Một số biện pháp kết hợp giáo dục kỹ năng sống trong dạy học phân môn tập làm văn cho học sinh lớp 2 (bộ sách cánh diều)

Đặc biệt, rèn luyện KNS cho học sinh được Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định là một trong năm nội dung cơ bản của phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực.” Chí

Trang 1

PHÒNG GIÁO DỤC – ĐÀO TẠO … TRƯỜNG TIỂU HỌC ………

- ² -

ĐỀ TÀI:

MỘT SỐ BIỆN PHÁP KẾT HỢP GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG TRONG DẠY HỌC PHÂN MÔN TẬP LÀM VĂN

CHO HỌC SINH LỚP 2 (Bộ sách Cánh diều)

Lĩnh vực: …

Họ và tên tác giả: …

Đơn vị: …

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Năm học: 20….- 20…

Trang 2

MỤC LỤC

1 Mở đầu 1

1.1 Lí do chọn đề tài 1

1.2 Mục đích nghiên cứu 2

1.3 Đối tượng nghiên cứu 3

1.4 Phương pháp nghiên cứu 3

1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm 3

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 3

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 3

2.1.1 Khái niệm về kĩ năng sống 3

2.1.2 Tầm quan trọng của việc giáo dục KNS cho học sinh Tiểu học 4

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 5

2.2.1 Đối với học sinh 5

2.2.2 Đối với Giáo viên 6

2.2.3 Về phía địa phương và phụ huynh học sinh 7

2.2.4 Kết quả điều tra thực trạng 8

2.3 Các giải pháp giải quyết vấn đề 9

2.3.1 Tạo sự gần gũi, thân thiện giữa giáo viên và học sinh 9

2.3.2 Lựa chọn nội dung tích hợp giáo dục kĩ năng sống vào phân môn Tập làm văn 10

2.3.3 Nêu gương người tốt, việc tốt 16

2.3.4 Tăng cường thực hành, trải nghiệm 19

2.3.5 Phối kết hợp với phụ huynh học sinh trong việc GDKNS tại gia đình 20

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 21

3 Kết luận, kiến nghị 23

3.1 Kết luận 23

3.2 Kiến nghị 24

4 Tài liệu tham khảo 25

Trang 3

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Để đáp ứng nhu cầu của đất nước ta hiện nay trong công cuộc hội nhập quốc

tế thì đòi hỏi giáo dục cũng phải theo một hướng mới Đó là chuyển hướng từ chủ

yếu là trang bị kiến thức sang trang bị những năng lực cần thiết cho các em học sinh Trong tình hình hiện nay, khi công nghệ thông tin bùng nổ, thế giới trong

vấn đề toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế của thời đại thì con người phải có kĩ năng

sống (KNS) để học, để hòa nhập, để hợp tác và cùng chung sống Vì vậy, đòi hỏi

giáo dục cũng phải thay đổi cho phù hợp với xu thế chung Bởi cuộc sống hiện tại đem lại những thay đổi nhanh chóng về mọi mặt của xã hội, đã làm nảy sinh những vấn đề mà trước đây con người chưa từng gặp, chưa từng trải nghiệm Từ đó, con người dễ hành động và ứng phó theo cảm tính nên không tránh khỏi rủi ro Vì vậy, giáo dục kĩ năng sống (GDKNS) là điều vô cùng cần thiết để đáp ứng những thách thức và nắm bắt thời cơ trong thời kì hội nhập quốc tế và công nghiệp hóa Chính vì thế, trong những năm gần đây GDKNS cho học sinh đã được đưa vào các nhà trường bằng các văn bản chỉ đạo, các Chỉ thị, các Nghị quyết và được coi

là một nội dung quan trọng trong việc giáo dục học sinh hướng tới hình thành những thói quen tốt giúp người học thành công Nội dung GDKNS đã được tích hợp trong các môn học và hoạt động giáo dục Đặc biệt, rèn luyện KNS cho học sinh được Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định là một trong năm nội dung cơ bản của phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực.” Chính vì

thế KNS được gắn với bốn trụ cột của giáo dục đó là: Học để biết; Học làm người;

