Một số biện pháp nâng cao hiệu quả phân môn vẽ tranh môn mĩ thuật lớp 1 (bộ sách kết nối tri thức với cuộc sống)

Chình vì vậy tôi chọn đề tài : "Một số biện pháp nâng cao hiệu quả phân môn vẽ tranh môn Mĩ thuật lớp 1" với mong muốn giúp các em có bài vẽ hoàn chỉnh hơn, nét vẽ thật tự nhiên, sắp x

PHÒNG GIÁO DỤC – ĐÀO TẠO … TRƯỜNG TIỂU HỌC ………

- – ² ˜ -

ĐỀ TÀI:

MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ PHÂN

MÔN VẼ TRANH MÔN MĨ THUẬT LỚP 1

(Bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống)

Lĩnh vực: …

Họ và tên tác giả: ….

Đơn vị: ….

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Năm học: 20….- 20…

MỤC LỤC

I PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài 1

3 Đối tượng nghiên cứu 2

4 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu 2

II NỘI DUNG 3

1 Cơ sở lí luận để thực hiện đề tài 3

2 Thực trạng 4

a Những thuận lợi và khó khăn khi thực hiện đề tài 4

b Những thành công và hạn chế khi thực hiện đề tài 5

c Mặt mạnh, mặt yếu 6

d Các nguyên nhân và yếu tố tác động 6

e Phân tích, đánh giá các vấn đề về thực trạng mà đề tài đã đặt ra 7

3 Giải pháp, biện pháp 8

a Mục tiêu của giải pháp, biện pháp 8

b Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp 8

Biện pháp 1: Khi dạy vẽ tranh theo đề tài cần chú ý những kiến thức cơ bản sau : 8

Biện pháp 2: Hướng dẫn cách vẽ hình bằng bút có nét to 14

Biện pháp 3: Lồng ghép trò chơi 15

c Điều kiện để thực hiện giải pháp, biện pháp 18

d Mối quan hệ giữa các biện pháp 18

e Kết quả khảo nghiệm, giá trị khoa học của vấn đề nghiên cứu 18

4 Kết quả thu được qua khảo nghiệm, giá trị khoa học của vấn đề nghiên cứu 19

III KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 20

1 Kết luận : 20

2 Kiến nghị 21

I PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong cuộc sống của chúng ta ngày nay có muôn vàn cái đẹp Cái đẹp trong thiên nhiên, cái đẹp trong mối quan hệ xã hội, cái đẹp trong nghệ thuật, Sẽ thiệt thòi biết bao nhiêu nếu chúng ta không rung cảm trước vẻ đẹp ấy Mĩ thuật giúp con người biết cảm thụ và sáng tạo ra cái đẹp, đồng thời đấu tranh loại trừ cái xấu làm cho cuộc sống ngày một hoàn thiện, hoàn mĩ hơn Vẽ tranh chính là hình thức rèn luyện cho học sinh vận dụng những hiểu biết đã học để có thể tiếp cận và sáng tạo ra cái đẹp, tạo điều kiện để phát triển năng khiếu mĩ thuật, Vẽ tranh có tính chất tổng hợp kiến thức của các phân môn, kích thích thói quen quan sát, tìm tòi

và khám phá cái đẹp của thiên nhiên và cuộc sống xung quanh Qua đó, vẽ tranh làm giàu thêm kiến thức, phát triển trí tưởng tượng, sáng tạo, rèn luyện cho học sinh thói quen làm việc chăm chỉ, nghiêm túc, say mê Đó cũng là cơ sở để học sinh hoạt động, tiếp xúc với ngôn ngữ mĩ thuật, bước đầu nhận thức cái đẹp và thể hiện được sự hiểu biết của mình trên bức tranh

Là người giáo viên dạy Mĩ thuật, tôi luôn mong ước với kiến thức của mình

có thể giúp các em, nhất là các em mới vào lớp một nhìn nhận và thể hiện cái đẹp thông qua các bài vẽ tranh đề tài

Nhằm phát huy cách vẽ hồn nhiên, ngây thơ của các em học sinh lớp một, giúp các em ngày càng yêu thích bộ môn Mĩ thuật, làm nền tảng cho việc giáo dục thẩm mĩ cho học sinh khi học những lớp tiếp theo Chình vì vậy tôi chọn đề

tài : "Một số biện pháp nâng cao hiệu quả phân môn vẽ tranh môn Mĩ thuật

lớp 1" với mong muốn giúp các em có bài vẽ hoàn chỉnh hơn, nét vẽ thật tự

nhiên, sắp xếp hình ảnh chính phụ rõ ràng, cân đối, phù hợp trong khuôn khổ giấy, màu sắc hài hòa, tươi sáng có đậm có nhạt Thể hiện được những tình cảm, lòng say mê, óc sáng tạo trong môn Mĩ thuật

