Nghiên cứu thực trạng ô nhiễm môi trường ở thành phố Hà Tĩnh và một số giải pháp khắc phục

Luận Văn: Nghiên cứu thực trạng ô nhiễm môi trường ở thành phố Hà Tĩnh và một số giải pháp khắc phục

Mục lục

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 3

2 Mục đích nghiên cứu 5

3 Lịch sử nghiên cứu 5

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 5

4.1 Đối tưọng nghiên cứu 5

3.2 Khách thể nghiên cứu 5

5 Giả thuyết khoa học 5

6 Nhiệm vụ nghiên cứu 5

7 Giới hạn phạm vi nghiên cứu 6

8 Phương pháp nghiên cứu 6

Phần 2: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 7

1 Cơ sỡ lý luận về ô nhiễm môi trường 7

1.1 Các khái niệm cơ bản 7

1.2 Các dạng ô nhiễm môi trường 9

2 Thực trạng về môi trường ở thành phố Hà Tĩnh 10

3 Nguyên nhân chủ yếu gây ô nhiễm 13

3.1 Do hệ thống xử lý chất thải còn yếu kém 13

3.2 Từ hoạt động kinh tế hằng ngày 14

3.3 Ô nhiễm không khí do khí thải 14

3.4 Do ý thức của người dân còn hạn chế 15

4 Tác hại của việc ô nhiễm môi trường 16

4.1 Tác hại của ô nhiễm môi trường về mặt tự nhiên 16

4.2 Tác hại của ô nhiễm môi trường đến sức khỏe con người 17

4.3 Tác hại của ô nhiễm môi trường đối với hệ sinh thái 18

4.4 Tác hại của ô nhiễm môi trường đối với kinh tế 18

5 Một số biện pháp khắc phục tình trạng ô nhiêm môi trường 19

5.1 Các giải pháp bảo vệ môi trường 19

5.2 Các giải pháp bảo vệ, khai thác và sử dụng tài nguyên thiên nhiên 22

5.3 Các giải pháp phòng ngừa và ứng phó với tai biến thiên nhiên và môi trường 23

5.4 Hợp tác quốc tế ứng phó với biến đổi khí hậu Trái đất 23

Phần 3: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 24

1 Kết luận 24

2 Đề nghị 25

2.1 Đối với cơ quan chức trách thành phố Hà Tĩnh 25

2.2 Đề nghị đối với trường ĐH Hà Tĩnh 26

2.3 Đề nghị đối với sinh viên 27

Tài liệu tham khảo 28

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Thế giới này luôn tồn tại nghững vấn đề gây tranh cãi, và môi trường không phài là ngoại trừ Nhân loại đang thay đổi khí hậu của trái đất quá nhanh.Môi trường rất cần thiết cho cuộc sống của con người Môi trường cung cấp cho con người những điều kiện sống (như ăn ở,mặc hít thở….) Nếu không có điều kiện đó con người không thể sống tồn tại và phát triển được Môi trường làmột vấn đề lớn và một trong những vấn đề quan trọng nhất đang xảy ra trên thếgiới của chúng ta Như chúng ta đã biết, hiện nay sự nóng lên của trái đất bỡi các chất gây “hiệu ứng nhà kính” đã trở thành vấn đề môi trường có tính nóng của toàn cầu

Trong bối cảnh toàn cầu nói chung môi trương đang bị ô nhiễm trầm trọng đặc biệt là ở các nước đang phát triển Việt Nam cũng nằm trong tình trạng này trong quá trình xây dựng và phát triển kinh tế Do vậy, bảo vệ môi trường là một trong những vấn đề quan trọng được Đảng và nhà nước ta rất quan tâm trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội trong giai đoạn công nghiệphóa và hiện đại hóa đất nước Để có một sự phát triển bền vững cần phải có một chương trình hành động thống nhất và có thể bổ sung hỗ trợ lẫn nhau giuwac phát triển sản xuất với công tác bảo vệ và kiểm soát môi trường Nếu không có một chính sách đúng đắn về bảo vệ môi trường, nền kinh tế sẽ bị thiệthại về trước mắt và lâu dài cũng như ảnh hưởng rất nhiều đến đời sống sinh hoạt của người dân Đồng thời sự phát triển của đất nước cũng thiếu bền vững Nhất là trong những năm gần đây do nền kinh tế phát triển nước ta đang đi lên con đường công nghiệp hóa hiện đại hóa đã đẩy mạnh quá trình đô thị hóa dẫn đến tình trạng môi trường đô thị ngày càng ô nhiễm

Trong những năm gần đây tốc độ phát triển đô thị cũng như công nghiệp hóa trên địa bàn thành phố Hà Tĩnh diễn ra rất nhanh chóng, trong khi đó các công trình hạ tầng kỹ thuật như giao thông, cấp điện, cấp thoát nước, xử lý nước thải, thu gom và xử lý rác thải… không đủ khả năng đáp ứng yêu cầu phát triển đô thị và sự gia tăng dân số Do nguồn ngân sách của nhà nước có

hạn, nên việc đầu tư cho lĩnh vực này còn khiêm tốn, mặt khác do sự thiếu ý thức của một số bộ phận dân cư (như vứt rác và xác chết động vật bừa bãi cụ thể như ở khu vự chợ Tĩnh và bờ sông Cầu Phủ, Phường Đại Nài, ) Vì vậy môi trường và mỹ quan đô thị thành phố Hà Tĩnh ngày càng xuống cấp trầm trọng, đặc biệt là vấn đề cấp thoát nước, rác thải có khắp mọi nơi đã ảnh hưởng rất lớn đến cuộc sống và sức khỏe của người dân thành phố Hà Tĩnh Xuất phát

từ những vấn đề thực tiễn nói trên tôi quyết định chọn đề tài “ Nghiên cứu thực trạng ô nhiễm môi trường ở thành phố Hà Tĩnh và một số giải pháp khắc phục”.

2 Mục đích nghiên cứu

Thông qua khảo sát thực trạng ô nhiễm môi trường ở thành phố Hà Tĩnh,trên cơ sở đó đề xuất một số biện pháp tác động nhằm cải thiện sự ô nhiễm môitrường ở thành phố Hà Tĩnh, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống củangười dân sinh sống ở đây

3 Lịch sử nghiên cứu

Ô nhiễm môi trường là một vấn đề nhạy cảm và rất phức tạp trongnghiên cứu về thiên nhiên Nó có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong đời sốngcủa người dân nên đã được nhiều tác giả trong và ngoài nước nghiên cứu, từviệc nghiên cứu lý luận đến thực tế

* Các công trình nghiên cứu trong nước

+ Ngày 22/11/2009 Sinh viên Nguyễn Thị Tuyết, ĐH Bình Dươngnghiên cứu đề tài “ Tìm hiểu nhận thức, thái độ và hành vi của người dân về ônhiễm môi trường trong việc phân loại, thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt”

+ Ngày 3/7/2010 TS Nguyễn Thế Chinh, Đinh Đức Trường, ĐH kinh tếquôc dân nghiên cứu đề tài “Tính thiệt hại kinh tế do tác động môi trường ởkhu công nghiệp”

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

4.1 Đối tưọng nghiên cứu

Thực trạng ô nhiễm môi trường ở thành phố Hà Tĩnh và một số giải pháp khắc phục

3.2 Khách thể nghiên cứu

Nghiên cứu trên 10 phường, xã của thành phố Hà Tĩnh và một số vùng lâncận xung quanh thành phố Hà Tĩnh

5 Giả thuyết khoa học

Với sự cố gắng không hề mệt mỏi nghiên cứu đề tài này Tôi hy vọngnếu đề tài thành công và đi vào cuộc sống thì sẽ phần nào giải quyết được cơbản tình hình ô nhiễm môi trường ở thành phố Hà Tĩnh góp phần nâng cao chấtlượng cuộc sống cho người dân sống nơi đây

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

6.1 Hệ thống hoá các vấn đề lí luận có liên quan đến đề tài nghiêncứu: Thực trạng ô nhiễm môi trường của thành phố Hà Tĩnh.

6.2 Khảo sát đánh giá thực trạng ô nhiêm môi trương ở thành phố HàTĩnh và các yếu tố ảnh hưởng tình trạng ô nhiễm môi trường ở thành phố HàTĩnh

6.3 Đề xuất một số biện pháp tác động nhằm cải thiện tình trạng ônhiễm môi trường ở đây

7 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

- Vì điều kiện thời gian không cho phép nên đề tài chỉ được tiến hànhnghiên cứu trên 10 phường xã và một số vùng lân cận của thành phố Hà Tĩnh

- Đề tài chủ yếu đi sâu nghiên cứu một số vấn đề lí luận về thực trạng ônhiễm môi trường và khảo sát thực trạng, bước đầu đề xuất một số biện pháptác động

8 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng các nhóm phương pháp sau :

8.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận: Phương pháp phân

tích, tổng hợp, phân loại và hệ thống hoá tài liệu văn bản, lí luận

8.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Phương pháp quan

sát, trò chuyện, phỏng vấn, nghiên cứu sản phẩm hoạt động

Phần 2: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

1 Cơ sở lý luận về ô nhiễm môi trường

1.1 Các khái niệm cơ bản

1.1.1 Khái niệm môi trường.

Môi trường là: Bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo

quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên (Theo Điều 1, LuậtBảo vệ Môi trường của Việt Nam)

Môi trường theo nghĩa rộng là tất cả các nhân tố tự nhiên và xã hội cần thiết cho sự sinh sống, sản xuất của con người, như tài nguyên thiên nhiên, không khí, đất, nước, ánh sáng, cảnh quan, quan hệ xã hội

Môi trường theo nghĩa hẹp không xét tới tài nguyên thiên nhiên, mà chỉ bao gồm các nhân tố tự nhiên và xã hội trực tiếp liên quan tới chất lượng cuộc sống con người Ví dụ: môi trường của học sinh gồm nhà trường với thầy giáo, bạn bè, nội quy của trường, lớp học, sân chơi, phòng thí nghiệm, vườn trường,

tổ chức xã hội như Đoàn, Đội với các điều lệ hay gia đình, họ tộc, làng xóm vớinhững quy định không thành văn, chỉ truyền miệng nhưng vẫn được công nhận,thi hành và các cơ quan hành chính các cấp với luật pháp, nghị định, thông tư, quy định

Tóm lại, môi trường là tất cả những gì có xung quanh ta, cho ta cơ sở để sống và phát triển

Môi trường sống của con người theo chức năng được chia thành các loại:

Môi trường tự nhiên bao gồm các nhân tố thiên nhiên như vật lý, hoá học, sinh học, tồn tại ngoài ý muốn của con người, nhưng cũng ít nhiều chịu tácđộng của con người Đó là ánh sáng mặt trời, núi sông, biển cả, không khí, động, thực vật, đất, nước Môi trường tự nhiên cho ta không khí để thở, đất để xây dựng nhà cửa, trồng cấy, chăn nuôi, cung cấp cho con người các loại tài

nguyên khoáng sản cần cho sản xuất, tiêu thụ và là nơi chứa đựng, đồng hoá các chất thải, cung cấp cho ta cảnh đẹp để giải trí, làm cho cuộc sống con ngườithêm phong phú.

Môi trường xã hội là tổng thể các quan hệ giữa người với người Đó là những luật lệ, thể chế, cam kết, quy định, ước định ở các cấp khác nhau như: Liên Hợp Quốc, Hiệp hội các nước, quốc gia, tỉnh, huyện, cơ quan, làng xã, họ tộc, gia đình, tổ nhóm, các tổ chức tôn giáo, tổ chức đoàn thể, Môi trường xã hội định hướng hoạt động của con người theo một khuôn khổ nhất định, tạo nênsức mạnh tập thể thuận lợi cho sự phát triển, làm cho cuộc sống của con người khác với các sinh vật khác

Ngoài ra, người ta còn phân biệt khái niệm môi trường nhân tạo, bao gồm tất cả các nhân tố do con người tạo nên, làm thành những tiện nghi trong cuộc sống, như ôtô, máy bay, nhà ở, công sở, các khu vực đô thị, công viên nhân tạo

1.1.2.Khái niệm ô nhiễm môi trường.

Ô nhiễm môi trường: Là sự làm thay đổi không có lợi cho môi trường

sống về các tính chất vật lý, hóa học, sinh học của không khí, đất, nước mà có thể gây tác dụng tức thời hoặc trong tương lai nguy hại đến sức khỏe con

người, ảnh hưởng đếnquas trình sản xuất, tài sản văn hóa, tổn thất hủy hoại tài nguyên dự trữ Nguyên nhân gây ô nhiễm môi trương là kết quả của 3 yếu tố: Quy mô dân số, mức tiêu thụ tính theo đầu người, tác động cảu môi trường Trong đó quy mô dân số là quan trọng nhất

Độ ô nhiễm = quy mô dân số x mức tiêu thụ / người x tác động môi trường

Trên thế giới, ô nhiễm môi trường được hiểu là việc chuyển các chất thải hoặc năng lượng vào môi trường đến mức có khả năng gây hại đến sức khỏe con người, đến sự phát triển của sinh vật hoặc làm suy giảm chất lượng môi trường Các tác nhân gây ô nhiễm môi trường bao gồm các chất thải ở dạng khí

(khí thải), lỏng (nước thải), rắn ( chất thải rắn) chứa hóa chất hoặc tác nhân vật

lý, sinh học, hóa học và các dạng năng lượng như nhiệt độ, bức xạ

Tuy nhiên, môi trường chỉ được coi là bị ô nhiễm nếu trong đó hàm lượng, nồng độ hoặc cường độ các tác nhân trên đạt đến mức độ có khả năng tác động xấu đến con người, sinh vật và vật liệu

1.2 Các dạng ô nhiễm môi trường

Chúng ta có thể chia thành nhiều dạng ô nhiễm môi trường tuy nhiên ở đây chúng ta chia ra các dạng chính sau:

1.2.1 Ô nhiễm môi trường đất: Ô nhiễm môi trường đất là hậu quả các

hoạt động của con người làm thay đổi các nhân tố sinh thái vượt qua những giới hạn sinh thái của quần xã sống trong đất Môi trường đất là nơi cư trú của con người và hầu hết các sinh vật sống trên cạn, là nền móng cho các công trình xây dựng dân dụng, công nghiệp và văn hóa của con người Đất là một nguồn tài nguyên quý giá, con người sữ dụng tài nguyên đất và hoạt động sản xuất nông nghiệp để đảm bảo nguồn cung cấp lương thực, thực phẩm cho con người Nhưng với tốc độ gia tăng dân số và tố độ phát triển của các khu công nghiệp và hoạt động đô thị hóa như hiện nay thì diện tích đất canh tác ngày càng bị thu hẹp, chất lượng đất ngày càng bị suy thoái, diện tích đất bình quân trên đầu người ngày càng giảm Riêng chỉ ở Việt Nam thực tế cho thấy suy thoái tài nguyên đất là rất đáng báo động và lo ngại

1.2.2 Ô nhiễm môi trường nước: Ô nhiễm môi trường nước là sự thay

đổi theo chiều xấu đi của các tính chất vật lý, hóa học, sinh học của nước, với

sự xuất hiện của các chất lạ ở thể lỏng, rắn làm cho nguồn nước trở nên độc hạiđối với con người và sinh vật Làm giảm độ đa dạng sinh vật trong nước Xét

về tốc độ lan truyền và quy mô ảnh hưởng thì ô nhiễm môi trường nước là vấn

đề đáng lo ngại hơn ô nhiễm môi trường đất Nước bị ô nhiễm là do sự phủ dưỡng xảy ra chủ yếu ở các khu vực nước ngọt và các vùng ven biển, vùng biểnkhép kín Do lượng muối khoáng và hàm lượng các chất hữu cơ quá dư thừa làm cho các quần thể sinh vật trong nước không thể đồng hóa được Kết quả là làm cho hàm lượng oxi trong nước giảm đột ngột, các khí độc tăng lên, tăng độ

đục của nước, gây suy thoái thủy vực Ở các đại dương nguyên nhân chính gây

ô nhiêm môi trường đó la sự cố tràn dầu ô nhiễm nước có nguyên nhân từ các loại chất thải và chất thải công nghiệp được thải ra các con sông mà chưa qua khâu xử lý đúng mức, các loại phân bón hóa học và thuốc trừ sâu ngấm dần vàonguồn nước ngầm và nước ao hồ nước thải sinh hoạt được thải ra từ các khu dân cư sống ven sông

1.2.3 Ô nhiễm môi trường không khí: Ô nhiễm môi trường không khí

là sự có mặt một chất lạ hoặc một sự biến đổi quan trọng trong thành phần không khí, làm cho không khí mất trong lành hoặc gây ra sự tỏa mùi, có mùi khó chịu, giảm tầm nhìn xa do khói bụi Hiện nay, ô nhiễm môi trường khí quyển là vấn đề thời sự rất nóng bỏng của cả thế giới chứ không phải của riêng -một quốc gia nào Môi trường khí quyển đang có nhiều biến đổi rõ rệt và có ảnh hưởng xấu đến con người và hệ sinh vật trên trái đất này Hàng năm con người khai thác và sữ dụng hàng tỉ tấn than đá, đầu mỏ, khí đốt Đồng thời cũng thải ra môi trường một khối lượng rất lớn các chất thải khác nhau như: Chất thải sinh hoạt, chất thải từ các nhà máy và xí nghiệp làm cho hàm lượng các loại khí độc hại tăng lên nhanh chóng

1.2.4 Ô nhiễm phóng xạ: Ô nhiễm phóng xạ do các chất phóng xạ gây

ra, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người

1.2.5 Ô nhiễm tiếng ồn: Ô nhiễm tiếng ồn bao gồm tiếng ồn do xe cộ,

máy bay, tiếng ồn công nghiệp và các loại máy móc cơ khí khác

1.2.6 Ô nhiễm sóng: Là do các loại sóng như sóng điện thoại, truyền

Từ lâu, vấn đề xử lí chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn đã trở thành đề tàinóng bỏng không chỉ trên diễn đàn nhiều hội nghị mà còn tại hầu hết các

phường xã ở trong thành phố Vấn đề này đang ngày càng trở nên bức xúc hơn khi Hà Tĩnh đã có qui hoạch bãi chứa và xử lí rác thải ở các đô thị đến năm

2020 (Quyết định số 3531/QĐ-UBND ngày 9/12/2008 của UBND tỉnh) nhưng cho đến nay vẫn chưa được triển khai thực hiện do chưa có kinh phí

Một góc chợ Tĩnh Hà Tĩnh

Hiện tại trên địa bàn 10 phường xã trong thành phố mới chỉ có rất ít bãirác được xây dựng đúng tiêu chuẫn và một số bãi rác tam thời, không đảm bảo

vệ sinh, gây ô nhiễm môi trường Trong thực tế, mỗi năm, lượng rác thải, chấtthải rắn các loại mới chỉ thu gom được 70% để đưa về các bãi chứa và xử lí rác;30% còn lại nằm ở khắp các hố ga và các bờ mương, gây ảnh hưởng đến môitrường.

Chiến tranh đã lùi xa hơn 30 năm nhưng ô nhiễm môi trường mà nó đểlại trên địa bàn Hà Tĩnh còn khá nặng nề và không biết bao năm nữa mới xử líxong Theo báo cáo từ ngành chức năng, xăng dầu bị vỡ đường ống do bomđạn trong chiến tranh đã ngấm sâu vào lòng đất, gây ô nhiễm môi trường đất,nước, không khí

Thêm vào đó, các tồn dư hoá chất bảo vệ thực vật độc hại trong thời kỳchiến tranh với số lượng khoảng trên 10 tấn và 1000 lít dạng nước (DDT, 666)tại các vùng ven thành phố như: Thạch Lưu (Thạch Hà), Cẩm Thành (CẩmXuyên), Vĩnh Lộc (Can Lộc)… đã gây ô nhiễm nặng nề đến môi trường đất,nguồn nước, làm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khoẻ và đời sống sinh hoạt hàngngày, hàng giờ của người dân

Một đoạn đường vắng nhà trở thành bãi rác

Cùng với quá trình phát triển mạnh mẽ các khu công nghiệp, tiểu thủcông nghiệp, các cở sản xuất, các làng nghề, các dự án… trên địa bàn là sự đầu

tư xây dựng chưa đồng bộ, chưa thoả đáng hệ thống xử lí chất thải; nhiều cơ sởsản xuất có công nghệ cũ kỹ, lạc hậu chưa được thay thế hay ngại tốn kém mà

bỏ qua khâu xử lí đang gây bất bình tại nhiều khu dân cư cũng góp phần đáng

kể đến tình trạng ô nhiễm môi trường trong và ngoài tỉnh

Đồng hành với những khó khăn, thách thức trong việc giải quyết tìnhtrạng ô nhiễm môi trường do thiên tai, bão lũ… hằng năm, chất thải y tế chưađược xử lí đang thật sự làm đau đầu các ngành chức trách "Ô nhiễm môitrường do chất thải y tế chưa được xử lí gây ra dù chưa có thống kê nào nhưngthật sự không thể xem thường" - một cán bộ ngành y tế cảnh báo Toàn thànhphố hiện có 2 bệnh viện lớn và một số bệnh viên tư nhân và rất nhiều trạm y tếnhưng chỉ Bệnh viện Đa khoa tỉnh có hệ thống xử lí chất thải đúng nghĩa

3 Nguyên nhân chủ yếu gây ô nhiễm

3.1 Do hệ thống xử lý chất thải còn yếu kém

Những chủ hộ kinh doanh buôn bán lớn nhỏ hầu hết ở các chợ hằng ngàyđều phải đóng một khoản lệ phí vệ sinh Đây là việc làm cần thiết tuy nhiênđiều đáng nói là các hộ kinh doanh này cho rằng đóng lệ phí rồi nên không cầngiữ gìn vệ sinh chung Tại chợ Tĩnh Hà Tĩnh, mỗi ngày có hàng chục xe tải vàcác phương tiện khác vận chuyển rau, củ, quả và thịt các loại động vật từ cáctỉnh khác và vùng lân cận đổ về để phân phối hàng đi các nơi khác trong tỉnh vàcác chợ ở vùng lân cận Sau mỗi chuyến hàng như vậy, “tàn dư” của rau, củ,quả và đặc biệt là thịt động vật và các phụ trợ đóng gói hàng hóa vứt ra đầychợ, và con kênh gàn chợ, mặc cho công nhân vệ sinh môi trường phải vất vảthu gom, quét dọn Điều đáng suy nghĩ ở đây nữa là phí vệ sinh môi trường ởđây có sử dụng đúng mục đích hay không, mà tại các chợ còn rất ít thùng đựngrác, sọt rác công cộng hay các khu gom rác tập trung, đường vào chợ cống rảnhlầy lội, xuống cấp trầm trọng, không thấy biển báo hay chỉ dẫn nơi thu gom rác