Nghiên cứu chính sách của hungary đối với nông nghiệp, nông thôn, nông dân trong quá trình chuyển đổi kinh tế và vận dụng vào việt nam

Không ít người đã từng cho rằng, với chính sách ấy nền nông nghiệp của Hungary sẽ lâm vào tình trạng khủng hoảng, kinh tế-xã hội của nông thôn sẽ gặp khó khăn trong phát triển, thu nhập

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

-

NHIỆM VỤ HỢP TÁC QUỐC TẾ VỀ KHOA HỌC

VÀ CÔNG NGHỆ THEO NGHỊ ĐỊNH THƯ

NGHIÊN CỨU MỘT SỐ CHÍNH SÁCH

CỦA HUNGARY ĐỐI VỚI NÔNG NGHIỆP,

NÔNG THÔN, NÔNG DÂN TRONG

QUÁ TRÌNH CHUYỂN ĐỔI KINH TẾ

VÀ VẬN DỤNG VÀO VIỆT NAM

Mục Lục

Trang

PHẦN THỨ NHẤT: CHÍNH SÁCH CỦA HUNGARY ĐỐI VỚI NÔNG

NGHIỆP, NÔNG THÔN, NÔNG DÂN TRONG QUÁ TRÌNH CHUYỂN ĐỔI

NỀN KINH TẾ VÀ NHỮNG BÀI HỌC KINH NGHIỆM CÓ THỂ RÚT RA

CHO VIỆT NAM

11

1.1 Khái quát về tình hình kinh tế - xã hội và nông nghiệp, nông

thôn, nông dân Hungary

11

1.1.1.Tổng quan về tình hình kinh tế - xã hội của Hungary 11

1.1.2 Tình hình nông nghiệp, nông thôn và nông dân Hungary sau

chuyển đổi nền kinh tế

20

1.2 Tác động của các chính sách đối với sự phát triển của nông

nghiệp, nông thôn, nông dân Hungary sau chuyển đổi

CỦA ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN,

NÔNG DÂN VIỆT NAM HIỆN NAY

57

2.1 Khái quát về nông nghiệp, nông thôn, nông dân Việt Nam và các

chính sách của Đảng và Nhà nước đối với khu vực này

57

2.1.1 Thời kỳ trước đổi mới (trước năm 1986) 57

2.1.2 Trong thời kỳ đổi mới 61

2.2 Tác động của các chính sách đối với sự phát triển của nông

nghiệp, nông thôn, nông dân trong thời kỳ đổi mới

74

2.2.1 Đối với sản xuất nông nghiệp 74

2.2.2 Đối với nông thôn 86

2.2.3 Đối với nông dân 90

2.3 Những điểm còn hạn chế của chính sách đối với nông nghiệp,

nông thôn và nông dân

92

2.3.1 Đối với chính sách đất đai 92

2.3.2 Đối với chính sách nghiên cứu và chuyển giao các kết quả nghiên

cứu cho nông nghiệp, nông thôn, nông dân

95

2.3.3 Đối với chính sách hỗ trợ của Nhà nước cho nông nghiệp, nông

thôn và nông dân

96

2.3.4 Về vai trò của Nhà nước đối với phát triển khu vực nông nghiệp,

nông thôn, nông dân

8

2.4 So sánh những điểm tương đồng và khác biệt về chính sách đối

với nông nghiệp, nông thôn, nông dân giữa Hungary và Việt Nam

99

2.4.2 Chính sách nghiên cứu và chuyển giao các kết quả nghiên cứu cho

nông nghiệp, nông thôn, nông dân

VIỆC HOÀN THIỆN CÁC CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI NÔNG NGHIỆP, NÔNG

THÔN, NÔNG DÂN TRONG THỜI KỲ MỚI Ở VIỆT NAM

103

3.1- Mục tiêu và thách thức chủ yếu đối với nông nghiệp, nông thôn

và nông dân nước ta đến năm 2020

103

3.1.1 Mục tiêu phát triển nông nghiệp, nông thôn và nông dân nước ta

đến năm 2020

103

3.1.2 Những thách thức chủ yếu đối với nông nghiệp, nông thôn và nông

dân nước ta đến năm 2020

111

3.2 Định hướng hoàn thiện chính sách đối với nông nghiệp, nông

thôn và nông dân nước ta đến năm 2020 trên cơ sở vận dụng kinh

nghiệm của Hungary

114

3.2.1 Hướng hoàn thiện đối với chính sách đất đai 114

3.2.2 Hướng hoàn thiện đối với chính sách khoa học và công nghệ 123

3.2.3 Hướng hoàn thiện chính sách hỗ trợ của Nhà nước đối với nông

nghiệp, nông thôn và nông dân

128

3.2.4 Hướng hoàn thiện, sửa đổi vai trò của Nhà nước đối với nông

nghiệp, nông thôn, nông dân

Danh mục biểu và sơ đồ

Biểu 1.1 Một số chỉ tiêu kinh tế quan trọng của Hungary giai đoạn

2002-2006 theo giá thực tế Biểu 2.1 Sản xuất lúa gạo của Việt Nam giai đoạn 1976-1987

Biểu 2.2 Sản xuất lương thực của Việt Nam giai đoạn1990-2007

Biểu 2.3 Xuất khẩu gạo của Việt Nam giai đoạn 1989-2007

Biểu 2.4 Tình hình phát triển của ngành ngư nghiệp giai đoạn 1990-2007 Biểu 2.5 Sự phát triển của ngành chăn nuôi giai đoạn 1990-2007

Biểu 2.6 Sản lượng một số cây trồng chủ yếu giai đoạn 1990-2007

Biểu 2.7 Sự biến đổi của cơ cấu Nông-Lâm-Ngư nghiệp giai đoạn

1986- 2007 Biểu: 2.8 Sự biến đổi cơ cấu của ngành trồng trọt-chăn nuôi và dịch vụ

giai đoạn 1990-2007 Biểu: 2.9 Sự biến đổi của cơ cấu các loại cây trồng giai đoạn 1990-2007 Biểu 2.10 Tình hình xuất khẩu các sản phẩm Nông-lâm-thuỷ sản của Việt

Nam giai đoạn 1990-2007 Biểu: 2.11 Mức độ manh mún đất đai ở vùng Đồng bằng Sông Hồng

Sơ đồ 1.1 Sự thay đổi về cơ cấu sở hữu đất sản xuất nông nghiệp

Sơ đồ 1.2 Phân bố đất nông nghiệp theo độ lớn diện tích, 2005

Sơ đồ 1.3 Lao động Nông nghiệp bình quân (1.000 người)

Sơ đồ 1.4 Sự biến đổi GDP Nông nghiệp qua các năm

PHẦN MỞ ĐẦU

I-TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Hungary là một nước có nền nông nghiệp phát triển vào bậc nhất trong các nước xã hội chủ nghĩa trước đây Những sản phẩm nông nghiệp của Hungary như: Ngô, thịt gà, gan ngỗng, cá chép, táo.v.v không những nổi tiếng ở các nước xã hội chủ nghĩa, mà còn cả trên thế giới

Đầu năm 1990, Hungary bắt đầu chuyển đổi mô hình kinh tế của đất nước từ nền kinh tế xã hội chủ nghĩa, vận hành theo cơ chế kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế thị trường thực thụ

Trong nông nghiệp, hệ thống nông trường quốc doanh và hợp tác xã sản xuất nông nghiệp bị xoá bỏ Chính phủ Hungary thực hiện chính sách tư hữu hoá đối với ruộng đất và tư nhân hoá hoạt động sản xuất nông nghiệp

Không ít người đã từng cho rằng, với chính sách ấy nền nông nghiệp của Hungary sẽ lâm vào tình trạng khủng hoảng, kinh tế-xã hội của nông thôn sẽ gặp khó khăn trong phát triển, thu nhập của nông dân sẽ giảm, đời sống mọi mặt của họ sẽ không thể cải thiện được

Tuy nhiên, thực tiễn 17 năm qua đã cho thấy không phải như vậy Nền nông nghiệp của Hungary ngày nay vẫn là nền nông nghiệp sản xuất tập trung, qui mô lớn, với trình độ kỷ thuật và công nghệ cao, các sản phẩm do nền nông nghiệp Hungary tạo ra, có đủ sức cạnh tranh với các sản phẩm nông nghiệp của các nước trong cộng đồng Châu Âu và thế giới Bộ mặt của nông thôn Hungary hiện đại hơn trước, thu nhập và đời sống của người nông dân cũng cao hơn trước

Để có được những thành quả đó, chắc chắn Chính phủ Hungary đã có những chính sách rất tốt, tạo ra động lực mạnh mẽ đối với nông nghiệp, nông thôn và nông dân Đặc biệt là chính sách đất đai, chính sách khoa học –

công nghệ, chính sách hỗ trợ đối với nông nghiệp, nông thôn, nông dân và vai trò của Nhà nước đối với việc phát triển khu vực rộng lớn này

Chúng tôi cho rằng những kinh nghiệm của Hungary trong việc giải quyết những vấn đề trên sẽ rất bổ ích cho Việt Nam, khi mà chúng ta đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, đô thị hoá và gia nhập WTO Bởi lẽ, đây là thời kỳ nông nghiệp, nông thôn và nông dân nước ta đang đứng trước những thách thức vô cùng to lớn:

-Một là, sản phẩm của nền nông nghiệp nước ta, một nền nông nghiệp sản xuất nhỏ lẻ, phân tán với kỷ thuật và công nghệ lạc hậu sẽ phải cạnh tranh với sản phẩm nông nghiệp của các nước có nền nông nghiệp sản xuất tập trung, qui mô lớn, kỷ thuật và công nghệ hiện đại

-Hai là, đất nông nghiệp của nước ta có ít, song lao động lại chủ yếu nằm trong nông nghiệp và nông thôn Quá trình công nghiệp hoá và đô thị hoá sẽ làm cho diện tích đất nông nghiệp giảm nhanh, đẩy hàng loạt nông dân vào cảnh mất việc làm Đây là nguy cơ làm tăng khoảng cách giàu nghèo, khoảng cách giữa nông thôn và thành thị, cũng như nguy cơ làm mất

ổn định chính trị-xã hội của đất nước

Việt Nam cũng vốn là một nước xã hội chủ nghĩa và cũng đang thực hiện việc chuyển đổi nền kinh tế như Hungary Vì vậy, chắc chắn những kinh nghiệm của Hungary trong việc đổi mới các chính sách đối với nông nghiệp, nông thôn, nông dân cũng sẽ rất hữu ích đối với Việt Nam Đó chính

là lý do khiến chúng tôi chọn vấn đề: Nghiên cứu một số chính sách của Hungary đối với nông nghiệp, nông thôn, nông dân trong quá trình chuyển đổi kinh tế và vận dụng cho Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu của mình

II-MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI

1-Nghiên cứu một số chính sách của Hungary đối với nông nghiệp, nông thôn, nông dân trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế, đặc biệt là từ

khi Hungary gia nhập EU và WTO, trong đó quan trọng nhất là chính sách đất đai, chính sách khoa học-công nghệ, chính sách hỗ trợ đối với nông nghiệp, nông thôn, nông dân và vai trò của Nhà nước trong việc phát triển khu vực rộng lớn này.Trên cơ sở đó rút ra những bài học kinh nghiệm có thể vận dụng được cho Việt Nam