2 Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài

a Mục tiêu

Học sinh lớp một các em còn nhỏ tuổi nên sắp xếp hình vẽ trong khung tranh chưa cân đối; còn rời rạc không thuận mắt; màu sắc thiếu đậm, nhạt hoặc phối hợp màu chưa hài hòa và cũng có em vẽ hình đẹp nhưng do chưa biết sắp xếp hình ảnh hợp lí và trọng tâm trong tranh, có em vẽ đẹp nhưng chưa biết phối hợp màu cũng làm cho các bức tranh chưa đẹp Để giúp các em vẽ tốt được phân môn vẽ tranh thì người giáo viên luôn phải tạo cho các em những kĩ năng vẽ hình phù hợp vào khung tranh, sắp xếp hình trong tranh hợp lí, nổi bật về nội dung đề tài, tạo nét vẽ tự nhiên; ngộ nghĩnh; ngây thơ; trong sáng; biết thể hiện và chiêm ngưỡng cái đẹp, càng ngày càng yêu quý môn học, thể hiện bài vẽ theo cảm nhận

và sự sáng tạo riêng Muốn đạt được những điều đó thì người giáo viên luôn luôn phải đổi mới phương pháp dạy học, có phương pháp và hình thức dạy học phù hợp gây hứng thú tạo cho các em sự tự tin và lòng yêu thích môn học ngay từ khi bước chân vào cấp tiểu học, với tiêu chí giúp trẻ làm quen với môn Mĩ thuật – cụ thể là với ngôn ngữ của mĩ thuật (đường nét, hình mảng, bố cục, màu sắc)

b Nhiệm vụ

Để thành công đề tài này người giáo viên cần nắm được tâm lý lứa tuổi học sinh, khả năng nhận thức, tư duy, tưởng tượng của các em Cần chọn các phương pháp và hình thức dạy học phù hợp; sử dụng đồ dùng dạy học hợp lý Luôn tạo hứng thú và sự tự tin cho học sinh khi thể hiện các bài vẽ tranh Do đó dựa vào các kiến thức đã học, tôi thấy mình có nhiệm vụ phải truyền thụ lại cho học sinh, nhất là học sinh lớp một cách vẽ hình, tìm bố cục thuận mắt trong tranh, sắp xếp các hình ảnh phù hợp với khổ giấy; thể hiện đuợc nội dung đề tài càng ngày càng yêu thích môn Mĩ thuật, hào hứng khi được học môn Mĩ thuật

3 Đối tượng nghiên cứu

- Học sinh lớp 1A, 1D một trường Tiểu học …

4 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

- Cấu trúc chương trình môn Mĩ thuật lớp một ở Tiểu học Tài liệu bồi dưỡng giáo viên Tâm lí học đại cương, mạng Internet, Các phương pháp dạy học,

đồ dùng dạy học và trò chơi lồng ghép trong môn học, học sinh khối lớp 1A, 1D trường TH …

5 Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu tài liệu, sách vở;

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm;

- Phương pháp trực quan

- Phương pháp trò chơi học tập

II NỘI DUNG

1 Cơ sở lí luận để thực hiện đề tài

Đặc điểm tâm lý của học sinh lớp một

- Học sinh lớp một là lứa tuổi ngây thơ trong sáng, biểu hiện tình cảm yêu ghét rõ ràng Đây là lứa tuổi mà các em bắt đầu làm quen với cái mới, hình thành những kiến thức cơ bản, cần thiết về đường nét, hình khối, đậm nhạt, màu sắc,

bố cục

- Các em bắt đầu tập quan sát, qua đó phát triển tư duy, trí tưởng tượng, sáng tạo, bước đầu cảm nhận được vẻ đẹp của thiên nhiên, cuộc sống, con người, biết vận dụng những kĩ năng đó vào trong cuộc sống Trong quá trình làm bài, các em thường e ngại, sợ sai nên phần nào hạn chế, không thể hiện được hết ý tưởng của mình

- Sự phát triển thể chất tâm lý, trí tuệ của các em thường không đồng đều, không phải em nào cũng có năng khiếu mĩ thuật, đa phần các em còn bỡ ngỡ vụng về trong khi vẽ, điều chỉnh hình vẽ nét bút không theo suy nghĩ của bản thân, và lứa tuổi này còn ở tuổi ham thích vui chơi hoạt động, do đó trong bài vẽ đặc biệt là các bức tranh đề tài thể hiện rõ dấu ấn của sự hồn nhiên ngây thơ, ngộ nghĩnh và hết sức chân thành