Học để sống với người khác và Học để làm

Trong thời đại hiện nay, KNS có thể được coi là những nhịp cầu giúp con người biến kiến thức thành thái độ, hành vi và thói quen lành mạnh, tích cực Người có KNS phù hợp sẽ luôn vững vàng trước những khó khăn, thử thách Ngược lại người thiếu KNS thường dễ bị vấp ngã, dễ thất bại trong cuộc sống

Tập làm văn là phân môn mang tính chất thực hành tổng hợp các kiến thức

từ các phân môn Tập đọc, Chính tả, Luyện từ và câu trong chương trình Tiếng

Trang 4

Việt Tiểu học Học Tập làm văn đối với học sinh lớp Hai là bắt đầu học kĩ năng tạo lập văn bản nói và văn bản viết, kĩ năng kể, tả đơn giản về những sự vật gần gũi, gắn bó với đời sống các em và kĩ năng giải quyết các tình huống đơn giản rất gần gũi trong cuộc sống hằng ngày Do vậy, chương trình và nội dung dạy học phân môn Tập làm văn ở Tiểu học nói chung, ở lớp Hai nói riêng chứa đựng nhiều nội dung liên quan đến KNS và có khả năng tích hợp KNS rất cao

Trong thực tế, có một bộ phận không nhỏ giáo viên cũng như phụ huynh học sinh chưa chú ý đến việc rèn KNS cho các em mà còn chú trọng nhiều đến hình thành kiến thức Trong khi đó, xã hội ngày càng phát triển dẫn đến những đổi mới

về môi trường sống, hoạt động và học tập của thế hệ trẻ theo cả hai hướng: tích cực và tiêu cực Một bộ phận học sinh đã bắt nhịp tốt với yêu cầu phát triển chung của xã hội Các em hình thành được những kĩ năng cần thiết để học tập và phát triển Bên cạnh đó, một bộ phận học sinh khác thiếu KNS nên chậm thích ứng trong môi trường sống Trong những năm gần đây, các biểu hiện tiêu cực của học sinh ngày càng có xu hướng gia tăng Có nhiều học sinh lớn lên đạo đức lối sống, nếp sống văn minh ngày càng đi xuống Biểu hiện ở chỗ coi thường nội quy trường, lớp; thiếu tôn trọng người lớn, lười hoạt động, ỷ lại người khác; trong giao tiếp có biểu hiện của việc thiếu lịch sự như nói trống không, trả lời cắt ngang không có đầu có cuối Theo tôi, đó là vì các em thiếu KNS Mặc dù KNS là rất quan trọng nhưng trên thực tế việc tích hợp, lồng ghép KNS vào dạy học ở trường Tiểu học còn gặp nhiều lúng túng, vướng mắc về nội dung, cách thức thực hiện

Vì vậy trong quá trình dạy học Tập làm văn tôi đã nghiên cứu, áp dụng vào giảng dạy và đã thu được những kết quả rất tích cực Xuất phát từ thực tiễn như vậy

nên tôi đã chọn đề tài: Một số kinh nghiệm tích hợp giáo dục Kĩ năng sống cho

học sinh lớp Hai trong phân môn Tập làm văn có hiệu quả

1.2 Mục đích nghiên cứu

- Nghiên cứu đề tài này để tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học cho phù hợp điều kiện thực tế và đạt hiệu quả cao trong dạy học

- Thực hành dạy học tích hợp KNS trong chương trình Tập làm văn lớp 2

- Trang bị cho học sinh những kiến thức, giá trị, thái độ, kỹ năng phù hợp

Trang 5

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Học sinh lớp 2B

- Nghiên cứu các KNS và nội dung các bài học có khả năng tích hợp KNS

- Các phương pháp dạy học tích cực để tích hợp GD KNS hiệu quả

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu xây dựng lí thuyết

- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế

- Phương pháp thống kê, xử lí số liệu

- Phương pháp dạy thực nghiệm

1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm

Đã có rất nhiều người nghiên cứu và viết về đề tài này nhưng chủ yếu quan tâm đến các hoạt động ngoài giờ lên lớp và các môn học khác mà ít quan tâm đưa vào lồng ghép KNS trong môn Tiếng Việt nói chung và phân môn Tập làm văn nói riêng