2-Tiến hành khảo sát và nghiên cứu những chính sách tương ứng như của Hungary tại Việt Nam hiện nay, đánh giá đúng những mặt tích cực cũng như những mặt còn hạn chế của các chính sách đó đối với sự phát triển của nông nghiệp, nông thôn và nông dân, đặc biệt là khi chúng ta bước vào giai đoạn đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập sâu rông với quốc tế

3-Từ kinh nghiệm của Hungary và thực tiễn của Việt nam, đề xuất với Đảng và Nhà nước các giải pháp, các kiến nghị có cơ sở khoa học, có tính khả thi, bổ sung, sửa đổi, hoàn thiện hoặc xây dựng mới các chính sách có liên quan thực sự có tác động tích cực đối với sự phát triển của nông nghiệp, nông thôn và nông dân trong thời kỳ mới

III-ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

1-Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là chính sách đối với nông nghiệp, nông thôn và nông dân, cụ thể là các chính sách sau:

2-Phạm vi nghiên cứu:

- Các chính sách trên được nghiên cứu tại Hungary và Việt Nam -Thời gian nghiên cứu: Ở Hungary là sau chuyển đổi nền kinh tế, còn

ở Việt Nam là sau khi thực hiện đường lối đổi mới

IV-CÁCH TIẾP CẬN,PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1-Cách tiếp cận

Thông thường trong nghiên cứu kinh tế người ta hay tiếp cận từ lý luận rồi đến thực tiễn, từ vĩ mô đến vi mô Trong đề tài này chúng tôi tiếp cận theo cách ngược trở lại

-Ở Hungary, chúng tôi đi vào nghiên cứu thực trạng phát triển nông nghiệp, nông thôn và đời sống của nông dân trước, sau đó mới trao đổi ý kiến với các chuyên gia, các cơ quan có trách nhiệm của phía bạn, cũng như tham khảo thêm các tài liệu cần thiết Trên cơ sở đó so sánh với trước và với một số nước trong cộng đồng EU Từ đó mới rút ra tác động của các chính sách đối với nông nghiệp, nông thôn và nông dân, cũng như những bài học

có thể rút ra được cho Việt Nam

-Ở Việt Nam, chúng tôi cũng sẽ thực hiện việc điều tra, khảo sát thực tiễn phát triển của nông nghiệp, nông thôn và đời sống của người nông dân trước, sau đó mới đánh giá mức độ hợp lý, mức độ tác động của từng chính sách đối với 3 lĩnh vực đó Tiếp đến mới tham khảo ý kiến của các nhà khoa học, các nhà quản lý để tăng thêm mức độ chính xác và khách quan

2-Phương pháp nghiên cứu:

Để giải quyết thành công các mục tiêu và nội dung nghiên cứu đã đề

ra, ngoài việc sử dụng các phương pháp nghiên cứu kinh tế thông thường như: duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, thống kê, tổng hợp, phân tích và

so sánh.v.v chúng tôi đặc biệt chú trọng sử dụng các phương pháp sau đây:

a-Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế Trọng tâm là khảo sát tác động của chính sách đối với nông nghiệp, nông thôn và nông dân tại Hungary và Việt Nam.Việc điều tra, khảo sát sẽ được tiến hành tại những vùng, địa phương điển hình nhất cho nông nghiệp, nông thôn và nông dân mỗi nước với một mức độ thích hợp, bảo đảm độ tin cậy

b-Phương pháp chuyên gia Sẽ tiến hành trao đổi với các nhà khoa học, các nhà quản lý các cấp am hiểu về lĩnh vực nghiên cứu để xin các ý kiến tư vấn cần thiết

c-Phương pháp kế thừa Do điều kiện thời gian và kinh phí có hạn, nên đề tài sẽ cố gắng tối đa trong việc khai thác, sử dụng các tài liệu, các công trình nghiên cứu có liên quan ở cả hai nước Việt Nam và Hungary

V-NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

Ngoài lời nói đầu,phụ lục và danh mục các tài liệu tham khảo, nội dung của đề tài gồm 3 phần chính sau đây:

- PHẦN THỨ NHẤT: Chính sách của Hungary đối với nông nghiệp, nông thôn, nông dân trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế và những bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

- PHẦN THỨ HAI: Thực trạng tác động của các chính sách của Đảng

và Nhà nước đối với nông nghiệp, nông thôn nông dân Việt Nam hiện nay

- PHẦN THỨ BA: Vận dụng kinh nghiệm của Hungary trong việc hoàn thiện các chính sách đối với nông nghiệp, nông thôn, nông dân trong thời kỳ mới ở Việt Nam

PHẦN THỨ NHẤT CHÍNH SÁCH CỦA HUNGARY ĐỐI VỚI NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN, NÔNG DÂN TRONG QUÁ TRÌNH CHUYỂN ĐỔI NỀN KINH TẾ VÀ NHỮNG BÀI HỌC KINH NGHIỆM

CÓ THỂ RÚT RA CHO VIỆT NAM

1.1-Khái quát về tình hình kinh tế - xã hội và nông nghiệp, nông thôn, nông dân Hungary

1.1.1-Tổng quan về tình hình kinh tế - xã hội của Hungary

Hungary là một nước nhỏ, nằm ở giữa Đông âu Phía Bắc nước Hung giáp với nước cộng hoà Slovakia, phía Tây có biên giới chung với nước Cộng hoá Áo, phía Nam có biên giới với Cộng hoà Nam Tư cũ và phía Đông

có biên giới chung với Rumani và Ukraina

Hungary có diện tích tự nhiên 93.030 km2, đất đai khá bằng phẳng và phì nhiêu Điều đặc biệt là Hungary là một quốc gia không có biển và có rất

ít các loại khoáng sản, nhất là những khoáng sản có giá trị kinh tế cao Tuy nhiên, Hungary lại có hồ Balaton khá lớn và đẹp, và có dòng sông Đanúp thơ mộng chảy suốt từ Bắc chí Nam của đất nước

Hungary không chỉ là một nước nhỏ về diện tích tự nhiên, mà còn là một quốc gia có dân số không nhiều, tính đến ngày 01 tháng 01 năm 2006 Hungary có 10,75 triệu người, mật độ dân số trung bình trong năm 2006 là 108,5 người/km2 Dân cư của Hungary cũng khá thuần nhất, chủ yếu là người Hungary, tại một số địa phương, có một bộ phận dân Digan, và dân người gốc Rumani cùng chung sống Dân Digan thường sống co cụm với nhau tại một số làng nhất định, và các gia đình của họ thường rất đông con cái Sau năm 1990, khi chế độ Xã hội chủ nghĩa bị sụp đổ, có một số người nước ngoài đã tìm mọi cách để định cư lại Hungary để làm ăn , sinh sống Trong số này có hai cộng đồng tương đối lớn: Một là người Hoa, có khoảng 10.000 người, và hai là người Việt Nam, với khoảng 6.000 người

Một đặc điểm rất đáng nói là trong gần 20 năm nay, dân số của Hungary luôn có xu hướng giảm, vì thế ở quốc gia này số người già chiếm

tỷ lệ rất cao.Trong năm 2004, lứa tuổi từ 1-19 chỉ chiếm có 22,2% dân số của cả nước và đang tiếp tục giảm, trong khi số người có độ tuổi từ 60 trở lên chiếm tới 21% và đang có xu hướng tăng lên Nguyên nhân của việc giảm dân số, trước hết là do tỷ lệ sinh đẻ thấp, và số người chết thường xuyên cao.Tại Hungary ngày nay, xu hướng mong muốn và nhận trách nhiệm nuôi con đã bị thay đổi, do đó, đã từ lâu nhiều người không muốn có con Hai là, mô hình gia đình ở Hungary đang bị khủng hoảng, bởi vì thanh niên không muốn kết hôn và tỷ lệ ly dị cao, số lượng các gia đình tan vỡ rất lớn Người dân Hungary nhìn chung hiền hậu, thân thiện , cần cù, chăm chỉ

và cũng rất thông minh, luôn thích ứng với sự biến đổi của cuộc sống

Hungary là một quốc gia có lịch sử phát triển khá lâu đời và cũng rất oanh liệt, đặc biệt là thời kỳ chống quân xâm Lược Thổ Nhĩ Kỳ, mà tiều biểu là cuộc chiến ở thành Êghe nổi tiếng

Năm 1945, sau khi Hồng quân Liên Xô giải phóng nước Hung khỏi ách chiếm đóng của phát xít Đức, nhân dân Hungary dưới sự lãnh đạo của Đảng Công nhân Xã hội Chủ nghĩa Hungary đã tiến hành xây dựng đất nước theo con đường Xã hội chủ nghĩa

Mặc dù là một nước nhỏ bé và tài nguyên không phong phú, đa dạng như các nước khác, song với tài trí của mình, người dân Hungary đã tạo ra

sự phát triển khá ngoạn mục về kinh tế-xã hội trong các thập kỷ 60, 70 và 80 của thế kỷ XX Có thể nói, Hungary là một nước có nền kinh tế phát triển cao và năng động vào loại nhất trong các nước Xã hội Chủ nghĩa thời bấy giờ.Về công nghiệp, Hungary có các sản phẩm có chất lượng cao và khá nổi tiếng như: Xe chở khách hiệu Ikarut, các sản phẩm điện tử và các loại tân dược Về nông nghiệp, Hungary có : Ngô, táo, thịt gia cầm, thịt bò, sữa, cá chép, gan ngỗng v.v được nhiều thị trường trên thế giới ưa chuộng.Thu

nhập và đời sống mọi mặt của người dân Hungary nhờ đó cũng được xếp vào loại cao trong các nước xã hội chủ nghĩa lúc bấy giờ

Mặc dù là một nước có nền kinh tế phát triển vào loại nhất trong phe

Xã hội chủ nghĩa,song trên thực tiễn nền kinh tế Xã hội chủ nghĩa, vận hành theo cơ chế kế hoạch hoá tập trung, quan liêu, bao cấp đã đem lại cho kinh tế-xã hội của nước Hung nhiều điều bất cập, trong đó quan trọng nhất là nền kinh tế không có động lực phát triển Đây là điều làm cho người Hung luôn trăn trở

Chính vì thế, có thể nói, Hungary là nước có tư tưởng chuyển đổi và thực hiện việc chuyển đổi dần nền kinh tế từ vận hành theo cơ chế kế hoạch hoá tập trung, sang nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường sớm nhất trong các nước thuộc hệ thống Xã hội Chủ nghĩa Việc chuyển đổi này được Hungary âm thầm thực hiện từng bước từ những năm 60 của thế kỹ XX, và

nó thực sự mạnh mẽ vào cuối những năm 80 của thế kỹ này, nhất là sau khi Liên xô và các nước Xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu sụp đổ Điều đáng nói là, việc chuyển đổi nền kinh tế ở Hungary diễn ra chủ yếu bằng con đường tư nhân hoá và nó được tiến hành khá êm đềm, thuận lợi, chứ không ồn ào, xáo trộn như nước Nga và một số nước Đông Âu Mặc dù vậy, việc chuyển đổi nền kinh tế của Hungary vẫn gặp phải những khó khăn khá lớn sau đây:

Thứ nhất, Nhà nước Hungary lúc bấy giờ chưa có được một bộ luật cơ bản, có tính hợp hiến, qui định rõ ràng, chặt chẽ về quyền tư hữu của người dân cũng như của các tổ chức kinh tế -xã hội đối với các loại tài sản, đặc biệt

là đất đai, bất động sản Do đó chưa có cơ sở pháp lý vững chắc bảo đảm cho việc thực hiện tư nhân hoá

Thứ hai, vào thời điểm đó, tuy Hungary có những động thái nhất định trong việc đổi mới hoạt động của nền kinh tế, song trên bình diện chung nền kinh tế vẫn là nền kinh tế xã hội chủ nghĩa, vận hành theo cơ chế kế hoạch hoá tập trung, quan liêu, bao cấp Tức là nền kinh tế đó vẫn dựa trên nền

tảng của chế độ công hữu về tư liệu sản xuất, biểu hiện dưới hai hình thức là toàn dân và tập thể.Tương ứng với hai hình thức sở hữu đó là hai loại hình tổ chức sản xuất cơ bản: Doanh nghiệp Nhà nước và các hợp tác xã Đồng thời, mọi hoạt động của nền kinh tế, từ sản xuất cái gì, sản xuất bao nhiêu,, ai sản xuất và sản xuất ở đâu, sản xuất xong tiêu thụ sản phẩm như thế nào, giá cả

ra sao.v.v tất cả đều phải theo một kế hoạch thống nhất do chính phủ trung ương vạch ra

Mặt khác, Hungary còn là thành viên của khối Cộng đồng Kinh tế các nước xã hội chủ nghĩa (Khối SEV ), do đó cũng không thể sản xuất tuỳ tiện theo ý muốn của mình được, mà phải theo sự phân công của khối Chẳng hạn, Hungary, từ trước đại chiến thế giới lần thứ hai là nước rất có thế mạnh

về sản xuất ô tô con Song khối SEV lại không cho Hungary sản xuất mặc hàng này, tất cả ô tô con của Hungary đều phải nhập từ Liên Xô và Tiệp Khắc.v.v

Thực hiện tư nhân hoá thực chất có nghĩa là xoá bỏ toàn bộ nền tảng của nền kinh tế hiện tại, và như vậy cũng có nghĩa là thay đổi thể chế chính trị của đất nước Tại thời điểm năm 1989, tình hình này đã xuất hiện ở Hungary, tuy nhiên thực hiện được nó không phải là vấn đề đơn giản

Thứ ba, nền kinh tế Hungary tuy được đánh giá là một trong những nền kinh tế phát triển nhất trong hệ thống xã hội chủ nghĩa lúc bấy giờ, song thực tế , Chính phủ Hungary đã vay nợ rất nhiều để chi trả cho các nhu cầu phát triển đất nước, bảo đảm an sinh cho người dân và giữ vững nền an ninh quốc phòng Theo báo cáo chính thức của Chính phủ trước Quốc hội, thì tính đến hết năm 1988, Hungary đã nợ của nước ngoài khoảng 24-27 tỷ USD ( kể

cả các nước trong phe Xã hội chủ nghĩa và các nước Phương Tây) Đồng thời nợ của người dân, của các tổ chức kinh tế trong nước khoảng 8-10 Forint (tiền Hungary, viết tắt là HUF) Nếu đem số nợ này chia cho toàn dân Hungary, thì bình quân mỗi người nợ 2400-2700USD và 800-1000 Forint, tương đương với GDP bình quân đầu người của Hungary lúc bấy giờ

Nếu không giải quyết được món nợ này, lãi mẹ đẻ lãi con thì gánh nặng về nợ này sẽ ngaỳ một chồng chất, Hungary khó có đủ các nguồn lực

để phát triển

Song tư nhân hoá thì có hàng loạt các doanh nghiệp sẽ bị xoá sổ, hàng vạn công nhân sẽ phải mất việc làm, do đó Chính phủ cũng phải có tiền để

hỗ trợ cho họ Đây là bài toán vô cùng khó khăn và nan giải

Thứ tư, do kế hoach hoá vẫn bao trùm và thống trị trong mọi hoạt động của nền kinh tế, đặc biệt là do người dân không có quyền gì đối với đất đai, tư liệu sản xuất và các sản phẩm do chính bàn tay họ làm ra, nên trên thực tế người dân, trước hết là người trực tiếp tạo ra của cải vật chất, dường như không quan tâm đến hoạt động sản xuất- kinh doanh của doanh nghiệp nói riêng, của cả nền kinh tế nói chung Vì thế nền kinh tế không có động lực để phát triển Sản xuất của đất nước do đó ngày càng giảm sút, khan hiếm hàng hoá ngày càng trở nên trầm trọng Nền kinh tế thiếu hụt là tình trạng chung của tất cả các nước thuộc hệ thống Xã hội Chủ nghĩa lúc bấy giờ chứ không riêng gì Hungary Tất nhiên, đây cũng là khó khăn đáng kể khi bắt tay vào thực hiện chuyển đổi nền kinh tế

Thứ năm, cơ cấu của nền kinh tế quá lạc hậu.Sản xuất nông nghiệp vẫn chiếm tỷ trọng cao trong nền kinh tế cả về mặt giá trị, lẫn về mặt lao động Công nghiệp và dịch vụ tuy cũng có phát triển, song chủ yếu là tập trung vào các ngành sản xuất thông thường với trình độ công nghệ trung bình của thế giới Các ngành đòi hỏi công nghệ cao như: Tin học, năng lượng, vật liệu mới.v.v dường như ít được chú ý đúng mức Các hoạt động dịch vụ cao cấp như : chứng khoáng, vận tải hàng không, cho thuê văn phòng, tài chính v.v cũng rơi vào tình trạng như vậy Cơ cấu kinh tế giữa các vùng, miền trong nước cũng phát triển chưa hợp lý, vẫn còn khoảng cách tương đối lớn giữa thành thị và nông thôn Ngoài ra cũng phải kể đến sự lạc hậu về cơ cấu sở hữu Vị trí độc tôn của chế độ công hữu đã làm cho nền kinh tế mất hẳn động lực và sự năng động trong phát triển

Thứ sáu, mặc dù Hungary là nước được xếp vaò hàng quốc gia có cơ

sở hạ tầng tốt nhất trong các nước xã hội chủ nghĩa, song so với các nước Phương Tây vẫn lạc hậu rất xa, nhất là các mặt như: Hệ thống giao thông và các phương tiện vận hành trên hệ thống đó (cả đường không, đường sắt, đường thuỷ và đường bộ), hệ thống sản xuất, truyền tải và cung cấp điện, hệ thống cung cấp nước và xử lý nước thải, hệ thống thông tin liên lạc, hệ thống

xử lý rác và chất thải công nghiệp, hệ thống trường học, bệnh viện, ngân hàng.v.v

Đây là khó khăn rất đáng kể của Hungary khi thực hiện tư nhân hoá, bởi lẻ điều này gây không ít do dự, lo ngại cho các nhà đầu tư nước ngoài

Thứ bảy, các doanh nghiệp Nhà nước của Hungary quá lạc hậu và ngày càng suy yếu về mặt kỹ thuật và cơ sở hạ tầng Là doanh nghiệp Nhà nước, nhưng do khó khăn về mặt tài chính, nên Nhà nước không đủ điều kiện đầu tư cho doanh nghiệp trong việc đổi mới thiết bị và công nghệ, mà giao cho doanh nghiệp tự làm Các doanh nghiệp (kể cả lãnh đạo và công nhân) do không phải là chủ thực sự của doanh nghiệp (thực chất là người làm thuê), nên họ càng không quan tâm đến sự phát triển của doanh nghiệp Đối với họ lấy được của doanh nghiệp cái gì là có lợi cho cuộc sống của họ cái đó Vì thế các doanh nghiệp Nhà nước của Hungary vào thời điểm đó nợ chồng chất, đặc biệt là nợ của các ngân hàng Điều này dẫn đến một hậu quả rất nghiêm trọng là đưa toàn bộ hệ thống ngân hàng của đất nước đứng bên

bờ của sự sụp đổ

Thứ tám, đời sống của người dân (kể cả vật chất và tinh thần) khá thấp kém.Thấp kém ở đây là so với quá khứ không lâu trước đó chứ chưa bàn đến việc so sánh với các nước phương Tây Sức khoẻ của người dân có chiều hướng xấu hơn, đặc biệt là giá trị đạo đức bị sa sút nghiêm trọng Lòng tin của người dân vào Đảng cầm quyền, với chế độ về cơ bản không còn nữa

Những khó khăn trên đây một mặt nó tạo ra sự cản trở đối với sự phát triển của đất nước, song mặt khác chính nó lại tạo ra động lực và quyết tâm

to lớn cho Hungary trong việc chuyển nhanh nền kinh tế sang vận hành theo

cơ chế thị trường

Giữa năm 1989 về cơ bản chế độ Xã hội chủ nghĩa không còn tồn tại

ở Hungary Trong suốt 10 năm, từ 1990 đến năm 2000, Hungary tập trung mọi nỗ lực để hình thành nền kinh tế thị trường thực thụ trên đất nước mình Trong những nỗ lực đó, đáng kể nhất là việc công nhận chế độ sở hữu tư nhân đối với đất đai, bất động sản và các tư liệu sản xuất chủ yếu; Việc hình thành một hệ thống pháp luật đầy đủ, đồng bộ và phù hợp với quốc tế để cho nền kinh tế thị trường vận hành thuận lợi; Việc thay đổi lại cơ cấu của nền kinh tế, đặc biệt là việc thay đổi lại các chính sách của Nhà nước đối với các tầng lớp dân cư, và vai trò quản lý của Nhà nước đối với xã hội

Theo đánh giá của Chính phủ Hungary thì đến năm 2000, Hungary đã

cơ bản hoàn thành việc chuyển đổi nền kinh tế từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế thị trường Từ năm 2001 đến nay là giai đoạn hoàn thiện để Hungary thực sự có nền kinh tế thị trường hoàn hảo

Để có nền kinh tế thị trường thực thụ, Hungary đặc biệt quan tâm đến việc thực hiện tư nhân hoá Cho đến nay, Hungary đã bán 1243 doanh nghiệp nhà nước cho công chúng cũng như các nhà đầu tư nước ngoài với số tiền là 1.824 tỷ Forint (trong đó giá trị tài sản là 1.000 tỷ) Song điều quan trọng hơn là công nghệ, kỹ thuật sản xuất và phương pháp quản lý mới đã được đưa vào các doanh nghiệp của Hungary, bảo đảm cho nền kinh tế của nước này phát triển mạnh mẽ hơn, chất lượng cao hơn so với trước

Các lĩnh vực mà Hungary đã tư nhân hoá hoàn toàn hoặc gần như hoàn toàn là: hoá chất, công nghiệp dược phẩm, dầu mỏ và khí đốt, truyền tải điện, công nghiệp chế biến thực phẩm, công nghiệp sản xuất thuốc lá,

công nghiệp rượu và bia, công nghiệp in ấn và xuất bản, ngân hàng, dịch vụ bưu chính, dịch vụ bán lẻ, du lịch, khách sạn Trong nông nghiệp , đất đai cũng được tư nhân hoá

Nhờ tư nhân hoá, Hungary đã thu được 13,4 tỷ USD để đầu tư cho sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước Trong số đó 53% là của các nhà đầu

tư nước ngoài và 47% là của các nhà đầu tư trong nước Trong số các nhà đầu tư nước ngoài đầu tư vào Hungary thì Cộng hoà Liên bang Đức chiếm tỷ

lệ lớn nhất 24,7%; tiếp đến là Hoa Kỳ 14% Điều này cũng dễ hiểu vì Đức

và Hungary là hai nước từ xưa đã có quan hệ khá thân thiện với nhau.Quan

hệ giữa Mỹ và Hungary cũng khá tốt, mặt khác ở Mỹ hiện vẫn còn hơn 2 triệu kiều dân Hungary định cư ở đó từ năm 1956 sau biến động chính trị ở nước này Sau Mỹ là Pháp 8,7%, Áo 5,1%.v.v

Tóm lại, có thể nói việc chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế thị trường đã làm cho nền kinh tế của Hungary thay đổi về chất: Đa dạng hơn, năng động hơn,hiện đại hơn và sức cạnh tranh trên thị trường lớn hơn.Điều này thể hiện tập trung ở những điểm sau đây:

Một là, Nền kinh tế đã thực sự là nền kinh tế thị trường.Các yếu tố của nền kinh tế thị trường đã được hình thành một cách đầy đủ và đồng bộ Việc trao đổi, mua bán các loại hàng hoá trên thị trường được diễn ra giữa những người chủ sở hữu thật sự, chứ không phải chủ giả hiệu như trước đây

Hai là, Nếu như trong nền kinh tế xã hội chủ nghĩa vận hành theo cơ chế kế hoạch hoá tập trung, với sự thống trị của chế độ công hữu về tư liệu sản xuất, toàn bộ nền kinh tế chỉ có vài ngàn doanh nghiệp nhà nước và hợp tác xã hoạt động, thì ngày nay, trong nền kinh tế thị trường, với sự tồn tại của chế độ đa sở hữu về tư liệu sản xuất, thì bên cạnh những công ty lớn, mang tầm cở quốc gia và quốc tế, ở Hungary đã có hàng trăm ngàn các doanh nghiệp vừa và nhỏ do mọi tầng lớp dân cư thành lập và điều hành hoạt động.Điều đáng nói là, vì người dân là chủ thực sự của các doanh

nghiệp đó, nên họ luôn tìm mọi cách cho doanh nghiệp tồn tại và phát triển Động lực phát triển của cả nền kinh tế nhờ đó mà trở nên hết sức mạnh mẽ

Ba là, nếu nền kinh tế trước đây mang nặng tính khép kín, đúng hơn là chủ yếu chỉ quan hệ trao đổi, mua bán với các nước trong hệ thống xã hội chủ nghĩa, thì ngày nay nó là nền kinh tế mở, hội nhập với các nền kinh tế trong khu vực và thế giới, nhất là từ khi Hungary chính thức trở thành thành viên của cộng đồng Châu Âu Một số nhà khoa học của Hungary đã nói: nền kinh tế của chúng tôi trước đây là nền kinh tế của Nhà nước, còn ngày nay

nó là nền kinh tế của dân

Chuyển đổi đã làm cho kinh tế của Hungary phát triển khá nhanh, cho đến giờ phút này nhiều lĩnh vực của nền kinh tế đã đạt được trình độ chung của khối cộng đồng Châu Âu.Nhiều sản phẩm do Hungary sản xuất giờ đây

đã lấy lại được uy tín và vị thế trên thị trường Châu Âu và thế giới, nhất là các sản phẩm điện tử, các loại tân dược và các sản phẩm nông nghiệp Tuy chuyển đổi có làm cho sự phân hoá về thu nhập giữa các tầng lớp dân cư trong nước khá mạnh mẽ, song nhìn một cách tổng thể, thu nhập của người dân Hungary và đời sống mọi mặt của họ đã được cải thiện rất nhiều so với trước Chúng ta có thể thấy rõ phần nào sự thành công của Hungary trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế qua những số liệu dưới đây:

Biểu 1.1 Một số chỉ tiêu kinh tế quan trọng của Hungary giai đoạn 2002-2006 theo giá thực tế

Tổng SPTN (GDP) Tr USD 66620,7 84440,6 102182,6 110505,7 112920,0 Tổng dự trữ QG Tr USD 10383,0 12780,0 15965,0 18603,0 21590,0 Giá trị xuất khẩu tỷ USD 34,5 42,5 54,9 62,2 73,5 Xuất khẩu BQ/Ng USD 3396,1 4195,6 5431,8 6166,3 7308,9

Nguồn: Niên giám thống kê năm 2007

Các số liệu biểu trên cho chúng ta thấy rất rõ là : nền kinh tế của Hungary đã có sự phát triển rất nhanh khi quá trình chuyển đổi về cơ bản đã được hoàn thành, nền kinh tế thị trường thực thụ đã được thiết lập Trong năm năm, GDP tăng 69,5%; tổng dự trữ quốc gia tăng 107,9%; xuất khẩu tăng 113%; xuất khẩu tính bình quân đầu người tăng 115,2% là một tốc độ tăng không nhỏ

1.1.2 Tình hình nông nghiệp, nông thôn và nông dân Hungary sau chuyển đổi nền kinh tế

1.1.2.1 Chính sách đối với nông nghiệp, nông thôn, nông dân của Chính phủ Hungary trong thời kỳ nền kinh tế vận hành theo cơ chế kế hoạch hoá tập trung

Sau khi được Hồng quân Liên Xô giải phóng khỏi ách chiếm đóng của phát xít Đức, Hungary về cơ bản vẫn là một nước nông nghiệp Dân cư phần lớn vẫn sống ở nông thôn và lao động xã hội vẫn chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp Nông nghiệp của Hungary theo nghĩa rộng chỉ có hai ngành là nông nghiệp và lâm nghiệp (vì không có biển, nên Hungary không

có ngành ngư nghiệp).Nông nghiệp theo nghĩa hẹp thì có trồng trọt và chăn nuôi Về trồng trọt, Hungary chủ yếu dựa vào trồng lúa mì, ngô, hoa quả và các loại rau; còn về chăn nuôi thì chủ yếu là nuôi bò, lợn, gia cầm, cừu , ngựa, ngỗng và cá Lâm nghiệp của Hungary chủ yếu là trồng và bảo vệ rừng, chế biến các sản phẩm thu được từ rừng để phục vụ cho sản xuất và đời sống của người dân

Trong 45 năm tồn tại nền kinh tế Xã hội chủ nghĩa vận hành theo cơ chế kế hoạch hoá tập trung (từ 1945 đến 1990) cũng giống như các nước xã hội chủ nghĩa khác, đất đai, tư liệu sản xuất chủ yếu của nông nghiệp được quốc hữu hoá và tập thể hoá, và chế độ công hữu về tư liệu sản xuất giữ vị trí thống trị Nông nghiệp Hungary được tổ chức dưới hai hình thức: Các cơ

sở sản xuất quốc doanh (gồm các nông trường trong nông nghiệp và các lâm

trường trong lâm nghiệp), và các hợp tác xã sản xuất nông nghiệp Những người nông dân có quan hệ tương đối gắn bó với Nhà nước thì trở thành công nhân , làm việc trong các nông-lâm trường quốc doanh, đại đa số còn lại, góp ruộng đất cho hợp tác xã, và trở thành xã viên của các hợp tác xã này Giai đoạn đầu mới thành lập (những năm 50 và 60 của thế kỷ XX), qui

mô của các nông- lâm trường cũng như các hợp tác xã còn nhỏ ( nhỏ về diện tích đất đai và ít về lao động) Song cùng với quá trình phát triển của khoa học-kỹ thuật, quá trình đổi mới cơ chế quản lý, đặc biệt là quá trình chuyển nhanh nền nông nghiệp sang sản xuất lớn Xã hội chủ nghĩa, qui mô của các

cơ sở sản xuất trong nông-lâm nghiệp không ngừng tăng lên.Điều này đồng nghĩa với số lượng của các nông trường và hợp tác xã không ngừng giảm xuống Nếu năm 1959, cả nước Hungary có 4507 hợp tác xã sản xuất nông nghiệp, thì đến năm 1979, con số đó chỉ còn 1369 hợp tác xã mà thôi Nông trường quốc doanh cũng vậy, từ chỗ gần 300 cái cuối những năm 1950, giảm xuống chỉ còn lại 146 cái sau hơn 20 năm xây dựng và phát triển

Như trên chúng tôi đã nêu, khi bắt tay vào xây dựng nền kinh tế Xã hội chủ nghĩa, về cơ bản Hungary vẫn là một nước nông nghiệp, vì thế lực lượng lao động hoạt động trong lĩnh vực này là khá lớn

Biểu 1.2 Lao động làm việc trong nông nghiệp

của Hungary giai đoạn 1980-1985

Đơn vị tính: 1.000 người

Chỉ tiêu 1980 1982 1984 1985

Lao động nông nghiệp 988,9 1004,6 1018,2 981,1-Trong các nông trường 144,168 145,719 144,044 138,641-Trong các hợp tác xã 622,316 666,466 639,476 592,697

Nguồn: Lê Du Phong, Luận án TSKH- Budapest 1988

Lực lượng lao động nông nghiệp của thời kỳ này chiếm khoảng 1/3 lực lượng lao động của toàn nước Hungary

Để khắc phục những hậu quả do chiến tranh để lại và có điều kiện vật chất tương đối dồi dào nhằm nâng cao nhanh chóng mức sống của người dân, trong giai đoạn này Chính phủ Hungary đã đặc biệt coi trọng phát triển sản xuất nông-lâm nghiệp.Nhiều chính sách khuyến khích phát triển đã được đưa ra áp dụng trong khu vực kinh tế thiết yếu và rộng lớn này.Hàng năm Chính phủ Hungary đã dành khoảng trên 20 tỷ Forint (theo thời giá những năm 1970), tức là trên 20% ngân sách của Nhà nước để đầu tư cho sản xuất nông nghiệp và xây dựng nông thôn Trong đầu tư cho nông nghiệp, nông thôn, Chính phủ Hungary rất chú trọng đầu tư cho đào tạo đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật và quản lý kinh tế làm việc tại các nông-lâm trường và hợp tác xã sản xuất nông nghiệp; cho việc xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất và đời sống của người dân nông thôn như: giao thông nông thôn (kể

cả giao thông trên các cánh đồng để vận chuyển các loại vật tư, phân bón phục vụ sản xuất, cũng như vận chuyển các loại nông sản khi thu hoạch); đầu tư cho xây dựng hệ thống thuỷ lợi, nhằm bảo đảm việc tưới, tiêu nước cho các loại cây trồng một cách chủ động, khoa học và tiết kiệm, cung cấp nước uống và làm vệ sinh chuồng trại cho các loại gia súc, gia cầm và cung cấp nước sạch cho người dân sinh sống; Xây dựng hệ thống thông tin liên lạc thông suốt từ trung ương tới địa phương và tới từng cơ sở sản xuất, bảo đảm sự chỉ đạo kịp thời về mọi phương diện; Chính phủ Hungary chú trọng một cách đặc biệt đối với việc đầu tư cho việc nghiên cứu và ứng dụng các tiến bộ mới về khoa học và công nghệ vào sản xuất, trước hết là đưa các giống cây trồng, các con vật nuôi cho năng suất cao, chất lượng sản phẩm tốt vào sản xuất tại các nông trường và hợp tác xã, đầu tư thực hiện việc cơ giới hoá, hoá học hoá, điện khí hoá các khâu quan trọng của sản xuất nông- lâm nghiệp, giúp nông nghiệp nhanh chóng trở thành một nền nông nghiệp sản xuất lớn Ngoài ra chính phủ còn có chính sách ưu đãi đối với các hợp tác xã trong việc vay vốn để phục vụ cho các hoạt động sản xuất-kinh doanh; có chính sách miễn giảm thuế cho các nông-lâm trường, các hợp tác xã sản xuất khi gặp phải khó khăn, như sự tàn phá mùa màng của các loại thiên tai, dịch

bệnh.v.v Nhờ những chính sách hỗ trợ có hiệu quả đó, nên nền nông nghiệp của Hungary đã có sự phát triển rất nhanh và đạt được những thành tựu khá rực rỡ bắt đầu từ đầu những năm 1960

Có thể nói, Hungary là nước có nền nông nghiệp phát triển vào loại nhất trong các nước xã hội chủ nghĩa Nhiều sản phẩm nông nghiệp của Hungary lúc bấy giờ như lúa mì, ngô, táo, nho, bò sữa có năng suất gần bằng năng suất của các nước có nền nông nghiệp tiên tiến của phương Tây Hungary đã xuất khẩu thịt bò, sữa, thịt lợn, thịt gia cầm, trứng, táo, gan ngỗng, cá chép.v.v không chỉ cho Liên Xô và các nước Xã hội chủ nghĩa Đông Âu, mà còn cho nhiều quốc gia khác trên thế giới, trong đó có cả Mỹ

và các nước phương Tây

Sản xuất nông-lâm nghiệp phát triển, bộ mặt nông thôn thay đổi từng ngày, thu nhập của người nông dân mỗi ngay một tăng, đời sống vật chất và tinh thần của họ được cải thiện rõ rệt.Người nông dân Hungary thời kỳ này rất phấn khởi làm ăn, tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng Công nhân Xã hội chủ nghĩa Hungary và Chính phủ Hungary

Rất tiếc là sự phát triển này không được bền vững, những hạn chế của nền kinh tế xã hội chủ nghĩa vận hành theo cơ chế kế hoạch hoá tập trung, quan liêu, bao cấp đã bộc lộ ngày càng rõ và trở thành lực cản đối với sự phát triển của nền kinh tế Hungary nói chung, nông nghiệp của nước này nói riêng , lực cản này càng trầm trọng bắt đầu từ đầu những năm 1980 Chế độ công hữu đất đai và các tư liệu sản xuất chủ yếu, với hai mô hình tổ chức sản xuất là nông –lâm trường quốc doanh và hợp tác xã sản xuất nông nghiệp đã không gắn được người nông dân với nó và không tạo ra được động lực cho

sự phát triển

Cái gì không phù hợp với xu thế phát triển của thời đại thì chắc chắn

sẽ bị đào thải Điều này đã đến với nước Hungary cuối năm 1989 Đầu năm

1990 chế độ xã hội chủ nghĩa ở Hungary bị sụp đổ, nền kinh tế xã hội chủ

nghĩa vận hành theo cơ chế kế hoạch hoá tập trung, quan liêu, bao cấp được thay bằng nền kinh tế thị trường, vận hành theo cơ chế thị trường

1.1.2.2 Chính sách của chính phủ Hungary đối với nông nghiệp, nông thôn, nông dân trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế, gia nhập EU và WTO

Sau khi chế độ xã hội chủ nghĩa bị sụp đổ, nông nghiệp và nông thôn Hungary rơi vào khủng hoảng toàn diện và nghiêm trọng Các cơ sở sản xuất trong nông nghiệp, đặc biệt là hệ thống hợp tác xã sản xuất nông nghiệp bị tan rã, nhiều cơ sở vật chất- kỹ thuật phục vụ sản xuất và đời sống ở nông thôn trước đây nay không ai quản lý, dần trở nên hư hỏng và xuống cấp, nhất

là hệ thống giao thông, hệ thống thuỷ lợi Nhiều hoạt động sản xuất và dịch

vụ trong nông nghiệp, nông thôn bị đình đốn Sản xuất nông nghiệp vì thế bị giảm sút rất nghiêm trọng Đời sống của người nông dân, đặc biệt là những người nghèo, những người già và neo đơn gặp rất nhiều khó khăn( đồng tiền của Hungary mất giá khá lớn, cuối những năm 1980 tỷ giá hối đoái giữa đồng Forint và Đôla Mỹ là 60 Frt= 1USD, thì năm 2000 tỷ lệ đó là 200 Frt=1 USD

Đứng trước tình hình đó, Chính phủ Hungary trên cơ sở tổng kết kinh nghiệm phát triển nông nghiệp và xây dựng nông thôn của các nước trên thế giới, đặc biệt là từ những thành công và thất bại của chính đất nước mình trong lĩnh vực này, đã đua ra nhiều chính sách quan trọng đối với nông nghiệp-nông thôn và nông dân, nhằm nhanh chóng khắc phục những khó khăn của khu vực này và giúp nó phát triển nhanh, sớm đuổi kịp trình độ chung của các nước trong khu vực và thế giới Dưới đây, chúng tôi xin trình bày một số chính sách mà theo chúng tôi là rất quan trọng :

- Thứ nhất, về chính sách đất đai:

Đất đai là sản phẩm của tự nhiên, là tặng vật của tự nhiên cho con người, là điều kiện của lao động; đất đai kết hợp với lao động là nguồn góc sinh ra mọi của cải vật chất trên đời William Petty đã từng nói rất hay là:” Đất đai là cha, còn lao động là mẹ của mọi của cải vật chất”

Đất đai là cái nôi để cho con người và xã hội loài người tồn tại và phát triển.Con người sinh ra từ đất, lớn lên nhờ đất và khi mất đi lại trở về với đất Chính vì con người gắn bó với đất như vậy, nên lúc đầu, khi con người chưa xuất hiện, đất đai là một phạm trù tự nhiên Nhưng từ khi con người ra đời, con người luôn tác động vào đất đai, bắt đất đai biến đổi không ngừng

để phục vụ cho lợi ích của con người, thì đất đai không còn là một phạm trù

tự nhiên đơn thuần, mà còn là một phạm trù xã hội nữa

Đất đai không chỉ cho con người cỗ ở, mà còn tham gia vào mọi hoạt động kinh tế-xã hội của con người Tất nhiên, mức độ tham gia này có khác nhau giữa các ngành, các lĩnh vực của nền kinh tế

Đối với các ngành công nghiệp, thương mại, dịch vụ, giao thông vận tải, văn hoá, thể dục thể thao,du lịch.v.v đất đai là nền móng để xây dựng văn phòng, nhà xưởng, các kho tàn, bến bải và các công trình cần thiết, cái

mà không có nó thì mọi hoạt động không thể diễn ra được

Trong sản xuất nông nghiệp , đất đai có vai trò hoàn toàn khác Con người muốn tồn tại và phát triển trước hết phải có ăn, tức là phải có lương thực và thực phẩm.Điều đáng nói là nhu cầu về lương thực, thực phẩm của con người không ngừng tăng lên cả về số lượng, chất lượng và chủng loại

Sự tăng lên này một mặt là do dân số không ngừng tăng (năm 1945, khi đại chiến thế giới lần thứ hai bùng nổ, cả thế giới mới có 2,5 tỷ người, thế mà giờ đây con số đó đã trên 7 tỷ), mặt khác là do nhu cầu của bản thân từng con người cũng tăng lên cùng với sự phát triển của nền văn minh nhân loại Nông nghiệp đảm nhận việc sản xuất và cung cấp lương thực, thực phẩm cho con người, nhưng sản xuất nông nghiệp muốn tiến hành được phải có đất trong nông nghiệp, đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu, tư liệu sản xuất đặc biệt không thể thay thế được.Tư liệu sản xuất ở đây có nghĩa là đất đai vừa là đối tượng của lao động (khi con người thông qua các công cụ và phương tiện tác động lên đất, làm biến đổi chất lượng của đất), vừa là tư liệu

lao động (khi đất đai thông qua tính chất hoá, lý của nó tác động lên cây trồng, làm cho cây trồng sinh trưởng và phát triển).Đất đai là tư liệu sản xuất không thể thay thế được vì cho đến giờ con người cũng chưa tạo ra được đất

Điều đáng nói ở đây là, các tư liệu sản xuất khác được con người sản xuất ra ngày càng nhiều về số lượng và chất lượng ngày càng tốt hơn, và nó

có thể di chuyển được khắp mọi nơi, còn đất đai thì lại có hạn về diện tích và

cố định về vị trí Tuy nhiên ,các tư liệu sản xuất khác, cùng với quá trình sử dụng, cùng với sự phát triển của khoa học –công nghệ, chúng không ngừng

bị đào thải ra khỏi quá trình sản xuất do hao mòn hữu hình và vô hình, còn đất đai trái lại nến biết sử dụng hợp lý, thì càng sử dụng sức sản xuất của nó càng tăng Chính vì thế chính sách đất đai bao giờ cũng là chính sách quan trọng nhất của mọi quốc gia

Ở Hungary, như chúng tôi đã trình bày, trong nền kinh tế xã hội chủ nghĩa vận hành theo cơ chế kế hoạch hoá tập trung, quan liêu ,bao cấp, đất đại được quốc hữu hoá và tập thể hoá, nó thuộc sở hữu nhà nước và sở hữu tập thể, người nông dân không có quyền sở hữu đất đai Nói cách khác, nông dân, người lao động trực tiếp của sản xuất nông nghiệp bị tách khỏi tư liệu sản xuất, thực chất họ là những người làm thuê cho các nông trường và hợp tác giả Chính điều này đã làm mất đi động lực của nền nông nghiệp xã hội chủ nghĩa

Do đó, năm thập kỷ về trước tính cho đến năm 1989, tại nước Hungary về mặt thực tế là không có thị trường đất đai Thị trường bất động sản lúc đó chỉ được hiểu là những tài sản sở hữu cá nhân như nhà ở , nhà nghỉ mát, nhà nghỉ cuối tuần mà thôi.Tuy nhiên, do phương thức sống của

xã hội, do các qui định của pháp luật và cơ chế quản lý lúc bấy giờ, cũng như do nguồn vốn của mọi tầng lớp dân cư thời đó rất có hạn, nên những bất động sản này chưa thể tạo ra sự chuyển động của một thị trường bất động sản dân sự thực thụ được

Sau khi chế độ xã hội chủ nghĩa sụp đổ ở Hungary, chính sách đầu tiên và cũng là chính sách quan trọng nhất mà Chính phủ nước này quan tâm, nhằm phục hồi lại sự phát triển của sản xuất nông nghiệp và sức sống của khu vực nông thôn, nông dân là chính sách tư nhân hoá đất đai Kể từ ngày 1/7/1989 thị trường đất canh tác nông nghiệp đã được mở ra ở Hungary Đất canh tác do Nhà nước sở hữu (đất của các nông-lâm trường quốc doanh), cũng như do các hợp tác xã sở hữu đều có thể đưa vào thị trường để bán cho cá nhân và các tổ chức tư nhân Luật tư nhân hoá ruộng đất được Chính phủ Hungary đưa ra lần đầu tiên vào năm 1991 (gọi là luật đền bù lần thứ nhất), luật này cho phép bán những đất đai do các nông-lâm trường và hợp tác xã làm ăn yếu kém, bị giải thể, hoặc tự tan rã cho các cá nhân và các tổ chức cá nhân có nhu cầu và có khả năng canh tác ở trong nước Luật này chưa cho phép bán đất canh tác cho người nước ngoài, và một số đối tượng là người Hungary do Nhà nước qui định Việc tư nhân hoá, biến đổi đất sở hữu chung thành sở hữu tư nhân được thực hiện thông qua phương thức đền bù Về luật pháp, chỉ những người có phiếu đền bù (những người trước đây bị tịch thu đất, hoặc đóng góp đất cho Nhà nước, cho hợp tác xã, có xác nhận nguồn gốc rõ ràng) , hoặc những người được phép tham gia đấu thầu (có tiền, có phương án khai thác, sử dụng phù hợp, hiệu quả ) mới có thể được sở hữu những khu đất đã được lựa chọn cho việc đền bù

Để có đất phục vụ cho việc đền bù theo luật, các nông trường quốc doanh và các hợp tác xã sản xuất nông nghiệp, với sự giám sát của các uỷ ban cấp đất địa phương, phải dành ra một diện tích nhất định từ diện tích đất của đơn vị mình để làm quỹ đất đền bù Luật năm 1991 cũng buộc các nông trường và các hợp tác xã phải phân đất của mình thành ba loại: đất tốt, đất trung bình và đất xấu, nhằm bảo đảm cho việc định giá chính xác khi tiến hành bán hoặc đền bù

Các hợp tác xã sản xuất nông nghiệp phải chia đất đai của mình thành

ba phần (còn gọi là ba quỹ đất) Một phần đất là do hợp tác xã đang sử dụng,

nhưng về cơ bản do tư nhân sở hữu, phần đất này sẽ được giao lại cho những người chủ hợp pháp của nó (những xã viên của hợp tác xã, hoặc những người thừa kế hợp pháp, theo qui định của luật mới) Phần thứ hai là đất thuộc sở hữu của hợp tác xã, nhưng dùng để phục vụ cho việc đền bù (gọi là quỹ đất đền bù), đất này dùng để trả lại cho các chủ nhân trước kia (hoặc những người thừa kế của họ) Phần thứ ba là đất dùng để cấp cho những xã viên không có đất canh tác (số này trước đây không có góp đất vào hợp tác xã), nhằm bảo đảm cho họ có thể duy trì được cuộc sống trong điều kiện mới

Luật đền bù được kéo dài 4 lần (bắt đầu từ năm 1992 ), những lần sau còn được Quốc hội bổ sung thêm một số điểm cho phù hợp với diễn biến của tình hình thực tế của Hungary và quốc tế trong thời kỳ này.Trong đó có hai

bổ sung rất quan trọng là: Thứ nhất , cho phép người nước ngoài cũng được tham gia mua đất ở Hungary, nhưng tối đa không được quá 250 ha; Thứ hai, người dân Hungary được phép tích tụ ruộng đất để hình thành nên các trang trại có qui mô lớn, tuy nhiên mức hạn điền là không quá 300 ha Quá trình tư nhân hoá đất đai trong nông nghiệp ở Hungary đã diễn ra hết sức sôi động suốt từ đầu những năm 1990 cho đến hết năm 2003

Cho đến năm 2003, quá trình tư nhân hoá đất đai trong nông nghiệp ở Hungary về cơ bản đã được hoàn thành.Tư nhân hoá đã làm cho 5,6 triệu ha đất trồng trọt trở thành sở hưu tư nhân của 2,6 triệu người, bình quân mỗi người có 2,2 ha Đến năm 2003, tức là sau 13 năm chuyển đổi nền kinh tế, trong nông nghiệp là việc thực hiện tư nhân hoá đất đai, cơ cấu sở hữu đất nông nghiệp của Hungary thay đổi như sau:

-Sở hữu Nhà nước từ 31% năm 1990 giảm xuống còn 3% năm 2003 -Sở hữu hợp tác xã từ 34% giảm xuống còn 10%

-Sở hữu tư nhân từ 35% tăng lên 83%

-Sở hữu của các tổ chức khác từ 0% lên 4%

Sơ đồ 1.1 Sự thay đổi về cơ cấu sở hữu đất sản xuất nông nghiệp

Nguồn: Chiến lược cơ cấu sở hữu quốc gia

Chính sách tư nhân hoá đất đai ở Hungary vẫn tiếp tục diễn ra từ sau năm 2003 cho đến nay, tuy nhiên , phạm vi và mức độ không còn như trước Một thị trường đất đai đúng với nghĩa thực của nó đã được hình thành và phát triển tại Hungary phù hợp với xu thế chung của khu vực và thế giới

- Thứ hai, chính sách đối với nghiên cứu, chuyển giao các kết quả nghiên cứu cho nông nghiệp, nông thôn và nông dân

Trong thời kỳ nền kinh tế còn vận hành theo cơ chế kế hoạch hoá tập trung,cũng giống như ở các nước xã hội chủ nghĩa khác, ở Hungary khoa học-công nghệ không được coi là hàng hoá, và vì thế cũng không có thị trường khoa học –công nghệ Việc nghiên cứu và chuyển giao các kết quả nghiên cứu đều do Nhà nước quản lý, đầu tư và chỉ đạo thực hiện Trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn và nông dân Chính phủ Hungary giao cho các trường Đại học có uy tín như Đại học nông nghiệp Godolo, hay các viện nghiên cứu lớn như viện khoa học nông nghiệp đảm nhận Tất nhiên một số

cơ quan Nhà nước, các đoàn thể chính trị và các tổ chức xã hội có liên quan đến nông nghiệp, nông thôn và nông dân như bộ nông nghiệp, Ban kinh tế của Trung ương Đảng Công nhân Xã hội chủ nghĩa Hungary, Hôi Nông dân Hungary.v.v cũng có tham gia nghiên cứu, song các cơ quan này nặng về nghiên cứu chính sách là chính

Vì các cơ sở sản xuất nông nghiệp là của nhà nước và của tập thể, và

số lượng không nhiều, đồng thời việc sản xuất của các cơ sở này là theo kế hoạch được vạch ra và đưa xuống từ trung ương, do đó bản thân họ dường như không có nhu cầu nghiên cứu và ứng dụng các tiến bộ mới về kỹ thuật, công nghệ và quản lý vào sản xuất Chính vì thế việc nghiên cứu và chuyển giao kết quả nghiên cứu của các trường đại học và các viện nghiên cứu trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn, nông dân thời kỳ này chủ yếu được tiến hành theo yêu cầu của các cơ quan nhà nước ở trung ương và địa phương

Đề tài nghiên cứu do các cơ quan Nhà nước đặt ra, kinh phí nghiên cứu do các cơ quan Nhà nước chi trả, kết quả nghiên cứu được bàn giao lại cho họ,

sử dụng các kết quả nghiên cứu này ra sao cũng là công việc của họ.Kết quả nghiên cứu sau khi được ứng dụng tạo ra lợi ích như thế nào thì cả người nghiên cứu và doanh nghiệp cũng không được quyền thụ hưởng trực tiếp.Cách làm này có mặt tốt là có thể tập trung nguồn lực để giải quyết nhanh một vấn đề khoa học-công nghệ bức xúc nào đó cho nông nghiệp, nông thôn, song nhìn chung là nó không tạo ra được động lực thúc đảy công tác nghiên cứu, cũng như việc triển khai ứng dụng các kết quả nghiên cứu Mặt dù vậy, trong điều kiện lúc bấy giờ, như phần trên chúng tôi đã trình bày, Hungary vẫn là nước rất chú trọng đến việc đầu tư cho nghiên cứu và ứng dụng các kết quả nghiên cứu vào sản xuất nông nghiệp và phát triển kinh tế -xã hội nông thôn

Chính nhờ sự quan tâm như vậy, nên mặt dù trong một môi trường không thật thuận lợi, song Hungary cũng đã đạt được những kết quả rất đáng

tự hào trong lĩnh vực khoa học nông nghiệp.Các nhà khoa học Hungary đã tạo ra được giống ngô lai có năng suất cao, giống táo có chất lượng tốt và rất thơm, giống gà đẻ trứng nhiều và cho thịt ngon, giống cá chép có chất lượng nổi tiếng thế giới, và đặc biệt tạo ra được giống ngỗng có lá gan lên tới trên 1kg/con.v.v khoa học và công nghệ đã góp phần làm cho nông nghiệp Hungary trở thành một trong những nền nông nghiệp phát triển nhất trong hệ thống các nước Xã hội chủ nghĩa lúc bấy giờ như chúng tôi đã nói

Sau khi chế độ xã hội chủ nghĩa sụp đổ, các nông trường quốc doanh, các hợp tác xã sản xuất nông nghiệp, nền tảng của nền nông nghiệp xã hội chủ nghĩa bị tan rã, chính sách tư nhân hoá ruộng đất được thực thi một cách mạnh mẽ, thì tình hình nông nghiệp, nông thôn và nông dân của Hungary cũng đã thay đổi hoàn toàn so với trước

Điểm thay đổi quan trọng nhất là đất đai, tư liệu sản xuất chủ yếu của sản xuất nông nghiệp đã được trả lại cho những người chủ đích thực của nó,

đó là những người nông dân Điều này đã làm thay đổi gần như hoàn toàn phương thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp, cũng như tổ chức xã hội trong nông thôn và trong đời sống của người nông dân Hungary Nếu trước đây, trong nông nghiệp Hungary chỉ có khoảng 1500 doanh nghiệp (gồm cả nông-lâm trường và hợp tác xã), thì ngày nay con số đó là hàng trăm ngàn Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp Hungary, năm 2003 cả nước có tới 760.000 trang trại gia đình (trang trại gia đình ở đây được hiểu là việc canh tác hoàn toàn do những người lao động trong bản thân gia đình đó đảm nhận), diện tích bình quân của các trang trại này là 3,3 ha, và 40.487 trang trại tư nhân (trang trại tư nhân được hiểu là những trang trại việc canh tác trên phần đất do họ sở hữu chủ yếu dựa trên cơ sở lao động làm thuê, đương nhiên là những trang trại này có qui mô lớn hơn nhiều so với các trang trại gia đình), với diện tích trung bình trên 10 ha /một trang trại

Sơ đồ 1.2 Phân bố đất nông nghiệp theo độ lớn diện tích, 2005

300 ha felett

Nguồn: Chương trình Phát triển nông thôn của nước Hungary mới.

Trong số các trang trại tư nhân thì có tới 97% là có số lao động dưới

20 người; số trang trại có lao động từ 21-50 người chỉ chiếm 1,4%; còn số trang trại có lao động từ 51-300 người chỉ chiếm 1%

Việc ra đời hàng trăm ngàn trang trại trong nông nghiệp, với điều kiện

họ phải tự chịu trách nhiệm đối với kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của nó, và trong hoàn cảnh các sản phẩm do các trang trại này làm ra phải cạnh tranh quyết liệt với các sản phẩm nông nghiệp của các nước thuộc cộng đồng kinh tế Châu Âu và nhiều nước trên thế giới, vì Hungary là thành viên của tổ chức thương mại thế giới WTO, và từ năm 2004 là thành viên chính thức của cộng đồng kinh tế Châu Âu.Điều này buộc các trang trại của Hungary muốn tồn tại và phát triển, không có con đường nào khác là phải thực sự dựa vào khoa học-công nghệ Nhu cầu về các sản phẩm khoa học -công nghệ nông nghiệp giờ đây mới thực sự trở thành bức xúc ở Hungary Đây là điều kiện quan trọng góp phần thúc đẩy thị trường khoa học-công nghệ ra đời và phát triển ở đất nước này Để đáp ứng đòi hỏi này của thực tiễn phát triển đất nước, Chính phủ Hungary đã có những thay đổi hết sức cơ bản trong chính sách đối với nghiên cứu và chuyển giao các kết quả nghiên cứu cho nông nghiệp, nông thôn và nông dân, cụ thể:

-Để có thể tạo ra các sản phẩm khoa học-công nghệ thực sự có chất lượng phục vụ cho việc phát triển sản xuất nông nghiệp, và cải thiện nhanh tình hình kinh tế -xã hội nông thôn, Chính phủ Hungary đã tiến hành việc tổ chức lại các trường Đại học và các viện nghiên cứu thuộc lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn, nông dân Chính phủ chỉ giữ lại một số trường đại học và viện nghiên cứu lớn, có vị trí quan trọng trong việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, cũng như có năng lực và trình độ nghiên cứu cao đối với lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn, nông dân là các đơn vị công lập Số còn lại, Chính phủ thực hiện việc tư nhân hoá Các trường Đại học và Viện nghiên cứu được giữ lại là công lập, đã được Chính phủ Hungary dành ưu tiên lớn trong việc đầu tư xây dựng các cơ sở vật chất -kỹ thuật phục vụ cho việc giảng dạy, học tập và nghiên cứu khoa học.Mục tiêu của Chính phủ Hungary

đề ra đối với các trường và viện này là, trong một thời gian ngắn (khoảng năm 2010) ,các trường và viện này phải đạt trình độ chung của các nước trong Cộng đồng Châu Âu Bên cạnh việc tăng đầu tư cho các trường và viên nghiên cứu công lập, Chính Phủ Hungary còn cho phép các trường tự chủ hoàn toàn trong hoạt động của mình, từ nội dung, chương trình đào tạo, nghiên cứu, đến tổ chức quản lý và tài chính Nhờ đó sau chuyển đổi nền kinh tế, các trường Đại học, các viện nghiên cứu công lập ở Hungary nói chung, các trường Đại học, các viện nghiên cứu công lập thuộc khối nông nghiệp nói riêng, hoạt động hết sức năng động và hiệu quả

Các trường Đại học và các viện nghiên cứu nông nghiệp Nhà nước không cần nắm, Chính phủ Hungary đã cho phép tiến hành tư nhân hoá Việc tư nhân hoá được tiến hành công khai, ai có điều kiện thì tham gia, trong đó Chính phủ có dành phần ưu tiên (về cổ phiếu) cho các nhà khoa học

và những người lao động đã từng làm việc trong các cơ sở này Các trường Đại học và các viện nghiên cứu được tư nhân hoá hoạt động theo cơ chế thị trường, và theo các qui định của pháp luật đối với loại hình trường tư, viện

tư Ngoài việc tiến hành tư nhân hoá các trường Đại học và các viện nghiên cứu đã có, Chính Phủ Hungary còn khuyến khích các tổ chức kinh tế -xã hội

và người dân đầu tư xây dựng các trường Đại học và các viện nghiên cứu tư nhân mới (Kể cả đối với các tổ chức và cá nhân người nước ngoài, tuy nhiên điều kiện thành lập có yêu cầu chặt chẽ hơn so với người Hungary, nhất là

cơ sở vật chất -kỹ thuật và lĩnh vực đào tạo, nghiên cứu) Trong chính sách này, Chính phủ Hungary đặc biệt chú ý khuyến khích các tập đoàn kinh tế, các doanh nghiệp lớn, có năng lực về tài chính, có kinh nghiệm trong tổ chức quản lý và có mối quan hệ trong và ngoài nước rộng rãi tham gia Để giúp các trường đại học và viện nghiên cứu tư nhân nhanh chóng đi vào hoạt động và có những đóng góp tích cực cho việc phát triển kinh tế-xã hội nói chung, phát triển nông nghiệp,nông thôn nói riêng, trong năm đến 10 năm đầu Chính phủ Hungary có chính sách miễm, giảm thuế cho họ Mức thuế được miễn, giảm phụ thuộc vào điều kiện cụ thể của từng cơ sở

-Như phần trên chúng tôi đã trình bày, do chính sách tư nhân hoá ruộng đất, nên trong nông nghiệp và nông thôn Hungary đã xuất hiện hàng trăm ngàn các trang trại với qui mô hết sức khác nhau (cũng có thể coi các trang trại là các doanh nghiệp trong nông nghiệp) Điều đáng quan tâm là, trong số hàng trăm ngàn chủ trang trại đó, số lượng những người có trình độ chuyên môn và quản lý cao, biết cách tổ chức, điều hành các hoạt động sản xuất kinh doanh một cách khoa học, mang lại hiệu quả cao là không nhiều

Đa phần trong số họ là những người xã viên , mới tách ra trở thành người chủ thật sự khi nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung bị tan rã Trong khi đó, do

đã trở thành thành viên của tổ chức thương mại thế giới (WTO) và thành viên của công đồng kinh tế Châu Âu (EU), nên thị trường( kể cả trong nước, trong khối và thế giới) lại đòi hỏi các sản phẩm nông nghiệp do các trang trại của Hungary sản xuất ra phải đảm bảo các tiêu chuẩn của Châu Âu và của WTO qui định

Để giúp các trang trại của Hungary nhanh chóng tiếp cận được với những tiến bộ về khoa học- công nghệ trong sản xuất nông nghiệp (kể cả sản xuất và chế biến) tiên tiến của Châu Âu và thế giới, Chính phủ Hungary đã

khuyến khích và hỗ trợ cho việc ra đời các vườn ươm khoa học – công nghệ trong lĩnh vực nông nghiệp và kinh tế nông thôn Các vườn ươm khoa học-công nghệ trong nông nghiệp và nông thôn chủ yếu do các doanh nghiệp, hoặc các cá nhân có điều kiện, có tâm huyết với sự nghiệp phát triển nông nghiệp và nông thôn tự nguyện đứng ra thành lập, với sự giúp đỡ của chính quyền địa phương (về đất đai, về cơ sở vật chất và cả về mặt tài chính), cũng như của cộng đồng quốc tế Các vườn ươm khoa học-công nghệ trong nông nghiệp, nông thôn thực hiện việc hỗ trợ, chuyển giao cho các trang trại các giống cây trồng, các con vật nuôi có năng suất cao, chất lượng sản phẩm tốt, cũng như giúp họ thực hiện các qui trình, các phương pháp canh tác tiên tiến, bảo đảm vừa tạo ra được các sản phẩm nông nghiệp sạch, đạt các tiêu chuẩn quốc tế, lại vừa bảo vệ , giữ gìn được môi trường sinh thái ở địa bàn Các vườn ươm khoa học-công nghệ còn giúp cho các chủ trang trại nắm được các công nghệ tiền tiến trong chế biến và bảo quản các loại nông sản phẩm do họ làm ra, sao cho có thể vừa nâng cao được chất lượng của sản phẩm, lại có thể bảo quản và cất trữ được lâu, để có thể tung ra thị trường khi cần thiết Các vườn ươm cũng hướng dẫn cho các chủ trang trại các phương pháp tổ chức, quản lý một doanh nghiệp theo hướng khoa học, hiện đại và hiệu quả

Ngoài ra, các vườn ươm khoa học-công nghệ trong nông thôn còn hướng dẫn cho các trang trại việc mở rộng thêm các hoạt động phi nông nghiệp trên địa bàn nông thôn, như phát triển các ngành nghề thủ công, phát triển các hoạt động dịch vụ như cung ứng vật tư, hàng hoá, phát triển du lịch sinh thái.v.v nhằm giúp các trang trại sử dụng hết các nguồn lực sẵn có, giảm bớt tính thời vụ trong lao động nông nghiệp và nâng cao thu nhập cho trang trại, cũng như cho những người làm việc trong các trang này Mặt khác ,các vườn ươm khoa học-công nghệ trong nông nghiệp, nông thôn cũng thường xuyên cung cấp cho các trang trại các thông tin trong và ngoài nước

có liên quan đến hoạt động sản xuất-kinh doanh của họ, nhất là thông tin về biến động của thị trường, giá cả; đồng thời họ cũng thường xuyên tổ chức

các lớp tập huấn cho các chủ trang trại về những vấn đề bức xúc, như cách phòng trừ các loại dịch bệnh mới xuất hiện.v.v Đã có hàng chục vườn ươm khoa học-công nghệ ra đời và hoạt động trong nông nghiệp, nông thôn ở các địa phương của Hungary trong những năm vừa qua

- Chính phủ Hungary đã có sự thay đổi căn bản trong chính sách và cơ chế đối với hoạt động khoa học-công nghệ của đất nước nói chung, trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn, nông dân nói riêng

