách

Mát nó dan lèm-nhèni, rninh

nó dáy nliCrng nôtf3 ) ghè. Nèu

nó eie ó’ han (Ù nhir thê mai

chác con sinh ra nhiéu bênh

tât rura.

Không ai ira dirge Mùi, ai

Giâi nghïa — Nguy hiem = cô Ihê hai dën siVc lihôe hay Unii

mênh.

Câu boi — Mùi do

1 ban thë nào ? — O' ban bay sinh ra nhirng

bênh tàt gì?- Tai làm sao không

Ò ban sinh

ra bênh tàt ai mi dirge n gir(Vi ò ban ?

Càch-ngòn. — 0* ban thì không ai ira.

An uông phni cô dieu-do Bòi thï hay an, khât thï

hay uông, mà han già cung cito viva pliai, dimg it quáchng dwng nhieií quá. An Hong cô diêu-dô tin ngw&i mài

khôe munii.

Tieii-dàn. ThuÓc tràng-sinh.

Mòt ông iháy thuôc da

thân-thê van khôe inanh, tinh

than van sàng-suôt. Có ngirô’i

hôi ông dùng thuôc gì mà dujo*c

:sông lâu và khôe manh nhir

thé, tld ông tra lòl rang: «Gai

bài thuôc tràng-sinh ày chàng

khô gi, ông rnuôn dùng, tôi

xin I lien Bài tljuôc ày là an

uông pliai cô diêu-dô Tôi sò

— Ông lang da già mà

thàn-thê, tinh-thàn con du’O'c the

nào? — Ngii’ôi ta hôi ông gì? —

Ông trâ lô’i làm sao ?

ông thày thuôc ngoi nói chuyên.

Tham an là mot net rat xâu Ngurfri ta phài àn thï mm

ch& nên tham an. Nhiêu khi chi vi miêng àn mà phài chiù

nhuc và hai den than

Tieu-dân.

— Dira bé vó*i lo (l) (hü) kço

Me thàng Tí bào Tí rang : « Hôm nay mày

vi tham quà, bôc nhiêu không

rút tay ra rîmge. Tí không biêt

lo mà khóc hu hu. Me

no

rang : « Tai mày bôc tham qua,

nên không rút tay ra diro*c.

Bô bót di, thi viêc gì dên nói

O) li?a.

22 20. — Net tôt.

Bica Ire có net lot, bao già rung turai cnrèri vui-vi Nó

nói gì hay làm gì, cung fin-echi tic-te, không de cho ai

mêch long bao già.

Tièu-dàn.

« Trò’i nàng to, nó vui, vi nó nghï bung : có náng, me nó

Trò’i mira to, nó vui, vi nó

nglii bung : có mira, thì cha

dòng

Thir nàm, chú nbat, nó vui

da dành, vi nó dirge cho'i-bó’i

vó*i ch ung ban Nhirng các

ngày phài di hoc, nó cung

vui, nó hoc rat chain 0)

có bung yêu hêt moi ngu’òi.

Lúe nào nó cûng tumi cumi

hó’n-hò’ và tini càch làm cho

Giâi nghìa. — Medi lòng chanh

lòng, làm cho ngu’òi ta không

>

to' fgw»U V".-»T^iùm dll’9’c vui lòn§’

-—- ' *•" " Cau hoi. — Sim tháy náng, sao

mà vui ? — Thày mira, sao mà vui ?

— Tai làm sao nó thich ngày thir

21.

bao giù an nói thô-tgc hag hon-hào vài ai Ngwòi òn-hòa

không ai thù-hàn mà ai cung qui men.

Tieu-dân.

— Môt dura bé áe.

Các anh hây trông thàng hé kia, nò di liii-thìii mot mirili,

mat cúi gàm xuòng dat : day là thàng Nam, dir torn có tièng

Không ai muon gan (Tira àc.

nghe thày nó nói mot càu tir-tè, hón-hAu bao giù

1

.

ngirói lón, thì nó xàc-lào, dèi vói tre con, thì nó hung torn.