- Ở lớp một đa số các em thích vẽ theo suy nghĩ, ý thích của mình hơn là

vẽ theo sự hướng dẫn của giáo viên, nghĩ gì và vẽ nấy, đặt bút vào là vẽ không theo trình tự khuôn khổ các bước vẽ hoặc các em cũng thường làm giống với những bài mẫu tham khảo được Ở lứa tuổi này tri giác của các em mang tính đại

- Tranh, ảnh dùng để minh họa cần có nét điển hình, tiêu biểu giúp học sinh tiếp cận nhanh với nội dung đề tài

- Khi học sinh trả lời chưa đúng, giáo viên cần bổ sung, định hướng để học sinh hiểu và trả lời đúng câu hỏi, sát với nội dung

- Cần dành thời gian hợp lý cho phần tìm, chọn nội dung đề tài ở các bài vẽ tranh

Ví dụ: Với đề bài vẽ về người thân của em (trang 84 Mỹ thuật 1 bộ sách

Kết nối tri thức với cuộc sống), tôi đã chuẩn bị những hình ảnh có liên quan đến

mối quan hệ gia đình, người thân để giới thiệu và giúp học sinh minh họa tốt hơn

Thứ ba là : Hướng dẫn học sinh sắp xếp hình ảnh (bố cục) trong tranh

- Nếu không có tranh minh họa và sự phân tích, gợi ý của giáo viên, học sinh sẽ rất lúng túng khi thực hành Vì thế, giới thiệu và phân tích cách sắp xếp

hình ảnh ở từng bức tranh để học sinh quan sát, nhận thức là việc làm hết sức cần thiết Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa lời giảng và tranh minh họa nhằm gợi ý

để học sinh suy nghĩ, nhớ lại những hình ảnh có liên quan đến nội dung (người, vật, nhà cửa, cây cối, có thể vẽ vào tranh)

- Cần lưu ý học sinh cách chọn hình ảnh chính, hình ảnh phụ và cách sắp xếp các hình ảnh đó sao cho hợp lí, cân đối, có trọng tâm, rõ nội dung Tùy theo từng bài mà chọn hình ảnh và sắp xếp bố cục cho phù hợp, tránh rườm rà hay sơ lược đơn điệu

- Việc hướng dẫn, gợi ý cách bố cục bức tranh cho hợp lý là rất cần thiết, nhưng để học sinh vẽ được tranh đẹp, tốt nhất là sau khi gợi ý chung hãy để các

em vẽ tự do vẽ theo khả năng của mình, tránh bắt buộc các em vẽ theo khuôn mẫu hoặc theo ý chủ quan của giáo viên

- Luôn nhắc nhở học sinh vẽ theo cảm nhận, không bắt chước, không sao chép tranh của bạn, của tranh mẫu

Thứ tư là : Hướng dẫn học sinh vẽ màu

- Màu sắc luôn luôn hấp dẫn, lôi cuốn đối với học sinh tiểu học Vẽ màu là

sự kết hợp hài hòa giữa cảm xúc và lý trí, tạo nên "linh hồn" và vẻ đẹp của bức tranh Khi hướng dẫn học sinh vẽ màu, giáo viên cần giới thiệu cách sử dụng các chất liệu như : bút dạ, sáp màu, màu nước, thông qua việc giới thiệu cách vẽ màu của các bức tranh và cách phạm thị của giáo viên

- Học sinh tiểu học rất thích vẽ màu nguyên chất và vẽ màu theo bản năng Nếu sự tác động của giáo viên không đúng lúc, đúng chỗ thì sẽ ảnh hưởng không tốt tới học sinh và làm mất đi những màu sắc trong sáng và ngây thơ của các em Chính vì thế việc hướng dẫn vẽ màu cần khéo léo và mang tính chất gợi ý, động viên khích lệ, tránh ép buộc học sinh vẽ màu theo ý của giáo viên hoặc bắt trước các tranh mẫu

- Để học sinh vẽ màu tự do theo ý thích, chắc chắn các em sẽ phát huy được năng lực của bản thân và bộc lộ rõ cá tính của mình Song nếu không có sự quan

tâm, hướng dẫn, giúp đỡ của giáo viên thì nhiều học sinh sẽ bị lúng túng, vẽ màu

sẽ bị quá lòe loẹt hoặc tối xỉn hay sử dụng những màu không ăn nhập với nhau

- Nếu trong một lớp nhiều học sinh không có màu giáo viên có thể cho các

em thể hiện bài vẽ theo nhóm hoặc ngồi theo nhóm và sử dụng chung màu Làm như vậy thì tất cả các em đều được sử dụng màu và hoàn thành bài vẽ