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

2.1.1 Khái niệm về kĩ năng sống

Kĩ năng sống là gì? Có nhiều quan niệm khác nhau về KNS:

- Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), KNS là khả năng để có hành vi thích ứng và tích cực, giúp các cá nhân có thể ứng xử hiệu quả trước nhu cầu và thách thức của cuộc sống hàng ngày

- Theo Quỹ nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEP), KNS là cách tiếp cận giúp thay đổi hoặc hình thành hành vi mới Cách tiếp cận này lưu ý đến sự cân bằng về tiếp thu kiến thức, hình thành thái độ và kĩ năng

- Theo Tổ chức văn hóa, khoa học và giáo dục Liên hợp quốc (UNESCO),

KNS gắn với 4 trụ cột của giáo dục, đó là: Học để biết - Học làm người -

Học để sống với người khác – Học để làm

Trang 6

4 Cảm ơn, xin lỗi

- Giao tiếp: cởi mở, tự tin trong giao tiếp, biết lắng nghe ý kiến người khác

- Tự nhận thức về bản thân

- Làm việc nhóm- chia sẻ thông tin

- Đóng vai

5

Trả lời câu hỏi Đặt

tên cho bài Luyện

tập về mục lục sách

- Giao tiếp

- Hợp tác

- Tư duy sáng tạo: Độc lập suy nghĩ

- Tìm kiếm thông tin

- Động não

- Đóng vai

7

Kể ngắn theo tranh;

Luyện tập về Thời

khóa biểu

- Thể hiện sự tự tin khi tham gia các hoạt động học tập

- Lắng nghe tích cực

- Quản lí thời gian

- Động não

- Đóng vai

8

Mời, nhờ, yêu cầu,

đề nghị Kể ngắn

theo câu hỏi

- Hợp tác

- Ra quyết định

- Lắng nghe phản hồi tích cực

- Trải nghiệm, thảo luận nhóm, trình bày ý kiến cá nhân, phản hồi tích cực

- Động não

10 Kể về người thân

- Xác định giá trị

- Tự nhận thức bản thân

- Trải nghiệm

- Đóng vai

- Trình bày 1 phút

Trang 7

- Thể hiện sự cảm thông

11 Chia buồn, an ủi

- Đóng vai

- Trải nghiệm, thảo luận nhóm, trình bày ý kiến cá nhân, phản hồi tích cực

13 Kể về gia đình

- Tư duy sáng tạo

- Đóng vai

- Trình bày 1 phút

15 Chia vui Kể về anh

chị em

- Đặt câu hỏi

- Trình bày ý kiến cá nhân

- bài tập tình huống

16

Khen ngợi Kể ngắn

về con vật Lập thời

gian biểu

- Kiểm soát cảm xúc

- Đặt câu hỏi

- Bài tập tình huống

17

Ngạc nhiên, thích

thú Lập thời gian

biểu

- Kiểm soát cảm xúc

- Đặt câu hỏi

- Bài tập tình huống

Trang 8

19 Đáp lời chào, lời tự

giới thiệu

- Giao tiếp: Ứng xử văn hóa

Thực hành đáp lại lời chào theo tình huống

21 Đáp lời cảm ơn

(Bài tập 2)

- Tự nhận thức

Thực hành đáp lại lời cảm ơn theo tình huống

22 Đáp lời xin lỗi

(Bài tập 2)

Thực hành đáp lại lời xin lỗi theo tình huống

25,

26

Đáp lời đồng ý (Bài

tập 1)

Thực hành đáp lại lời đồng ý theo tình huống

28,

29

Đáp lời chia vui

(Bài tập 1)

Thực hành đáp lại lời chúc mừng theo tình huống

31 Đáp lời khen ngợi

(Bài tập 1)