Nó không bang lòng dira nào, là nó sinh-sir lôi-thôp climi

dành ngay, làm cho kÿ phài kiiièp so*, nó mói nghe Ây beri

thàng Nam có tinh xâu ày, nên không ai cho'i vói nó.

Câu hòi

— lai làm sao thàng Nam lai lûi-thûi mot mình ?

—

Boi vó’i ngirói lón, nó an o’ th£ nào? — BÓi vói tré con, nó the nào?

Câch-ngôn. — Nhfrng ngirtri qui quéi tinh ma,

Mình làm, mình ehju, kèu mà ai thircrng.

te

•

Sir nóng-này khiën mink lean lâm cliêa hung-bao, trai

veri le pliai Ngiròri có nhán-cách bao già cung pkài giw elio

òri

- bòa, hón

- hâu, không nên hai mot ti là da pliât khùng,

Tiêu-dàn.

— Ver ehong nhà gàu

làm hôi-hân làm, bèn nho móng virt di, ròi xin lòi gàu cái rang : « Tòi xin minh bó*t dàn làm lành, tôi tir Lièi

rang không pliai vài minh, bao nhiêu móng chàn tòi danhò mà vùd di cà rói. » Gàu cái bào gàu dire rang : « Gbang

biêt boi thè, thiêp cûng nguôi long, nhirng giá lúe nay chàng

dimg nóng-này quá, thì có phài bay giù

1 ver ehong ta haycon lành-lân cà không ?»

Giâi nghïa — Hung-bgo — dû-dôi, àc-nghiêt.

— Ôn-Iwa =

diu-dàng, êm-ài — H'ôn-hâu

— trung-hâu, lliàt-thà

Càu hôi

— Gàu dire giàn dir, làm gì ?

— Den lúe nguôi congiàn, gàu dire hôi-hân the nào ?

— Gàu dire bâo gáu cái làm sao ?

— Gáu cái ti â lô’i thé nào ?

Câch-ngôn. — No mât ngon, giân mât khôn.

Ngìeòi hung-tan thì làm gì rung không nghi ivirác ngliî

sau, cw de edi long nông-nây mot lúe, nó sai khiên, nên nhiêu

khi làm dieu không phâi le, dên sau ddu cô hôi lai cûngkhông kip Ta không nên hung-tern

Tieu-dan.

— Chuy^n ông hoàng Hung

Mot ông hoàng hay cô tinh hung-tçrn Mot hôm, gap mot

bà tien cho mot cài chén ngoc,

va bâo ràng

den co*n nông-nàv, thi iày chén

này, mue dây nirérc, uông làm

ba bân, thi tùjc khôi » Ông

hoàng Hung theo y nhir Ieri

dan, thi thay piiép ay công-hiêu

tien, ông nói rang : « Phép bà

day elio toi, that là thân-hiêu ;

toi nhô phép ay mà nay dâ khôi

nói rang : « Gài chén ày không

cô phép gi la dâu Sô* dl ông

khôi dum tinh hung-tçm, là vi

khi sáp cô can giân, mà ông

di múc niró^c vào chén, ông lai

uông niró-c làm ba bân, thi can

giân cüa ông dâ nguôi di roi,

không côn du sire manh mà

khiên dirge ông nera. »

Giài nghïa — Hôi

— Khi òng gap bà tiên làn thù hai, thi

ông nói gì ? — Bà tiên dàp lai làm sao ?

Câch-ngôn. — Ta nên tránh xa nhû-ng ngirtri hung tern.

(1) lanh — (2) hang.

id

33. Tinh trë-nài.

Tini? (í) trë-nài là tinh gap sao hay vây, không chic y

quan tâm dên viêc mïnh làm Ng?roi cô tinh ây làm viêc gì

cun g hay foc-hông

Tiêu-dàn

— Thàng bé ( 2 ) trë-nâi.

