Một số kinh nghiệm ứng dụng các trò chơi học tập vào dạy tập làm văn cho học sinh lớp 2 (bộ sách kết nối tri thức)

Tuy chưa phải học những kiến thức sâu rộng như thành phần chính, phụ của câu hoặc những khái niệm mang tính bản chất, phức tạp nhưng với hệ thống bài tập cũng dễ làm học sinh chán học nế

PHÒNG GIÁO DỤC – ĐÀO TẠO … TRƯỜNG TIỂU HỌC ………

- – ² ˜ -

ĐỀ TÀI:

MỘT SỐ KINH NGHIỆM ỨNG DỤNG CÁC TRÒ CHƠI HỌC TẬP VÀO DẠY TẬP LÀM VĂN CHO HỌC SINH

LỚP 2 (Bộ sách Kết nối tri thức)

Lĩnh vực: …

Họ và tên tác giả: …

Đơn vị: …

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Năm học: 20….- 20…

MỤC LỤC

A PHẦN MỞ ĐẦU 1

I Lý do chọn đề tài 1

II Mục đích nghiên cứu 2

III Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

IV Phương pháp nghiên cứu 2

1 Phương pháp nghiên cứu lí luận 2

2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn 2

3 Phương pháp thực nghiệm 3

PHẦN B NỘI DUNG 3

I Cơ sở lí luận của việc dạy và học phân môn luyện từ và câu 3

1 Vị trí, vai trò của phân môn luyện từ và câu 3

II Thực trạng dạy học của phân môn luyện từ và câu lớp 2 4

III Các biện pháp 6

1 Giáo viên cần nghiên cứu kĩ chương trình, phân ra các dạng bài trong phân môn Luyện từ và câu 6

a Dạng bài lí thuyết về từ 7

b Dạng bài mở rộng vốn từ 7

c Dạng bài tích cực hóa vốn từ 7

2 Xác định mục tiêu của trò chơi, xây dựng và thiết kế trò chơi 7

3 Lựa chọn các trò chơi 9

4 Vận dụng các trò chơi vào trong từng dạng bài cụ thể: 9

a Dạng bài lí thuyết về từ 10

b Dạng bài mở rộng vốn từ: 13

c Dạng bài tích cực hóa vốn từ: 14

d Dạng bài khái niệm câu: 17

IV Hiệu quả của sáng kiến 21

C KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 22

I Kết luận 22

II Kiến nghị, đề xuất 23

D TÀI LIỆU THAM KHẢO 24

A PHẦN MỞ ĐẦU

I Lý do chọn đề tài

Trong trường tiểu học, cùng với những môn học khác, Tiếng Việt là môn học

có nhiều đổi mới cả về mục đích, nội dung và quan điểm dạy học Tiếng Việt lớp

2 bao gồm sáu phân môn, mỗi phân môn có một vị trí đặc biệt quan trọng, học tốt từng phân môn là học tốt Tiếng Việt Tiếng Việt là môn học cơ sở để tiếp thu và lĩnh hội tri thức các môn học khác

Mỗi phân môn Tiếng Việt có một sắc thái riêng Phân môn Luyện từ và câu tuy bản chất là cung cấp vốn từ (từ ngữ) và học về câu (ngữ pháp), song trong sách giáo khoa không đưa ra “những kiến thức đóng khung có sẵn” mà là “hệ thống các bài tập” Học sinh muốn lĩnh hội tri thức không thể khác là thực hành làm tất cả các bài tập trong sách giáo khoa Vậy một giờ Luyện từ và câu (LTVC)

ở lớp 2 được tiến hành ra sao?

