Phe duyet nhiem vu "Xac dinh mam benh ky sinh triing gay benh cho ngucfi trong rau va thuy san duac nuoi trong tir nguon nude thai tai mot sd thanh phd va ndng thdn Mien Bac" - Dan vi
Trang 2MIEN BAC
HOI DONG NGHIEM THU CAP BO
Chu tich Hoi dong:
Uy vien nhan xet 1:
TS Tran Nhu Du(mg
GS.TS Phan Thi Kim
Uy vien nhan xet 2:
TS Nguyen Mgnh Hiing
Ha Noi-4/2010
Trang 3Chu nhiem de tai: PGS.TS Nguyen Van De
Ca quan chu tri de tai: Trncmg Dai hoc Y Ha Noi
Cap <^uan ly: Bo Y te
Ma so de tai (neu co):
Thai gian thuc hien: tu thang 01 nam 2008 d%n thang 12 nam 2009
T6ng kinh phi thuc hien de tai 1.400 trieu dong
Trong do: kinh phi S>iKH 1.400 trieu ddng
Nguon khac (neu c6) trieu dong
Ha Noi 4/2010
Trang 4B O Y T E C O N G H O A XA H O I CHU NGHIA VIET NAM
Dpc lap Tir do H a n h phiic So: /iHIJ /QD-BYT
Hd Npi, ngdy o2^ thdng U ndm 2008
Q U Y E T D I N H
Ve viec phe duyet nhiem vu bao ve moi trucrng trong nganh y te
B O T R U O N G B O Y T E Can cu Nghi dinh so 188/2007/ND-CP ngay 27/12/2007 cua CMnh phii quy dinh chuc nang, nhiem vu, quyen han va co ca'u t6 chiic Bo Y te;
Can cii Bien ban hpp ngay 27/3/2008 cua Hoi d6ng tham dinh nhiem vu bao ve moi trudng duoc thanh lap theo Quyet dinh so 667/QD-BYT ngay 27/02/2008 cua Bo trudng Bo Y te;
Theo de nghi cua Cue truang Cue Y te du phong va Moi truang,
QUYET DINH:
Dieu 1 Phe duyet nhiem vu "Xac dinh mam benh ky sinh triing gay benh cho
ngucfi trong rau va thuy san duac nuoi trong tir nguon nude thai tai mot sd thanh phd va ndng thdn Mien Bac"
- Dan vi chu tri thue hien: Trudng Dai hoe Y Ha Ndi
- Thdi gian thue hien: 2008-2009
- Kinh phi thuc hien: 1.400.000.000d (Mdt ty bdn tram trieu dong chan) trr nguon
su nghiep mdi trudng
Dieu 2 Thu truang dan vi chu tri thuc hien nhiem vu cd trach nhiem: ehi dao, trien khai thuc hien cac ndi dung nhiem vu bao ve mdi trudng theo de cuang da duae Hpi dong tham dinh thdng qua (de cuang chi tiet kem theo); thuc hien diing eac quy dinh hien hanh cua nha nude ve hoat ddng bao ve mdi trudng va chi tieu tai ehinh; dinh
ky bao cao ket qua thuc hien ve Cue Y te du phdng va Mdi trudng de tong hap bao cao Lanh dao Bd
Dieu 3 Quyet dinh nay cd hieu luc ke tii ngay ky ban hanh
Dieu 4 Cac Ong, Ba: Cue trudng Cue Y te du phdng va Mdi trudng, Vu trudng
Vu Ke' hoach Tai chinh, Thu trudng dan vi chu tri thuc hien nhiem vu va cae dan vi lien quan chiu trach nhiem thi hanh Quye't dinh nay./
Noi nhan: ^„ ===^iyB6 T R U 6 N G
BT Nguyin Quoc Trieu (de b/c); / / " ^ ^ f i ? ^ * ^ ^ ^ ^ ^
Liru:VT,DPMT f /W^^
Trang 5Phu luc 4
Danh sach tac gia cua de tai/nhiem vu KH&CN cap Bo
(Danh sach nhung ca nhan da dong gdp sang tao chil ylu cho de tai
dupe sap xep theo thii tu da thoa thuan)
1 Ten De tai/nhiem vu: Xdc dfnh mam b^nh ky sinh triing gdy b$nh cho ngu&i
trong rau vd thuy sdn du^c nuoi trong tir nguon nu&c thdi tgi mpt sd thdnh pho va nong thon mien Bdc
• Md so:
2 Thuoc ChuoTig trinh (neu c6):
3 Thdi gian th\rc hien: Tu thang 01/2008 den 12/2009
4 Ca quan chu tri: Trudng Dai hpc Y Ha Npi
5 Bp chu quan: Bp Y te/Cuc Y te Du phdng va Mdi trudng Viet Nam
6 Danh sach nhiing ngudi tham gia (tac gia):
ThS Truong Thi Kim Phuang
KTVY Do Duong Thang
Thu truOTig c(y quan chu tri de tai/nhiem vu
jfTOr^u' ky vaiddng d^u)
Trang 6BO Y TE CONG HOA XA H Q I CHU NGHIA VIET NAM
Ha Npi, ngay 30 thang 12 nam 2009
GIAY XAC NHAN CHI TIEU TAI CHINH DE TAI NCKH
Ten de tai: Xdc dinh mdm benh ky sinh triing gdy benh cho ngu&i trong rau vd
thuy sdn duoc nudi trdng tit ngudn nu&c thdi tgi mpt so thdnh pho vd nong thdn
miin Bac
Chii nhiem dh tai: Nguyin Van Be
Co quan chii tri dl tai: Trudng Dai hoc Y Ha Npi
Co quan quan ly dh tai: Bh tai c4p bp Y tl
Thdi gian thuc hien dl tai theo quylt dinh phe duyet ciia BYT: 01/2008-12/2009
Tdng kinh phi duac duyet: 1.400.000.000 ddng
Tdng kinh phi da cSp: 1.400.000.000 ddng
Tdng kinh phi da quylt toan: f 4o\) o rO l^X)
Cac hoat ddng chi tieu ciia de tai dam bao diing theo de cuang da duyet va dam bao
qui dinh ve tai chinh ciia Nha nude
Sd kinh phi cdn lai: (chi de khoang 20 - 25 trieu ddng) phuc vu cho nghiem thu cap
CO sd va nghiem thu c4p BYT:
^
XAC NHAN CUA PHONG TAI CHINH
T R U O N G DAI HOC Y HA NOI
\£lS' \ Y^
CHU NHIEM DE TAI
PGS.TS Nguyin Van De
Trang 7BAO CAO KET QUA NGHIEN ClfU BE TAI/NHIEM VU CAP BQ
Chii nhiem dl tai: Nguyen Van De
Co quan chii tri de tai: Trirotig Dai hoc Y Ha Noi
Cap quan ly: Bo Yte
F -y F
Ma sd de tai (neu cd):
1 Ten de tai: Xdc dinh mdm benh ky sinh triing gdy b$nh cho ngu&i trong rau
vd thuy sdn duoc nudi trdng tie ngudn nu&c thdi tgi mpt sd thdnh pho vd ndng thdn miin Bdc
2 Chii nhiem dl tai: PGS.TS Nguyin Van D I
3 Co quan chii tri dl tai: Trudng Dai hpc Y Ha Ndi
4 Co quan quan ly dd tai: Bp Y te
5 Thu ky dl tai: ThS Phan Thi Huong Lien
6 Phd chii nhiem de tai hoac ban chii nhiem de tai (neu cd):
7 Danh sach nhiJng ngudi thuc hien chinh:
- Nguyin Van D I Trudng Dai hoc Y Ha Ndi
- Phan Thi Huong Lidn Trudng Dai hpc Y Ha Ndi
- Le Thanh Hda Vien Cdng nghe sinh hpc
- Phung Die Cam Vien Ve sinh Dich te Trung uong
Tmong Thi Kim Phuang Trudng Dai hpc Y Ha Ndi
- Tap thi Bd mdn Ky sinh tning, Trudng Dai hpc Y Ha Ndi
8 Cac dl tai nhanh (dl muc) ciia de tai (neu cd)
(a) D I tai nhanh 1 (de muc 1)
Trang 8Nhung chCr viet tat
Trung/Su trung giun mdc Nghien cuu khoa hpc
Au tning giun luan Angiostrongylus
Polymerase Chain Reaction
Spirometra erinacei
San la mdt nhd San la gan nhd Thanh phd Tning giun tdc World Health Organization
Trang 9Muc luc
Noi dung Trang
Bao cao kdt qua nghien ciiu de tai cap Bd 3
Nhirng chu vidt tat 4
Cac san pham dat duac ciia de tai/du an 6
Ban tu danh gia 7
Chuang 1: Dat v4n de 10
Muc tieu 13
Chuang 2: Tdng quan tai lieu 14
F
Chuong 3: Ddi tuang va phuang phap 22
Chuang 4: Kdt qua nghien cuu 28
Tai thanh phd 28
Tai ndng thdn 31
Chuang 5: Ban luan 37
Chuang 6: Kit luan 43
Khuyin nghi 46
Tai lieu tham khao 47
Phu luc: Mdt sd hinh anh sinh dia canh va
Ky sinh triing trong nghien cuu 49
Trang 10CAC SAN PHAM DAT DlTQC CUA DE T A I / N H I E M VU
1 Bang ket qua sd lieu nghien cuu (xem kit qua bao cao kem theo)
2 Bao cao ket qua xac dinh loai ciia mam benh ky sinh tning trong thiiy san va rau tuoi sdng sir dung nude thai (xem ket qua bdo cao kem theo)
3 Cac bao cao khoa hpc duac dang tai:
Cd 3 bai bao khoa hpc dang tren cac tap chi nhu sau:
- Nguyin Van D I , Phan Thi Huang lien, Truang Thi Kim Phuang, Pham Ngpc Minh va cs O nhiem m4m benh tren ca nudi bSng nude thai tai thanh phd va
ndng thdn tinh Nam Dinh Tgp chi Thdng tin YDupc Sd 8/ 2009 Tr 19-21
Nguyin Van De, Phan Thi Huong lien, Truang Thi Kim Phuang, Pham Ngpc Minh, Le Thanh Phuang, Pham Van Khiem, Nguyen Thi Hau Danh gia d
nhidm mam benh giun san ciia mdt sd loai thuy san duac nudi trong ao bang
nude thai sinh hoat Tgp chi YDuac hoc Qudn su Sd 9/ 2009 Tr.29-32
- Le Thanh Phuang, Nguyen Van Dd, Pham Ngpc Minh, Phan Thi Huong lien, Truang Thi Kim Phugng va cs Mam benh ky sinh tning tren rau duac tudi bang
nude thai tai thanh phd va ndng thdn tinh Nam Dinh Tgp chi YDiepc hpc Qudn
su Sd 9/ 2009 Tr.29-32
4 Cac khda luan tdt nghiep Y khoa vd van de lien quan den nhiem vu
Hai khoa luan tdt nghiep Cii nhan Y hpc (Le Thi Thanh Loan va Dinh Cdng Tru) bao ve nam 2009 (cd ban phd td bia kem theo) va se cd 2 khda luan tdt nghiep bao ve nam 2010
5 D I xuat cac giai phap phii hgp
r ^ F
Giai phap cho ngudi san xuat: De san xuat thiiy san va rau dam bao an toan thuc phim la khdng su dung nude thai chua duac xu ly diing quy trinh d ca ndng thdn
va thanh phd
- Giai phap cho ngudi tieu dung: Hien nay, viec sijr dung nude thai dk nudi trdng
thiiy san va tudi rau cdn phd bidn nen ngudi tieu dung khdng nen an thuy san sdng va rau sdng (chua duac nau chin)
Trang 11Vg tinh hinh thue hien va nhirng ddng gdp mdi cda dg tai KH&CN cip bp
1 Tgn dg tai: Xdc dinh mdm benh ky sinh tritng gay benh cho ngieoi trong rau vd
thuy san dupe nudi trong tir nguon nu&c thdi tai mpt so thanh phd vd nong than mien Bdc
Masd:
2 TTiupc Chuong trinh (ngu cd):
3 Chu nhiem dl tai: Nguygn Van Dg
4 Co quan chd tri dl tai: Tnrdng Dai hpc Y ha Npi
5 Thdi gian thue hign (BD-KT): tir thang 01/2008 din 12/2009
6 Tdng kinh phi thvc hien D I tai: 1.400.000.000d6ng
Trong dd, kinh phi tir NSNN: 1.400.000.000d6ng
7 Tinh hinh thvc hien dg tai so vdi dg cuong: Theo dung npi dung dg cuoiig 7.1/Vg mire dp hoan thanh khoi luong edng viec: 100%
Mvc tigu dg ra la:
- xac djnh cac mam benh k>' sinh triing (giun, san va don bao) trong san pham phuc
vv con ngudi (rau, thuy san) dupe nudi trong bang nude thai tai mpt sd thanh phd va ndng thdn mign Bic
- Djnh loai cac mam benh k)'' sinh tning nay bang hinh thai hpc va sinh hoc phan tir
- Dg xuat mdt sd giai phap nham bao vg ngudi sir diing mpt so thue pham cd nguy
CO nhigm ky sinh trimg
Kgt qua thvc hien la:
a) Xgt nghigm cho 2.700 ca thg ca, luon, torn, cua, gch va 1.800 dc tai 6 digm nudi
Trang 12mam benh ky sinh trung gay benh nguy hiem cho ngudi Thanh phan loai mam
benh ky sinh trung trong thiiy san duoc xac dinh la du trung san la gan nhd
Clonorchis sinensis, san la mdt nhd hp Heterophyidae, giun dau gai Gnathostoma spinigerum, au triing san nhai Spirometra erinacei; dc nhilm lu trung san la thudc
nhdm san la gan nhd va san la mpt nhd {Parapleurolophocercous cercaria) Ridng
tai Hda Binh tim thay au tning san la phdi Paragonimus trdn cua va dc
b) Xet nghiem cho 1.980 mlu rau tuoi sdng tai 6 diem sir dung nude thai d thanh
r r t
phd va ndng thdn kdt qua cho thay:
Rau tuai sdng dupe tudi bang nude thai ca d ndng thdn va thanh phd diu bj d nhilm
bdi mam benh ky sinh trung gay benh nguy hilm cho ngudi Thanh phin loai mim
benh ky sinh trung trong rau va nude duac xac dinh la trung giun diia Ascaris
lumbricoides, giun tdc Trichuris trichiura, san la gan nhd Clonorchis sinensis, san la
mpt nhd hp Heterophyidae, au trung giun mdc hp Ancylostomatidae, au tning giun
luan Angiostrongylus; dan bao gay benh cho ngudi bao gdm amip Entamoeba
histolytica, triing roi Giardia lamblia va bao tii tning Cryptosporidium, Cyclospora
F
va mdt sd dan bao khac
c) Xet nghiem cho 900 mau nude thai sii dung de nudi thiiy san va tudi rau (tai 3 vi
Trong nude thai ca d ndng thdn va thanh phd cung ddu bi d nhidm bdi mam benh ky
sinh trung gay benh nguy hiem cho ngudi Thanh phan loai mam benh ky sinh trung
trong nude dugc xac dinh la tning giun diia Ascaris lumbricoides, giun tdc Trichuris
trichiura, san la gan nhd Clonorchis sinensis, san la mdt nhd hp Heterophyidae, au
F
triing giun mdc hp Ancylostomatidae, au trung giun luan Angiostrongylus; dan bao
gay benh cho ngudi bao gdm amip Entamoeba histolytica, E.coli, trung roi Giardia
F
lamblia va bao tii triing Cryptosporidium, Cyclospora va mdt sd dan bao khac
d) Giai phap cho ngudi san xuit la khdng sii dung nude thai ca b ndng thdn va
thanh phd dl nudi trdng thiiy san va tudi rau dd dam bao an toan thuc phim Cin cd
quy trinh xur ly nude thai dam bao chit lugng chuyen mdn vl y tl
Giai phap cho ngudi tieu diing la vi hien nay viec sii dung nude thai chua qua xii ly
Trang 13con phd bidn nen ngudi tieu dung khdng ndn an thiiy san sdng hay an rau sdng (chua nlu chin)
7.2/ Ve cac ydu cau khoa hpc va chi tieu co ban ciia cac san pham KHCN:
San phim ciia dl tai/nhiem vy dam bao khdi lugng cdng vide va chit lugng chuyen mdn
7.3/ v l tiln dg thuc hien:
Nira nam dau thuc hien cham do chua cd kinh phi, nhung sau dd theo kip tien dg
8 v e nhung ddng gdp mdi ciia de tai:
Tren ca sd so sanh vdi nhiing thdng tin da dugc cdng bd tren cac an pham trong
va ngoai nude ddn thdi diem kit thiic de tai, de tai cd nhiing diem mdi sau day:
Cd dugc nhiing thdng tin mdi va xdc thye ve mam benh ky sinh tning tren thiiy san va mu tuoi sdng ma trudc day chii yeu cac thdng tin vd hda chat va vi khuan Dac biet cd ca sd khoa hgc cho nganh thiiy san va ndng nghiep khac phuc trong nudi trdng thiiy san sach va trdng rau sach phuc vu ddi sdng dan sinh
8.1/ v e giai phap khoa hgc - cdng nghe:
Dua ra dugc giai phap cu the va cd tinh kha thi cho cac nganh chuyen mdn, cac nha
quan ly cung vdi cdng ddng can phai thuc hien quan ly va xii ly ngudn nude thai
8.2/ v e phuang phap nghien ciiu:
t F F F
Phuang phap chuan qudc gia va qudc td dam bao do chinh xac cao
8.3/ Nhung ddng gdp mdi khac:
F y
- Mdt sd loai ky sinh triing da dugc xac dinh bang sinh hgc phan tii so sanh vdi
chiing chuin qudc td vdi do chinh xac cao
- Ddng gdp cho khoa hgc va cho dao tao, trong dd cd 4 khda luan tdt nghiep cii nhan (2 da bao ve va 2 chuin bi bao ve nam 2010) va 3 bai bao khoa hgc da dang tren tap chi qudc gia cd uy tin
Hd Ndi, ngdy 10 thdng 12 ndm 2009
CHU NHIEM D E T A I
(Hg, tdn va chu: ky)
PGS.TS Nguyen van Dl
Trang 14XAC DINH M A M BENH KY SINH TRUNG GAY BENH CHO
NGU'On TRONG RAU VA THUY SAN DU^OC NUOI TRONG TlT
NGUON NU^OfC THAI TAI MQT SO THANH PHO VA NONG
THON MIEN BAG
Chirong 1 DAT VAN DE
F r F y
Mdi trudng sdng ludn ludn tac dgng ddn cudc sdng con ngudi d nhieu khia
canh va miic dg khac nhau Mdi tmdng tdn tai vd sd nhirng tac nhan gay benh tac
ddng ldn con ngudi, lam con ngudi nhidm bdnh va gay anh hudng ldn ddn siic khoe,
tham chi cdn gay tii vong Trong nhiing tac nhan gay benh dd cd mam benh ky sinh
tning
Cac tac nhan gay benh nay cd thi tdn tai d mgi noi nhu dat, nude, thuc vat,
ddng vat dudi nude, trdn can, tham chi chim trdn trdi hay thii vat trong rung diu cd
nguy CO chiia mam bdnh ky sinh trung tmydn lay cho ngudi
PSI y t F
Ngudi nhiem cac mam bdnh nay cd the gay thanh dich ndu chiing ta khdng
cd bidn phap khdng chd kip thdi, dac biet cd nhieu benh, mam benh rat san cd d Viet
Nam nhung gidi y hgc lai khdng quan tam day dii dan den chan doan nham dang
tile
> F F F
Nhung mam benh d dau? Loai gi? Cach phdng chdng ra sao? Khdng chd hay
F y
tidu diet nhu thd nao cho phu hgp vdi tiing dia phuang ca vd chuyen mdn va kinh
tl? Dd la nhung cau hdi cin dugc giai dap vdi nhimg con sd biet ndi thd hien trong
dl tai nay
Ndu chiing ta cd dugc nhiing thdng tin day dii va cu thd ve cac mam bdnh
tang trii, luu hanh trong mdi trudng tai cac tilu vung dia ly trong timg qudc gia,
trong tiing viing miln hay trong timg tinh thi se han chd hoSc khdng chd dugc tac
hai ddn siic khoe con ngudi, anh hudng lau dai din gidng ndi, lidn quan chat che vdi
phat triln kinh td -xa hpi, du lich va an ninh qudc phdng
Mim bdnh ky sinh trung tii mdi tmdng xam nhap vao con ngudi chii ylu qua
dudng an udng hay dudng da/nidm mac Dd la cac benh giun diia vdi 1,4 ty ngudi
Trang 15mac va hang nam bi tii vung 60 trieu ngudi; benh giun tdc vdi 1,4 ty ngudi mac va
hang nam tii vong 10 trieu ngudi; benh giun mdc vdi 1,5 ty ngudi mac va tii vong
hang nam 65 trieu ngudi; bdnh san mang vdi hon 200 trieu ngudi mac; cd trdn 40
trieu ngudi nhidm san la tmyen qua thiic an; cd trdn 100 trieu ngudi nhidm san day
/au triing san lgn; cd hang ty ngudi mac cac bdnh don bao va bdnh ky sinh tning
khac tren toan thi gidi (Td chiic Y tl thi gidi, 1995) Nhilu tac gia trdn thi gidi nhu
M.V.K Sukhdeo va cs, 1994; R C Tinsley & L H Chappell, 2000 da nghidn ciiu
mam benh ky sinh tning tii mdi tmdng tac dpng ldn siic khoe con ngudi
Giun san tmyIn qua ddng vat thuy sinh (ca, cua, tdm, luan, Ich) gay benh
cho ngudi bao gdm chii ydu la san la gan nhd, sdn la mdt nhd, giun dau gai, san
nhai Bdnh cd lien quan den tap quan sii dung thuy san sdng nhu an gdi ca, ca
nau chua ky hoac dap nhai vao mat San la tmydn qua ca chii yeu gdm 7 loai
san la gan nhd thugc hg Opisthorchidae (gdm Clonorchis sinensis, Opisthorchis
felineus, Opisthorchis viverrini, Amphimerus norverca, Amphimerus
pseudofelineus, Metorchis conjunctus vd Pseudamphistomum trancatum) va 69
loai san la mdt nhd (gdm cd 31 loai thudc hg Heterophyidae, 21 loai thudc hp
Echinostomatidae, 5 loai thudc ho Leicithodendriidae, 4 loai thudc hg
Plagiorchiidae, hg Diplostomidae, Nanophyetidae va Paramphistomatidae mdi
hg cd 2 loai, hg Gastrodiscidae, Gymnophallidae, Microphllidae va Strigeidae
mdi hg cd 1 loai) Ngoai ra, luan va ca cd the nhidm giun dau gai Gnathostoma
(cd tren 10 loai ky sinh d ddng vat, trong dd da xac dinh 4 loai ky sinh d ngudi
nhu Gnathostoma spinigerum, G hispidum, Gdoloresi vd G niponicum; ba loai
G spinigerum, G hispidum vd Gdoloresi da dugc xac dinh cd mat d Viet Nam
Ech cd the bi nhilm lu triing san nhai Spirometra erinacei
Tai Viet Nam, benh ky sinh tning chung giiia ngudi va ddng vat phd biln
trong toan qudc Tinh hinh nhilm giun diia va giun tdc d miln Bac cao han miln
Nam, cd noi d miln BIC ty le nhilm 2 loai giun nay Id 80-90% Tinh hinh nhilm
giun mdc cao tren pham vi ca nude, cd noi 70-80% San Id gan nhd phan bd d it
nhit 32 tinh, cd dia phuang ty Id nhidm tren 30% nhu Nam Dinh, Ninh Binh, Ha
Tay, Thanh Ho4 Phii Yen, Binh Dinh; cd noi benh luu hanh tren toan tinh nhu Hod
Trang 165.000 ngudi, cd ncri tyle nhiem ll,l%nhudKhanhHoa San la mpt Idn luu hanh d
it nhat 16 tinh, cd ndi t) lg nhiem 3,8% nhu Dae Lac San la mpt nhd da xac dinh luu hanh d it nhit 18 tinh vdi 5 loai, cd ncri ty le nhiim tdi 52,4% nhu Nam Dinh,
cd bgnh nhan nhiem trgn 4.000 san San la phdi phan bl d it nhit 10 tinh, cd ncri ty
lg nhilm 15% nhu Son La San day /iu tning san Ipn luu hanh d it nhit 50 tinh, cd nai ty le nhiim san day 12% va nhiim iu trimg san Ion 7,2% (Nguyin Van Dg va
cs, 1998-2006) Giun diu gai Gnathostoma cung da duoc phat hien hang tram ca
trgn ngudi (Lg Thj Xuan va cs, 2003) Hang chuc benh nhan nhiim giun luon nao gay viem mang nao tang bach ciu ai toan trong nhimg nam gan day (Pham Nhat
An, 2004 va Nguyen Van Dg, 2005) do an phai iu triing tir moi trudng Hang chyc trieu ngudi nhilm cac loai don bao tir mdi traong sdng Da cd mpt s6 digu tra d nhigm thue pham bdi mam bgnh ky sinh triing nhung chua day du Thit Ion nhiim
iu triing san day 0,02-0,9% (Kilu Timg Lam) Thit bd nhiim iu triing san day 0,03% (Trin Thuat); Co 7/10 loai ca nude ngpt nhiim iu triing san la 1,7-21,7% (Nguygn Van 0 l , 2005); Cua da nhiim iu triing san la phdi 16-98,1 % (Nguyin Van
Dg, 2000); Luon nhiim iu trimg Gnathostoma 11,4% (Nguyin Van Dg, 2000); Rau nhigm trimg giun 35,7% va nhigm don bao Cyclospora 8,4-11,8% (Nguyen
Thuy Tram, 2007)
Trong moi trudng, nude thai duoc xem la ngudn lay lan mam bgnh quan trpng nhat, trong do cd mam benh ky sinh triing Nude thai bi 6 nhiem tir nhigu ngudn bao gdm nude thai sinh boat, nude thai benh vien, nha may, nude thai tu nhign dgu chira dvng trong do nhigu nguygn nhan gay benh cho ngudi
Nhigm vu nay danh gia d nhiem mam benh ky sinh trimg trgn rau, thuy san dupe nudi trong tir nguon nude thai mpt sd thanh pho va ndng thdn mign Bic sg gdp phan tra idi cho cau hdi: i)trong nirdc thai thanh phd va ndng thdn chira mam b|nh
ky sinh trimg nao truygn cho ngudi; ii) trong moi loai thirc pham lign quan dgn nude thai (rau, ca, torn, cua, dc ) chiia mam bgnh gi gay nhiim cho ngudi; iii)
Trang 17benh dd trong dilu kien Viet Nam? Tu do gdp phin dua ra dugc ke hoach phdng
chdng hieu qua cho nhieu dia phuang trong toan qudc de dam bao siic khoe cdng
ddng, dac biet phdi hgp vdi cac ngdnh thuy san, ndng nghiep, thii y dd sdn xuat