Thàng Nhân là mot dira bé có tinh W tre-nai.

Mot hôm cha me bào nó di chân trâu, da dan buôctrâu, giiT-gin cho càn-thân, chô- cô thà trâu di an rong(3 >.

Lúe nó dang chân trâu, cô thàng Lôc dem câi ông xi-dông ( 4 )

di qua, goi nó bào rang :

« May di ra ch5 cay gao b ngâ ba vói tao di. Xeni tao

<

Nhân thích quâ, bô trâu,

chay theo Lôc, dón-dén den

chô cây gao. Lôc già ông

xi-dông thòi, trúng mot con cium,

làn xuông dàt Nhân vô tay

khen : « Ban gioì làm ! » Chini

thàv dòng, bay mat cà. Khi

thì không thày trâu dâu nvra.

dang duòi con trâu chay lórig

qua ruông, mai mó*i bat diro’C.

Cha me Nhân phài dên tien

elio nhtrng nhà có ruong bi

trâu giam nát và dánh máng

- nal ay. Nhân bô trâu di xem thôi chim.

Giai nghïa — Quan tâm = de bung vào viêc làm.

Câu hôi

— Thàng Nhân cô tinh xau gì ?

— Mot hôm nó

chân trâu vi trê-nâi mà bi làm sao ?

— Néu Nhân không chiù

sua net di thì sau hai thë nào ?

36

35. — Tính hay nói xàu.

Nói xâu là dem chuyèn xàu cua ngwài ta ra mà nói,

la chó nèn nói xàu ai bao già.

Ghàng dirne bao làu anh Giàp nu-nan, bi chu nu lay

mât câ dò-dac Ay cûng vi mot cîiêu nói xâu cûa anh At màlàm elio cà nhà anh Giàp phài khô-sn (circ-khô).

— Vi At nói xâu mà Giàp pliai thé nào ?

Cách-ngón. — Nói ngircri phñi nghl den ta,

ThiV sòJ lên gay xem xa hay gàn.

Hôi-ctbng hàng xa xét viêc tên Binh nói vu.

gió cà. Da thè mà nó lai ghen-tj (ghen-ghét) vói ngiròi

irwo'ng- tuân tên là Ngo, và dinh bung làm hai Ngo Mot

hóm, nó vu cho Ngo hà-hiep chúng nó và lay lam lúasivo'ng cûa làng Làng xét ra, thi viêc áy qua là tên Binh

nói vu cho tên Ngo, nên làng phat tien và truat ngôi nó di.

Thè mái hay nhûmg kè nói vu de hai ngirô'i ta thmô’ug

lai hai dên than.

Giâi nghîa — Trircrng-tuan = ngu-ài^sai bâo bon tuàn-phu.

Lúa suorng ~ lúa cûa càc chu dicn cho tuan-dinh.

Câu hôi.

— Binh là ngirèi thé nào ? — Nó vu cho Ngo gi ?

Làng xét ra, nó bi làm sao ? — So bài này vói bài truffe va noi

ro nói xàu vói nói vu kbàc nhau làm sao ?

Cách-ngón. — Mòt Ieri nói là mot dpi màu.

(1) dtr.

CAch-ngôn.— ích-ky hai nhân.

Ngirài có long tham loi là ngum ihây cua thi ham me,chi dime ver-vét lay dirae, dur không nghî gì den sir phâi

khi tham qua hóa bi thiet-hai

Tieu-dàn.

— Chuyên gà dè ra trirng vàng

Bòi xira, có hai ngiròà y ô- làng

- diêng vài nhau Moi

Mo gà lay trvrng vàng.

hang vàng Mot ngirô’i nghî rang: «Con gà minh dâ dè ra

trirng vàng, thi tât ô* trong bung nò có nhiêu vàng lám », bèn

dem mò ra dè lay, nhirng chàng tliày gì cà.