* Thiết kế và sử dụng đồ dùng dạy học

- Các bài vẽ đều có sự logic, liên quan với nhau chính vì vậy mà tôi đã thiết

kế ra một số đồ dùng phục vụ cho các bài học có liên quan đến phần vẽ tranh như sau :

- Ví dụ: Khi dạy bài “Sáng tạo từ những hình cơ bản” (trang 22 Mỹ

thuật 1 bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống)

Tôi đã dùng những tấm bìa xốp màu cắt thành các hình tam giác khác nhau

để giới thiệu với học sinh về một số dạng hình tam giác Sau khi giới thiệu với học sinh các dạng hình tam giác khác nhau tôi yêu cầu học sinh nêu những đồ vật, con vật, có dạng hình tam giác trong cuộc sống, tôi dùng các hình tam giác đó

và ghép thành một số hình như : con cá, thuyền buồm, ngôi nhà, mái nhà, núi, để

quan đến các đồ vật, con vật, có dạng hình tam giác trong cuộc sống, trong thiên nhiên

- Sang bài vẽ nét cong cũng tương tự tôi đã chuẩn bị các hình như : bông hoa, mặt trời, đám mây, cây, con vật, và cho học sinh quan sát, sau khi học sinh quan sát, tôi đã yêu cầu các em suy nghĩ và vẽ một hình ảnh bất kì có nét cong vào bảng con Sau đó cho học sinh quan sát hình vẽ mà cả lớp đã vẽ được, từ ngân hàng hình này khi vào thực hành các em có thể dễ dàng vẽ được thành một bức tranh mà các hình ảnh có sử dụng nét cong

- Tiếp tục sang bài vẽ hình vuông, hình chữ nhật, tôi đã chuẩn bị một số hình vuông, hình chữ nhật, hình tam giác có kích thước khác nhau và tổ chức cho học sinh chơi trò chơi ‘ghép hình’ Ngoài ra tôi còn sử dụng ngân hàng hình vẽ đen trắng và vẽ màu cho các bài học có liên quan bằng cách đao trên mạng về in

và cho học sinh tham khảo

Ví dụ : Khi dạy bài “Nét vẽ của em” (trang 16 Mỹ thuật 1 bộ sách Kết

nối tri thức với cuộc sống)

Tôi muốn tìm hình để dạy bài Vẽ vật nuôi trong nhà, tôi sẽ tìm hình vẽ của một số con vật như : con chó, con mèo, nếu vẽ hình đen trắng tôi sẽ gõ từ khóa

chính bản thân mình, không tẩy xoá hình vẽ nữa, điều đó đã giúp bài vẽ của các

em ngộ nghĩnh, đáng yêu, cảm xúc được bộc lộ trên bức tranh Sau khi học sinh lớp một đã quen với cách dùng bút có nét to để vẽ hình thì việc dạy cách tạo cho bài vẽ có bố cục chặt chẽ trở nên thuận lợi hơn Khi học sinh lớp một đã vẽ được

bố cục tốt qua việc tạo nét bằng bút màu đậm và những kiến thức khác về sắp xếp hình trong bài vẽ theo đề tài thì việc tô màu trở nên dễ dàng : hình có mảng to, dễ nhìn, không như vẽ bằng bút chì làm hình vẽ nhỏ khó nhìn Bức tranh có màu sắc đẹp dần dần hiện ra trước mắt học sinh, lôi cuốn học sinh; học sinh tự hào đã tạo

ra được bức tranh của riêng mình nhưng vẫn còn một số học sinh khác (số lượng

ít, khoảng 15% tổng số học sinh trong một lớp) vẽ theo phương pháp tôi hướng dẫn trên có nhận thức chậm hoặc không có năng khiếu, nên vẽ chưa đẹp vẽ bài còn bị bẩn do các em vẫn dùng tẩy để tẩy; một số em thích gì vẽ nấy dẫn đến bố cục tranh lộn xộn, một số em không tự tin khi vẽ bằng bút màu nên tôi cũng không

ép buộc các em Trong quá trình giảng dạy tôi cố gắng giúp những em này vẽ được những hình, bố cục đơn giản nhất bằng bút nét to và động viên kịp thời khi học sinh tiến bộ dù là nhỏ nhất để các em mạnh dạn và tự tin thể hiện bài vẽ theo