- Tự nhận thức

Thực hành đáp lại lời khen theo tình huống

32 Đáp lời từ chối

(Bài tập 2)

Thực hành đáp lại lời từ chối theo tình huống

33 Đáp lời an ủi (Bài

tập 2)

Thực hành đáp lại lời an

ủi theo tình huống

Như vậy, nhìn vào nội dung tích hợp GDKNS trong phân môn Tập làm văn lớp Hai, ta thấy có rất nhiều kĩ năng được giáo dục cho học sinh qua các bài tập

Ví dụ: Bài tập 1 trang 54 (Sách Tiếng Việt 2, Tập 1) – bộ sách Cánh Diều:

Trang 9

*Tiến hành: Với nội dung bài tập này tôi sẽ hướng dẫn trên lớp như sau: Trước tiên tôi cho học sinh đọc kĩ đề bài và gọi 2 bạn đọc lại tình huống trong tranh Sau đó tôi hướng dẫn các em để có lời đáp phù hợp với từng trường hợp các em cần chú ý xác định: Hoàn cảnh giao tiếp, đối tượng giao tiếp, mục đích giao tiếp để sử dụng ngôn ngữ, tạo ra lời giao tiếp thích hợp, thể hiện thái độ, tình cảm nhã nhặn, lịch sự và chân tình của mình Tôi lấy ví dụ làm mẫu để phân tích cho các em dễ hình dung Sau đó các em thực hiện nói lời xin lỗi tương ứng với 2 trường hợp trong tranh

Tóm lại, bài tập này, với cách hướng dẫn như trên của giáo viên (có định hướng về hoàn cảnh giao tiếp, đối tượng giao tiếp và mục đích trong giao tiếp) học sinh của tôi đã phát triển nhiều về kĩ năng giao tiếp Đó là, học sinh tự tin, mạnh dạn hơn Ngoài ra những kĩ năng cơ bản như kĩ năng biết hợp tác (qua làm việc nhóm, đóng vai), kĩ năng chia sẻ, kĩ năng bày tỏ ý kiến… cũng được phát triển theo Để từ đó các em có cách ứng xử phù hợp với những tình huống tương

tự xảy ra trong cuộc sống hằng ngày (có thể là bạn bè cùng tuổi, người lớn tuổi,

em nhỏ) thì các em luôn có cách xử lí lịch sự, nhã nhặn Có thể nói không chỉ có một kĩ năng được giáo dục trong bài tập mà có sự kết hợp nhiều kĩ năng với nhau như kĩ năng giao tiếp, kĩ năng chia sẻ,…

Cụ thể, học sinh lớp tôi đã mạnh dạn nêu ý kiến riêng của mình, đã biết xử lí phù hợp trong một số tình huống mà tôi đã chứng kiến, nhìn thấy hoặc nghe trao đổi

Ví dụ:

- Trong buổi dự Đại hội Liên đội của trường tổ chức, các em đã mạnh dạn giơ tay tham gia phát biểu ý kiến tham luận trong Đại hội

- Kết thúc học kì một trong năm học 2020 – 2021, tôi tổ chức cho học sinh bình bầu danh hiệu học sinh đạt thành tích để được Khen thưởng học kì 1, nhiều

Trang 10

thời để khích lệ các em Mặc dù việc làm của các em tuy nhỏ bé nhưng lại có giá trị rất lớn trong việc giáo dục ý thức, giáo dục KNS

*Một tấm gương tốt không thể không nhắc tới đó là Bác Hồ Toàn Đảng, toàn

dân ta đang ra sức “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí

Minh” Các em học sinh lớp 2B của tôi cũng đã và đang tích cực học tập và làm

theo đạo đức, phong cách vĩ đại của Người Trong chương trình Tiếng Việt 2 có chủ điểm Bác Hồ, dạy học trong tuần 30, tuần 31 của chương trình nên rất thuận lợi trong việc tích hợp giáo dục KNS cho các em qua việc học tập và làm

theo đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh

Ví dụ: Bài tập 3 trang 62 (Sách Tiếng Việt 2, tập 1) – bộ sách Cánh Diều:

*Tiến hành: Với tình huống trong bài tập này, Tôi tiến hành hướng dẫn học sinh như sau: Trước tiên tôi gọi học sinh đứng lên đọc yêu cầu đề bài và 2 bạn tường thuật lại tình huống Sau đó tôi lấy ví dụ hướng dẫn các em đáp lại lời yêu cầu đề nghị như thế nào cho phù hợp Sau khi đã phân tích ví dụ, tôi gọi các em đáp lời yêu cầu theo ý kiến riêng của mình và mời các bạn khác nhận xét Cuối cùng tôi chốt lại cách phù hợp nhất

Trên thực tế, tôi đã nhìn thấy học sinh của tôi làm những việc làm nhỏ nhất, thiết thực nhất trong cuộc sống hằng ngày để thể hiện sự quan tâm đến mọi người

Ví dụ:

- Trên đường đi học về, có một cành rào nằm ngay bên vệ đường Một học sinh nhìn thấy, đợi cho xe đi qua hết, em liền chạy lại kéo cành rào đó ép sát vào bụi tre bên đường để mọi người và các phương tiện qua lại được dễ dàng, thuận tiện

Trang 11

- Một trường hợp khác: Trong giờ học của tôi, một học sinh không may nôn

bị bẩn hết áo Thấy thế, các bạn liền thưa cô giáo Một số em đã đến bên cạnh bạn hỏi han, lau cho bạn Vì áo bị ướt và bẩn nhiều, một bạn bên cạnh xung phong cởi áo khoác ngoài của mình cho bạn mượn

Như vậy với việc nêu những tấm gương sáng cho các em học tập và noi theo

đã tạo cơ hội cho các em được vận dụng, phát huy những kĩ năng sống của mình phù hợp trong cuộc sống hằng ngày, tạo cho các em hứng thú học tập và

củng cố, khắc sâu kiến thức

2.3.4 Tăng cường thực hành, trải nghiệm

Muốn hình thành được KNS cho mỗi học sinh thì không thể thiếu bước thực hành, trải nghiệm Càng thực hành nhiều thì các kĩ năng mới thực sự là kĩ năng sống Đối với các dạng bài tập đáp lời chào, lời khen, lời an ủi… tôi thường yêu cầu học sinh thảo luận nhóm xây dựng các tình huống dưới dạng

tiểu phẩm rồi đóng vai

Ví dụ: Nói lời đáp của em trong tình huống: Em quên chiếc áo mưa trong

lớp, quay lại trường để lấy Bác bảo vệ sắp đi nghỉ, thấy em xin vào, bác mở cửa nói: “ Cháu vào đi!”

Với tình huống này có thể xây dựng thành tiểu phẩm gồm 3 nhân vật: em, bạn em và bác bảo vệ Chẳng hạn:

Em và Lam đang trên đường về thì sực nhớ mình để quên áo mưa trong ngăn bàn Em bảo Lam:

- Mình để quên áo mưa rồi Quay lại trường cùng mình nhé!

Em và Lam quay lại thì thấy bác bảo vệ đã đóng cửa, đi nghỉ Ngại ngần một lát em quyết định gọi cửa Bác bảo vệ mở cửa nói:

- Cháu vào đi!

Em nói với bác:

- Cháu cảm ơn bác! Cháu làm phiền bác quá

Theo tôi, việc xây dựng thành tiểu phẩm sẽ hấp dẫn học sinh hơn vì học sinh thích được đóng vai Hơn nữa, những tiểu phẩm như vậy cũng rất gần gũi với cuộc

Tiêu đề	Một số biện pháp kết hợp giáo dục kỹ năng sống trong dạy học phân môn tập làm văn cho học sinh lớp 2 (bộ sách Cánh diều)
Trường học	Trường Tiểu Học …
Chuyên ngành	Giáo dục Tiểu học
Thể loại	Sáng kiến kinh nghiệm
Năm xuất bản	2023
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	13
Dung lượng	1,02 MB