Ngirô’i làng-diêng kia thây gà dè ra trirng vàng, thi ngàv

nào cîing elio an that nhiêu, nghî r^ng nô an no thi chac

môi ngày nô dè du’O’C liai trirng Không hgô* gà an nhiêu,

béo quà, không dè dirge nira, roi chang bao làn cung chêt.

1 Tai ngirô’i dâ dirge trirng vàng, lai union diro’C hounâa, thành ra mât câ. The là «tham thi ihâm ».

¡ Câu hôi

— Hai con gà de ra gì? — Mot ngirô’i nghî the nào

Xa-xì là trai lai vài tirili hà-tiçn Ngwùi có link xa-xì lièti X

tien không có chivng mire, tièu hoang-phi va idi Ngirai có tirili

ay tìiwò'ng ve sau hay bi khò-sà, vàt-và, cher ngircri khón thì

bao già cung biel an tièu vira phài và biet dành-dum (de dành)

Tieu-dàn.

— Mòt ngircri xa-xì

Anh Thìn mó*i lem lèn, dime cha me de lai elio tien

cua rat nhieu Nhirng anh không chiù hoc-hành, không lo

larri an, cú’ tiêu-pha xa-xì Anh dem tien ra tlnh choà-bài

bày-ba, that là hoang-phi Lai dua chai vói nhûmg do vô-lgi

rù-rê rimu chè, cô* bac, suôt ngày suôt thàng Nèn chfmg bao

làu mà tien cua hêt sach. Chung ban lâng hêt. Anh cô muôn

dên nhù-và ai, thì bày giô- cung không ai nhin nhàn nü*a.

Giài nghla — Vô-lgi

~ nliüng dira hir thân mat net — Lang

~

bô không choi vô'i nfra.

Câu hôi

Sau vi xa-xï quà mà dën nói làm sao ?

Cách-ngón.

— Bi dâu mà châng àn re,

Bën khi àn hët thì rè châng ra.

(1) xài.

(.i) then dtfòrag.

Càch-ngòn. — Lirçaig câ bao dung.

0) Ugo.

(1) bòng

— (2) giác.

l

' (J d&i, ai cung pimi làm viêc Có làm viêc thì moi giàu

cho nhà, cho nwàc, cho xd-hói

Tieu-dàn

— Ngircri làm ruong.

Cách-ngon. — Có làm thi mó*i eó àn.

Không nhirng ai dè dem phàn den cho.

(1) so- — (2) xuSng.

Ngw&i ta sink ra & d&i, ai cíing pliai hành-dông. Vây

bon-phân ngic&i là phài làm viêc de có ich cho mïnh và cho

he khdc. Bâ goi là công viêc, thl viêc. gì cung trong : làm

viêc live là trâ nçr d&i.

Tieu-dàn.

Nam di hoc, thày dàn (doàn) chini én, bay di bay lai,con thi sà xuòng gân mât dát,

anh lien dirng lai ngirng mat

lén xem Rói nói rang : « Ban

chim kia siró’ng that, chi bay

làm-lung gì ! »

Gó ngiròi nghe thày anh ta

nói, mó’i dên gân ma bào

rang : « Anh không biêt nhChig

con chim ây làm gì à ? Nó di

bat ruòi muÓi de àn, khóng

nhu4 loài vàt ldiàc, da song a

trong khoàng tró’i dát uày,

cilng phài có làm mó*i có àn.

Ngirò-i ta ó- dòà cung vày,

ngiròi công kia, kè vièc no,

ai ai cung phài có vièc làm,

Kiên chi là mol nel loi. He invili del làm vièc gì, Ihì

dati Idió-khan (he imo cane/ co mà làm elio ky dwo'c. & dùi

có Idèi) chi tlù meri làm nèn công km vice no.

ine nó the nào ?

— Me nó tra lò’i the nào ?

Cách-nüón.

— Niró'c chay dà mòn.

51.— Không eóthir-tir 53

viec gì cting hô-do càu-thà.

làm mât th&i

- già và hòng viec.