thuc pham sach phuc vu ddi sdng dan sinh
Sii dung nude thai dd mdi rau vd nudi cd Id phd bidn d Viet Nam, cd d
thdnh phd vd ndng thdn Vi vay, can tiln hdnh ddnh gid d nhidm mam benh ky
sinh trung tren rau va thuy sdn nudi trdng bang nude thai d thdnh phd vd ndng
y f \ F y
thdn mien Bac vd dd xuat gidi phdp nudi trdng rau vd thuy sdn sach phuc vu
ngudi tidu dung^ bdo ve siic khde
- De xuat mot sd giai phap nham bao ve ngudi sii dung mot sd thuc pham cd nguy ca
nhiem ky sinh trung
Trang 18Chuang 2 TONG QUAN TAI LIEU Mdi tmdng sdng xung quanh con ngudi ludn chiia dung vd so nhung mam bdnh ddi vdi con ngudi vd da vd dang gay ra nhieu benh tat ldm dnh hudng din siic khoe con ngudi, tham chi cdn gay tii vong khdng chi cho tung cd nhan md cho cd tap the cgng ddng
CMoi trudng )
Mam b§nh \ / M i m benh "\ / Hoa chat
y i trijng/virus v,ky sinh trung \ doc hai
I
(Con ngirdi^
1 Dircmg truyen lay mam benh ky sinh triing voi con nguoi
Bdnh ky sinh tning tmydn lay tu mdi tmdng vdo ngudi cd thd true tiep hoac qua vat chii trung gian va dugc phan nhdm mdt each tuong ddi dua vdo dudng lay
> 7 F
tmyen dd thirc hien cdc bidn phap phdng chdng cd hieu qua
1.1 Benh ky sinh triing Uuyin qua thuc dn Id thit (Foodbome Parasite by meat
1.2 Benh ky sinh triing truyen qua thuc dn cd nguon gdc thuy sdn (Foodbome
Parasite by aquatic products)
t y
Nhdm nay cd bdnh san Id phdi Paragonimiasis (gdm 50 lodi dugc thdng bdo gay bdnh d ngudi); bdnh san la gan nhd (Clonorchiasis, Opisthorchiasis); benh san Id mdt nhd (Heterophyiasis, Echinostomiasis); bdnh san Id Alariasis, Fibricoliasis; bdnh san nhai Sparganosis; benh san day chd Diphyllobothriasis, Mesocestoidiasis;
Trang 19Gnathostomiasis, Dioctophymiasis
1.3 Benh ky sinh triing truyen qua du&ng mieng nhung khdng phdi thuc dn
(Parasitic diseases transmitted through the mouth with non-food)
Nhdm ndy cd bdnh Eurytreniasis; sdn Id gan nhd tmydn qua kidn Dicrocoeliasis;
benh san day chd Dipylidiasis; Rodentolepiasis; sdn day chugt Hymenolepiasis
diminuta; Pseudanoplocephaliasis crawfordi; benh san day tmyIn qua kien
Rainllietiniasis celebensis; Bertielloesis; benh giun Acanthocephaliasis;
Gongylonemiasis; Dracunculiasis
1.4 Benh ky sinh triing truyin qua thuc vgt (Plantbome Parasite)
Nhdm ndy cd benh sdn la mgt ldn Fasciolopsiasis; sdn Id gan ldn Fascioliasis;
Paramphistomeiasis; Philophthakniasis
1.5 Benh ky sinh triing truyin qua ddt (Soil-transmitted Parasite)
/ y F
Nhdm nay chii yeu Id giun sdn tmyen qua dat (Soil-transmitted Helminthiasis) vd
don bdo (Protozoa) gdm benh giun diia ngudi Ascariasis, bdnh giun tdc Trichuriasis,
F F
bdnh au tning san lgn Cysticercosis cellulosae; Bdnh au tning sdn chd
Echinococcosis (Hydratidosis), Coenurosis; bdnh au trung san day ciia lgn
t
Cysticercosis tenuicollis; bdnh giun phdi cdo Capillariasis; bdnh giun luon
Trichostrongyliasis; Oesophagostomiasis; Rhabditiasis; Linguamliasis; benh tning
roi dudng tieu hod Giardiasis; benh dan bao Cryptosporidiasis; benh amip
Amebiasis, benh trung ldng Balantidiasis
1.6 Binh ky sinh triing truyen qua da (Parasitic diseases transmitted through the
skin)
Nhdm nay gdm 2 nhdm nhd:
• \ F y
1.6.1 Benh ky sinh triing tniyen qua da trong mdi tru&ng nu&c vd ddt bao gdm:
benh san mang Schistosomiasis; bdnh Orientobilharziasis, Trichobilharziasis va
bdnh viem da do lu tning (cercarial dermatitic); benh giun luon Strongyloidiasis;
benh giun mdc/md Ancylostomiasis
y r y
1.6.2 Benh ky sinh trung truyen qua da do cdn trimg tiet tuc bao gdm: benh
Babesiasis, benh giun chi bach huylt Filariasis, benh giun chi td chiic Dirofilariasis,
benh trung roi dudng mau Leishmaniasis, Trypanosomiasis; bdnh giun Thelaziasis;
Trang 20benh Physalopteriasis; bdnh sdt ret Malaria
1.6.3 Benh ky sinh triing truyen qua da do tiep xuc true tiep v&i tiet tuc bao gdm:
bdnh ve ky sinh, benh ghe Scabies; benh Gastrophilid myiasis; benh Hypodermatid
myiasis
1.7 Binh ky sinh triing truyen qua khdng khi (Air-bome diseases) Nhdm nay cd
benh Pneumocystosis carinii
Dircmg lay nhiem cua Icy sinh triing truyen lay giira ngirdi v^ dong vat the
hien moi lien quan giira ngirdi v^ dQng vat dugc sa do hoa nhu sau:
a) Ngudi vd dgng vat diu bi lay nhilm mim benh tu mdi tmdng Vi du giun
> F
tmydn qua dat ciia ngudi vd dgng vat
NGUdl DONG VAT
MOITRUtiNG
b) Ngudi bi nhiem benh thdi mam benh ky sinh tning ra mdi tmdng, mam benh
nhidm vdo ddng vat vd ngudi an thit ddng vat se bj nhiem bdnh Vi du: san
day
DONG VAT
MOITRUtiNG
c) Ngudi vd ddng vat bi nhilm benh ky sinh tning thdi mim benh ra mdi tmdng,
mim benh nhilm vao vat chii trung gian va ngudi (ddng vat) an vat chii tmng gian
se bi nhilm benh Vi du: san la va mdt sd loai giun Ddi khi ddng vat la vat chii
16
Trang 21chiia, ngudi an phdi ky sinh trung trong vat chii chiia se bi nhidm bdnh Vi du: an
thit lgn rung sdng bi nhidm san la phdi
d)
' ' Vat chu chiia DONG VAT
e) Ngudi vd ddng vat bi nhidm b?nh ky sinh tning thai mam b^nh ra mdi
y i-v y
tmdng, mam benh nhiem vdo v$t chii trung gian rdi gidi phdng vdo mdi
F
tmdng vd au trung xam nhap vdo ngudi (ddng vat) Vi du: sdn mdng
MOI TRUdNG VAT CHU TRUNG GIAN MOITRUtJNG
nhap vdo ngudi (ddng vat) Vi du: giun chi, ky sinh tning sdt ret
NGUDi DONG VAT
W
VAT CHU TRUNG GIAN
17
Trang 22g) Ngudi va ddng vat bi nhilm benh ky sinh tning, mim bdnh qua nhieu vat chii
tmng gian vd ngudi (ddng vat) an phdi mdt trong cac vat chii trung gian nay
se bi nhilm bdnh Vi du bdnh giun Gnathostoma
t
VAT CHU TRUNG GIAN
DONG VAT
VAT CHU TRUNG GIAN
VAT CHU TRUNG GLVN
F y F
h) Mdt sd ky sinh tning lay tmyen tryc tiep giiia ngudi vd ngudi Vi du benh
ghe, benh trung roi am dao
2 Thuc trang ve benh ky sinh triing lay tir moi tnrcmg vao con ngirdi
2.1 Tinh hinh benh tren the gi&i
y F
Benh ky sinh triing tmyen lay tir mdi tmdng vdo con ngudi phan bd rdng rai
trdn thi gidi, thudng phan bd theo dia ly, khi hau vd dilu kien kinh tl-xa hdi ciia con
y F t F
ngudi Hau het bdnh ky sinh tning phd bidn d vung nhiet ddi, cd tap quan lac hau vd
kinh tl kem phat triln, do Id cac vung chau A, chau Phi, chau My la tinh Tai cac
khu vuc nay, khu he ky sinh triing hit siic da dang vd phong phii cung vdi tham thye
vat vd khu he ddng vat phat triln Cd nhiing lodi ky sinh tning phan bd rdng khdp
trdn todn thd gidi, nhung ciing cd lodi chi phan bd trong nhiing khu vuc nhit dinh
Trang 23Tuy vay, do bidn ddng dan cu trong phdt trien kinh td vd du lich ciing nhu xuat nhap
khau ddng vat, thye pham rdng rai Id dilu kien thuan lgi cho sy phat tan vd lan rdng
mam bdnh ky sinh trung trdn nhieu vung lanh thd khdc nhau, tu dd benh ky sinh
tning cd dilu kien lan rdng
Trdn thd gidi, nam 1995 cd gan 4 ty ngudi nhiem giun dua, giun tdc vd giun
mdc; cd trdn 200 trieu ngudi nhidm sdn mang; cd trdn 40 trieu ngudi nhilm sdn Id
tmyen qua thiic an; cd tren 100 trieu ngudi nhiem sdn day/au tning san lgn; cd 120
trieu ngudi d 80 nude nhilm benh giun chi b^ch huyet vd 1,1 ty ngudi (khodng 20%
F F \
dan sd) sdng trong vung cd bdnh luu hdnh; cd 2,4 ty ngudi d 100 nude nam trong
vung luu hdnh sdt ret va hang nam cd 300 500 trieu ngudi mac sdt ret, ldm chet
1,2-2,7 trieu ngudi; benh Leishmaniasis luu hdnh d 82 nude (trong dd cd 10 nude
phdt trien vd 72 nude dang phdt trien) vdi khoang 12 trieu ngudi mac vd 350 trieu
ngudi nam trong vung nguy co nhiem benh; vd cd hang ty ngudi mac cdc benh dan
bdo vd benh ky sinh tning khdc tren todn the gidi
2.2 Tinh hinh binh & Viet Nam
Tai Viet Nam, benh ky smh tning tmyen lay tu mdi tmdng vdo con ngudi
t F F F y
phd bidn trong todn qudc, nhung bdnh phan bd khdng ddu giiia cdc dja phuang
Tinh hinh nhilm giun diia vd giun tdc d mien Bac cao hon mien Nam, cd noi
d midn Bac ty le nhilm 2 loai giun ndy la 80-90% (Hodng Thj Kim vd cs, 1998),
nhung 4ong bang Nam bd cd ty Id nhidm thap (nhiem giun dGa dudi 5%, nhiem
giun tdc dudi 2%), nhiem giun diia cd xu hudng gidm nhanh Tinh hinh nhiem giun
mdc cao trdn pham vi cd nude, cd nai 70-80%, my vay, ddng bang sdng Ciiu Long
f.^ F F r
cd ty Id nhidm thap nhat (dudi 10%) Tu tmdc ddn nay, da ghi nhan 14 tinh cd bdnh
giun chi bach huyet vdi 6.339 ngudi nhilm nhu Hd Nam Ninh ty Id nhiem 13,37%,
Hai Hung 9,94%, Quang Binh 11,70%, Ha Ndi 5,40%, Thdi Binh 4,90%, Qudng
Ninh 2,50%, Ha Bdc 2,30%, Hd Son Binh 2,01%, Bdc Thdi 1,50%, Nghe Tinh
1,10%, VTnh Phii 0,30%, Hd Tuyen 0,13%, Khdnh Hod 9,3-13,3%, Ninh Thuan 2%
(Nguydn Duy Todn, 2000) San la gan nhd phan bd d it nhat 24 tinh, cd dia phuang
ty Id nhidm tren 30% nhu Nam Dinh, Ninh Binh, Hd Tay, Thanh Hod, Phii Ydn,
Trang 24cs, 2005) San la gan ldn phan bd d it nhit trdn 47 tinh vdi sd lugng benh nhan tren
5.000 ngudi, cd noi ty le nhilm 11,1% nhu d Khdnh Hod ( Nguyin Van D I vd cs,
2002, 2006) Sdn Id mdt ldn luu hdnh d it nhit 16 tinh, cd noi ty Id nhilm 3,8% nhu
Dac Lac (Nguyen Van D I vd cs, 1998, 2006) San Id mdt nhd da xdc dmh luu hanh
d it nhdt 18 tinh vdi 5 lodi, cd noi ty I? nhidm tdi 52,4% nhu Nam Dinh (Nguyin
Van Dl vd cs, 2006) San day/lu tning sdn lgn luu hdnh d it nhit 50 tinh, cd noi ty
Id nhidm sdn day 12% vd nhilm lu tning san lgn 7,2% (Nguydn Vdn Bh vd cs,
f F F
2001) Cd 43,4 trieu ngudi sdng trong viing sdt ret, trong dd cd 15 trieu ngudi sdng
trong vung sdt ret nang; tir nam 1991-2000 cd 10.184 ngudi chit vi sdt ret vdi 309
F
VU dich sdt ret (Ld Xuan Hung vd cs, 2005) Benh Leishmaniasis da phdt hien 3
tmdng hgp d Qudng Ninh ndm 2001 (Nguyin Nggc Ham vd cs, 2001), da phdt hien
dc trung gian tmydn benh sdn mdng d Viet Nam (Nguyen Van De vd cs, 2000)
Benh giun xoan trichinelliasis da gay ra 4 vu dich: tai Mu Cdng Chdi (Yen Bdi) nam
1970 cd 26 ngudi mdc vd chit 4 ngudi (Kieu Tung Lam, 1973); tai Tuin Gido (Dien
Bien) nam 2002 cd 22 ngudi mac vd chit 2 ngudi, nam 2004 cd 20 ngudi mac
(Nguyin Van D I vd cs, 2004, 2006), tai Bdc Yen (San La) nam 2008 cd 22 ngudi
mdc, chit 2 ngudi Da cd hang tram benh nhan nhilm giun Gnathostoma
y y
spinigerum {Le Thi Xuan, 2001), cd nhieu tre em viem mdng nao tang bach cau ai
toan do nhiem giun luon Angiostrongylus cantonensis (Nguyen Van De, 2005,
2007) Da xdc dinh cd giun chi Dirofilaria repens vd Thelazia callipaeda ky sinh d
mat ngudi (Nguyen Van D I vd cs, 2007, 2008)
3 Nguyen tac phong chong benh ky sinh trung truyen lay tir moi trirong vao
con ngiroi
Mudn phdng chdng bdnh ky sinh tning tmyen lay tir mdi tmdng vdo con
ngudi cd hieu qua, cin dua vdo dac tinh sinh ly, sinh thai ciia ky sinh trung, tinh
/*^ ^ y F
trang d nhidm mam bdnh d mdi tmdng vd didu kien sdng ciia vat chii
3.1 Ddnh gid dugc tinh hinh tung benh ky sinh tning trdn ngudi vd d nhilm mim
benh ciia chiing trong mdi tmdng va dieu kien luu hanh ciia chiing trong tung dia
phuong, tiing khu vuc de lya chgn ddi tugng uu tien, khu vyc uu tien va giai phdp
tdiuu
Trang 253.2 Chuan bj day dii nhan lyc, vat lyc vd mdng ludi boat dgng phdng chdng
3.4 Tidn hanh phdng chdng trdn quy md rdng ldn vi bdnh ky sinh tning Id bdnh xa
hdi, thudng ca cgng ddng nhilm b?nh vd dd lay lan
3.5 Phdng chdng can tidn hdnh lau dai, cd kd hoach ndi tilp, lidn hoan do bdnh ky
sinh trung thudng keo ddi, dai ddng vd dl tdi nhilm
^ y F
3.6 Kdt hop chat che nhidu bidn phdp phdng chdng vdi nhau
\ f ^ ,
3.7 Ldng ghep cdng tac phdng chdng ky sinh trung vdi nhieu boat dgng Y te vd van
hoa-xa hdi khdc, dac biet dua cdng tac phdng chdng ky sinh trung vdo chuang trinh
cham sdc siic khoe ban dau, nhit Id d myln co sd
3.8 Xa hgi hod cdng tac phdng chdng ky sinh tning, ldi cudn cgng ddng ty gide
tham gia
F F F
3.9 Phdi hgp phdng chdng ky sinh tning trong y td vdi cdc ngdnh lien quan nhu Thii
Y, Thuy sdn, Ndng nghiep va cdc ngdnh lien quan khdc
3.12 Kiem tra va giam sdt cdc boat ddng phdng chdng ky sinh trung tii tmng uong
den dia phuang
F F F
3.13 Quan ly chuang trinh boat ddng cd hieu qua: Cd he thdng thdng nhat tu trung
uang din tan ca sd dl ndm bit nhiing kdt qud cap nhat, kip thdi bd sung nhiing bat
\ F y y F
cap, nham nang cao hieu qua phdng chdng Ddng thdi dd cap chidn luge mdt cdch
9 y F^ F F
tdng hgp va cd phan tich vd dich td hgc, ca hdi, vat lyc hien cd vd cdc yeu td dnh
hudng din tinh bin vung ciia hoat ddng phdng chdng de qudn ly chuang trinh cd
hieu qua nhat
Trang 26Chuong 3 DOI Tl^QNG VA PHlTONG PHAP NGHIEN ClTU
1 Dia diem thuc hien:
• • •
Ba thdnh phd:
- Thdnh phd ddng bdng: TR HdNoi
- Thanh phd ddng bdng ven biln: TP Nam Djnh
- Thdnh phd miln niii: TP Hod Binh
Ba viing ndng thdn:
- Vung ndng thdn ddng bdng: xa-Hdi bdi, huy?n Ddng Anh -Hd Ngi
> X 7
- Vung ndng thdn ddng bang ven bien: xa Hdi Hda, huyen Hdi Hdu- Nam Dinh
- Vung ndng thdn mien niii: xa Hgp thinh, huyen Ky Son, tinh Hod Binh
Dinh loai bdng hinh thdi hgc tai BM Ky sinh tning, Dai hgc Y Ha ndi
7 \
Tham dinh lodi bang sinh hgc phan tii tai Vidn Cdng nghe sinh hgc
2 Doi tirong nghien cun:
- Cdc mlu nude, bun tai ao/hd nghien ciiu
- Cac mau ky sinh trung thu dugc
3 Thiet kl nghien cihi:
Nghidn ciiu ngang md td, khdng cd ddi chiing
4 Chon dilm dieu tra va c& miu:
+ Chgn dilm cd chii dich: tai thdnh phd chgn cdc hd/ao sii dung nude thai thdnh phd
dl nudi thuy sdn va cac mdng rau tudi bang nude thdi thanh phd; tai ndng thdn chpn
cdc ao sii dung nude thai sinh boat de nudi thuy san vd cdc mpng rau tudi bdng
nude thai
+ Cac thuy san dugc nudi chii ylu gdm nhdm 1: cd chep, ca trim, cd me, ca rd phi
va ca trdi (5 lodi) va nhdm 2: luan, tdm, cua, Ich, dc (5 lodi)
+ Cd mau cho mdi nhdm ddi tugng dugc tinh theo cdng thiic (WHO 1991):
Trang 27n = ZVa/2xP(l-P)/d^
Trong do, n = ca mlu tdi thilu cin dat dugc
P = Ty If nhiem dy kiln
Z i-a/2 = he sd tin cay 95%, cd gid tri 1,96
d = sai sd tuyet ddi = 0,05
Ty le nhiem lu tning sdn tren cd khodng 20% = P (Nguyen Van DI, 2005) vd ty If
trimg giun tren rau khoang 30% = P (Nguyen Thuy Tram, 2007) Ta cd sd mlu cd n
= 246, quy trdn 250 mdu cho 5 lodi, moi lodi 50 cd the /ao (5 lodi x 2 nhdm x 50
mau X 6 ao == 3.000 mau) Cd mau rau n = 323, quy trdn 330 mdu cho 6 lodi rau,
moi lodi 55 mau/mdng (6 loai x 55 mau x 6 dilm = 1.980 mau) Cd mau nude thdi
tai bd mdt, nude d day va bun, mdi vi tri 50 mau (3 vi tri x 50 mdu x 6 diem = 900
mdu)
+ Chgn hd/ao nudi cd sii dyng nude thdi:
Tai thdnh phd: Hd Ndi chgn hd Tay sii dyng nude thdi thdnh phd; tai thdnh
phd Nam Dinh chgn hd Ldc Vugng, sii dyng nude thdi thdnh phd; tai thdnh phd
Hod Binh chpn hd Tmng Tam, sir dyng nude thdi thdnh phd Nude thdi thdnh phd
t F y \ y
dugc dd xudng hd bao gdm ngudn nude thdi sinh boat, nude thdi nhd mdy, bdnh
vidn va nude mua tu nhien
Tai ndng thdn chgn 3 ao d Ddng Anh -Hd Ndi (ddng bdng); Hdi Hau -Nam
Dinh (ven bidn) vd Ky San -Hod Binh (midn niii) la nhimg ao sii dyng nude thai
sinh boat ndng thdn cd ca ngudn nude mua ty nhien Day Id nhiing xa thudn ndng,
trdng liia, rau mau vd cd chan nudi gia siic, gia cam, nudi cd
Mdi hd/ao chgn 5 loai ca chinh: cd chep {Cyprinus carpio), cd tram
{Ctenopharyngodon idella), cd me {Hypophthalmichthys molitrix), cd rd phi
{Oreochromis niloticus) va ca trdi {Cirrhina molitorella) Tai cung khu vyc thu
thdm luan (Fluta allia), tdm, cua {Parathelphusa spp/Potamiscus spp), ech {Rana
F F F /<W < w
rugulosa) va dc (dc miit Melanoides spp/oc dd Angulyagra spp) Mdi loai trong mdi
ao thu thap 50 cd thd (ridng dc mdi dilm 200-300 cd thd cdc lodi) Cdc mlu diu
dugc thu bat tai chd do chii hp nudi cd bdt va chiing kiln ciia can bd nghidn ciiu
Trang 28Cung dia dilm tuang iing thu thap cdc mdu rau dugc tudi bdng nude thai thdnh phd va ndng thdn bao gdm: rau mudng, rau can, rau ngd, rau edi soong, rau cai, rau didp Mdi loai 55 mau cho mdi diem dieu tra Cac mdng rau nay ddu ndm
•* , > y t
gan vdl hd/ao nghidn ciiu vd dugc sii dung nude hd/ao ndy dd mdi rau
Ciing dia didm tuang iing, mdi hd/ao diu dugc thu thdp mdu nude thai de xet
nghiem tai 3 vi tri: bl m^t, nude d ddy va bim, mdi vi tri 50 mau
4 Thu thap mau:
+ Cdc loai rau (tren can, thuy sinh), thu thap tai cdc vi tri (mdng) da chgn nhu trdn vdi cdc lodi vd sd lugng mdi lodi 500 gam Didu kien thu mau Id trong vdng 1 tuan cd tudi bang nude thai vd khdng mua
+ Thuy sdn (ca, tdm, cua, luon, ech, dc ), thu thap tai cdc vi tri hd/ao da chgn nhu trdn, sii dyng nude thdi sinh boat, dii sd lugng vd la nhung thuy sdn thjt (mua thu hoach),
+ Mdu nude thdi tai cdc hd/ao ciia dia didm nghidn ciiu da chgn tai cdc vi tri: nude be mat, nude d day va bun, mdi mdu nude 1 lit vd bun 500gam Vj tri thu mdu
CO chidu sau it nhat Imet
5 Cac phirong phap va I^ thuat su* dung trong nghien cihi
Mdi ca do chiiu dai Lo va L: (LQ-L)
LQ: tii mom ca din ranh gidi ca-vay d dudi cd
Trang 29L: tii mom cd din chdt dudi
(khdng can do chidu ngang cd: chi do ehilu dai vd can ndng)
- Caned
- Tiln hdnh xet nghiem cd:
• Tieu CO tiing cd thi cd
• Bam nhd va xay rihd cd timg mdu cho vdo dung dich tidu co, thudng de trong
lp 100ml chiia 50ml dung dich tidu co gdm: HCl 8 ml + 6 g pepsin + nude
cdt vua dii 1.000 ml
Trdn ky va dl tii Im 37°C trong 4 gid
Cho thdm 50 ml nude vd lac ldn
Lpc todn bd mdu bdng ludi cd kich thudc Id 1 x 1 mm vd nia bdng nude
au trung bang pipet pasmer
Thu au tning cho ien lam kinh de dinh loai bdng hinh thdi hpc
F F
Bao quan au tning trong nude mudi sinh ly 0,85%
Bao quan lau dai trong formalin 10% dd dinh loai bang hinh thdi hpc
\ 7 \
Bdo qudn lau ddi trong cdn 70% de dinh loai bdng sinh hpc phan tii
5.2 Ky thugt xet nghiim tim au triing sdn Id trong oc:
- Md dc lay gan-tuy ddt ldn lam kinh, day lamen vd soi
Ndu dc nhd cd thd ep cd dc dudi 2 lam kinh
/ F F F
- Vdi dc miit (Melanoides.,,) dung kim nhd be dudi dc, an nap cho nude len lam
kinh, day lamen va soi
- Co dinh cercaria dd dinh loai hinh thdi, ta cho it ldng trang tning
5.5 Xet nghiim rau tim tritng/du triing giun sdn vd don bdo:
Riia rau dk thu thap tning giun sdn vd bdo nang dan bdo tii nude nia
- Lly 500 gam rau nia trong chau chiia 2 lit nude sach
Trang 30- Riia tiing la, tung cudng rau, khdng bd sdt
- Mdi mdu rau nia 3 - 4 lln
- Nude nia dl ldng 6-10 gid
^ y F
- Gan lay phan nude dudi cho vdo dng ly tdm
' 7
- Lay can xet nghiem Luu y cho vdo vdi gipt lugol trong 50% glyxerin de phdt
hien bao nang don bdo
5.4 Xet nghiem biln tim trimg giun sdn vd don bdo bdng ky thugt Romanenko:
F
Tidn hdnh:
Can 100 gam bun, cho vao dng ly tdm to, ndu dng nhd cho vdo nhidu dng
Cho KOH hodc NaOH vdo vdi ty le 1/3 hodc 1/5 vd dl 30 phiit, trong thdi gian
ndy khuiy diu 4 lln
- Sau dd lai khuiy 5 phiit vd ly tam 5 phiit (500-1000 vdng/phiit)
- Tnit bd nude vd cho NaN03 bdo hod vdo can, khuiy diu vd ly tdm 5 phiit (1000
vdng/phiit)
y F F 7
- Nhd NaN03 day den mieng vd day phien kinh ien, de 20 phiit
F
- Nhae lam kinh ien, nhd 1 gipt glyxerin 50%, day Id kinh vd soi
5.5 Ky thugt xet nghiim nu&c tim trimg giun sdn vd don bdo:
Cdc mdu nude xet nghiem dugc xii ly nhu sau:
- Lly mau nude ddnh phen, de ldng 1 gid
- Gan bd nude phia tren
F t t F
- Lay can cho vao cdc thdt ddy cd chan, dd lang 2-4 gid
- Diing dng hiit bd nude trong phia tren
- Hiit can soi tim tning ky sinh tning
- Chii y soi hit toan bd can
6 Cac ch! sd dieu tra bao gom:
+ Tning va lu triing giun dudng mdt, giun ddu gai, giun xoan
+ Au triing sdn la gan (sdn la gan ldn, sdn Id gan nhd), sdn Id mdt (sdn Id mdt ldn,
san la mdt nhd), san la phdi vd mdt sd au tning giun sdn khdc
Trang 31+ Bao nang don bao gay benh (amip, trimg roi, bao hi trimg )
7 Xac djnh loai cac mim benh:
+ Phuong phap thu thap mam bgnh ky sinh trimg bao gdm ep sol tuai, tigu co bang
pepsin axit va ly tam lang can hoac phuong phap ndi Romanenko
-I- Xac djnh loai bing hinh thai hpc theo khoa djnh loai ciia Ichiro Miyazaki, Prayong Radomyos va Johannes Kaufinann
+ Tham djnh mpt so loai bang sinh hpc phan tu sir dvng gen nhan va gen t) thg Bao gdm cac budc: tach chigt ADN tdng so, chpn mdi (primer) dac hieu, thvc hien phan img PCR, ddng hda san pham, giai trinh tu chudi gen, xir ly chudi gen bang may chuygn dung AsemblyLIGN 1.9 va Mac Vector 6.5.3 (Oxford Molecular Inc.), xir ly
sd ligu bang sinh-tin hoc So sanh chudi mau trong ngan hang gen hay chiing chuan qudc tl (chiing Quang Tay Trang Qudc, ngan hang gen AF184619 va chiing Nam Han Qudc, ngan hang gen AF 181889)
8 De xuat mpt so giai phap de bao ve ngudi sir dung nhung thue pham co mam bgnh ky sinh trimg
9 Xir ly so li?u bing loan thdng kg Y - sinh hpc
Trang 32Chuong 4 KET QUA NGHIEN CUtJ
1 Tai thanh pho
1.1 Mdm benh ky sinh triing tren cd
2 (4%)
3 (12%) 25(10%)
Lo^i s^n
Hp+Hl Hp+Ht Hp+Hl
Hp Hp+Ht
TP H6a Binh
So (+)/%
2(4%) 2(4%) 3(6%)
0 1(2%)
8(3,2%)
Lo^i sdn
Hp
Hp Hp+Ht
Ghi chii: Hp = Haplorchis pumilio; Ht = Haplorchis taichui
Nhan xet: TP Nam Dinh cdch xa vung luu hdnh bdnh sdn Id tmydn qua cd khodng
50 km, nhung ciing cd ty Id cd nhidm lu tning sdn cao ban d Hda Binh vd Hd Ndi,
sy khdc nhau nay cd y nghia thdng kd tren cd trdm vdi p<0,05, my Hda Binh cung
cd benh sdn la tmyIn qua cd luu hanh Ddc biet tai cd 3 thdnh phd ddu chua thiy du
Loai KST
Loai KST
0
0
Paragonimus spp
S erinacei
ATa^*va
Paragonimus spp**
Gnathostoma
0
0
S erinacei
Ghi chii: ATSLa* = Parapleurolophocercous cercaria (thudc nhdm sdn la gan nhd vd
sdn la mdt nhd); S.erinacei= Spirometra erinacei; **= Au triing sdn Id phdi
Nhan xet: Tai 3 thdnh phd diu phdt hien lu triing san nhdi tren ech, tai TP Nam
28
Trang 33Dinh va Hd Ndi da phdt hi?n giun diu gai trdn luon, ddc biet tai TP Hda Binh da phdt hien lu tning sdn la phoi tren cua da vd tren dc miit Sy khdc nhau giiia cdc
7 ^
didm khdng cd y nghia thdng ke vdi p>0,05
1.3 Mdm binh giun sdn tren rau tuoi sdng
Bang 3 Ty le rau 6 nhiem b&i mdm b?nh giun sdn tgi diem thdnh phd
27(8,2%)
Lodi KST
D,T^I D,M T,M D,T D.TM, SLRN
11(3,3%)
Lodi
KST
D D,T
T
T D,T D,T
Ghi chii: D = tning giun diia; T = Tning giun tdc; M = Au tning giun mdc; SLRN =
tning san Id mpt nhd; L = Au tning giun luon Angiostrongylus spp
F > ^
Nhan xet: Trdn tat cd cdc loai rau tai TP Nam Dinh va Tp Hd Ndi ddu cd mam benh giun sdn, rieng TP Hda Binh chi cd 3 loai rau cd mam benh giun san Sy khac nhau giua cdc dilm cd y nghia thdng ke vdi rau dilp vd rau mudng, p<0,05
1.4 Mdm binh dan bdo tren rau tuoi song
Bdng 4 Ty le rau d nhiem b&i mdm benh dan bdo tai diem thdnh phd
E Jiis, Crypto, Cyclo, Giardia, ^ EJiis, Qypto, Cyclo, Giardia, ^ EJiis, Crypto, Cyclo
Giardia, # Ellis, Qypto, Cyclo, Giardia, ^ EJiis, Qypto, cycle,
Giardia,
4-EJiis, Qypto, Cyclo, Giardia,?^
EJiis, Cryp)to
Cyclo
Giardia,/
E.his, Crypto, Cyclo,
Giardia, i^
E.his, Qypto, Cyclo, # Qypto, Cyclo 5t
EJiis, Crypto, Cyclo, Giardia, / EJiis, Qypto, Cyclo, Giardia, /
E.his, Crypto, Cyclo, Giardia, / EJiis, Crypto, Cyclo, Giardia, # EJiis, Qypto,
Cyclo, t
EJiis, Eco, Qypto, Cyclo, Giardia,/ EJiis, Qypto, Cyclo, Giardia, / EJiis, Crypto, Cyclo, Giardia, /
Ghi chii: E.his = Entamoeba histolytica; Crypto = Cryptosporidium; Cyclo =
29
Trang 34Cyclospora; i^ = don bdo khac
- Trong dd, tai Nam Dinh ty Id nhilm amip 14 (4,2%), Cryptosporidium 98
(29,7%), Cyclospora 53 (16,1%), Giardia 45 (13,6%) vd don bdo khdc 49 (14,8%) Tai Hda Binh ty le nhilm amip 6 (1,8%), Cryptosporidium 17 (5,2%)), Cyclospora
22 (6,7%), Giardia 9 (2,7%) va dan bdo khdc 27 (8,2%)
- Tai Ha Ndi ty Id nhidm amip 9 (2,7%), Cryptosporidium 38 (11,5%), Cyclospora
26 (7,9%), Giardia 10 (3,0%) va don bdo khdc 25 (7,6%)
Nhdn xet: Tai cd 3 thdnh phd rau diu d nhilm mdm bdnh don bdo vdi ty le cao vd bao gdm nhidu don bdo gay b$nh nguy hiem Ty le nhilm don bdo d TP Nam Dmh cao ban d TP Hd Ndi cd y nghia thdng kd vdi p<0,01 vd p<0,05
1.5 Mdm binh giun sdn trong nu&c thdi su dung nudi thuy sdn vd tu&i rau
Bdng 5 Ty le mdu nu&c nhiem mdm b?nh giun sdn tgi hd thdnh phd
Lodi KST
D,T,M, SLRN D.T^I
Lodi KST
NQi Lodi KST
D D,T
nude d ddy vd bun ddu thay mam bdnh giun san.Ty le nhidm mam bdnh giun sdn d
TP Nam Dinh cao ban d TP Hd Ndi cd y nghia thdng kd vdi p<0,01 va p<0,05
1.6 Mdm binh dan bdo trong nu&c thdi su dung nudi thuy sdn vd tu&i rau
Bdng 6 Ty le nu&c d nhiem b&i mdm benh dan bdo tgi diem thdnh pho
Lodi KST
Crypto, Cyclo, Giardia, ^ EJiis, Qypto, Cyclo, Giardia, ^ E.his, Crypto, Cyclo, Giardia, ^
TP Hda Binh s6(+)/%
Lodi KST
E.his,?t
E.his, Qypto, Cyclo, Giardia, # E.his, Qypto, Cyclo, ?t
E.his, Crypto,
EJiis, Qypto, Cyclo, Giardia, # E.his, Crypto, Cyclo, ?t
30
Trang 35Ghi chii: E.his = Entamoeba histolytica; Crypto = Cryptosporidium; Cyclo =
Cyclospora; ^ = don bdo khdc
Nhdn xet: Trong nude thai sir dung nudi thuy sdn vd m'di rau, cd 3 vi tri deu phat
hien dan bao gay bdnh, trong do nude bl mat nhilm it ban Ty le nhilm mam benh
don bdo d TP Nam Dinh cao ban d TP Ha Ndi cd y nghia thdng kd vdi p<0,01 vd
p<0,05
2 Tai ndng thdn
2.1 Mdm bfnh ky sinh triing tren cd
Bdng 7 Ty le cd nhiem du triing sdn Id tgi ao ndng thdn
SLGN Hp+Ht Hp+Ht
1(2%)
0 8(3,2%)
benh sdn la tmyen qua cd, nen cd ty le cd nhiem du trung sdn cao ban d xa Hdi Bdi,
Hd Ndi, ddc biet tai 2 dilm nay diu tim thdy du trung sdn Id gan nhd, la benh cd ty
Id nhilm tren ngudi cao Ty le nhilm au trung san la trdn ca chep, ca trdm va ca rd
phi d didm Nam Dinh cao ban d didm Hod Binh vd Hd Ndi cd y nghia thdng kd vdi
p<0,01
2.2 Mdm binh giun sdn ky sinh tren luan, cua, tdm, ich, dc
Trang 36Bdng 8 Ty le luan, tdm, cua, ech vd dc nhiem du triing giun sdn tgi diem ndng thdn
Lodi KST
Lodi KST
Gnathostoma
S.erinacei
Ghi chii: ATSLa* = Parapleurolophocercous cercaria (nhdm sdn la gan nhd vd san Id
mdt nhd); S.erinacei= Spirometra erinacei; Gnathostoma=au tnmg giun ddu gai
t y F F F
Nhan xet: Tai 3 diem ndng thdn ddu phdt hien au trung san nhdi tren ech vd au
tning giun ddu gai tren luon; ddng thdi tun thdy au tmng sdn Id trdn dc Ech nhidm
F t ' '
du trung san nhdi d didm Ha Ndi cao ban d didm Nam Dinh vd diem Hod Binh vdi
t t
p<0,05 va d didm Nam Dinh cao ban d diem Hod Binh vdi p<0,05
2.3 Mdm benh giun sdn tren rau tuoi sdng
Bdng 9 Ty le rau d nhiem b&i mdm benh giun sdn tgi diem ndng thdn
9 (16,4%) 33(10%)
un diia; T =
Lodi KST
D , T M SLRN
M
T.SLRN D.T^I D,T,H
L, SLGN D.TM
?iun tdc; N
Lodi KST D,T
D,T
0
0 D,T
4(7,3%) 25(7,6%)
e eiun mdc
Lodi KST
D.TAl
D,T T,M D,T
D,T,M
D,TM, SLRN
;SLRN = tning san Id mdt nhd; SLGN= tning san la gan nhd; L = Au trung giun luan
Angiostrongylus spp
32
Trang 37Nhan xet: Trdn tdt ca cdc loai rau tai Hai Hda, Nam Dinh vd Hdi Bdi, Hd Ndi diu
cd mam benh giun sdn, ridng Hap Thinh, Hda Binh chi cd 4 loai rau cd mam benh
giun sdn Ddc biet tai dilm ndng thdn Nam Dinh da tim thdy tning sdn Id gan nhd
F ,
vd du triing giun luan nao trong rau Su khdc nhau giiJa cdc didm khdng cd y nghia
thdng kd vdi p>0,05
2.4 Mdm binh dan bdo trin rau tuai song
Bdng 10 Tyle rau 6 nhiem bai mdm benh dan bdo tai diem ndng thdn
E.his, Crypto, Cyclo,
Giardia, ^
EJiis, Qypto, Cyclo,
Giardia, i=
EJiis, Qypto, Cyclo, Giardia, T^
EJils, Crypto, Cyclo, Giardia, ^ EJiis, Crypto, Cyclo,
Giardia, ^
EJiis, Crypto, Cyclo, Giardia, /
E.his, Crypto, Cyclo, Giardia, # E.his, Crypto, Cyclo, Giardia, ^ E.his, Crypto, Cyclo, #
E.his, Qypto, Cyclo, ?i
EJiis, Qypto, Cyclo, Giardia, # EJiis, Qypto, Cyclo, Giardia, #
Hai Boi, Ha Npi
E.his, Crypto, Cyclo,
Giardia, i^
E.his, Crypto, Cyclo, Giardia, # E.his, Crypto, Cyclo, Giardia, 9^
E.his, Qypto, Cyclo, Giardia, 9^
E.his, Crypto, Cyclo, Giardia, ^ EJiis, Crypto, Cyclo, Giardia, #
Ghi chii: E.his = Entamoeba histolytica; Crypto = Cryptosporidium; Cyclo =
Cyclospora; 7^ = dan bdo khdc
- Trong dd, tai Hdi Hda (ndng thdn) Nam Dinh ty le nhilm amip 22 (6,7%),
Cryptosporidium 116 (35,2%), Cyclospora 61 (18,5%), Giardia 46 (13,9%) vd don
bdo khdc 65 (19,7%)
- Tai xa Hpp Thinh, Hda Binh ty le nhilm amip 14 (4,2%), Cryptosporidium 23
(7,0%), Cyclospora 27 (8,2%), Giardia 11 (3,3%) va dan bdo khdc 50 (15,2%)
33
Trang 38Tai Hdi Bdi (Ndng thdn) Ha Ndi ty Id nhilm amip 14 (4,2%), Cryptosporidium 16 (23,0%), Cyclospora 48 (14,5%), Giardia 23 (7,0%) vd don bdo khac 37 (11,2%)
Nhan xet: Tai cd 3 diem ndng thdn, rau diu d nhilm mdm bdnh don bdo vdi ty le cao va bao gdm nhidu don bdo gay bdnh nguy hiem Ty le nhiem don bdo tren rau tai dilm Nam Dinh cao ban dilm Hod Binh vdi p<0,01 vd cao ban dilm Hd Ndi vdi p<0,05
2.5 Mdm binh giun sdn trong nu&c thdi su dung nudi thdy sdn vd tu&i rau
Bdng 11 Tyle mdu nuac nhiem mdm b?nh giun sdn tgi ndng thdn
D,T D,T,H SLRN, SLGN
B,TM,
SLRN, SLGN
H9P Thjnh, Hda Binh s6 (+)/%
1 (2%) 11(22%)
13 (26%)
25(16,7%)
Lodi KST
D D,T
SLRN
Ghi chii: D = tning giun dGa; T = Tning giun tdc; M = Au trung giun mdc; SLRN = tning sdn Id mdt nhd; SLGN= tning sdn la gan nhd
Nhan xet: Tai 3 dilm nghidn ciiu, nude bl mat chi cd dilm Hdi Bdi, Hd Npi Id
khdng thdy mdm bdnh giun sdn, nude d ddy va bun ddu thdy mam bdnh giun san, ddc biet da tim thdy tning sdn Id gan nhd tai Hdi Hda, Nam Dinh va sdn Id mdt nhd tai Hdi Hda vd Hop Thinh Ty Id nhilm giun sdn d nude ddy vd bun tai diem Nam Dinh cao ban dilm Hod Binh vdi p<0,01 va 0,05; va ty Id nhidm don bdo nude d day tai dilm Nam Dinh cao ban dilm Ha Ndi cd y nghia vdi p<0,05
2.6 Mdm benh dan bdo trong nu&c thdi su dung nudi thdy sdn vd tu&i rau
Bang 12 Ty le ^<^hd nhiem b&i mdm binh dan bdo tgi diem ndng thon
34
Trang 3935 (70%)
38 (76%)
81(54,0%)
Lodi KST
EJiis, Crypto, Cyclo, Giardia, / E.his, Crypto, Cyclo, Giardia, ^ E.his, Crypto, Cyclo, Giardia, /
Hgp Thjnh, Hda Binh
So (+)/%
2 (4%)
6 (12%)
8 (16%)
16(10,7%)
Lodi KST
E.his, 5^
E.his, Crypto, Cyclo,
Giardia, -^
E.his, Crypto, Cyclo, Giardia, ?t
Hai Boi, Hd Noi
So (+)/%
5 (10%)
15
(30%)
19 (38%) 39(26%)
Lodi KST
E.his, Crypto, Cyclo,
Giardia, f
E.his, Crypto, Cyclo, Giardia, ?^ E.his, Crypto, Cyclo,
nude day vd bun tai didm Nam Dinh cao ban diem Hod Binh va Hd Ndi vdi p<0,01
va ty Id nhidm don bdo nude d be mat tai didm Nam Dinh cao ban diem Hod Binh
cd y nghia vdi p<0,05
3 Tong hop so sdnh cac dilm nghien cmi
Bang 13 Mam benh KST tren thuy san
- Tai S^m thdnh ph6: Ty Id nhilm du trung sdn la d ca tai diem Nam Dinh cao ban
dilm Hod Binh va Ha Ndi cd y nghia thdng kd vdi p<0,01
Tai diim ndng thon: Ty le nhiem du triing sdn la d cd tai dilm Nam Dinh ciing cao
ban dilm Hoa Binh va Ha Npi cd y nghia thdng kd vdi p<0,01 Ech tai dilm Nam dinh cao hon dilm Hod Binh cd y nghia vdi p<0,05
35
Trang 40Bang 14 M^m benh KST tren rau
8,2%
53%
N8ng thon 10%
72,7%
Hod Binh Th^nh pho
1,2%
23,6
Ndng thon 6,1%
23,9%
HdNoi Thanh pho 3,3%
30,6%
Nong thon 7,6%
48,8%
Nhan xet:
- Tai mim thdnh pho: Ty Id rau nhilm mdm benh giun sdn vd don bdo tai dilm Nam
Dinh cao ban dilm Hod Binh vd Hd Npi ed y nghia thdng kd vdi p<0,01
- Tai diem ndng thdn: Ty l^ rau nhidm mdm b?nh giun sdn vd dan bdo tai didm Nam
Dinh cOng cao ban dilm Hod Binh vd Ha Npi cd y nghia thdng ke vdi p<0,01
Bang 15 M&n benh KST trong nude thdi
Lodi KST
Giun san
Dan bao
Nam Djnh Th&nh pho
4,7%
22,0%
Ndng thdn 16,7%
10,7%
HdNoi Th^nh pho 14,7%
- Tai diim thdnh phS: Ty le nude thdi d nhiem mam bdnh giun sdn va don bdo tai diem
Nam Dinh cao ban dilm Hod Binh vd Ha Npi cd y nghia thdng kd vdi p<0,01
» ^ ^ FV y t
Tai diem ndng thdn: Ty le rau nhiem mam benh giun sdn va dan bdo tai diem Nam
Dinh ciing cao ban diem Hod Binh va Hd Ndi ed y nghia thdng ke vdi p<0,01
Rieng ty le nhilm mdm benh giun sdn giiia dilm ndng thdn Nam Dinh vd Ha Ndi
khdng cd su khdc nhau vdi p>0,05
3 TMm dinh mgt so loai ky sinh trung bing sinh hoc phan tv
Cdc mdu au tning sdn la gan nhd thu thap tii cd tai cac didm nghidn cuu duac
thdm dinh lodi bdng sinh hpc phan tu (ky thudt PCR) su dung chudi gen coxl he
gen ty thi Cac gidi trinh tu nucleotid va acid amin duac so sanh vdi cac chuoi mau
da biet tmdc nhu vdi cdc chuoi coxl ciia cdc chung tren thd gidi Kit qud cho thdy,
vdi 446 nucleotid vd 148 acid amin trong chudi Coxl ciia mdu Clonorchis sinensis
y ' '
Viet nam tuang ddng nucleotid vdi Clonorchis sinensis Trung C^dc vd Han Qudc
la 99,6% va tuomg ddng acid amin 100%
Cac mdu du triing sdn la mdt nhd thu thap ttr cd tai cac dilm nghien ciiu ciing da
duac thdm dinh loai bdng sinh hpc phan tii sii dung chi thi di tmyIn phdn tu la doan