Bài thi giáo viên giỏi hướng dẫn học sinh thiết kế vườn sinh vật từ những vật liệu tái chế

Hiện nay ở hầu hết các trường PTTH nói chung và THCS nói riêng trênđịa bàn Thành phố nhiều cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh chưa chú ý đúngđến vai trò ý nghĩa của vườn sinh vật trong

PHÒNG GDĐT QUẬN 11 TRƯỜNG THCS LÊ ANH XUÂN

BÀI THI GIÁO VIÊN GIỎI

ĐỀ TÀI:

HƯỚNG DẪN HỌC SINH THIẾT KẾ VƯỜN SINH VẬT TỪ NHỮNG VẬT LIỆU TÁI CHẾ

GIÁO VIÊN: 1 QUÁCH ANH THƯ

2 VƯƠNG THỊ MINH NGUYỆT

Năm học : 2017 - 2018

GIÁO VIÊN: 1.QUÁCH ANH THƯ

2.VƯƠNG THỊ MINH NGUYỆT

Năm học : 2017 - 2018

HƯỚNG DẪN HỌC SINH THIẾT KẾ VƯỜN SINH VẬT

ta những kiến thức cơ bản về giới sinh vật tự nhiên, so với các môn học khácmôn sinh học chuyên nghiên cứu về các đặc điểm điều kiện sống, qúa trình sinhtrưởng và phát triển cũng như quá trình tiến hóa của các loài Từ đó con ngườibiết cách sử dụng, phát triển, bảo vệ các loài có ích, hạn chế và tiêu diệt nhữngloài có hại nhằm phụ vụ lợi ích của con người Đặc trưng nổi bật của môn sinhhọc đó là nội dung, kiến thức rất sinh động, phong phú, hấp dẫn để kích thíchtính tò mò, ham hiểu biết của học sinh Bởi đó là môn khoa học thực nghiệm, trithức sinh học được hình thành bằng phương pháp quan sát, mô tả, thí nghiệm,thực nghiệm nên việc đổi mới phương pháp giảng dạy bộ môn là hết sức quantrọng và cần thiết Đổi mới phương pháp dạy học là: “ Tích cực hóa hoạt độnghọc tập của học sinh theo hướng tổ chức cho học sinh được tự lực, chủ độngchiếm lĩnh tri thức khoa học”

Các nhóm phương pháp được sử dụng để giảng dạy môn sinh học là nhómphương pháp dùng lời, nhóm phương pháp trực quan, nhóm phương pháp thựchành, trong đó phương pháp trực quan và phương pháp thực hành là nhữngphương pháp đặc trưng Để nâng cao hiệu quả của phương pháp này, ngoàinhững đồ dùng trực quan như tranh ảnh, mô hình, mẫu vật hiện có trong các thưviện trường học thì vườn sinh học có vị trí đặc biệt quan trọng Nó là một hìnhảnh thu nhỏ của thế giới động thực vật hết sức phong phú và đa dạng Nó là nơi

để học sinh tập vận dụng các kiến thức khoa học vào nông nghiệp, làm thínghiệm về sinh học, học sinh không những tiếp thu được những tri thức mới màcòn hình thành được những kỹ năng, kỹ xảo, giúp các em nắm chắc và sâu sắcnhưng nguyên tắc cơ bản của nghề trồng trọt, chăn nuôi Ngoài ra vườn sinh vậtcòn có tác dụng bổ sung cho phòng thí nghiệm vào việc lên lớp, nó cung cấp chophòng thí nghiệm nhiều đồ dùng giảng dạy Nó cũng là nơi tiến hành thí nghiệmdài ngày mà trong lớp không thể thực hiện Vườn sinh vật chính là nơi để giáoviên hướng dẫn học sinh quan sát, ghi chép tỉ mỉ, cụ thể về đặc điểm hình thái,sinh lý của các loài, ngay tại nơi này học sinh có thể hình dung được sự pháttriển và tiến hóa của các loài động, thực vật trên trái đất

 Hiện nay ở hầu hết các trường PTTH nói chung và THCS nói riêng trênđịa bàn Thành phố nhiều cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh chưa chú ý đúngđến vai trò ý nghĩa của vườn sinh vật trong việc giảng dạy bộ môn Sinh học.Một số trường có điều kiện về kinh phí thì chủ yếu tạo ra môi trường cảnh quan

sư phạm thông qua hệ thống chậu hoa cây cảnh, tuy làm đẹp cho trường nhưngkhông thiết thực cho quá trình dạy học môn Sinh học Các trường còn lại mặc dùkhuôn viên rộng, có nhiều điều kiện thuận lợi về đất đai, khí hậu, nhân lực, đặcbiệt lại có đội ngũ giáo viên dạy sinh học có kinh nghiệm, nhưng lại không tậndụng để tạo ra một khu vườn phong phú sống động phục vụ trực tiếp cho nhiềubài dạy trong chương trình sinh học THCS

Việc xây dựng được vườn sinh vât theo đúng mô hình, phù hợp với nộidung chương trình của từng khối lớp sẽ giúp cho người giáo viên có những điềukiện hết sức thuận lợi để nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn

Đó là lý do để tôi chọn đề tài: “ Xây dựng vườn sinh vật một vấn đề cầnthiết hiện nay để nâng cao chất lượng bộ môn Sinh học ở trường THCS”, vàthiết thực hơn là “hướng dẫn cho các em học sinh thiết kế vườn sinh vật với

những vật dụng tái chế”, với mục tiêu giáo dục ý thức cho các em sử dụng tái

chế những chai nhựa, vỏ lon hư bỏ đi trong trường, xây dựng môi trường sống trong lành, sạch đẹp

II- NHIỆM VỤ CỦA ĐỀ TÀI:

Nghiên cứu về vai trò của vườn sinh vật trong chương trình sinh học THCS

ở trường. Đề suất những kiến thức cơ bản, cách thức xây dựng mô hình vườnsinh vật phù hợp với nội dung chương trình SGK môn sinh học của các lớp 6phù với điều kiện đất đai, khí hậu của địa phương

III- ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:

- Các loài động thực vật trong tự nhiên có liên quan trực tiếp đến nội dung SGK, và các loài, giống cụ thể phục vụ cho việc xây dựng vườn sinh vật

- Việc xây dựng phải tuân thủ các điều kiện về đặc điểm môi trường sống hình thái, sinh lý của từng loài

- Nội dung và phương pháp giảng dạy mới đang được áp dụng để giảng dạynhững bài cụ thể trong chương trình sinh học 6

IV- PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU :

Cơ sở nghiên cứu của đề tài là thực tế giảng dạy, cơ sở vật chất phục vụcho dạy và học tại trường, một số trường THCS trong quận và một số trườngtrung học cơ sở trên địa bàn thành phố

Để thực hiện mục tiêu đào tạo, nội dung chương trình sách giáo khoa, trongquá trình giảng dạy có điều kiện quan sát, nghiên cứu tìm hiểu, trao đổi với đồngnghiệp, với học sinh Bản thân đã tự thiết kế, tổ chức cho giáo viên và học sinhcùng tham gia xây dựng.

Để làm sáng tỏ hiệu quả của vườn sinh vật với việc nâng cao chất lượng bộmôn Sinh học ở cấp trung hoc cơ sở, tôi đã cùng giáo viên sinh học dạy thựcnghiệm ở nhiều lớp có đối chứng cụ thể Cuối cùng dùng phương pháp phân tíchkết quả thực nghiệm bằng thông kê toán học để rút ra những kết luận quan trọng

và có hướng đề xuất xây dựng vườn sinh vật tốt hơn

B- NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

I-THỰC TRẠNG VỀ CÔNG TÁC GIẢNG DẠY VÀ HỌC TẬP MÔN SINH HỌC Ở TRƯỜNG THCS :

Về phía giáo viên: Qua tìm hiểu, trao đổi và đặc biệt thông qua các tiếtgiảng dạy cụ thể của giáo viên môn Sinh học bản thân tôi thấy: giáo viên đềuđược đào tạo cơ bản ở các trường Cao đẳng, Đại học, một số đã tốt nghiệp đạihọc nên kiến thức về sinh học khá đồng đều, có lòng nhiệt tình say mê nghềnghiệp, nhiều giáo viên đã cố gắng tìm tòi sáng tạo để nâng cao chất lượnggiảng dạy

Ở tất cả các lớp số tiết thực hành, thực nghiệm và quan sát là khá nhiều.Nhưng khi dự giờ hoặc quan sát giáo viên hướng dẫn học sinh thực hành hoặcxem xét các mẫu vật mà học sinh chuẩn bị thì thấy nhiều điều còn bất cập: giáoviên hướng dẫn qua loa đại khái để học sinh tự mày mò, quan sát, tìm hiểu Mẫuvật của học sinh chuẩn bị cho một số tiết học khá chu đáo nhưng ngược lại cónhững lớp hoặc có tiết không tìm được mẫu vật thật hoặc có nhưng không đạttiêu chuẩn (về kích thước, độ sống động ) Nên nhiều tiết không thực hiện đượchoặc không thành công Nhiều giáo viên chỉ chú ý đến mô hình mẫu vật có sẵnhoặc cho học sinh vẽ thêm các đồ dùng dạy học theo hình vẽ SGK mà quên điviệc hướng dẫn học sinh tham quan thực tế để tìm hiểu về mối quan hệ giữa cácloài trong môi trường sinh thái và điều kiện sinh trưởng, phát triển, tiến hóa củacác loài Chính vì vậy mà chất lượng dạy học chưa cao, học sinh thiếu kiến thứcthực tế

Việc học tập của học sinh: Do dung lượng kiến thức sinh học ở toàn cấpTHCS khá lớn, đối tượng học sinh đa dạng và phức tạp, các em có sự chênh lệch

về khả năng tiếp nhận kiến thức, việc tiếp thu kiến thức của các em còn hạn chế.Bên cạnh đó nhiều giáo viên và học sinh còn coi nhẹ bộ môn này nên học sinhhọc có phần lơ là, thiếu nhiệt huyết Vì vậy chất lượng học của học sinh chưacao, việc áp dụng kiến thức đã tiếp thu được vào thực tế chưa đạt yêu cầu

II- CHƯƠNG TRÌNH SINH HỌC Ở KHỐI LỚP GẮN LIỀN VỚI VƯỜN SINH VẬT:

Chương trình học sinh THCS được đào tạo ngay từ lớp 6 đến hết lớp 9 Vềcấu trúc của chương trình được sắp xếp một cách khoa học từ dễ đến khó, từđơn giản đến phức tạp Tuy nhiên ở khối lớp 6 là các em được học tập và gầngũi nhiều nhất với thiên nhiên, cụ thể là giới thực vật, ở chương trình sinh học 6các em sẽ được nghiên cứu về hình dạng cấu tạo phân loại thực vật là chính,đồng thời nghiên cứu sự phân bố và ảnh hưởng tác động qua lại giữa chúng vớinhau và với môi trường sống của chúng Mục đích cuối cùng trên cơ sở tìm hiểuqui luật sống và sự phát triển tiến hóa của chúng là để sử dụng nguồn tài nguyên

to lớn và cải tạo thực vật để khắc phục cho cuộc sống con người ngày càng tốthơn

Toàn bộ kiến thức được chia làm 66 tiết, trong đó có 10 tiết thực hành, 52tiết lý thuyết, 4 tiết kiểm tra đánh giá kiến thức

III- MỘT SỐ GIẢI PHÁP - TRONG VIỆC NGHIÊN CỨU – THIẾT KẾ VƯỜN SINH VẬT

1)Nguyên tắc xây dựng vườn sinh vật:

Để đảm bảo thực hiện đầy đủ nhiệm vụ giáo dục và trí dục của vườn sinhvật trong nhà trường khi tổ chức xây dựng vườn cần chú ý thực hiện các nguyêntắc sau đây:

1.1- Nguyên tắc khoa học : Nguyên tắc này đòi hỏi mọi công tác ở vườn

sinh vật phải có tính khoa học vì vườn là cơ sở để dạy học, giáo viên hướng dẫnhọc sinh vận dụng các kiến thức khoa học vào sản xuất

Các khu của vườn phải bố trí cho phù hợp với yêu cầu của chương trìnhsinh học ở THCS, vườn phải chú ý đến các điều kiện như nước, tưới tiêu, ánhsáng ở các mùa sao cho vườn được tồn tại và phát triển quanh năm

1.2- Nguyên tắc giáo dục :

- Thông qua lao động : (xây dựng, bảo vệ, chăm sóc)

Chúng ta phải bồi dưỡng cho học sinh lòng yêu lao động chân tay và thái

độ lao động nghiêm túc Trong các thí nghiệm, thực hành cần giáo dục cho học

sinh tính kiên nhẫn, ghi chép chính xác Tinh thần trách nhiệm hoàn thành thínghiệm và ý thức tập thể của học sinh

Vườn sinh vật phải được quy hoạch phù hợp với cảnh quan xung quanh,hàng rào và các phân khu phải ngay ngắn, đều, đẹp sẽ góp phần giáo dục thẩm

mĩ cho các em học sinh

1.3- Nguyên tắc phục vụ việc dạy học :

- Vườn phải được quy hoạch trong khuôn viên của nhà trường để các em có

đủ thời gian di chuyển ra vào lớp trong khi thực hành, hàng ngày các em cónhiều dịp để quan sát chăm sóc

- Các thí nghiệm làm trên vườn trường phải tương ứng với chương trìnhhọc của các lớp

- Việc bố trí lao động chăm sóc và bảo vệ cần phải phù hợp, chú ý nhiềuđến giáo dục hơn là năng suất lao động

1.4- Vườn sinh vật phải được bảo vệ chu đáo :

1) Giáo dục HS ý thức bảo vệ vườn sinh vật

Vườn phải được bảo vệ chu đáo, tránh tình trạng mất cắp, phá hoại của 1 sốngười thiếu ý thức, giáo dục cho học sinh có tinh thần trách nhiệm bảo quảnnhững thành quả do mình làm ra Hằng ngày phải giao cho từng khối lớp trựcphụ trách chăm sóc và bảo vệ

2) Tổ chức xây dựng vườn sinh vật :

Ý tưởng thiết kế 1 vườn thực vật bằng vật liệu tái chế nhằm hạn chế sự xảrác của các em học sinh trong trường, đặc biệt là các chai nhựa và mong muốnvườn thực vật sẽ giúp các em học sinh khối 6 sẽ đựơc quan sát tận mắt nhữngthực vật có trong chương trình Sinh học, giúp các em có hứng thú trong học tập

Đề tài đã thực hiện trong thời gian là 3 tháng từ tháng 10 lên ý tưởng đếntháng 12/2017 hoàn thành Các em đã tiến hành các bước gồm: chuẩn bị các bồntrồng cây từ việc thu gom các chai nhựa, tô muốt, lon nước ngọt, bánh xe,…;đưa đất vào từng chậu cây; gieo hạt giống và trồng cây con vào chai nhựa; chămsóc cây trồng và thông báo kết quả

H: Vỏ xe máy, ô tô không hư không sử dụng H: Vỏ lon bia, nước ngọt đã qua sử dụng

H: Vỏ chai nước suối đã qua sử dụng

b Các giống cây cần chuẩn bị cho vườn sinh vật:

KHOAI LANG

NGHỆ GỪNG

CỦ HÀNH TÍM

HÀNH TÍA TÔ

* Các loại hạt giống được sử dụng trong đề tài:

Chương trình Sinh học 6 giúp các em bước đầu làm quen với thế giới thựcvật, tìm hiểu cấu tạo cơ thể của một cây xanh từ cơ quan sinh dưỡng (rễ, thân,lá) đến cơ quan sinh sản (hoa, quả, hạt) cùng chức năng của chúng phù hợp vớiđiều kiện sống.

Qua chương trình học sẽ giúp các em hiểu được thực vật phong phú, đadạng như thế nào qua các nhóm cây khác nhau, chúng đã biến đổi phát triển rasao từ dạng đợn giản nhất đến dạng phức tạp nhất cây có hoa mà hằng ngàychúng ta vẫn tiếp xúc Ngoài ra, chương trình giúp các em biết được mối quan

hệ giữa thực vật với môi trường sống cũng như vai trò của chúng đối với đờisống con người Vì vậy, khi mô hình hoàn thành đưa vào giảng dạy sẽ giúp các

em học sinh được quan sát thực hành thực tế sinh động

Được biết, việc thực hiện khu vườn thực vật này rất được phụ huynh các

em đồng tình Các lớp đã ủng hộ tiền mua đất, ủng hộ giống cây trồng, phânbón…để mô hình sớm hoàn thành đưa vào giảng dạy

Hiện tại, khu vườn vườn thực vật gồm có 3 giàn trồng nhiều loại cây như:Hành, hoa hồng, rau muống, dứa, đậu Hà Lan,…

Giữa vườn sinh vật thiết kế 1 hồ cá, trong hồ thả các loại cá như cá bảymàu, cá chép, cá 3 đuôi,…

- Trong hồ thả một số loài cây

+ Sống chìm dưới nước : Rong đuôi chó, Rong ly, Rong mái chèo

+ Sống nổi trên mặt nước (thuộc ngành quyết trần): Bèo tấm, Bèo hoa dâu,Bèo nhật bản

Để có một số loài động vật nguyên thủy (thủy tức) chúng ta có thể thảxuống đó một ít rơm, cỏ khô

c Hướng dẫn học sinh sắp xếp các cây theo từng lớp

+ Lớp một lá mầm: Đặc điểm nổi bật là rễ chùm, lá có gân song song, phôi

có một lá mầm, lá thường không phân biệt với cuống, được chia thành các phânlớp

- Phân lớp trạch tả : Đại diện gồm (Rau má, Tóc tiên)

- Phân lớp hành : Đại diện họ hành : Hoa loa kèn trắng, Hoa huệ tây, Hành

ta, Hành tây, Sâm đại hành

- Một số cây trong họ Củ nâu : Củ mài, Củ nâu, Củ dong.

- Họ dứa : Dứa ta, Dứa tây

- Họ chuối : Chuối lùn, Chuối tây, Chuối hột

- Họ cói : Củ gấu, Cỏ bạc đầu

- Họ lúa : Mía, Ngô, Tre gai, Cỏ lồng vực, Sả

- Phân lớp cau:

- Đại diện họ cau : Cau chà là, Mây cọ

- Họ ráy : Khoai sọ, Ráy, Môn tía

+ Lớp 2 lá mầm:

Đặc điểm nổi bật: Phôi 2 lá mầm, hệ rễ trụ do rễ chính phát triển mạnh, lá

có cuống, phiến lá có gân hình lông chim

Người ta chia lớp 2 lá mầm thành 7 phân lớp, ở đây ta chỉ sắp xếp, bố trímột số phân lớp cho phù hợp với chương trình

- Phân lớp ngọc lan : đại diện là : Ngọc lan, Na, Mãng cầu xiêm, Quế, Bơ

- Họ hồ tiêu : Hồ tiêu, Trầu không, Lá lốt

* Phân lớp sau:

- Họ dâu tằm : Dâu tằm, Mít, Sung

* Phân lớp cẩm chướng :

- Họ xương rồng : Quỳnh, Thanh long

- Họ rau sam : Rau sam, Hoa mười giờ, Rau răm

* Phân lớp sổ

- Họ chè: Chè, Hải đường

- Họ măng cụt : Măng cụt, Mù u

- Họ bí : Bầu, Bí, Mướp, Su su, Dưa hấu, Dưa gang

- Họ cải: Cải bắp, Su hào, Cải củ, Súp lơ

- Họ hồng xiêm : Hồng xiêm, Vú sữa.

- Họ bông : Bông, Dâm bụt

- Họ đay : Đay trắng, Đay tía, Muồng trắng

- Họ thầu dầu : Thầu dầu, Sắn mỳ

* Phân lớp hoa hồng :

- Họ hoa hồng : Hoa hồng, Tầm xuân, Dâu tây

- Họ vang ; Phượng vĩ, Me, Bồ kết

- Họ đậu : Lạc, Củ đậu, Sắn dây

- Họ cam : Cam, Quýt, Chanh, Bưởi

* Phân lớp cúc : Hoa sứ, Thiên lý, Hà thủ ô, Cà phê

- Họ khoai lang : Khoai lang, Rau bìm, Rau muống

- Họ cà : Cà chua, Cà pháo, Ớt

- Họ cúa : Hướng dương, Cúc đồng tía, Cúc vạn thọ

Đó là những cây đại diện cho từng phân lớp, giáo viên và học sinh dễ tìm

dễ trồng Số lượng cây trồng nhiều hay ít phụ thuộc vào diện tích của vườn.Ngoài những cây đã nêu trên, giáo viên nên tổ chức cho học sinh sưu tầm một sốcây cảnh về trồng để tạo cho vườn thêm sinh động, hấp dẫn Phía ngoài vườn cóthể trồng một số cây lớn, có tán rộng để làm cây ăn quả, và chỗ thu hút chim về

d Hướng dẫn học sinh trồng cây, gieo hạt vào những vật liệu tái chế

THIẾT KẾ GIÀN CHO PHÙ HỢP VỚI KÍCH THƯỚC CHẬU

HỌC SINH CỘT CÁC CHAI LÊN GIÀN

HỌC SINH BỎ ĐẤT VÀO CHẬU

BỎ HẠT GIỐNG, CỦ VÀO CHẬU ĐẤT

TRỒNG HOA MƯỜI GIỜ VÀO

BÁNH XE

GIEO HẠT BÍ VÀO CHẬU

HS GIEO HẠT MỒNG TƠI VÀO

BÁNH XE

HS BỎ CÁC CHẬU ĐÃ GIEO LÊN GIÀN

D- KẾT LUẬN:

Vườn sinh vật nhà trường có tác dụng giáo dục, trí dục rất lớn đặc biệt đốivới một nước nông nghiệp như nước ta Vườn là một cơ sở dạy học Sinh học cả

HỒ CÁ GIÀN HOÀN THÀNH VỀ CƠ BẢN