Tieu-dan — Chuyèn anh Nam

Anb Nam là mot ngirò’i tot, nhirng phài cài tinh không

có thir-tir, elio nen khi can dòn cài gì, là không biêl dâu

mà tìm.

Nam tini van-tir no-.

MOt hôm, anh ta tìm cài vàn-tir ng cita tèn Sào

;

luekhap cà giây-mà mà không thày

Nguyen tir tnró*c, tôn Sào vay nam chuc bac, cir dèn

Ihàng thì dem tra lai (lòri). Khi den' han, nò’lai bào Nam

l’àng : « Anh dma cho toi cài van - tir de toi tinh tien traanh.)) Nam âp-img rang: «Không biêt toi dê cài vàn-tir

cho nèn mô’i mât môn ng nam chuc cîông bac.

Câu hôi. Anh Nam có net xâu gì ?

— Vi net xáu ây mà

say ra viêc»gì?

Cách-ngón.

— Cùa làm gìn-giù* só*m trira,

Keo khi thât lac, biet nger eho ai

Con ve và con kiën.

làm tò, và tha moi de dành dèn khi mira rét (lanli) mà an.

Ve kia thì mùa nang am cir hàt véo-von cà ngày, vili tini

dujo’C lúe nào, hay lúe áy, nghî rang : Có cân gì pliai lo xa.

Bòi vây ngirò’i ta mói dat ra chuyèn sau này :

Ve liât suôt cà mùa hè, chang ngô’ mùa rét dên, không

có gì an, moi sang hôi vay kiên de tra timi cho qua mùa lanh-lêo. Ve nói : « Bàc cho tôi vay, tôi doari dên mùa hè

không hay cho vay, nói mìa rang : « Cà mùa hè nam nay bàclàm gì ? Bàc hàt có pliài không ? Thè thì bây giù* mùa di vây. »

Giâi nghïa — Trot timi = tro*: giûp ; tliòvi : buoi ; do* dói trong

mùa rét. — Nói mìa = nói móc cui xâu cua ngu*òi ta mà clië

nguòi ta.

Câu hôi

Vi không pliông xa mà pliai the nào ?

Câch-ngùn. — Nhân vô viên lu*, tàt h£ru cân iru.

Càu bé thoi eòi.

dira elio nô ci Tôi bô'n-bô* vê nhà, thôi eòi om-sòrn làmdiêc tai cà moi ngirôà Anh tôi, chi tôi biêt tôi dem di baonhiêu tien mà chi mua dirge mot cái eòi, thì ai cung kêu

là dát quà và lai bao tôi rang : bay nhiêu tien thì có themua diro’c nhiêu thir dò cho*i khâc: Ròi lai cir chê cirôà,

buon-birc.

thi tôi lai aghi bung rang : ce Birng mua dát nhir cái eòi

nhél», roi dè dành tien không mua nira.

Trich 6' sàch cûa ông Franklin.

Tân-tâm vài chíve

nghé

- nghiçp mình làm

Bài kÿ righe lao-tam hay lao-lirc, ai dà hint nghé gì là phài dem hèt tàm chi vào nghé ày de làm elio that khéo,

that hay, phài hiet, rnen vice cha mình làm hàng ngày,

phài bici vice mình làm là nér co ich

Tièu-dàn.

— Mot ngiròù tho' can-thàn.

Mot ngirò’i tho* làm lai inòt nhà máy o* Hai

- phòng,mot hôm dang dimg van máy,

eòi xuòng vô y pliai cái dây

da chuyên máy nò luit vào,

hi thmmg náng Anh ia dan,

gan ngàt di, mà con right rang

cú* de máy chay, thì so* n gir(Vi

khác lai bi nan cliâng, eh o nèn

indi cò giro’ng hèt sire le (let)

den chÔ cam máy mà ham lai

Xong roi mài chin di eho ngiròi

la buoc thuoc.

Giai nghìa. — Imo - tàlli =

vièc làm khó nhoc den tri nao.

— Lao-hic — vièc làm khó nhoc