Nâng cao hiệu quả sử dụng sơ đồ tách gộp trong dạy phép cộng, trừ trong phạm vi 10 cho học sinh lớp 1 (sách chân trời sáng tạo)

UBND QUẬN TRƯỜNG TIỂU HỌC SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TÁCH - GỘP TRONG DẠY PHÉP CỘNG,TRỪ TRONG PHẠM VI 10 CHO HỌC SINH LỚP 1 BỘ SÁCH CHÂN TRỜI SÁNG TẠO GIÁ

UBND QUẬN TRƯỜNG TIỂU HỌC

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG SƠ ĐỒ

TÁCH - GỘP TRONG DẠY PHÉP

CỘNG,TRỪ TRONG PHẠM VI 10 CHO HỌC SINH LỚP 1 (BỘ SÁCH CHÂN TRỜI SÁNG

TẠO)

GIÁO VIÊN THỰC HIỆN:

TRÌNH ĐỘ:

ĐƠN VỊ CÔNG TÁC:

NĂM 2022

2/19

MỤC LỤC

5 Mô tả bản chất của sáng kiến: 3

5.1 Tính mới của sáng kiến: 3

5.2 Nội dung sáng kiến: 4

5.2.1 Cơ sở lý luận 4

5.2.2 Thực trạng 5

5.2.3 Giải pháp thực hiện 7

5.2.3.1 Giúp học sinh nắm vững khái niệm ban đầu về sơ đồ tách- gộp qua việc hình thành bảng tach-gộp số đếm trong phạm vi 10 7

5.2.3.2 Hướng dẫn học sinh học thuộc bảng cộng, trừ trong phạm vi 10 bằng sơ đồ tách -gộp: 10

5.2.3.3 Áp dụng bảng tách- gộp số vào bài tập điền số 15

5.3 Khả năng áp dụng của sáng kiến: 16

6 Những thông tin cần được bảo mật: (ghi rõ cần bảo mật nội dung gì, phần nào…) Không có 17

7 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến: (ghi rõ các điều kiện về vật chất, tinh thần, hiện vật ….) 17

8 Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tác giả: 17

8.1 Kết quả 17

8.2 Bài học kinh nghiệm 18

3/19

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN

Kính gửi: Hội đồng Sáng kiến ngành Giáo dục thị xã Tôi ghi tên dưới đây:

Số

TT

Họ và tên Ngày

tháng năm sinh

Nơi công tác (hoặc nơi thường trú)

Chức danh

Trình

độ chuyên môn

Tỷ lệ (%) đóng góp vào việc tạo

ra sáng kiến (ghi rõ đối với từng đồng tác giả, nếu có)

1 Là tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến: Cấp thị xã

2 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến (trường hợp tác giả không đồng thời là chủ đầu tư tạo ra sáng kiến): Nâng cao hiệu quả sử dụng sơ đồ tách -gộp

trong dạy phép cộng, trừ trong phạm vi 10 cho học sinh lớp 1

3 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục ( môn Toán)

4 Ngày sáng kiến được áp dụng thử (ghi ngày nào sớm hơn):

5 Mô tả bản chất của sáng kiến:

5.1 Tính mới của sáng kiến:

- Theo Chương trình GDPT 2018, môn Toán lớp 1 học sinh sẽ biết sử dụng các bảng tách -gộp số để hình thành phép tính cộng, trừ trong phạm vi 10 đồng thời cũng tự biết được cách tính (kĩ thuật tính), tìm ra kết quả phép cộng (gộp, qua đếm số lượng, thêm, đếm tiếp ), trừ ( tách, bớt đi, còn lại) Từ đó (không

4/19

phải qua từng bảng cộng, trừ trong mỗi số như trước), học sinh có thể xây dựng hoàn thiện bảng cộng, bảng trừ (không yêu cầu các em phải bắt buộc học thuộc bảng cộng, bảng trừ)

- Học sinh hoạt động với đồ vật thật (khối vuông), mô hình, kí hiệu toán học, sơ đồ

- Học sinh được giao tiếp, hợp tác, lập luận, tranh luận Ngoài ra, trong quá trình hoạt động, học sinh lựa chọn các cách biểu diễn toán học; chuyển đổi việc biểu diễn toán học từ hình thức này sang hình thức khác Quá trình dạy học theo hướng kiến tạo, trên cơ sở tạo dựng các tình huống có vấn đề, trong đó học sinh dựa trên vốn hiểu biết, kinh nghiệm sẵn có, được tham gia tìm tòi, phát hiện, suy luận giải quyết vấn đề, tự chiếm lĩnh kiến thức Đó là cách tốt nhất giúp học sinh

có sự hiểu biết vững chắc, phát triển được vốn kiến thức, kĩ năng toán học nền tảng, từ đó hình thành và phát triển các năng lực chung và năng lực toán học 5.2 Nội dung sáng kiến:

5.2.1 Cơ sở lý luận

Nói đến Toán học là nói đến một môn học trọng điểm trong chương trình giáo dục ở tiểu học nói riêng và ở tất cả các bậc học nói chung

Chương trình GDPT tổng thể Ban hành theo Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018 nêu rõ “Giáo dục toán học hình thành và phát triển cho học sinh những phẩm chất chủ yếu, năng lực chung và năng lực toán học với các thành tố cốt lõi: năng lực tư duy và lập luận toán học, năng lực mô hình học toán học, năng lực giải quyết vấn đề toán học, năng lực giao tiếp toán học, năng lực sử dụng các công cụ và phương tiện học toán; phát triển kiến thức, kĩ năng then chốt và tạo cơ hội để học sinh được trải nghiệm, áp dụng toán học vào đời sống thực tiễn, giáo dục toán học tạo dựng sự kết nối giữa các ý tưởng toán học, giữa toán học với các môn học khác và giữa toán học với đời sống thực tiễn’’ Với môn Toán lớp 1 trong chương trình GDPT 2018, nội dung về Số và phép

5/19

tính có mối liên hệ mật thiết với nhau Học sinh nhận biết các số trong phạm vi

10 từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng để học sinh nắm rõ về bản chất của các số trong phạm vi 10 Học sinh thực hiện đếm số bằng tay, sử dụng mô hình tách - gộp đảm bảo kiến thức - kĩ năng: kết hợp phân tích, tổng hợp số từ hình ảnh khối hộp, nhận ra tình huống tách số, tình huống gộp số Học sinh nói được cách tách, gộp số trên cùng một sơ đồ thông qua bài các số trong phạm vi

10 và từ đó giúp học sinh nhận biết được ý nghĩa của phép cộng (gộp) và phép trừ (tách) Nhận biết và sử dụng được hai thuật ngữ chính thể hiện ý nghĩa phép cộng (và, thêm ); phép trừ (bớt đi, còn lại) Đây cũng là cơ sở để học sinh học tốt ở chương 3 ( Phép cộng , phép trừ trong phạm vi 10) trong việc hình thành

và phát triển phẩm chất- năng lực toán học

5.2.2 Thực trạng

Qua thực tế giảng dạy ở lớp 1, tôi thấy các em còn gặp khá nhiều hạn chế trong quá trình học toán cộng, trừ trong phạm vi 10 như sau:

+ Chưa biết viết phép cộng ứng với tình huống thực tế có vấn đề giải quyết bằng phép cộng hoặc phép trừ

+ Chưa thuộc bảng cộng , bảng trừ trong phạm vi 10

+ Cộng, trừ nhẩm rất chậm, vẫn còn hiện tượng xòe tay đếm từng số

+ Chưa biết cách ghi nhớ bảng cộng và trừ trong phạm vi 10 thông qua tính chất giáo hoán của phép cộng và quan hệ giữa phép cộng và phép trừ qua các ví

dụ bằng số

Tìm hiểu nguyên nhân tôi nhận thấy chủ yếu là do các em chưa thực hiện được thao tác :

+ Cộng có nghĩa là: ‟gộp” hai nhóm đồ vật lại rồi đếm toàn bộ số đồ vật có trong 2 nhóm

+ Trừ có nghĩa là ‟tách” một nhóm đồ vật từ một tập hợp đồ vật đã cho, rồi đếm số đồ vật còn lại

10/19

các em thuộc các bảng cộng , bảng trừ trong phạm vi 10 một cách tự

nhanh và chính xác các phép tính cộng ,trừ trong phạm vi 10 (sẽ không phải đếm tay), nắm rõ mối quan hệ các số trong phép cộng và mối liên quan giữa phép cộng và phép trừ trong phạm vi 10

5.2.3.2 Hướng dẫn học sinh học thuộc bảng cộng, trừ trong phạm vi 10 bằng sơ đồ tách -gộp:

Làm thế nào để tất cả học sinh có thể học thuộc bảng cộng, bảng trừ trong phạm vi 10 Trước hết giáo viên cần cho học sinh thực hiện thao tác “gộp” và “tách” để tìm ra kết quả của phép tính Để các em hiểu phép tính, tốt nhất là cho các em tự làm việc với khối lập phương

Ví dụ 1: Đây là phép tính 3 + 5 = 8 phải cho học sinh thực hiện 2 công việc sau:

+ Đếm lấy 3 khối vuông ( vừa lấy 3 khối vuông vừa đếm theo thứ tự 1,

2, 3)

Đếm lấy 5 khối vuông ( vừa lấy 5 khối vuông vừa đếm theo thứ tự 1, 2,

3, 4, 5) Gộp 2 nhóm khối vuông này thành một nhóm Đếm số khối vuông của nhóm này, ta đếm theo thứ tự 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 Viết 8 (công việc này được gọi là thao tác gộp, giúp học sinh hiểu được phép cộng một cách khái quát nhất)

gộp

1 2 3 4 5

3 + 5 = 8

11/19

+ Mặt khác, dựa trên cơ sở các em đã được học về sơ đồ tách - gộp của

8 thì GV có thể hỏi học sinh gộp 5 và 3 (hoặc 3 và 5) được mấy ? Các

em có thể trả lời ngay được kết quả gộp 3 và 5 được 8 (hoặc gộp 5 và

3 được 8) GV có thể cho HS viết sơ đồ tách-gộp - từ sơ đồ tách - gộp

hình thành phép tính – kết quả

Ví dụ 2: Tương tự đối với phép trừ 8 - 5 = 3

+ Phải cho học sinh thực hiện thao tác tách (bớt ) khối vuông Từ 8 khối vuông,

ta tách đi 5 khối vuông còn lại 1, 2, 3 Viết 3 (công việc này được gọi là thao tác tách, giúp học sinh hiểu được phép trừ một cách khái quát nhất)

? tách 5

8

8 - 5 = 3

+ Mặt khác, dựa trên cơ sở các em đã được học về sơ đồ tách-gộp của 8 thì GV

có thể hỏi học sinh 8 gồm 5 và mấy ? Các em có thể trả lời ngay được kết quả 8 gồm 5 và 3 GV có thể cho HS viết sơ đồ tách-gộp của 8 - từ sơ đồ tách -gộp hình thành phép tính – kết quả

3 + 5 = 8 ( ho ặc 5 + 3 = 8 )

8

12/19

3 tách 5

 Lưu ý: Song song với việc chuẩn bị các mô hình khối vuông còn sử dụng

sơ đồ tách-gộp để củng cố mối quan hệ giữa các phép tính cộng, trừ trong phạm vi 10 Nhận xét 2 phép tính đều có kết quả bằng 8 Vậy 3 + 5 = 5 + 3 ở đây các số 3 và số 5 đã đổi chỗ cho nhau vì thế đều có kết quả bằng

8

– Giáo viên đưa ra kết luận: “Trong phép cộng khi ta đổi chổ các số thì kết quả không thay đổi”

– Củng cố mối quan hệ trong phép cộng và phép trừ: 3 + 5 = 8 thì 8 – 5 = 3; 8 – 3 = 5 Vậy từ 1 sơ đồ tách - gộp số học sinh có thể hình thành viết các phép tính cộng, trừ thích hợp

Ví dụ 3: Bài 3b SGK/ 69 (GV tổ chức cho học sinh cách biểu diễn toán học từ hình thức này sang hình thức khác ( từ diễn đạt bằng lời tình huống xảy ra trong tranh : Có 5 quả chuối , ăn 1 quả , còn 4 quả HS hình thành sơ đồ tách-gộp viết các phép tính cộng, trừ tương ứng)

8

8

5 3

13/19

- Ngoài ra giáo viên cho học sinh thực hiện thêm các thao tác nghe, nhìn, đọc, viết

để thuộc từng kết quả phép tính

+ Thuộc lòng qua nghe: Thông qua nghe GV nêu tình huống xảy ra trong tranh

HS nêu sơ đồ tách-gộp và phép tính phù hợp

+ Thuộc lòng qua nhìn: Quan sát tranh , hình vẽ tách - gộp trên đồ dùng học tập (khối vuông) viết sơ đồ tách - gộp viết phép tính

+ Thuộc qua cách đọc: Đọc nhiều lần với phép tính mà giáo viên viết trên bảng