ý tưởng của mình

Biện pháp 3: Lồng ghép trò chơi

Trò chơi 1: Vẽ con vật nuôi trong nhà

- Mục tiêu: Rèn luyện kĩ năng quan sát và thực hành vẽ cho học sinh

- Với bài học này người giáo viên sử dụng trò chơi “ vẽ tiếp sức” sau khi hướng dẫn xong phần cách vẽ để tạo sự thích thú thoải mái khi bước vào thực hành

- Chuẩn bị: 3 tờ giấy rô - ki khổ A2, mỗi tờ vẽ 4 hình tròn cách đều nhau

- 12 bút dạ màu

- Cách chơi:

Thành lập 3 đội, mỗi đội có 2 học sinh, khi có hiệu lệnh của giáo viên, từng học sinh của mỗi đội lần lượt lên vẽ vào các hình tròn đó vẽ thành hình

tranh, nhận xét về màu theo cảm nhận riêng Nhóm nào nhận xét hợp lý sẽ thắng cuộc

Trò chơi 5 : Ghép hình

- Mục tiêu : Rèn kĩ năng sáng tạo và xây dựng được đề tài riêng

- Chuẩn bị : Các mảnh ghép là hình ảnh có liên quan đến bài học

Ví dụ bài : Vẽ tranh Hoa quả (trang 48 Mỹ thuật 1 bộ sách Kết nối tri thức

với cuộc sống)

- Chuẩn bị : Các mảnh ghép là các khối trụ, khối cầu, khối chóp nón, một

số loại hoa quả khác nhau về hình dáng, kích thước, mặt trời, mây, con vật, cỏ, hoa, mỗi một loại hình đều có những mảnh ghép có kích thước và màu sắc khác nhau đã được gắn keo hai mặt Giấy A4

Cách chơi : Chia lớp thành 3 nhóm (nhóm 2 em), sau thời gian 2 phút nhóm nào gắn nhanh và thành bức tranh rõ nội dung đề tài nhóm đó sẽ thắng cuộc

Trò chơi 6 : Vẽ màu vào tranh

- Để rèn kĩ năng vẽ màu cho học sinh chúng ta nên dành thời gian vào cuối các tiết học vẽ tranh, lồng ghép trò chơi như sau :

- Gần cuối giờ học để tạo sự tự tin chủ động cho các em, giáo viên tổ chức trò chơi “Tô màu theo hình vẽ ” Giáo viên chuẩn bị 4 bức tranh trên giấy (đơn giản về đường nét) chia lớp thành 4 nhóm (nhóm 2 em) và cho các nhóm thi đua

tô màu nhanh đẹp, phù hợp Giáo viên nêu cách chơi, luật chơi Sau thời gian 2 phút nhóm nào vẽ màu nhanh và hoàn thành hơn nhóm đó thắng cuộc

c Điều kiện để thực hiện giải pháp, biện pháp

- Môn Mĩ thuật là môn học giúp học sinh thư giãn sau các giờ học khác Học sinh được chơi, được tìm tòi suy nghĩ và bộc lộ bản thân qua từng nét vẽ, mảng màu, đề tài khác nhau Với đề tài này, tôi đã giúp các em yêu thích môn Mĩ thuật, hạn chế cảm giác lo sợ vì không biết vẽ Học sinh biết bảo vệ ý thức chủ quan của bản thân khi vẽ tranh, không bị ảnh hưởng bởi lời chê của các bạn khác Các phương pháp trên giúp bồi dưỡng rèn luyện óc quan sát, cách so sánh sự vật hiện tượng ở học sinh, giúp các em tìm tòi thể hiện để vươn tới cái đẹp, giúp các

em ngày càng học tốt phân môn vẽ tranh môn Mĩ thuật

d Mối quan hệ giữa các biện pháp

Trong một tiết cũng như một quá trình học tập các phương pháp giảng dạy luôn có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, bổ trợ cho nhau vì thế nắm chắc các yêu cầu cơ bản của các tiết học vẽ tranh, thiết kế và sử dụng đồ dùng dạy học phù hợp, sử dụng phương pháp vẽ tranh bằng bút có nét to, lồng ghép trò chơi trong các tiết học được đưa vào nhằm giúp các em tiếp thu bài nhanh, học sinh yêu thích môn học, nhớ bài lâu hơn và chất lượng phân môn Vẽ tranh được nâng lên rõ rệt

e Kết quả khảo nghiệm, giá trị khoa học của vấn đề nghiên cứu

Vào đầu năm học tôi đã dạy và khảo sát chất lượng môn Mĩ thuật qua một tiết dạy theo phương pháp thông thường, ở 2 lớp 1A, 1D kết quả khảo sát như sau: