Xây dựng nội dung và tiêu chuẩn tuyển chọn đội tuyển bóng đá nam trường trung học cơ sở nguyễn khuyến tỉnh bình dương

4 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THỂ DỤC THỂ THAO THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH THÀNH NGỌC HƯỞNG XÂY DỰNG NỘI DUNG VÀ TIÊU CHUẨN TUYỂN CHỌN ĐỘI TUYỂN BÓNG ĐÁ NAM TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ NGUYỄN K[.]

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠOTRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THỂ DỤC THỂ THAO

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠOTRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THỂ DỤC THỂ THAO

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

THÀNH NGỌC HƯỞNG

XÂY DỰNG NÔỊ DUNG VÀ TIÊU CHUẨN TUYỂN CHỌN ĐỘI TUYỂN BÓNG

ĐÁ NAM TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ NGUYỄN KHUYẾN TỈNH BÌNH

DƯƠNG

Ngành : Giáo dục thể chất

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Người hướng dẫn khoa học

GSTS Lê Nguyệt Nga

TP Hồ Chí Minh, 11 / 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan: Đây là công trình nghiến cứu của riêng tôi, các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả luận văn

Thành Ngọc Hưởng

MỤC LỤC

NỘI DUNG Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan Mục lục Lời cảm ơn Danh mục những từ, thuật ngữ viết tắt Danh mục các bảng Danh mục các biểu đồ và hình vẽ PHẦN MỞ ĐẦU……… 1

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 5

1.1 ĐƯỜNG LỐI, QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC VỀ CÔNG TÁC GIÁO DỤC THỂ CHẤT HỌC SINH, SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG THPT VÀ ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG 5

1.2 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ THỂ CHẤT HỌC SINH……… …7

1.2.1 Khái quát về chiều cao đứng 7

1.2.2 Khái quát về cân nặng cơ thể người 8

1.3 ĐẶC ĐIỂM VÀ XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN BÓNG ĐÁ:………… 8

1.3.1 Nguồn gốc và sự phát triển của bóng đá 8

1.3.2 Đặc trưng của môn bóng đá 9

1.3.3 Xu hướng phát triển bóng đá hiện đại……… 10

1.4 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC TUYỂN CHỌN: 12

1.4.1 Cơ sở lý luận chung về công tác tuyển chọn: 12

1.4.2 Vấn đề năng khiếu thể thao: 13

1.4.3 Cơ sở khoa học về nghiên cứu tài năng, năng khiếu thể thao và tuyển

chọn năng khiếu thể thao……….….15

1.4.4 Vấn đề tuyển chọn năng khiếu thể thao: 16

1.4.5 Tiêu chuẩn và phương pháp đánh giá năng khiếu VĐV bóng đá: 19

1.4.6 Dự báo về năng khiếu thể thao……… ………20

1.4.7 Vấn đề nghiên cứu các chỉ tiêu đánh giá năng khiếu VĐV bóng đá:.25 1.4.8 Đặc điểm phát triển các tố chất thể lực……….25

1.5 ĐẶC ĐIỂM TÂM LÝ, SINH LÝ LỨA TUỔI HỌC SINH THCS: 26

1.5.1 ĐẶC ĐIỂM SINH LÝ:………26

1.5.1.1 Hệ thần kinh: 26

1.5.1.2 Hệ vận động: 26

1.5.1.3 Hệ tuần hoàn: 27

1.5.1.4 Hệ hô hấp: 28

1.5.2 ĐẶC ĐIỂM TÂM LÝ:……… 29

1.6 CHƯƠNG TRÌNH HUẤN LUYỆN BÓNG ĐÁ TRẺ (LỨA TUỔI TỪ 11 ĐẾN 18)……….29

1.6.1 Cơ sở tâm sinh lý lứa tuổi 11 – 18 để xây dựng kế hoạch huấn luyện 1.7 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN 29

CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP VÀ TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU 35

2.1 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU: 35

2.1.1 Phương pháp tham khảo tài liệu:……… …35

2.1.2 Phương pháp phỏng vấn: 35

2.1.3 Phương pháp kiểm tra sư phạm: 36

2.1.3.1 Các test đánh giá hình thái:………36

2.1.3.2 Các test đánh giá thể lực:………37

2.1.3.3 Các test đánh giá kỹ thuật:……… …37

2.1.4 Phương pháp toán thống kê: 41

2.2 TỔ CHỨC NGHIẾN CỨU: 42

2.2.1 Đối tượng nghiên cứu:………42

2.2.2 Khách thể nghiên cứu:………42

2.2.3 Kế hoạch nghiên cứu:……….42

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN………47

3.1 Tổng hợp nội dung (test) tuyển chọn về hình thái - thể lực - kỹ thuật 47

3.1.1 Thực trạng công tác tuyển chọn vận động viên bóng đá trong nhà trường của trường thcs Nguyễn Khuyến………47

3.1.2 Tổng hợp các test tuyển chọn vận động viên bóng đá nam trường thcs Nguyễn Khuyến tỉnh Bình Dương……… …49

3.1.3 Dùng phiếu phỏng vấn các chuyên gia, các huấn luyện viên, các giáo viên về công tác tuyển chọn……….…52

3.1.4 Xác định độ tin cậy của test tuyển chọn nam vận động viên cho đội tuyển bóng đá nam của trường thcs Nguyễn Khuyến……… ….…55

3.1.5 Xác định tính thông báo của test……… ……57

3.2 Xây dựng tiêu chuẩn tuyển chọn đội tuyển bóng đá nam của trường thcs Nguyễn Khuyến tỉnh Bình Dương……… 58

3.2.1 Xác định thực trạng về hình thái, thể lực và kỹ thuật………58

3.2.1.1 Thực trạng về hình thái……… 59

3.2.1.2 Thực trạng về thể lực……… 59

3.2.1.3 Thực trạng về kỹ thuật………59

3.2.2 Lập thang điểm để tuyển chọn vận động viên cho đội tuyển bóng đá nam của trường thcs Nguyễn Khuyến tỉnh Bình Dương……….… 62

3.3 Kiểm định tính hợp lý nội dung và tiêu chuẩn tuyển chọn đội tuyển bóng đá nam của trường thcs Nguyễn Khuyến tỉnh Bình Dương………… ……64

3.3.1 Kiểm nghiệm tiêu chuẩn tuyển chọn đội tuyển bóng đá nam của trường thcs Nguyễn Khuyến tỉnh Bình Dương.……… …64

3.3.2 Đánh giá nhịp tăng trưởng các chỉ số về hình thái của đội tuyển bóng đá nam trường THCS Nguyễn Khuyến Bình Dương sau 1 năm tập luyện 67

3.3.3 Đánh giá nhịp tăng trưởng các chỉ số về thể lực của đội tuyển bóng đá nam trường THCS Nguyễn Khuyến Bình Dương sau 1 năm tập luyện… 69

3.3.4 Đánh giá nhịp tăng trưởng các chỉ số về kỹ thuật của đội tuyển bóng đá nam trường THCS Nguyễn Khuyến Bình Dương sau 1 năm tập luyện

3.3.4.1 Kỹ thuật cầu thủ………73

3.3.4.2 Kỹ thuật thủ môn……… 74

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ……… ………80

KẾT LUẬN:……… ……80.

KIẾN NGHỊ:……… ……81

TÀI LIỆU THAM KHẢO ………82 PHỤ LỤC

PHỤ LỤC 1: PHIẾU PHỎNG VẤN

PHỤ LỤC 2: DANH SÁCH HỌC SINH THAM GIA TUYỂN CHỌN

PHỤ LỤC 3: DANH SÁCH HỌC SINH TRÚNG TUYỂN

PHỤ LỤC 4.1: BẢNG TỔNG HỢP KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH CÁC TEST HÌNH THÁI

PHỤ LỤC 4.2: BẢNG TỔNG HỢP KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH CÁC TEST THỂ LỰC

PHỤ LỤC 4.3: BẢNG TỔNG HỢP KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH CÁC TEST

KỸ THUẬT

PHỤ LỤC 5.1: BẢNG TỔNG HỢP NHỊP TĂNG TRƯỞNG VỀ HÌNH THÁI SAU 1 NĂM TẬP LUYỆN

PHỤ LỤC 5.2: BẢNG TỔNG HỢP NHỊP TĂNG TRƯỞNG TỐ CHẤT THỂ LỰC SAU 1 NĂM TẬP LUYỆN

PHỤ LỤC 5.3: BẢNG TỔNG HỢP NHỊP TĂNG TRƯỞNG TỐ CHẤT KỸ THUẬT SAU 1 NĂM TẬP LUYỆN

PHỤ LỤC 5.4: BẢNG TỔNG HỢP NHỊP TĂNG TRƯỞNG TỐ CHẤT KỸ THUẬT THỦ MÔN SAU 1 NĂM TẬP LUYỆN

PHỤ LỤC 6: BẢNG TÍNH HIỆU SUẤT THI ĐẤU

LỜI CẢM ƠN

Với lòng cảm ơn chân thành nhất, tôi xin gửi đến Ban giám hiệu Trường Đại Học Sư Phạm Thể Dục Thể Thao Thành Phố Hồ Chí Minh, Ban giám hiệu Trường THCS – THPT Nguyễn Khuyến, phường Hòa Phú, TP Mới, Thủ Dầu Một tỉnh Bình Dương, đã tạo điều kiện thuận lợi, giúp đỡ tôi trong quá trình làm việc, đi học và thực hiện luận văn tốt nghiệp

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và chân thành đối với Cô hướng dẫn GS.TS Lê Nguyệt Nga đã tận tình động viên, giúp đỡ và trực tiếp hướng dẫn tôi

trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thiện luận văn này.

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn quý Thầy, Cô:

 Quý thầy, cô giảng dạy lớp Cao học 4 – Trường Đại Học Sư Phạm Thể Dục Thể Thao Thành Phố Hồ Chí Minh

 Quý thầy, cô trong tổ thể dục Trường THCS – THPT Nguyễn Khuyến, TPMới – Thủ Dầu Một tỉnh Bình Dương

 Trung tâm sân mini cỏ nhân tạo, TP Mới tỉnh Bình Dương

 Thư viện Trường Đại Học Sư Phạm Thể Dục Thể Thao Thành Phố Hồ ChíMinh

 Các bạn đồng nghiệp, gia đình đã động viên, khích lệ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành luận văn này

Tác giả

Thành Ngọc Hưởng

DANH MỤC NHỮNG TỪ, THUẬT NGỮ VIẾT TẮT.

BHL: Ban huấn luyện

HLV: Huấn luyện viên

DANH MỤC CÁC BẢNG

1 Bảng 3.1 Cơ sở vật chất phục vụ công tác giảng dạy và

2 Bảng 3.2: Bảng phiếu phỏng vấn lựa chọn các test hình

thái, thể lực và kỹ thuật của đội tuyển bóng đá nam 52- 53 -54

3 Bảng 3.3: Bảng kết quả xác định độ tin cậy của các test

đánh giá tố chất thể lực – kỹ thuật để tuyển chọn đội tuyển

10 Bảng 3.10: Tổng hợp các chỉ số kiểm tra hình thái của đội

tuyển bóng đá sau 1 năm tập luyện (sau lần 1- lần 3) 67

11 Bảng 3.11: Tổng hợp các test kiểm tra thể lực của đội

tuyển bóng đá sau 1 năm tập luyện ( sau lần 1 và lần 3) 69

12 Bảng 3.12: Tổng hợp các test kiểm tra kỹ thuật của đội

tuyển bóng đá sau 1 năm tập luyện ( sau lần 1 và lần 3) 72

13 Bảng 3.13: Tổng hợp các test kiểm tra kỹ thuật của thủ

môn đội tuyển bóng đá nam sau 1 năm tập luyện ( sau lần

1 và lần 3)

72

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

1 Biểu đồ 3.1: Nhịp tăng trưởng hình thái sau 1 năm tập

2 Biểu đồ 3.2: Nhịp tăng trưởng thể lực sau 1 năm tập luyện 70

3 Biểu đồ 3.3: Nhịp tăng trưởng kỹ thuật sau 1 năm tập

PHẦN MỞ ĐẦU

Thể dục thể thao là một bộ phận của nền văn hóa chung, là sự tổng hợp những thành tựu xã hội trong sự nghiệp sáng tạo và sử dụng hợp lý các phương tiện, phương pháp chuyên môn để nâng cao sức khỏe bồi dưỡng thể lực của nhân dân góp phần giáo dục và phát triển con người toàn diện Đất nước ta đang giai đoạn tiếp tục sự nghiệp đổi mới và đẩy mạnh công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước vì mục tiêu dân giàu nước mạnh xã hội công bằng dân chủ văn minh vững bước đi lên xã hội chủ nghĩa, thì Giáo dục và Đào tạo phải thực sự là quốc sách hàng đầu trong việc nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực bồi dưỡng nhân tài

Môn bóng đá có lịch sử lâu dài và phát triển mạnh mẽ cả về lượng và chất Khi mới ra đời, bóng đá chỉ đơn thuần là môn thể thao giải trí Theo thời gian bóng đá phát triển và không thể thiếu của bộ phận xã hội Bóng đá còn mang chức năng là cây cầu kết nối giữa các dân tộc, các quốc gia

Ở Việt Nam, môn bóng đá được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, của Tổng cục TDTT, Liên đoàn bóng đá Môn bóng đá đã và đang phát triển rộng rãi

và mạnh mẽ có nhiều hệ thống thi đấu hàng năm từ xã, phường, huyện, quận, huyện, tỉnh , thành phố đến các giải vô địch quốc gia, cúp các câu lạc bộ mạnh toàn quốc Được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước cùng các cấp, ngành, các đoàn thể trong xã hội, tập trung đầu tư phát triển các môn thể thao mũi nhọn, trong đó có môn bóng đá Cùng với sự tăng cường mở rộng hoạt động TDTT trong trường học, đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng, chú trọng công tác tuyển chọn

và huấn luyện TDTT, bóng đá từ các cấp học Đẩy mạnh phong trào bóng đá trong Hội Khỏe Phù Đổng, quan tâm phát triển y học TDTT, mở rộng các trung tâm bóng đá cùng với học viện bóng đá trong cả nước

Vấn đề tuyển chọn là khâu cấp bách nhất trong bộ môn bóng đá: Tuyển chọn là tìm và chọn những cá nhân đáp ứng được tốt nhất với yêu cầu của một loại hình hoạt động nhất định ( của môn thể thao) Chính vì thế công tác tuyển chọn có ý nghĩa hết sức quan trọng trong khoa học tuyển chọn và đào tạo vận động thành tích cao

Đặc biệt các em học sinh của trường rất yêu thích, theo dõi, hâm mộ Đượcthần tượng nhiều nhất lứa tuổi U19 nay U22 Hoàng Anh Gia Lai đã và đang làm nức lòng người hâm mộ cả nước, vì những cái đẹp mà đội bóng trẻ HAGL thể hiện trên sân cỏ, ngoài cách chơi bóng tôn trọng đôi chân của đối phương, kỹ thuật đá bóng điêu luyện ban bật và hồn nhiên của lứa tuổi, với tinh thần thể thaocao thượng, chơi bóng cống hiến cho người hâm mộ, khơi màu cho cho cái đẹp (đó bản sắc; vì cái đẹp, tận tụy, tinh thần cao thượng trong bóng đá mang lại nhưng từ lâu bị lãng quên…) Và phần nhiều hiển tưởng trên cũng thúc đẩy ý chícủa các tài năng trẻ hướng tới sự cống hiến cho người hâm mộ HAGL cũng góp phần nhiều cầu thủ trong đội tuyển quốc gia tham dự các kỳ đại hội thể thao gần đây; vòng loại World cup, vòng loại Châu Á, sắp tới Sea game 29 tại Malaysia Tiếp theo đó trong năm 2017 đội tuyển quốc gia Việt Nam U20 đã là một phần lịch sử khi lọt vào U20 World cup tổ chức tại Hàn Quốc Tiếp đó sự dung hòa những thành tố quan trọng trên không thể thiếu của sơ đồ chiến thuật của HLV Nguyễn Hữu Thắng đội tuyển quốc gia Việt Nam đã và đang làm nức lòng ngườihâm mộ cả nước Đó là niềm tự hào của hơn hàng triệu trái tim hâm mộ bóng đá Việt Nam Điều đó càng khích lệ các em, thần tượng môn bóng đá, để có thành tựu đó bóng đá nước nhà, ngày càng chú trọng công tác đào tạo bóng đá trẻ, vì muốn phát triển bền vững công tác đào tạo trẻ là vô cùng cần thiết, quan trọng sống còn cho sư phát triển bóng đá thế hệ mai sau

Theo tinh thần đó, ngày nay bóng đá trẻ ngày càng được chú trọng hơn, bởi

vì ngoài việc nâng cao sức khỏe, còn làm cơ thể cường tráng, phát triển cân đối, giáo dục tính dũng cảm, ngoan cường, tính đồng đội, tình yêu thương lẫn nhau, tình đoàn kết hợp tác và nhất chịu đựng gian khổ, khắc phục mọi khó khăn mà môn thể thao đòi hỏi Bóng đá trẻ còn là cái nôi tuyển chọn tài năng thể thao, năng khiếu bóng đá cho địa phương, xa hơn phục vụ quốc gia góp phần giúp đổi tuyển quốc gia tham dự vòng chung kết World cup trong thời gian gần nhất Chính vì tầm quan trọng đó, ban lãnh đạo tỉnh Bình Dương ngoài việc đầu tư phát triển bóng đá thành tích cao và cũng đạt kết quả nhất định ở giải quốc nội:

Vô địch 4 lần giải vô địch quốc gia ở cấp chuyên nghiệp, và có đội tuyển bóng

đá U13 tham gia nhiều giải đấu theo lứa tuổi (năm 2016 giải được tổ chức tại Thái Bình), hàng năm tỉnh cũng phát động phong trào thể dục thể thao như

HKPĐ cấp cơ sở… Thực tế hiện nay, bóng đá học đường ngày càng được xã hội quan tâm; như một số giải được tổ chức trong năm gần đây dưới sự bảo trợ giữa Báo thể thao và thương hiệu Yamaha Và bóng đá học đường cũng được phụ huynh học sinh quan tâm và được các chuyên gia đánh giá là cần thiết như cuyêngia Trịnh Minh Hếu, Vũ Mạnh Hải…Với sự cộng hưởng ấy Trong những năm gần đây tỉnh Bình Dương đã huy động mọi nguồn lực trong xã hội tham gia phát triển bóng đá tỉnh nhà trong đó có: Thể thao quần chúng, thể thao trường học, thểthao thành tích cao Và bóng đá được đông đảo mọi người dân tích cực tham gia tập luyện thường xuyên để nâng cao sức khỏe Được các em học sinh trên địa bàn tỉnh rất yêu thích và chọn để tập luyện và thi đấu.

Đáp ứng nhu cầu trên, nhiều trường công lập, tư thục trong địa bàn tỉnh Bình Dương thi đua nhau lập thành tích về thể dục thể thao trong nhà trường Bóng đátỉnh Bình Dương trong nhà trường từng bước tiến bộ, tiến tới phát triển vững mạnh cả trong số lượng và chất lượng, đa dạng các hoạt động TDTT trong

trường học Với yêu cầu cấp thiết đó trường thcs Nguyễn Khuyến chọn môn bóng đá là môn thể thao chiến lược của trường, cùng hòa nhịp phát triển bóng đáhọc đường cũng như phát hiện tài năng thể thao đó Để có một đội bóng đá nam của trường THCS – THPT Nguyễn Khuyến có chất lượng và thi đấu đạt thành tích trong các giải HKPĐ cấp cơ sở và hướng tới HKPĐ cấp quốc gia, định hướng những vận động viên có năng khiếu tham gia tập luyện ở các đội tuyển bóng đá trẻ của tỉnh Đích đến sau cùng tiềm kiếm năng khiếu bóng đá, đảm bảochăm sóc, bồi dưỡng nhân tài quốc gia, phục vụ quốc gia trước tiên cấp lứa tuổi Với mong muốn tuyển chọn những vận động viên năng khiếu bóng đá cho trường, tiến tới huấn luyện và đạt thành tích cao trong thi đấu của đội tuyển bóng

đá nam của trường, bồi dưỡng và định hướng cho sự phát triển năng khiếu bóng

đá cho tương lai Đó là vấn đề cấp thiết nhất và quan trọng Vì chưa có đề tài nào

ở tỉnh Bình Dương nói đến vấn đề này, cho nên tôi mạnh dạn quyết định chọn đềtài này để nghiên cứu khoa học tuyển chọn

“ Xây dựng nội dung và tiêu chuẩn tuyển chọn đội tuyển bóng đá nam trường thcs Nguyễn Khuyến tỉnh Bình Dương”.

Mục đích nghiên cứu

Đề tài này thực hiện với mục đích: Nhằm xây dựng nội dung và tiêu chuẩn tuyển chọn đội tuyển bóng đá nam trường thcs Nguyễn Khuyến tỉnh Bình

Dương Kết quả đạt được làm cơ sở khoa học tham khảo Nhằm góp phần nâng cao chất lượng tuyển chọn của trường ngày một tốt hơn và đạt thành tích trong thi đấu

Mục tiêu nghiên cứu

Để thực hiện mục đích trên, chúng tôi cần thực hiện ba mục tiêu sau:

1 Tổng hợp nội dung (test) tuyển chọn về hình thái - thể lực - kỹ thuật đội tuyểnbóng đá nam của trường thcs Nguyễn Khuyến tỉnh Bình Dương

2 Xây dựng tiêu chuẩn tuyển chọn đội tuyển bóng đá nam của trường thcsNguyễn Khuyến tỉnh Bình Dương

3 Kiểm định tính hợp lý nội dung và tiêu chuẩn tuyển chọn đội tuyển bóng đá nam của trường thcs Nguyễn Khuyến tỉnh Bình Dương

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 ĐƯỜNG LỐI, QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC VỀ CÔNG TÁC GIÁO DỤC THỂ CHẤT HỌC SINH, SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG THPT VÀ ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG

Thể dục thể thao trong nhà trường vừa là môn học vừa là một mặt của giáo dục toàn diện, là một bộ phận TDTT cho mọi người

Nó bao gồm giáo dục thể chất bắt buộc (2 tiết một tuần với học sinh phổ thông:

từ 90 – 150 tiết một năm đối với học sinh, sinh viên đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp và dạy nghề) và các hoạt động thể thao ngoại khóa (tự nguyện) ngoài giờ học (trong nhà trương hoặc ngoài nhà trường) Giáo dục thể chất bắt buộc được gọi là giờ thể dục chính khóa hoạc giờ thể dục nội khóa

Nhiệm vụ và mục tiêu của thể thao trường học là nâng cao sức khỏe, đảm bảo sự phát triển bình thường của cơ thể học sinh; phát triển các tố chất thể lực

và kỹ năng vận động cơ bản của con người; hình thành thói quen rèn luyện thân thể, giữ gìn vệ sinh và rèn luyện đạo đức ý chí cho người học Phát triển thể thao trường học có tầm quan trọng đặc biệt cho việc chuẩn bị nguồn nhân lực cho sử nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước.[24]

Những vấn đề nói trên được quy định tại chương II - Luật thể dục, Thể thao(Quốc hội khóa 11 thông qua năm 2006) và quy định tại điều 7 Nghị định

122/2007/NĐ-CP ngày 26/6/2007 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Thể dục, Thể thao Những quy định này đã thể chế hóa quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam và tư tưởng Hồ Chí Minh về TDTT nói chung và TDTT trường học nói riêng

Quyết đinh số 53/2008/QĐ-BDGĐT ngày 18-9-2008 của BỘ TRƯỞNG

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO Ban hành về việc đánh giá , xếp loại thể lực họcsinh, sinh viên.[29]

Quyết định 72/2008/QĐ-BGDĐT của BỘ TRƯỞNG BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO về việc ban hành Quy định tổ chức hoạt động thể thao ngoại khóa cho học sinh, sinh viên.[29]

Ngày 3 tháng 12 năm 2010 Thủ tướng Chính phủ ký quyết đinh số

2189/QĐ-TTg Ban hành Chiến lược Phát triển thể dục, thể thao Việt Nam đến năm 2020 Phần đầu ghi rõ: “Chăm sóc sức khỏe, tăng cường thể chất của nhân dân được coi là một nhiệm vụ quan trọng của Đảng và Chính phủ Là bước đi rất

cơ bản, cần thiết cho việc chuẩn bị các điều kiện về nhận thức, về cơ sở vật chất,

về đội ngũ giáo viên, hướng dẫn viên TDTT giúp cho các cấp, các ngành, đặc biệt ngành y tế, ngành thể dục, thể thao và ngành giáo dục sớm có kế hoạch và chương trình hành động cụ thể, quyết định để thục hiện ngay Quyết định số 641/QĐ-TTg ngày 28-4-2011 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Đề án tổng thể phát triển thể lực, tầm vóc người Việt Nam gian đoạn 2011-2030.[25] Tháng 12/2011, Bộ Chính trị ban hành nghị quyết số 08/NQ-TW về công tác TDTT, trong đó xác định mục tiêu và giải pháp nâng cao chất lượng công tác giáo dục thể chất và thể thao nhà trường đến năm 2020: “… phấn đấu 90% học sinh, sinh viên đạt tiêu chuẩn rèn luyện thân thể… Cần quan tâm đầu tư đúng mức TDTT trường học, với vị trí là bộ phận quan trọng của phong trào TDTT;

Là một mặt của giáo dục toàn diện nhân cách học sinh, sinh viên… Xây dựng và thực hiện đề án tổng thể phát triển giáo dục thể chất và thể thao trường học… Thực hiện tốt giáo dục theo chương trình nội khóa; phát triển mạnh các hoạt động thể thao của học sinh, sinh viên, bảo đảm mục tiêu phát triển thể lực toàn diện và kỹ năng vận động cơ bản của học sinh, sinh viên, góp phần đào tạo năng khiếu thể thao và tài năng thể thao… Đổi mới chương trình và phương pháp giáodục thể chất, gắn giáo dục thể chất với giáo dục ý chí, đạo đức, giáo dục quốc phòng, giáo dục sức khỏe và kỹ năng sống của học sinh, sinh viên…Đãi ngộ hợp

lý và phát huy năng lực đội ngũ giáo viên thể dục hiện có; mở rộng và nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, hướng dẫn viên thể dục cho trường học; củng cố các cơ sở nghiên cứu khoa học về tâm sinh lý lứa tuổi và TDTT trường học…”[18]

Hiến pháp nước Cộng hòa xã hộ chủ nghĩa Việt Nam năm 1992, điều 41 có quy định “Nhà nước và xã hội phát triển nền TDTT dân tộc, khoa học và nhân văn Nhà nước thống nhất quản lý sử nghiệp phát triển TDTT; Quy định chế độ giáo dục thể chất bắt buộc trong trường học Khuyến khích và giúp đỡ phát triển:

Các hình thức tổ chức TDTT tự nguyện của nhân dân, tạo các điều kiện cần thiết

để không ngừng mở rộng các hoạt động TDTT quần chúng, chú trọng hoạt động thể thao chuyên nghiệp, bồi dưỡng các tài năng thể thao”[4]

Luật Thể dục – Thể thao năm 2006, Điều 20 quy định “Giáo dục thể chất làmôn học chính khóa, thuộc chương trình giáo dục nhằm cung cấp kiến thức, kỹ năng vận động, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện Hoạt động thể thao trong nhà trường là hoạt động tự nguyện của người học, được tổ chức theo phương thức ngoại khóa phù hợp với sở thích, giới tính, lứa tuổi và sức khỏe, nhằm tạo điều kiện cho người học thực hiện quyền vui chơi, giải trí, phát triển năng khiếu thể thao

Tóm lại, qua những chỉ thị của Đảng, Nhà nước và các bộ, ngành liên quan chúng ta thấy rằng các cấp chính quyền rất quan tâm đến sức khỏe của toàn xa hội nói chung và công tác giáo dục thể chất trong nhà trường nói riêng Ngày nay, chúng ta đang chuyển sang thời kỳ phát triển mới là đẩy mạnh “Công

nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”, Đảng và Nhà nước càng quan tâm đến sức khỏe nhân dân, tạo điều kiện thuận lợi nhất để mọi người, đặc biệt là những em học sinh, sinh viên được phát triển toàn diện, góp phần cải tạo nòi giống đáp ứngyêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, thực hiện nhiệm vụ xây dựng vàbảo vệ tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

1.2 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ THỂ CHẤT HỌC SINH

1.2.1 Khái quát về chiều cao đứng

Chiều cao đứng là chiều cao tính từ mặt đất đến đỉnh đầu Chiều cao đứng

là một trong những kích thước được đo đạt hầu hết ở các công trình điều tra về hình thái cơ thể, vì nguyên tắc về sinh lý chiều cao đứng nói lên tấm vóc của mộtngười cho nên trong y học cũng trong thể dục thể thao dựa vào đó để đánh giá sức lớn của trẻ em, tầm vóc của một người, chiều cao có mối quan hệ mật thiết với kích thước khác Cho nên người ta so sánh chiều với các kích thước khác để thành lập một số chỉ số hoặc để tính ra các số đo tương đối hoặc đánh giá sự cân bằng của cơ thể

1.2.2 Khái quát về cân nặng cơ thể người

Cân nặng là một thông số quan trọng để đánh giá tầm vóc, thể lực cơ thể và

có quy luật tăng trưởng phù hợp với quy luật tăng trưởng chiều cao, cân năng củamột người gồm hai phần:

- Phần cố định chiếm 1/3 tổng thể cân nặng gồm: Xương, da, các tạng và thần kinh

- Phần thay đổi chiếm 2/3 tổng thể số cân nặng gồm: ¾ là trọng lượng cơ thể

và ¼ mỡ và nước cho nên tăng trọng lượng cơ thể

1.3 ĐẶC ĐIỂM VÀ XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN BÓNG ĐÁ:

1.3.1 Nguồn gốc và sự phát triển của bóng đá

Trong hệ thống các môn thể thao trên thế giới, bóng đá là môn thể thao có

quá trình hình thành và lịch sử phát triển lâu đời (Tổ chức bóng đá thế giới

(FIFA) ra đời vào ngày 23/5/1904 tại thủ đô pari nước pháp), đây môn thể thao thi đấu chính thức ở các kỳ Đại hội thể dục thể thao lớn trên thế giới như:

Olympic, giải vô địch Thế giới (World Cup), giải vô địch châu lục Đã hơn một thế kỷ qua, bóng đá Thế giới trải qua rất nhiều giai đoạn phát triển về chất lượng

để có một nền bóng đá hiện đại như ngày nay Từ động tác bóng ban đầu, sơ khaivới các hoạt động ngẫu hứng tự phát đến thứ bóng đá có tổ chức chặt chẽ trong chiến thuật, phong phú, đa dạng và hoa mỹ trong kỹ thuật hiện nay Sự phát triển

về số lượng từ 7 thành viên ban đầu trongtổ chức bóng đá Thế giới đến nay đã trở thành gia đình bóng đá hơn 200 quốc gia thành viên Bóng đá ngày nay đã có mặt và phát triển không ngừng ở khắp các châu lục, từ những nước chậm phát triển của châu Phi, châu Á đến những giàu có với nền kinh tế, khoa học kỹ thuật hùng mạnh nhất như châu Âu Bóng đá là môn thể thao rất được hâm mộ hầu hết ở tất cả các nước trên Thế giới và được mênh danh là môn thể thao “ Vua” Ngày nay trên thế giới được biết các quốc gia có nền bóng đá phát triển thì trình độ bóng đá của các cầu thủ được đánh giá rất cao Điều đó thể hiển ở ba yếu tố: Thể lực – Kỹ thuật – Chiến thuật (kỹ thuật gồm: Kỹ thuật cá nhân và kỹ thuật cơ bản) Đây ba yếu tố quyết định thành tích thể thao nói chung và bóng đá nói riêng Song đều muốn bàn trong đề tài này là tuyển chọn tài năng bóng đá cho trường học, do đó cần thiết phải nói đến là người được tuyển phải có năng khiếu thể thao thích hợp môn bóng đá.[8]

Kỹ thuật bóng đá đa dạng, chiến thuật rất phức tạp nên việc nắm vững kỹ chiến thuật là một việc khó và phải qua một quá trình khổ luyện lâu dài Bóng đá

là môn thể thao không mang tính chu kỳ Kỹ thuật, chiến thuật của bóng đá bị sự cản phá, hạn chế và chống đối quyết liệt của đối phương Việc vận dụng kỹ thuật

và chiến thuật trong thi đấu rất linh hoạt, cơ động và đầy sáng tạo Trong thi đấu,các vận động viên vừa vận dụng, vừa phát huy khả năng tùy thuộc vào tình huống trận thi đấu Trong một trận thi đấu bóng đá, số người tham gia chơi đông nên sự phối hợp trong tấn công lẫn phòng thủ so với các môn thể thao khác khó khăn và phức tạp nhiều hơn.[9]

Vận động viên bóng đá phải sử dụng bộ phận thô kệch nhất của cơ thể là đôi chân để điều khiển và khống chế quả bóng luôn chuyển động, cho nên việc học

và nắm vững kỹ thuật bóng đá tương đối khó khăn.[9]

Thi đấu bóng đá thời gian kéo dài, sân bãi rộng lớn, tiêu hao năng lượng rất lớn Một trận thi đấu bóng đá quyết liệt, một cầu thủ có thể chạy một cự ly 6 – 10

km, thực hiện trên một tram động tác kỹ thuật có bóng và không có bóng Sự tiêuhao năng lượng của cơ thể là rất lớn, một trận thi đấu bóng đá căng thẳng quyết liệt năng lượng tiêu hao hơn 2000kg calo và trọng lượng cơ thể giảm từ 3 – 5 kg.[9]

1.3.3 Xu hướng phát triển bóng đá hiện đại

Trước năm 1970, bóng dá thế giới đã hình thành hai trường phái bóng đá

Nam Mỹ và trường phái bóng đá Châu Âu Trong đó, trường phái Nam Mỹ với đặc điểm dựa trên nền tảng chiến thuật cao với tính ngẩu hứng và hoa mỹ của từng cá nhân, lối chơi sự dụng các đường chuyền ngắn, phối hợp nhỏ và triển khai chậm, cường độ không cao Ngược lại, trường phái bóng đá Châu Âu với đặc điểm có tính kỷ luật cao, chiến thuật cao, sự dụng và phát huy tối đa lối chơi đồng đội dựa trên nền tảng thể lực dồi dào, phòng ngự chặt và phản công nhanh, truy cản tranh chấp quyết liệt trên toàn sân, khi tấn công sự dụng đường chuyền dài, lối chơi mang tính thực dụng không hoa mỹ Từ Mondial 1974 “ Giải vô địch bóng đá thế giới lần thứ 10”, bóng đá thế giới đã chuyển sang một xu hướngmới đó là “ bóng đá tổng lực” mà người đề xướng lối chơi này là huấn luyện viên Michel (Hà Lan) với nguyên tắc toàn đội tấn công toàn đội phòng ngự và đãgặt hái được một số thành tích rất đáng tự hào với hai chương bạc liên tiếp của đội tuyển Hà Lan tại hai kỳ World cúp 1974 – 1978 và cho đến ngày nay với xu thế là kết hợp các đặc điểm ưu việt của hai trường phái bóng đá Châu Âu và Nam Mỹ Xét từ góc độ phát triển của đội hình chiến thuật ta thấy rất rõ điều đó Năm 1958, đội bóng đá Brazil sự dụng hệ thống chiến thuật 4 – 2 – 4, năm 1966 đội tuyển Anh sự dụng chiến thuật 4 – 3 – 3, đến 1974 bóng đá thế giới đặc trưngvới chiến thuật 4 – 4 – 2, sau đó chiến thuật 5 – 3 – 2 là phổ biến Khi tấn công

có thể biến hóa thành sơ đò chiến thuật 3 – 5 – 2 và 3 – 4 – 1 – 2 [9],[10]

Những thay đội trong đội hình chiến thuật kéo theo những thay đội trong phạm vi kỹ thuật, thể lực và tâm lý thi đấu, các chuyên gia bóng đá đã thống nhấtquan điểm rằng xây dựng lối đá hệ thống chiến thuật nào cũng dựa vào nền tảng thể lực và trình độ cá nhân của cầu thủ trong đội hình phù hợp với lối chơi đó Hiện nay bóng đá thế giới đang phát triển cao độ toàn diện cả ba mặt: Kỹ năng, thể lực, trí tuệ Bóng đá hiện đại đòi hỏi các cầu thủ phỉa có kỹ thuật điêu luyện, phải có thể lực tốt, toàn diện và đặc biệt phải có tri thức, có trình độ học vấn để phân tích, đánh giá và nhận định đúng mọi diễn biến trên sân trong quá trình thi đấu Ngày nay, việc nhấn mạnh một cách phiến diện mặt này hay mặt

khác trong ba mặt trên đều chấm dứt Thời đại nhấn mạnh kỹ thuật bóng đá Nam

Mỹ hay nhấn mạnh thể lực trường phái Châu Âu đã lui về quá khứ [10]

Theo nhận định của chuyên gia AFC trực tiếp tham gia giảng dạy tại ViệtNam thi bóng đá thế giới đang phát triển theo xu hướng hiện đại với các đặc điểm sau:

+ Bóng đá hiện đại là bóng đá tấn công, lối chơi tấn công triển khai với nhịp

độ nhanh, toàn đội tấn công lấy số đông đánh số ít, các cầu thủ di chuyển với tốc

độ nhanh, bất ngờ dứt điểm mọi tình huống trên cơ sợ phòng ngự chặt, trường hợp mất bóng khi tấn công, toàn đội chuyển sang phòng ngự và tranh chấp tay đôi quyết liệt giữa các cầu thủ, cả trên không cho đến dưới đất, toàn đội luôn ý thức hỗ trợ cho nhau trên tất cả các tuyến, để phòng thủ vững chắc, đòi hỏi các cầu thủ phải thành thạo chiến thuật: Tiền vệ bọc lót hậu vệ biên, hậu vệ biên bọc lót trung vệ, tiền vệ trụ và tiền vệ giữa bọc lót cho trung vệ thòng…[10]

+ Trên cơ sở mọi cầu thủ phải phát triển toàn diện, biết tư duy hoạt động mọi vị trí trên sân Từ đó với năng lực chuyên môn, cầu thủ phải được chuyên môn hóa vị trí, đạm đương một vị trí cụ thể bên phải hay trái và hoàn thành tốt lẫn tấn công và phòng thủ

+ Kết hợp tính nguyên tắc, tính kỷ luật trong phối hợp chiến thuật thi đấu với phát huy tính sáng tạo, tính ngẫu hứng của từng cầu thủ, biểu hiển tầm quan sát phân tích, nhạy bén tình huống, nhanh chóng chớp thời cơ, chuyển hướng bất ngờ với mục tiêu ghi bàn Thông thường một đội bóng đẳng cấp cao ở các tuyến đều có một cầu thủ dẫn dắt điều khiển nhịp độ trận đấu lối chơi của đội theo tình huống xảy ra trên sân, các cầu thủ này được thể hiển ở kinh nghiệm và bản lĩnh + Trong trận đấu phải có chuyên gia sút phạt: Sút trực tiếp, phạt góc, phạt đền vì trong bóng đá hiện đại những quả sút phạt có thể ghi bàn thắng

+ Trong bóng đá hiện đại, việc chuận bị tâm lý cho một trận đấu luôn được coi trọng vì mỗi cầu thủ đều bị áp lực bên ngoài tác động: Kháng giả sân đối phương, sự thiếu vô tư của trọng tài, tiểu xảo của đối thủ, một vài tình huống thiếu ăn ý của đồng đội, đột ngột bị dẫn trước tỉ số… Trước những tình huống

ấy, cầu thủ phải biết kiềm chế, bản lĩnh, tự tin, chế ngự cảm xúc, nổ lực ý chí bình tĩnh sử lý tình huống tất cả vì mục đích chiến thắng [11]

1.4 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC TUYỂN CHỌN:

1.4.1 Cơ sở lý luận chung về công tác tuyển chọn:

Theo tác giả Lê Nguyệt Nga – Nguyễn Quang Vinh – Nguyễn Thanh Đề

“Tuyển chọn là tìm và chọn những cá nhân đáp ứng được tốt nhất với những yêu cầu của một loại hình nhất định ( của môn thể thao) Cũng theo tác giả “Mục đích của tuyển chọn là hệ thống khoa học mở đầu đảm bảo chất lượng “nguyên liệu” đầu vào của quá trình huấn luyện theo mô hình tài năng thể thao, là khâu bắt buộc, nhằm tránh lãng phí trong quá trình điều khiển chất lượng của quá trìnhhuấn luyện”.[9]

Theo tác giả Trịnh Hùng Thanh và Lê Nguyệt Nga: “ Tuyển chọn thể thao làtổng họp các vấn đề về y học, tâm lý, sư phạm Thể thao là hiện tưởng xã hội, cho nên tuyển chọn thể thao phù hợp với vấn đề xã hội” Cũng theo hai tác giả:

“Mục đích của công tác tuyển chọn là quá trình phát hiện khả năng tiềm tài và cótriển vọng của thanh thiếu niên, điều này đòi hỏi phải nghiên cứu sâu về: Trạng thái sức khỏe, trạng thái thể lực, chức năng sinh lý, tố chất vận động xuất sắc, có khả năng phát triển trong từng môn thể thao”.[12]

Theo Nguyễn Ngọc Cừ (Viện khoa học TDTT): “Tuyển chọn VĐV khác với tuyển chọn nghề nghiệp ở chỗ nó dự báo được thành tích thể thao của cá nhân trước 6-10 năm”.[8]

Theo TS.Harley (CHDC Đức cũ): “ Tuyển chọn là sự xác định chính xác khảnăng vận động viên thiếu niên có thể thành công hay không trong việc tham gia tập luyện một môn thể thao trong lực lượng hậu bị, đồng thời tham gia tập luyện

và thi đấu để giành thành tích cao ở các giai đoạn huấn luyện tiếp theo”

Theo GS.Neslmo (CHLB Đức cũ): “Tuyển chọn chỉ là để xác định nhân tố thiên tài bằng cách trực tiếp hay gián tiếp”.[12]

Theo quan điểm của VP.PHILIN: Tuyển chọn thể thao đó là hệ thống các biệnpháp tổ chức và phương pháp mang tính tổng hợp bao gồm các phương pháp

nghiên cứu về sư phạm, xã hội, tâm lý và y sinh nhằm phát hiện các tư chất và năng khiếu của thiếu niên, nhi đồng, nam nữ thanh niên để chuyên môn hóa trong một môn thể thao nhất định.[12]

Theo Vêbôrich (Tiệp khắc cũ): “Tuyển chọn là sự tiềm kiếm những yếu tố

ưu việt của điều kiện thiên bẩm, phù hợp với những môn thể thao của mỗi ngườiđược tuyển chọn, để bồi dưỡng có mục đích kể từ khi tuổi còn nhỏ”.[8]

Theo Zaxiozski (liên xô cũ): “Không có dự báo sẽ không có tuyển chọn”.[8] Theo quan điểm cơ sở của đo lường thể thao, nhiệm vụ nghiên cứu chuyên

đề tuyển chọn là xác định đặc tính mô hình và dự báo, nếu đặc tính mô hình rõ rang và dự báo được giá trị cuối cùng của chúng, chúng ta có thể thực hiện tuyểnchọn “Mục đích tuyển chọn thể thao là tiềm kiếm người có thành tích thể thao cao để bồi dưỡng cá thể đó liên tục phát triển năng lực đặc biệt, biểu hiện rõ ở thành tích kỷ lục luôn phát triển tới mức tối đa trong thời kỳ phát triển sinh học của con người và cuối cùng phải cao hơn người khác, là người đạt mức cao nhất trong quần thể người tài chuyên môn Muốn đạt được điều đó, quá trình tuyển chọn tài năng phải bắt đầu từ tuyển chọn năng khiếu để tìm được sự phù hợp của một cá thể trong một môn thể thao.[12]

1.4.2 Vấn đề năng khiếu thể thao:

Cho đến nay, tuyển chọn và đào tạo lực lượng hậu bị trong các môn thể thao

vẫn đang là những vấn đề trọng tâm của lý luận và phương pháp thể thao Cần nhấn mạnh rằng, trong 30 năm gần đây vấn đề tuyển chọn tài năng thể thao trở thành một hướng nghiên cứu độc lập trong khao học TDTT và ngày càng được quan tâm một cách đặc biệt

Tuyển chọn và đánh giá năng khiếu thể thao là một vấn đề có nhiều mặt: Kinh tế, xã hội, đạo đức, triết học, sư phạm, tâm sinh lý, y học, quản lý… Chính bởi lẻ đó đã có những công trình nghiên cứu vấn đề này càng thu hút nhiều chuyên gia hàng đầu của một số lĩnh vực khác như: Y sinh học, sư phạm, kinh tế… Và cũng chính vì vậy mà tồn tại nhiều quan điểm khác nhau trong xây dựng

cơ sở lý luận cho tuyển chọn và đánh giá năng khiếu thể thao [13]

Khái niệm năng khiếu thể thao đã được các nhà nghiên cứu xem xét dưới nhiều gốc độ khác nhau; Giáo dục học, sinh học, tâm lý học, điều khiển học… Dưới đây chúng tôi được tổng được, tóm tắt một số quan điểm mang tính định hướng của các công trình nghiên cứu lớn trong việc xác định năng khiếu thể thao:

- Theo quan điểm của tâm lý học cho rằng: “ Tài năng thể thao là các đặc

điểm tâm, sinh lý của con người tạo ra các tiền đề quyết định sự thành công trong môn thể thao nào đó”, nó phản ảnh cao các hoạt động thể chất và tâm lý

của vận động viên dựa trên các tư chất bẩm sinh Đồng thời thể thao xuất chúng

là mối quan hệ bện chứng giữa việc phát hiện tài năng với môi trường đào tạo và bồi dưỡng các tài năng đó.[13]

- Theo quan điểm Lê Nguyệt Nga – Nguyễn Quang Vinh – Nguyễn Thanh

Đề thì cho rằng: “ Năng khiếu thể thao là sự kết hợp đặc biệt về chất những đặc

điểm giải phẩu sinh lý - tâm lý của từng cá nhân, để trên cơ sở đó có thể đạt được thành tích thể thao cao, trong điề kiện đào tạo hợp lý” Khả năng đạt được

thành tích nhiều hay ít trong một môn thể thao nào đó phụ thuộc vào mức độ và chất lượng của sự kết hợp ấy Bởi vậy, bản thân những tư chất bẩm sinh về sinh học là chính trên mới là tiền đề tự nhiên cho một dạng năng khiếu nào đó còn đang lấp ló, phần nào có sự hứa hẹn cho sự phát triển mà thôi Muốn phát huy, hiện thực hóa, làm cho “ra hoa kết trái” những tiềm năng đó, con người phải đào tạo, tự phấn đấu, rèn luyên hợp lý và gian khổ; không ai có thể làm thay.[13]

- Quan điểm khác cho rằng: “ tài năng là sự tổng hòa những đặc điểm rất

đa dạng về hình thái, chức phận, tâm lý và những đặc điểm khác của con người kết hợp với sự tập luyện kiên trì, lâu dài để đạt những kết quả kỷ lục trong từng môn thể thao cụ thể” Vì vậy, để có tài năng thể thao thực sự sau này, nghĩa là có

thành tích thể thao cao trong tương lai, cần phải tập luyện lâu dài nhằm nắm chắcđược các kỹ năng, kỹ xão động tác của môn thể thao chuyên sâu và rèn luyện cácphẩm chất tâm lý cần thiết.[13]

Nếu xác định rằng năng khiếu thể thao là những đặc điểm cá nhân, là tiền

đề để thực hiện có hiệu quả một hoạt động nào đó, thì trình độ phát triển về thể chất của năng khiếu được diễn đạt bằng khái niệm tài năng và nhân tài, sự khác biệt giữa chúng được xác định bởi tính chất của các kết quả hoạt động

Tài năng là phức hợp những năng lực cho phép đem lại những kết quả hoạt động sáng tạo có yếu tố mới mẻ, có mức độ hoàn thiện cao và được xã hội thừa nhận.

Nhân tài là đỉnh cao của sự phát triển tài năng cho phép đem lại một sự thay đổi căn bản trong lĩnh vực sáng tạo nào đó Thiên tài khác tài năng không chỉ ở chỗ là đỉnh cao của tài năng mà còn ở chỗ tạo ra được thành tựu sáng tạo mới về chất, tạo ra con đường chưa biết đến sự sáng tạo

Những vận động viên lập được những thành tích, kỷ lục rất cao đem lại một phong cách, một trường phái về kỹ thuật, chiến thuật thể thao, đánh dấu một mốcphát triển mới về khả năng sáng tạo của con người về lĩnh vực thể thao

Tóm lại: Từ các quan điểm về năng khiếu thể thao ở trên, có thể tổng hợp và

đưa ra một khái niệm tổng quát về năng khiếu thể thao như sau: Năng khiếu thể thao sự phối hợp ổn định của các khả năng vận động và tâm lý, cùng với tư chất giải phẩu tâm lý, tạo thành tiềm năng tổng hợp để đạt thành tích cao ở một môn thể thao nào đó

1.4.3 Cơ sở khoa học về nghiên cứu tài năng, năng khiếu thể thao và tuyển

chọn năng khiếu thể thao:

Tài năng thể thao chính là sự tổng hòa những đặc điểm rất đa dạng về hình

thái, chức năng, tâm lý và những đặc điểm khác của con người kết hợp với tập luyện kiên trì, lâu dài, có hệ thống để đạt được những kết quả kỷ lục trong từng môn thể thao cụ thể

Các khả năng vận động và tâm lý là những đặc điểm và phẩm chất nhất định của con người ảnh hưởng đến thành tựu của hoạt động Chúng phát triển nhờ sự thống nhất của yếu tố di truyền và đặc điểm tích lũy Các khả năng đó gọi là

“thiên tư” hay “khả năng tiềm tàng”, khả năng đó xuất hiện vào thời điểm nào đócòn gọi lại là sự đảm bảo duy nhất của thành tích Nếu vận động viên mà có sự tích lũy là như nhau thì khả năng ưu việt để đạt thành tích cao thuộc về những người có vốn nhiều “khả năng tiềm tàng”, Nhân tài thể thao là kết quả mối quan

hệ biện chứng giữa việc phát triển tài năng với môi trường đào tạo và bồi dưỡng các tài năng đó Năng khiếu thể thao là rất hiếm Vấn đề năng khiếu thể thao là

sự khác biệt về đặc điểm con người.[24]

1.4.4 Vấn đề tuyển chọn năng khiếu thể thao:

Nhân tài thể thao là kết quả mối quan hệ biện chứng giữa việc phát hiện tài

năng với môi trường đào tạo và bồi dưỡng các tài năng đó, tuyển chọn và đào tạo

là hai mặt hữu cơ của quá trình đào tạo vận động viên cấp cao Đó quá trình sư phạm có định hướng dài hạn bao gồm 4 giai đoạn sau:

a Giai đoạn tuyển chọn ban đầu (sơ tuyển):

Nhiệm vụ chính của giai đoạn này là tuyển chọn có định hướng, dựa trên

mô hình các đặc điểm của vận động viên phù hợp với yêu cầu của từng nhóm môn thể thao Ở giai đoạn này cần xác định những tiên đề bẩm sinh của các em thiếu niên, nhi đồng, mà những tiên đề đó đảm bảo cho việc hoạt động trong nhóm môn thể thao nhất định Do đó, giai đoạn tuyển chọn ban đầu này còn gọi giai đoạn phát hiển năng khiếu chung, nó có ý nghĩa quan trọng đặc nền móng trong công tác đào tạo vận động viên cấp cao Ở đây, năng khiếu là các đặc điểmbẩm sinh (tư chất) của các em thiếu niên là cơ sơ cho việc phát triển năng lực trong tương lai Những tư chất đó là những đặc điểm của hoạt động thần kinh cao cấp, cấu trúc cơ thể, đặc tính thần kinh cơ

Do đó, muốn năng khiếu phát triển thành năng lực cần phải có môi trường phát triển tương ứng và phải giáo dục có chủ định, nghĩa là một chương trình huấn luyện toàn diện, trên cơ sở đó bộc lộ những năng lực chung nhất của các

em Thời gian của giai đoạn này thường kéo dài 3 – 6 tháng, tuổi tuyển chọn ban đầu của các vận động viện sơ tuyển cũng khác nhau, phụ thuộc vào nhóm các môn thể thao, đối với môn bóng 9 – 10 tuổi

b Giai đoạn tuyển chọn và tập luyện một môn thể thao ( còn gọi giai đoạn phát hiển năng khiếu chuyên môn):

Nhiệm vụ của giai đoạn này là xác định năng khiếu thể thao của các em chophù hợp môn thể thao, giai đoạn này có thể kéo dài từ một đến hai năm với một chương trình huấn luyện toàn diện phù hợp với các môn bóng hoặc các môn cá nhân như: Tốc độ và độ chuẩn xác của phản xạ, độ linh hoạt của hệ thần kinh, tư

duy thao tác và các tính chất của chú ý Sang giai đoạn này phải lựa chọn vận động viên có những đặc điểm phù hợp với môn thể thao cụ thể.

Đồng thời trong giai đoạn này các nhà chuyên môn phải chú ý đến các thànhphần chung nhất của năng lực thể thao: Khả năng tiếp thu kỹ thuật nhanh, biết thích ứng nhanh với những căng thẳng cơ bắp lớn, các chức năng tâm lý (hô hấp, tuần hoàn) phát triển cao, khả năng chống mệt mỏi cao (sức bền), khả năng hồi phục cao khi tập luyện với cường độ lớn

Tuy nhiên, việc xác định và đánh giá năng lực nói trên chỉ thực hiện trong điều kiện so sánh với mức phát triển thể chất đạt được của chính lứa tuổi đó, bởi

vì nhịp độ phát triển năng lực lứa tuổi này không đồng đều, phụ thuộc vào tuổi học sinh Mỗi giai đoạn lứa tuổi có đặc điểm phát triển thể chất và trí tuệ riêng, các thời điểm hợp lý hoặc tối ưu để huấn luyện và năng cao các tố chất riêng lẻ hoặc tố chất tổng hợp cũng khác nhau ở giai đoạn này Nếu chọn sai thời điểm hợp lý sẽ ảnh đến sự phát triển tối đa của các tố chất Sự bắt đầu đúng sẽ tạo tiền

đề cho hướng đi và sự phát triển đúng, vì chiều phát triển tố chất ấy được xác định Phát triển năng lực sẽ có hiệu quả hơn nếu các huấn luyện viên biết nhấn mạnh các tác động sư phạm, tâm lý, nội dung cũng như hình thức của chương trình huấn luyện phù hợp với những thay đổi thuận lợi đặc trưng cho mỗi lứa tuổi

c Giai đoạn tuyển chọn định hướng và chuyên môn hóa sâu:

Trong giai đoạn này, các năng lực chuyên môn đặc trưng cho tài năng của các vận động viên trẻ phải bộc lộ trong hoạt động đặc thù của từng môn thể thao

Do đó, trong giai đoạn này, việc giải quyết trong giai đoạn tuyển chọn được dựa trên các mô hình năng lực tâm lý của môn thể thao cụ thể Những tiêu chuẩn tuyển chọn về tâm lý bao gồm các chỉ tiêu về khả năng hoàn thiện các năng lực tâm lý đặc trưng cho từng môn thể thao về phạm trù: Cảm xúc – ý chí, cảm giác – vận động, trí tuệ…

Tiêu chuẩn hóa quá trình huấn luyện tâm lý là mô hình tâm lý định lượng củavận động viên trong thể thao tự chọn Việc đặt yêu cầu đúng mức đối với sự pháttriển tâm lý theo mô hình định lượng vận động viên cấp kế cận theo từng giai

đoạn huấn luyện và trình độ chuyên môn tương ứng sẽ giúp các huấn luyện viên thấy được mặt mạnh, yếu của vận động viên từ đó tím ra các biện pháp huấn luyện phù hợp để nâng cao trình độ huấn luyện tâm lý và thành tích thể thao của họ.

d Giai đoạn nâng cao thành tích thể thao:

Mục đích của giai đoạn này là tuyển chọn các vận động viên triển vọng vàocác đội đại biểu của Tỉnh, Thành, Ngành hoặc đội tuyển quốc gia Vấn đề này tương đối phức tạp, bởi vì ngoài việc xác định rõ mức độ phát triển các năng lực tâm lý, các đặc điểm tâm lý cá nhân, tâm lý xã hội của vận động viên còn phải giải quyết các nhiệm vụ dự báo thành tích của vận động viên đó đồng thời giải quyết các nhiệm vụ tuyển chọn vận động viên tham gia các cuộc thi đấu quan trọng phải dựa trên việc dự báo các đặc điểm tâm lý cá nhân tiêu biểu của vận động viên rong điều kiện căng thẳng của thi đấu Ở giai đoạn này, việc xác định trạng thái sẵn sàng thi đấu và độ tin cậy tâm lý của vận động viên có một ý nghĩaquyết định đến thành tích thể thao Để đánh giá năng lực của vận đông viên, các nhà chuyên môn sự dụng một tổ hợp các phương pháp dự báo tâm lý, họ tiến hành đo định kỳ ( ở mỗi giai đoạn huấn luyện) năng lực tâm lý vận động viện theo các chỉ số về độ nhạy cảm của các quá trình tâm lý, các thuộc tính tâm lý cánhân, trên cơ sở đó, xác định mức độ thay đổi của chúng phụ thuộc vào lượng vận động được sự dụng đồng thời dự báo thành tích thể thao của mỗi vận động viên

Mặc dù vậy, trước khi tiến hành tyển chọn vận động viên ( ở bất kỳ giai đoạn nào) đều phải nắm được các vấn đề sau:

- Đặc tính mô hình ( đặc tính mẫu) của vận động viên

- Khả năng và độ chính xác của việc dự báo các đặc tính mẫu

- Ngoài ra người ta còn có thể sự dụng phương pháp đánh giá theo kinh nghiệm nếu khổng thể xác định được các đặc tính mô hình bằng các tính toán

1.4.5 Tiêu chuẩn và phương pháp đánh giá năng khiếu VĐV bóng đá:

Việc lựa chọn những tiêu chuẩn và phương pháp đánh giá năng khiếu

trong các giai đoạn khác nhau của hệ thống tuyển chọn cần phải dựa trên cơ sở phân tích cấu trúc của thành tích thể thao Đánh giá năng khiếu thể thao là hệ thống các biện pháp tổ chức và phương pháp có tính chất đồng bộ về y sinh học, tâm lý học, xã hội học, giáo dục học… Nhằm phát hiện những tư chất và năng lực của đối phương phù hợp với đòi hỏi của hoạt động thể thao.[18]

- Về khía cạnh y sinh học: Thành tích thể thao là kết quả của sự nổ lực cao

về thể lực, điều đó nói lên vai trò yếu tố năng lực hoạt động của các bộ phận chức năng: Tuần hoàn, hô hấp, nội tiết, đặc biệt là khả năng hoạt động của cơ bắp và khả năng hoạt động của hệ thần kinh Khoa học đa chứng minh được mức

độ tương quan chặt chẽ giữa các yếu tố cấu trúc hình thể với khả năng phối hợp vận động, các yếu tố thể lực: Sức mạnh, sức nhanh, sức bền và khéo léo cũng như đặc điểm cấu tạo cơ bắp có ảnh hưởng to lớn đến thành tích thể thao của vậnđộng viên các môn thể thao khác nhau Như vậy, những điều kiện tự nhiên của con người tuy không quyết định toàn bộ sự phát triển thành tích thể thao, song

nó có ý nghĩa cơ sở và hỗ trợ đắc lực việc bồi dưỡng - đào tạo nhân tài thể thao

mà lý luận và thực tiễn của hoạt động thể thao được xác định.[18]

- Về khía cạnh tâm lý: Một trong những quan trọng của đặc điểm thể thao

là con người thường phải đối mặt với những căng thẳng về tinh thần và thể chất nhiều khi đến giới hạn, phải thường xuyên đối phó với những tính huống thay đổi bất ngờ trong những trạng thái cảm xúc khác nhau Tập luyện là con đường quan trọng nhất để con người thích nghi và phát huy được khả năng của bản thântrong những hoàn cảnh đó Tuy nhiên, tập luyện không quyết định tất cả, còn những yếu tố khác nữa ảnh hưởng đến sự thích và phát huy khả năng của con người trong hoạt động thể thao, ảnh hưởng đến bản thân và hiệu quả của việc tập luyện.[18]

- Về khía cạnh xã hội: Thu nhận những thông tin về đối tượng đánh giá năng khiếu như: Lứa tuổi, học vấn, điều kiện sống và sinh hoạt, hứng thú, thái độcũng như động cơ tập luyện.[18]

- Về khía cạnh sư phạm: Quá trình đánh giá phát triển thể lực nói chung vàcác tố chất vận động nói riêng cho thấy năng lực phối hợp vận động và kỹ chiến thuật thể thao, tài năng thể thao cũng thể hiển ở năng lực tiếp thu nhanh kỹ chiến

thuật, đặc biệt khả năng kiến lập kỹ xảo vận động tinh tế mà vẫn đảm bảo thuộc tính điêu luyện, thẩm mỹ và hiệu quả thi đấu.

Theo quan điểm tâm lý hiện đại, chất lượng hoạt động của cá thể không chỉ phụ thuộc vào yếu tố hướng ngoại của hoạt động, túc là yếu tố cá nhân đối với môi trường và xã hội Hoạt động tập luyện và thi đấu các môn thể thao có tính đặc thù vừa là cá nhân vừa là đồng đội thì những bàn thắng, điểm, giây phút trong các kỷ lục thể thao là sự kết các hoạt động cá nhân trong đội Vì vậy , các yếu tố mang tính tấm lý xã hội trong hoạt động: Sự hiệp đồng tác chiến ăn ý lẫn nhau, trong phối hợp kỹ thuật, năng lực thu nhận và sự lý thông tin nhanh, năng lực giao tiếp lẫn nhau…, sẽ chi phối đến kết quả hoạt động

Vì vậy, khi đề ra các biện pháp tổ chức đánh năng khiếu và xây dựng các biện pháp triển vọng của năng khiếu thể thao phải tuân thủ tính đồng bộ của các phương pháp và biện pháp tổ chức đánh giá năng khiếu

Tóm lại, đánh giá năng khiếu vận động viên về mặt tâm lý cũng như về mặt

y sinh, chức năng thường được tiến hành theo những mức độ khác nhau Tùy thuộc vào mục đích đánh giá, đánh giá để phát hiện năng khiếu chuyên môn, đánh giá chuẩn bị tâm lý của vận động viên trong quá trình tập luyện hay đánh giá năng khiếu để tuyển chọn vận động viên tham gia vào một cuộc thi đấu cụ thể mà các nhà chuyên môn xác định các tiêu chuẩn đánh giá cụ thể

1.4.6 Dự báo về năng khiếu thể thao

Dự báo thể thao là một trong những yếu tố quyết định để lập kế hoạch và điều khiển quá trình đào tạo các VĐV cấp cao Hiện nay, đối tượng dự báo thể thao gồm có:

- Sự phát triển của phong trào thể thao quần chúng

- Sự phát triển các môn thể thao trong chương trình Olympic và sự phát triển các thành tích thể thao cao nhất

- Con đường đào tạo hoàn thiện VĐV và các đội thể thao

- Còn đường hoàn thiện tổ chức chuẩn bị Olympic

- Mô hình VĐV cấp cao

- Dự báo năng khiếu thể thao

Các công tác dự báo có thể được thực hiện theo phương hướng khác nhau:

dự báo các hình thức mới về tổ chức, lập kế hoạch, điều khiển quá trình đào tạo VĐV có trình độ kiện tướng quốc tế, dự báo các hình thức, phương pháp,

phương tiện, thiết bị huấn luyện mới, dự báo về lượng vận động và hệ thống cá biện pháp hồi phục, dinh dưỡng,…

 Tài năng và năng lực thể thao:

Những đặc điểm bẩm sinh khiến con người đạt thành tích cao ở những lĩnh vực hoạt động này hoặc trong lĩnh khác được gọi là tài năng (V G Belinsiki và B F.Lomov)

 Dự báo tài năng thể thao:

Muốn dự báo tài năng được thì điều kiện cần phải có là:

+ Kiến chung về phát triển con người; khoa học về con người: cấu trúc chức năng cơ thể, sự phát triển các cơ quan của cơ thể

+ Các thông số phát triển của cá nhân: các tiêu chuẩn được sự dụng để phân tíchcác thành tố năng lực của VĐV và mối quan hệ giữa chúng; thành tích thể thao; khả năng hồi phục, kết quả huấn luyện; thể hiện qua vai trò, trình độ của HLV.[123]

Trong hoạt động tập luyện và thi đấu các môn thể thao thì sức mạnh luôn

có quan hệ với các tố chất vận động khác, cụ thể là sức nhanh và sức bền

Phương pháp để phát triển sức mạnh cho học sinh là những bài tập nhằm huy động tối đa những nhóm cơ tham gia và phát triển năng lực sự dụng hợp lý sức mạnh trong các điều kiện khác nhau, các bài tập với trọng lượng nhỏ và trung bình như bài tập với lực đàn hồi, bài tập khắc phục trọng lượng cơ thể, bài tập với lực đối kháng với lực bên ngoài, bài tập cự tạ nhỏ… có hệ quả tốt đến sức mạnh động lực

Mọi hoạt động bóng đá điều cần đến sức mạnh, có thể nói kỹ thuật bóng đá

là các hoạt động trong sức mạnh, từ động tác đơn giản nhất như di chuyển của vận động viên khi không có bóng đến những động tác phức tạp hơn như tranh cướp bóng, cản phá… điều cần đến sức mạnh

Trong hoạt động tập luyện của học sinh để đạm bảo việc học tốt các môn thểthao chương trình quy định ngoài việc có năng khiếu trong từng môn thể thao thì sức mạnh là một trong yếu tố hàng đầu quyết định thành tích trong học tập các môn thể thao

1.4.7.2 Tố chất sức nhanh

Sức nhanh là năng lực thực hiện động tác trong khoảng thời gian ngắn

nhất.[8] Sức nhanh là một tổ hợp thuộc tính chức năng con người, nó quy định chủ yếu là đặc tính tốc độ động tác cũng như thời gian phản ứng vận động Có 3 loại hình thức đơn giản biểu hiện sức nhanh:

- Thời gian tiềm tàng của phản ứng vận động

- Tốc độ động tác đơn (với lượng đối kháng bên ngoài)

- Tần số động tác

Cơ sở sinh lý và phương pháp phát triển sức nhanh: Sức nhanh biểu hiển đơn giản như thời gian phản ứng, thời gian của đổng tác đơn lẻ, tần số của hoạt động cục bộ Sức nhanh biểu hiển ở dạng phức tạp đó thời gian thực hiện các hoạt động thể thao, các hoạt động vận động khác như chạy 100m, tốc độ dẫn

bóng… Sức nhanh là một tố chất tổng hợp của các yếu tố cấu thành: Thời gian phản ứng, tốc độ động tác đơn lẻ và tần số hoạt động.

Giáo dục sức nhanh: Có thể dùng các bài tập chuyền bắt bóng với các hướngthay đổi đột ngột, các trò chơi có các khẩu lệnh để phát triển sức nhanh và phản ứng động tác

Các bài tập để phát triển tần số hoạt động là những bài tập với quãng đườngngắn và tốc độ tối đa như chạy xuất phát hoặc chạy tốc độ cao 20m – 30m, 40m – 60m, chạy xuống dốc… Trong một buổi tập thường áp dụng bài tập để phát triển sức nhanh vào đầu phần cơ bản

Phương pháp cơ bản để giáo dục sức nhanh là phương pháp lặp lại, song để tránh sự đơn điệu người ta có thể sự dụng các trò chơi như chạy tiếp sức, các trò chơi với các môn bóng

Trong giáo dục sức nhanh thường hay xuất hiện “ hàng rào tốc độ”, để phá

vỡ hàng rào tốc độ chúng ta phải áp dụng các bài tập như chạy xuống dốc, chạy theo người có tốc độ nhanh hơn, chạy theo người đi xe đạp…

Sức nhanh còn là một trong những điều kiện tiên quyết để chọn năng khiếu môn thể dục và nó còn có tiêu chí chung để tuyển sinh vào các câu lạc bộ thể thao của nhà trường

là một tố chất thể lực quan trọng để phát triển tố chất thể lực chung cho con người Có một số tác giả cho rằng: Đánh giá trình độ phát triển thể lực chung chomỗi người chỉ cần đánh giá mỗi sức bền là đủ tiểu biểu cho ý kiến đó là Cooper (người Mỹ, 1950)

Sự phát triển sức bền phụ thuộc vào mức độ hoàn thiện của sự phối hợp chức năng vận động và chức năng dinh dưỡng, vào độ bền vững chức năng của các cơ quan nội tạng, đặc biệt hệ hô hấp và tim mạch, là những hệ đảm bảo cung cấp oxy cho cơ thể hoạt động

Những biện pháp chủ yếu để phát triển sức bền cho học sinh là những bài tập gắn sức với thời gian dài ( từ 2 – 3 phút trở lên) nhằm năng cao khả năng chịu đựng của cơ thể, khắc phục mệt mỏi và duy trì hoạt động, vận động với hiệuquả cao nhất Đó là những bài tập chạy việt dã, chạy tùy sức 5 phút, chạy 1500m

có tính thời gian, bài tập chạy 800m – 1500m với cường độ không lớn Đối với học sinh cho bài tập phát triển sức bền khoảng một đến hai lần trong một tuần và tuân theo nguyên tắc tăng dần theo lượng vận động [15]

1.4.7.4 Tố chất khéo léo

Khéo léo là năng lực tiếp thu nhanh các động tác và ứng phó kịp thời với những thay đổi bất ngờ Xác định và đánh giá tố chất khéo léo là việc khó, có thểtính bằng khoảng thời gian thực hiện thay đổi động tác Khéo léo là một tố chất

có liên quan chặt chẽ với các tố chất khác và đặc biệt với ý chí người tập

Khéo léo là một tố chất đặc biệt, có những vận động viên rất khéo léo kh chơi phối hợp với đồng đội, nhưng kỹ thuật cá nhân lại kém, hoặc ngược lại

1.4.7.5 Tố chất mềm dẻo

Mềm dẻo là năng lực thực hiện động tác với biên độ lớn [31, tr 129].

Tố chất mềm dẻo là chỉ biên độ hoạt động các khớp xương và khả năng vươn duỗi các phần dây chằng và cơ bắp Tố chất mềm dẻo có ý nghĩa hết sức quan trọng trong hoạt động thể thao Tố chất mềm dẻo có tác dụng khác nhau ở các môn thể thao khác nhau

Tố chất mềm dẻo là một trong những tiền đề để vận động viên có thể giành thành tích cao trong thể thao chuyên sâu, nhằm giúp vận động viên thực hiện động tác với biên độ lớn

Mềm dẻo là tiền đề quan trọng để đạt được những yêu cầu về số lượng và chất lượng động tác Năng lực mềm dẻo không được phát triển đầy đủ sẽ dẫn đếnnhững hạn chế và khó khăn trong quá trình phát triển năng lực thể thao như:

- Sự phát triển của các năng lực: Sức nhanh, sức mạnh, sức bền và khả năng phối hợp vận động bị hạn chế hoặc do năng lực trên không đầy đủ

- Biên độ động tác bị hạn do ảnh hưởng đến sức nhanh của động tác ( quãng đường tăng tốc ngắn)

- Chất lượng thực hiện của động tác bị hạn chế, do ảnh hưởng trực tiếp đến thành tích

Khả năng phối hợp vận động:

Đó năng lực điều tiết sự thay đổi vận động của cơ thể một cách nhanh

chóng, chính xác, linh hoạt và nhịp nhàng của con người trong điều kiện thay đổiphức tạp Khả năng phối hợp vận động là sự biểu hiện tổng hợp các kỹ năng vận động và các tố chất của vận động viên trong quá trình vận động Nó yêu cầu vận động viên trong thời gian rất ngắn phải có khả năng phán đoán thật tốt, đồng thờitrong quá trình hoàn thành động tác phải chính xác, nhịp nhàng xử lý các bộ phận của cơ thể Giải quyết mối quan hệ hợp lý giữa các mặt: Bản thân với đối thủ, bản thân với với bóng trên các mặt về thời gian, không gian, tiết tấu nhịp điệu, cách dùng lực.[26]

Xu hướng bóng đá hiện đại là cạnh tranh quyết liệt, biến hóa khôn lường, yêu cầu vận động viên phải hoàn thành động tác mang tính phản ứng nhanh với mọi tình huống, trong điều kiện cực kỳ khó khăn trong một khoảnh khắc ngắn ngủi

1.5 Vấn đề nghiên cứu các chỉ tiêu đánh giá năng khiếu VĐV bóng đá: Qua tìm hiểu việc sự dụng các test để tuyển chọn và đánh giá trình độ tập

luyện về mặt thể lực, kỹ thuật cho vận động viên bóng đá của các chuyên gia trong và ngoài nước: Octamev – 1982; A – Tomat – 1983;Lê Bửu – Nguyễn Thế Truyền – 1986[4]; Nguyễn Thiệt Tình – 1993, 1997 [32]; Phạm Ngọc Viễn 1999 – 2004 [35]; Bùi Quang Huy – 1997; Nguyễn Thế Truyền, Nguyễn Kim Minh,

trần Quốc Tuấn – 2000, 2002 [33]; Phạm Xuân Thành – 2007 [29]… Chúng tôi

có nhận xét sau:

 Thứ nhất: Có sự đồng nhất của hầu hết các tác giả trong và ngoài nước

về việc đánh giá các mặt năng lực khác nhau của một số tố chất thể lực của VĐVbóng đá như các năng lực về sức nhanh, tốc độ phản ứng, sức mạnh, sức mạnh tốc độ, khả năng phối hợp vận động, khéo léo, sức bền…

 Thức hai: Trong quá trình đánh về mặt năng lực trên của VĐV bóng đá

có một số các chỉ tiêu, các test có tần suất sự dụng cao, được nhiều tác giả sự dụng để tuyể chọn, đánh giá trình độ thể lực của VĐV ở các lứa tuổi khác nhau:

1.6 ĐẶC ĐIỂM SINH LÝ, TÂM LÝ LỨA TUỔI HỌC SINH THCS: 1.6.1 ĐẶC ĐIỂM SINH LÝ:

1.6.1.1 Hệ thần kinh:

Bộ não các em trong lứa tuổi này đang thời kỳ hoàn chỉnh, tế bào thần

kinh còn non yếu; họt động thần kinh chưa được ổn định, hưng phấn chiếm ưu thế Vì vậy, khi học tập các em dễ tập trung tư tưởng, nhưng nếu thời gian quá dài, nội dung nghèo nàn, hình thức hoạt động đơn điệu, thần kinh sẽ chống mệt mỏi và phân tán sức chú ý

Đặc điểm thần kinh của các em rất linh hoạt nên dễ tiếp thu kiến thức mới,

dễ hình thành phản xạ có điều kiện

Do những đặc điểm này, yêu cầu trong giờ thể dục, hình thức, nội dung tậpluyện phải phong phú, phương pháp giảng dạy, tổ chức phải linh hoạt, tránh cứng nhắc đơn điệu Phần giảng dạy và làm mẫu phải có trọng tâm, chính xác và đúng lúc, đúng chỗ Ngoài ra, cần tăng cường tập luyện thể dục cùng các hình thức vui chơi khác ngoài giờ để làm phong phú khả năng hoạt động cũng như trình độ phối hợp động tác cho nhịp nhàng và linh hoạt và khéo léo của các em

1.6.1.2 Hệ vận động:

Xương các em tuy đã cứng, song vẫn trong giai đoạn phát triển mạnh về chiều dài Sun bọc khớp, sun chân đang đang đòi hỏi điều kiện tốt để phát triển

Rèn luyện thân thể và các hoạt động ngoài trời có tác dụng tốt đến với sự phát triển của xương Nhưng do đặc điểm của xương đang phát triển, nên trong tập luyện, trong sinh hoạt cũng như trong học tập nếu không đặc biệt chú ý đến

tư thế, đến sự phát triển cân đối sẽ dễ dàng dẫn đến cong vẻo cột sống hoặc sự phát triển lệch lạc của xương Mặc khác, chúng ta cần tránh bắt các em mang vácnặng hoặc làm động tác tĩnh tại, căng thẳng một bộ phận quá lâu, những hoạt động ấy dễ làm xương các em phát triển dị hình và kìm hãm sự phát triển nhanh chóng về chiều dài xương các em

Ở lứa tuổi này, nhìn chung bắp thịt các em còn mạnh dẻ, phát triển chậm hơn sự phát triển của xương, chủ yếu phát triển mạnh về chiều dài, từ 15 – 16 tuổi bắp thịt phát triển chiều ngang Mặc khác, các cơ co và các cơ to phát triển nhanh hơn các cơ duỗi và cơ nhỏ

Do sự phát triển cơ bắp không nhịp nhàng, thiếu cân đối đó khiến các em không phát huy khả năng sức mạnh của mình, đồng thời chống xuất hiện mệt mỏi Vì vậy, việc rèn luyện các em cần thiết phải phong phú, phát triển toàn diệncần chú phát triển sức mạnh cơ bắp của các em bằng những bài tập có cuoongf

độ trung bình

1.6.1.3 Hệ tuần hoàn:

Tim của các em trong lứa tuổi này đang từ tình trạng phát triển chậm so với

sự phát triển các mạch máu mà phát triển lên và đuổi kịp sự phát triển chung của

cơ thể Do đó cơ năng của tim chưa được vững vàng, cơ năng điều tiết hoạt độngcủa tim chưa được ổn định, sức co bóp còn yếu, hoạt động quá nhiều, quá cang thẳng sẽ chống mệt mỏi

Tập thể dục thường xuyên sẽ ảnh hưởng rõ ràng đến hệ thống tuần hoàn, quảtim dần thích ứng và có khả năng chịu đựng với khối lượng và công việc nặng nhọc sau này Nhưng trong quá trình tập luyện cần tôn trọng nguyên tắc tăng dần

từ nhẹ đến nặng, không nên để các em hoạt động quá sức chịu đựng và quá đột ngột

Máu lưu thông nhanh chóng đến từng bộ phận cơ thể, đồng thời tim cũng như hệ tuần hoàn nói chung chịu sự điều khiển của thần kinh trung ương, đó là những dấu hiệu biến đổi rất dễ thấy của cơ thể, vì vậy các thầy thuốc và các cán

bộ thể dục đều dựa vào các chỉ tiêu kiểm tra hệ tuần hoàn (huyết áp, mạch đập)

và các chỉ tiêu kiểm tra khác (biến đổi sinh hóa, thể lực) để phán đoán trạng thái cảu cơ thể Chúng ta cũng cần theo dõi hoạt động của tim, mạch để có căn cứ đinh ra kế hoạch rèn luyện và chăm lo sức khỏe cho học sinh

1.6.1.4 Hệ hô hấp:

Phổi của các phát triển chưa hoàn chỉnh, các cơ hô hấp phát triển còn yếu,

dung lượng khí mỗi lần thở nhỏ, sự điều tiết của hệ thần kinh trung ương đối với việc thở chưa bền vững và nhịp nhàng Vì vậy, khi hoạt động khẩn trương nhịp thở tăng nhanh; không giữ vững được nhịp thở tự nhiên, không kết hợp được vớiđộng tác; làm cơ thể chóng mệt mỏi Cho nên, trong tập luyện rất cần hướng dẫn cho các em về thở; biết cách thở sâu ( hít vào và thở ra đầy đủ); thở nhịp nhàng

tự nhiên, nhất là việc kết hợp với động tác, giữ vững các nhịp thở trong các hoạt động khẩn trương, cần tránh những bài tập tĩnh lực với thời gian dài; vệ sinh trong khi thở, biết tìm chọn nơi không khí trong lành để tập luyện, biết cách bảo

vệ đường hô hấp Mặc khác, quan trọng hơn là tập luyện những bài tập phát triểnmạnh mẽ, cân đối toàn diện các cơ quan hô hấp, phát triển nhanh chống lồng ngực cả ba chiều (trên dưới, trước sau, phải trái) nhằm đáp ứng tốt yêu cầu vận động

Ngoài ra, chúng ta còn chú ý đến một đặc điểm quan trọng nữa là ở lứa tuổi cấp II, các em đang trong giai đoạn dậy thì mạnh mẽ Những biến đổi trong giai đoạn này có đặc điểm nổi bật là do phát triển đột biến của một số tuyến nội tiết, gây ra sự mất ổn định và thiếu cân đối của cơ thể Cũng vì vậy mà từ giai đoạn này giữa nam và nữ, về mọi mặt phát triển, về cấu trúc cơ thể, về chức năng của

hệ thống cơ quan và cả mặt tâm lý đều có sự khác biệt dần

Do đó trong huấn luyện, chúng ta cần thiết phải thận trọng, có đối sự hơp lý với từng em, từng giới tính Đối với em nữ, ngoài yêu cầu phát triển thể chất toàn diện ra, cần chú ý đúng mức đến việc phát triển các cơ vai, cơ lưng và cơ