Thực tế cho thấy mỗi giáo viên đều tích cực đổi mới phương pháp dạy học nhưng nhiều tiết dạy LTVC ở lớp 2 diễn ra vẫn còn trầm lắng và chưa thật sự hiệu quả Tuy chưa phải học những kiến thức sâu rộng như thành phần chính, phụ của câu hoặc những khái niệm mang tính bản chất, phức tạp nhưng với hệ thống bài tập cũng dễ làm học sinh chán học nếu giáo viên không có sự thay đổi linh hoạt các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học

Đối với học sinh lớp 2, ở lứa tuổi này các em tâm lí các em còn hồn nhiên,

sự tập trung chú ý chưa cao Bên cạnh học là hoạt động chủ đạo thì nhu cầu chơi, nhu cầu được giao tiếp với bạn bè… vẫn tồn tại và cần thoả mãn Hiểu được điều

đó, trong quá trình dạy học, người giáo viên biết lựa chọn phương pháp, hình thức

tổ chức dạy học phù hợp với đặc điểm tâm, sinh lí của các em sẽ đem lại hiệu quả

cao Dạy học bằng phương pháp “trò chơi học tập” là đưa học sinh đến với các

hoạt động vui chơi, giải trí có nội dung gắn liền với bài học Trò chơi trong học tập có tác dụng giúp học sinh thay đổi động hình, chống mệt mỏi, tăng cường khả năng thực hành kiến thức của bài học, phát huy hứng thú, tạo thói quen độc lập, chủ động và sự sáng tạo của học sinh…

Xuất phát từ lý do trên tôi đã tìm tòi, nghiên cứu, đưa một số trò chơi vào trong bài giảng của mình, nhằm gây hứng thú cho học sinh lớp 2 khi học phân

môn LTVC Qua quá trình nghiên cứu và áp dụng, tôi xin chia sẻ “Một số kinh

nghiệm vận dụng Phương pháp trò chơi học tập trong dạy học Luyện từ và câu lớp 2” dựa theo bộ sách Kết nối tri thức

II Mục đích nghiên cứu

- Nghiên cứu nội dung chương trình phân môn luyện từ và câu để nắm vững nội dung chương trình

- Hệ thống thành các dạng bài, từ đó lựa chọn một số trò chơi phù hợp vào giảng dạy, nhằm tạo hứng thú học tập cho học sinh, nâng cao chất lượng học tập phân môn LTVC nói riêng, môn Tiếng Việt nói chung từ đó giúp học sinh có khả năng sử dụng Tiếng Việt như một công cụ giao tiếp, học tập

III Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Nghiên cứu thực tế giảng dạy và học tập LTVC khối lớp 2, 3

- Nghiên cứu nội dung chương trình SGK, tài liệu về các trò chơi, cách vận dụng các trò chơi trong dạy học LTVC lớp 2

- Học sinh lớp 2C trường Tiểu học ……

IV Phương pháp nghiên cứu

1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

- Đọc các tài liệu liên quan đến đề tài: Sách hướng dẫn giảng dạy TV2, Tạp chí giáo dục Tiểu học, trò chơi học tập Tiếng Việt 2

- Nghiên cứu chương trình TV lớp 2, tài liệu hướng dẫn về đổi mới nội dung

- phương pháp dạy học ở Tiểu học, chương trình bồi dưỡng thường xuyên

- Tài liệu hướng dẫn trò chơi Tiếng Việt lớp 2

- Nghiên cứu tài liệu chuẩn kiến thức kĩ năng, nghị quyết số 29 của TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục

2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Dự giờ đồng nghiệp

- Sinh hoạt chuyên môn

- Khảo sát chất lượng học sinh

3 Phương pháp thực nghiệm

- Dự giờ đồng nghiệp

- Tiến hành dạy thực nghiệm, đối chứng, trao đổi rút kinh nghiệm, đánh giá của việc vận dụng đổi mới nội dung - phương pháp dạy học vào lớp ……

- Quan sát việc học tập LTVC của học sinh

- Thống kê chất lượng thông qua bài khảo sát

PHẦN B NỘI DUNG

I Cơ sở lí luận của việc dạy và học phân môn luyện từ và câu

1 Vị trí, vai trò của phân môn luyện từ và câu

Ở lớp 2, phân môn luyện từ và câu là một môn học giữ vị trí chủ đạo trong chương trình Tiếng Việt mới của lớp 2 Ngay từ đầu của hoạt động học tập ở trường, học sinh đã được làm quen với lí thuyết của từ và câu Sau đó, kiến thức được mở rộng thêm và nâng cao dần để phục vụ cho nhu cầu ngày một cao trong cuộc sống của các em cũng như trong lao động, học tập và giao tiếp

Luyện từ và câu là môn học nền tảng để học sinh học các môn học khác trong tất cả các cấp học sau, cũng như trong lao động và giao tiếp trong cuộc sống, bởi

nó giúp học sinh có kĩ năng nói đúng Từ đó, sử dụng Tiếng Việt một cách thành thạo làm công cụ tư duy để học tập giao tiếp và lao động

2 Trò chơi học tập

Trò chơi học tập là hình thức học tập thông qua trò chơi Trò chơi học tập không chỉ nhằm chơi vui giải trí mà còn nhằm góp phần củng cố tri thức, kỹ năng học tập của các em Với các đặc điểm riêng, trò chơi mở ra cho học sinh tiểu học một khả năng phát triển lớn Các em được tiếp cận hoàn cảnh chơi, nhiệm vụ chơi, hoạt động chơi… từ đó các em lĩnh hội các tri thức sống động về thực tế cuộc sống xung quanh và tri thức khoa học Bởi “chơi” là được sống hết mình và khác với hoạt động học Các thành tích học tập cơ bản phụ thuộc vào bản thân các em còn sự thắng thua trong trò chơi mang tính ngẫu nhiên Các em tham gia chơi với

hy vọng chiến thắng và để khẳng định chính mình Bên cạnh đó trò chơi tạo cho bản thân các em sự thư giãn thoải mái, vui vẻ

- Giáo viên hoặc trọng tài là HS nhận xét về thái độ tham gia trò chơi của từng đội, những việc làm chưa tốt của các đội để rút kinh nghiệm

+ Trọng tài công bố kết quả chơi của từng đội, cá nhân và trao phần thưởng cho đội đoạt giải

+ Một số học sinh nêu kiến thức, kỹ năng trong bài học mà trò chơi đã thể hiện

Việc nắm vững cách xây dựng, quy trình và các bước tổ chức trò chơi sẽ giúp giáo viên không tổ chức qua loa, ngẫu hứng , trò chơi không đảm bảo mục tiêu, học sinh nắm rõ luật chơi, khi thực hiện thì không lúng túng, không mất trật tự…

3 Lựa chọn các trò chơi

Việc lựa chọn các trò chơi học tập trong môn Luyện từ và câu phải đáp ứng

được mục tiêu của bài học Các trò chơi phải đặt ra cho học sinh các nhiệm vụ học tập tương ứng với nội dung dạy học Mỗi trò chơi cần có một vị trí đóng góp

cụ thể trong tiến trình thực hiện mục đích dạy học Vì vậy, để đáp ứng yêu cầu

dạy học phân môn Luyện từ và câu lớp 2, hệ thống các trò chơi phải được lựa

chọn sao cho đa dạng về chủ đề, phong phú về cách chơi Dựa vào hình thức, cách chơi và luật chơi của trò chơi có thể thay thế các trò chơi một cách linh hoạt dựa theo nội dung từng bài dạy mà giáo viên tổ chức trò chơi phù hợp với đối tượng

học sinh của mình Để từ đó các em cảm thấy: “Mỗi ngày đến trường là một ngày

vui” Vì vậy khi lựa chọn trò chơi, giáo viên cần lưu ý:

- Lựa chọn trò chơi phải phù hợp với đặc điểm lứa tuổi, vừa sức với học sinh

- Lựa chọn thời điểm thích hợp khi tổ chức các trò chơi học tập cho học sinh lớp

- Các thời điểm có thể tổ chức trò chơi khi dạy phân môn Luyện từ và câu là + Hình thành kiến thức, kỹ năng mới

+ Củng cố kiến thức, kỹ năng đã học và mở rộng vốn từ cho các em

4 Vận dụng các trò chơi vào trong từng dạng bài cụ thể:

Mỗi một dạng bài LTVC có mục tiêu riêng và cách khai thác riêng Mỗi trò chơi học tập có mục đích, vai trò và hiệu quả nhất định Vì vậy, giáo viên cần căn

cứ vào từng dạng bài cụ thể để lựa chọn trò chơi chủ đạo:

a Dạng bài lí thuyết về từ

Đối với dạng bài lí thuyết về từ, thông thường giáo viên cho học sinh quan sát tranh để nêu từ hoặc thảo luận nhóm (nhóm đôi, hoặc nhóm 4) tìm từ và viết vào bảng nhóm Sau đó cho đại diện các nhóm trình bày kết quả những từ đã tìm được, nhóm khác nhận xét và bổ sung thêm từ còn thiếu Với cách dạy này, tôi thấy hầu như tất cả học sinh đã tìm được đúng từ theo yêu cầu của bài tập Song vẫn còn một số học sinh trong nhóm không chịu thảo luận cùng bạn mà chỉ chờ bạn nêu kết quả, cô giáo chữa bài rồi viết vào vở Vậy làm thế nào để tất cả học sinh đều cùng nhau tham gia vào hoạt động học tập?

Tôi đã nghiên cứu kỹ nội dung bài, lựa chọn phương pháp, hình thức tổ chức dạy học phù hợp với đối tượng học sinh của lớp, với dạng bài này tôi đã áp

dụng trò chơi: “Ghép nhanh tên cho sự vật”, “Tìm nhanh các từ cùng chủ

đề”

Trò chơi 1: Ghép nhanh tên cho sự vật:

*Ví dụ: Khi dạy bài 2, tuần 1 - Trang 15 sách Tiếng Việt lớp 2 tập 1 – bộ sách

Kết nối tri thức

- Chuẩn bị tranh ảnh (đã tô màu) theo nội dung bài tập 1 ba bộ

- Luật chơi: Giáo viên gắn 3 tranh đã chuẩn bị lên bảng và lớp đếm một, hai,

ba thì em thứ nhất của ba nhóm lên viết từ chỉ sự vật vào tranh ảnh phù hợp, ( Nếu

em nào viết sai thì những bạn sau không được sửa lại), sau đó tiếp đến học sinh thứ hai và đến khi hết thời gian quy định

- Cách chơi: Cho ba nhóm, mỗi nhóm có 4 học sinh tham gia chơi tiếp sức, thi đua viết từ chỉ sự vật vào các tranh ảnh, (với thời gian 2 phút), ban giám khảo là

số học sinh còn lại và cô giáo

- Đánh giá trò chơi: Nhóm trưởng của một nhóm đọc kết quả từng hình theo

số thứ tự và từ chỉ sự vật của hình đó như: Hình 1 – học sinh; hình 2 – khăn mặt; hình 3 – cô giáo; hình 4 – quần áo; hình 5 – mũ; hình 6 – bạn gái; hình 7 – cặp sách; hình 8 – bác sĩ, ban giám khảo nhận xét ghi đúng hoặc sai và thời gian của từng nhóm để bình chọn nhóm nhất, nhì, ba

Kết quả của nhóm 1 và nhóm 2 các em đều viết đúng được 8 từ vào 8 tranh ảnh phù hợp của bài tập 1 Riêng nhóm thứ ba, có một số từ ngữ các em nhận định chưa đúng, tôi đã nhận xét và giảng lại kiến thức cho các em

*Hiệu quả: Với cách tổ chức trò chơi: Ghép nhanh tên cho sự vật, tôi thấy

tất cả học sinh trong lớp đều tích cực học tập tìm đúng các từ phù hợp với hình ảnh đã cho Tôi cho một học sinh đọc to lại cả 8 từ các em vừa viết ở bài tập 1 và chốt: các từ bạn vừa đọc đó là từ chỉ sự vật Tôi hỏi:

- Chia lớp làm 2 nhóm Chăm và Ngoan Hướng dẫn mẫu

- Nhóm Chăm cử người (HS 1 nhóm Chăm) nêu vế A (từ chỉ sự vật, người - ai, cái gì, con gì ?) sau đó chỉ định 1 người của nhóm Ngoan (HS1 nhóm Ngoan) nói nhanh vế B (là gì ? ) Nếu học sinh 1 nhóm Ngoan nêu đúng vế B thì được quyền nêu từ chỉ sự vật, người (vế A) và chỉ định 1 học sinh 2 nhóm Chăm nêu vế B Nếu quá 5 giây (các bạn đếm từ 1 đến 5) mà học sinh 2 nhóm Chăm không nêu được vế B thì học sinh 3 nhóm Ngoan sẽ nêu vế B và cứ tiếp tục như vậy

Ví dụ:

Học sinh 1 nhóm Chăm nêu: Cái bút … (chỉ định HS1 nhóm Ngoan)

Học sinh 1 nhóm Ngoan: Là đồ dùng học tập Sau đó nêu tiếp: Cô giáo …

Học sinh 2 nhóm Chăm: (không nói được hoặc nói sai)

Học sinh 2 nhóm Ngoan: Là người rất hiền Nêu tiếp: Cây bàng …

Chú ý: Cần chỉ định nhiều người trong nhóm đối diện cùng tham gia, tránh chỉ định tập trung vào một vài người

- Sau một thời gian chơi, nhóm nào có số người đứng tại chỗ nhiều hơn sẽ thua

*Cách 2: Chơi tập thể theo kiểu: “Truyền điện” (chỉ định nhanh từng người trong lớp thực hiện yêu cầu đặt câu)

Người thứ nhất (HS1) xung phong nêu vế A Sau đó chỉ định nhanh (truyền điện)

HS 2 nêu vế B Nếu HS 2 nói đúng vế B thì sẽ được quyền chỉ định HS 3 đứng lên nêu tiếp vế A (không lặp lại từ ngữ đã nêu trước đó); học sinh 3 lại chỉ định tiếp HS 4 nói vế B…

Trường hợp người được chỉ định được (truyền điện) nói lại từ ngữ nêu trước đó hay nói sai yêu cầu (hoặc sau khi đếm từ 1 - 5 mà không nêu được) thì phải đứng tại chỗ (bị “điện giật”) và người khác xung phong nêu hộ; người xung phong nói đúng sẽ được quyền chỉ định tiếp (nếu sai thì không phải đứng nhưng không được quyền chỉ định)

Ví dụ:

HS1: Cái ô…( Chỉ định nhanh HS2)

HS2: là vật che mát ( chỉ định nhanh HS3)

HS3: Cây bàng/… ( Chỉ định nhanh HS4)

HS4: Không nói được ( Hoặc : Xoè tán rộng - sai mẫu)

HS5 : Xung phong: là cây bóng mát ( chỉ định HS6)…

Tuỳ điều kiện thời gian để chơi nhiều lượt hay ít

Lưu ý: Học sinh không nên chỉ định một người lên nhiều lượt

- Kết thúc trò chơi, tuyên dương những người thực hiện đúng yêu cầu và bình chọn người nói đúng nhiều lần ( hoặc người nên được vế B hay nhất …) để khen thưởng

* Hiệu quả: Với cách tổ chức trò chơi này, tôi thấy hầu như tất cả học sinh

được chỉ định các em tìm được nhiều đặt được câu khác nhau nói về người, đồ vật, cây cối…và cũng qua trò chơi này tôi thấy các em đã hiểu được câu chia theo mục đích nói, xác định được hai bộ phận chính của câu: Ai? (Con gì, Cái gì…) Là gì? Hoặc làm gì? Như thế nào?

Trò chơi 8: “ Thi đặt câu theo tranh”

Ví dụ: Dạy bài 1 trang 111 sách Tiếng Việt lớp 2 tập 1 – bộ sách Kết nối tri

thức

- Mục đích:

+ Luyện tập kỹ năng tìm từ đặt câu (theo mẫu) theo nội dung bức tranh vẽ cảnh sinh hoạt gần gũi với lứa tuổi học sinh Tiểu học

+ Tập cho học sinh thói quen quan sát, nhận xét về sự vật hoạt động, đặc điểm của đối tượng được diễn tả qua tranh vẽ; Biết đặt câu đúng ngữ pháp Tiếng Việt

- Chuẩn bị: Bốn tranh như SGK phóng to và tô màu Hai bảng nhóm và bút

dạ, giấy khổ to cho 9 nhóm

- Cách tiến hành:

Chia lớp thành các nhóm 3 học sinh

Hướng dẫn học sinh quan sát tranh và đặt câu theo nội dung tranh (Có thể đặt tên cho các nhân vật trong tranh), phát bảng nhóm, giấy và bút dạ cho các nhóm

Gắn tranh lên bảng, hô hiệu lệnh “Bắt đầu” thì các nhóm bắt đầu làm bài trong thời gian 5 phút thì dừng lại Các nhóm trưng kết quả lên bảng