Nếu như trước đây, trong cơ chế kế hoạch hoá tập trung, như trên chúng tôi đã trình bày, dường như Chính phủ ôm toàn bộ việc nghiên cứu và chuyển giao các kết quả nghiên cứu cho các doanh nghiệp (từ nhiệm vụ nghiên cứu, giao nhiệm vụ nghiên cứu, cho đến đầu tư tài chính, nghiệm thu

và đưa vào áp dụng trong thực tiễn) Thì ngày nay, Chính phủ Hungary không làm như vậy nữa Nhiệm vụ chính của Chính phủ Hungary hiện nay đối với nghiên cứu và chuyển giao các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn là: Tạo ra môi trường thuận lợi để thị trường khoa học-công nghệ vận hành theo đúng các qui luật của nền kinh tế thị trường Cụ thể là, Chính phủ Hungary tập trung xây dựng một hành lang pháp lý (gồm luật và các văn bản dưới luật) chuẩn xác và thực sự có cơ sở khoa học để cho thị trường khoa học-công nghệ vận hành thuận lợi Rất nhiều các văn bản pháp luật có liên quan đến vấn đề này đã được Chính phủ và Quốc hội của Hungary ban hành, bổ sung, sữa đổi cho phù hợp suốt 18 năm chuyển đổi nền kinh tế vừa qua, đáng chú ý là luật sở hữu trí tuệ, luật tư nhân hoá các trường Đại học, viện nghiên cứu công và việc ra đời các tổ chức nghiên cứu tư nhân.v.v…

Muốn có thị trường khoa học-công nghệ thực thụ, bên cạnh việc xây dựng hành lang pháp lý đồng bộ và chặt chẽ, điều quan trọng là phải tạo ra được cầu và cung các sản phẩm khoa học-công nghệ trên thị trường Đây là việc chỉ có Chính phủ mới làm nổi Trong thực tiễn chuyển đổi nền kinh tế

18 năm qua, Chính phủ Hungary đã đặc biệt chú trọng vấn đề này Để tăng nhu cầu các sản phẩm khoa học-công nghệ trong lĩnh vực nông nghiệp, nông

thôn,vấn đề cốt lõi là phải tạo ra được nhiều doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác nhau Vấn đề này như chúng tôi đã trình bày, ở Hungary được thực hiện bằng chính sách tư nhân hoá đất đai của Chính phủ Còn để tăng cung các sản phẩm khoa học phục vụ nông nghiệp, nông thôn, nông dân, Chính phủ Hungary như đã trình bày, đã tiến hành tư nhân hoá các trường đại học, các viện nghiên cứu, đã trao quyền tự chủ về mọi mặt cho các đơn vị này, cũng như đã thực hiện nghiêm túc luật sở hữu trí tuệ, có chính sách khuyến khích các nhà khoa học hướng về nông nghiệp, nông thôn, nông dân để phục vụ

Việc thứ hai mà Chính phủ Hungary quan tâm thực hiện là: xây dựng chiến lược và các chương trình khoa học –công nghệ cho quốc gia và cho từng ngành, từng lĩnh vực kinh tế- xã hội của đất nước trong những giai đoạn nhất định Trên cơ sở đó đưa ra các cơ chế và chính sách phù hợp để khuyến khích mọi đơn vị và cá nhân tham gia thực hiện Những vấn đề quan trọng, có tầm cỡ quốc gia và quốc tế thì Chính phủ đặt hàng cho các trường đại học, các viện nghiên cứu và đầu tư thoả đáng cho họ để họ làm; cũng có những vấn đề Chính phủ tổ chức đấu thầu nghiên cứu và triển khai rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng để mọi tổ chức khoa học-công nghệ, và tất cả các nhà khoa học có điều kiện và có khả năng cùng tham gia Đây là cách làm rất được các cơ quan khoa học và các nhà khoa học ủng hộ

Việc thứ ba Chính phủ Hungary rất quan tâm, đó là tìm mọi cách mỡ rộng hợp tác quốc tế trong nghiên cứu và chyển giao các kết quả nghiên cứu phục vụ nông nghiệp, nông thôn và nông dân Một mặt, Chính phủ khuyến khích các trường Đại học, các viện nghiên cứu, các nhà khoa học của nước mình tích cực hợp tác với các trường Đại học, các viện nghiên cứu và các nhà khoa học của các nước trên thế giới, trước hết là các nước thuộc Cộng đồng kinh tế Châu Âu trong nghiên cứu và triển khai ứng dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn (chính sách khuyến khích là xoá bỏ các thủ tục rắc rối trước đây, đồng thời có thể hỗ trợ kinh phí cho các hoạt động hợp tác đó nếu thấy thực sự có ích) Mặt khác, chính phủ Hungary luôn đưa ra các

chính sách khuyến khích, đặc biệt là về thuế, về các điều kiện hoạt động để thu hút các chương trình, các dự án nghiên cứu phục vụ việc hiện đại hoá nông nghiệp và phát triển kinh tế xã hội nông thôn Trên thực tiễn, các chính sách của Chính phủ đã thu được nhiều kết quả khích lệ

- Thứ ba, chính sách hỗ trợ đối với nông nghiệp, nông thôn và nông dân khi gia nhập EU và WTO

Khu vực nông nghiệp, nông thôn, nông dân của Hungary sau khi chế

độ Xã hội chủ nghĩa sụp đổ đã lâm vào tình trạng khủng hoảng khá nặng nề

Cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất nông –lâm nghiệp còn thiếu và lạc hậu:

- Hệ thống giao thông nông thôn đang xuống cấp nghiêm trọng do không được đầu tư tu bổ, sữa chữa đầy đủ và kịp thời (riêng hệ thống đường lâm nghiệp có tới 3.555 km được trải nhựa và 4.000 km đường đất đang rất cần được tu bổ, sửa chữa)

- Hệ thống thuỷ lợi cũng vừa thiếu vừa xuống cấp Tại 15 quốc gia của Cộng đồng Châu Âu trước đây, diện tích đất nông nghiệp được tưới tiêu

so với tổng diện tích đất nông nghiệp là 11%, trong khi đó tỷ lệ này ở Hungary chỉ có 3,9% Trong 25 nước thuộc cộng đồng Châu Âu hiện nay, lĩnh vực thuỷ lợi phục vụ nông nghiệp của Hungary được xếp thứ 24 Theo báo cáo của Bộ nông nghiệp Hungary, hiện tại nước này có 37.000 km kênh mương và 312 trạm bơm đang cần được tu bổ, sữa chữa

- Các trang thiết bị phục vụ sản xuất nông-lâm nghiệp, đặc biệt là hệ thống máy móc ,thiết bị vừa thiếu, vừa lạc hậu Theo báo cáo của Bộ nông nghiệp Hungary thì, đến nay, tuổi thọ trung bình của các máy móc, thiết bị

sử dụng trong nông-lâm nghiệp của nước này đã có tuổi thọ trên 10 năm.Một máy cày ở Hungary hiện nay phải phục vụ cho 48,7 ha đất nông nghiệp, trong khi đó tại các nước EU khác con số này chỉ là 19,6 ha mà thôi

- Cùng với quá trình tư nhân hoá đất đai và các tác động khác của nền kinh tế thị trường, thì nạn thất nghiệp đã diễn ra khá nghiêm trọng trong

nông thôn Hungary Tỷ lệ người thất nghiệp tại các vùng nông thôn luôn cao hơn tỷ lệ trung bình trong cả nước Trong tổng số người đăng ký thất nghiệp của Hungary thời gian qua, thì có đến 65% là ở nông thôn.Những người thất nghiệp chủ yếu là những người dân tộc thiểu số (dân Digan và dân Hungary

có nguồn gốc Rumani), còn nếu là người Hungary thì đa phần là những người lớn tuổi, những người ít được đào tạo về chuyên môn, kỹ thuật Nói chung đời sống của những người thất nghiệp là khá khó khăn

Để giúp nông nghiệp, nông thôn và nông dân vượt qua những khó khăn trên, từ đó vươn lên phát triển một nền nông nghiệp hiện đại, xây dựng một nông thôn có kinh tê phồn thịnh, có xã hội văn minh và ổn định, sớm theo kịp trình độ phát triển chung của các nước trong cộng đồng kinh tế Châu Âu, trong những năm vừa qua, Chính phủ Hungary đã đặc biệt quan tâm đến chính sách hỗ trợ cho nông nghiệp, nông thôn, nông dân, cụ thể:

- Chính phủ Hungary đã dành một phần quan trọng ngân sách của quốc gia để hỗ trợ cho việc đổi mới và hiện đại hoá hệ thống cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất nông –lâm nghiệp và đời sống của người nông dân Trong

đó quan trọng nhất là hệ thống giao thông, hệ thống cung cấp điện và nước sạch, hệ thống thuỷ lợi và hệ thống thông tin, liên lạc Chủ trương của Chính phủ Hungary là, cố gắng đến sau năm 2013, về cơ bản, cơ sở hạ tầng phục

vụ sản xuất nông –lâm nghiệp và đời sống của người nông dân ở Hungary phải ngang bằng với các nước trong Cộng đồng Châu Âu Khoảng đầu tư này chiếm trên 10% tổng đầu tư của ngân sách quốc gia

- Chính phủ Hungary đã rất chú trọng khuyến khích các trang trại tập trung đầu tư hiện đại hoá sản xuất –kinh doanh Bên cạnh nguồn tài chính của Công đồng Châu Âu hỗ trợ cho Hungary thực hiện chuyển dịch cơ cấu sản xuất nông nghiệp theo hướng chung của khối và hiện đại hoá sản xuất đối với ngành này (tính bình quân mỗi ha được hỗ trợ 40.000 EURO), Chính phủ Hungary còn dùng ngân sách hỗ trợ thêm cho nông-lâm nghiệp mua

sắm các máy móc thiết bị hiện đại, nhất là đối với những trang trại có kế hoạch rõ ràng, có tiến trình thực hiện cụ thể chủ trương này Theo báo cáo của Bộ nông nghiệp Hungary, trong những năm vừa qua có tới 70% tổng đầu tư cho nông nghiệp nước này là dùng để mua sắm máy móc, thiết bị phục vụ hiện đại hoá

- Chính phủ Hungary cũng đặc biệt quan tâm đến việc đa dạng hoá các hoạt động sản xuất kinh doanh trong nông thôn, để giải quyết công ăn việc làm cho nông dân và tăng thu nhập cho họ Có nhiều lĩnh vực kinh tế được Chính phủ Hungary khuyến khích phát triển trong những năm gần đây

ở nông thôn, song quan trọng nhất là:

Một là , phát triển hoạt động du lịch, đặc biệt là du lịch sinh thái và du lịch văn hoá Các nhà nghỉ cho khách du lịch bắt đầu được xây dựng ở nhiều vùng nông thôn, trước hết là những vùng có cảnh quan thiên nhiên đẹp, có các di tích lịch sử nổi tiêng và có các đặc trưng văn hoá đặc sắc Chính phủ Hungary một mặt hỗ trợ cho các vùng này tài chính để cũng cố và hoàn thiện

hệ thống giao thông, hệ thống thông tin liên lạc, mặt khác tạo điều kiện để các hộ nông dân muốn xây các nhà nghỉ phục vụ du lịch được tiếp cận với các nguồn vốn ưu đãi của Nhà nước và các tổ chức trong và ngoài nước Đến năm 2003, ở nông thôn Hungary đã xây dựng được 7222 nhà nghỉ dành cho khách du lịch, và đã đón được 152.598 khách đến ở trong năm này Theo báo cáo của cơ quan du lịch Hungary, năm 2005, số lượng các nhà nghỉ ở nông thôn của nước này đã tăng 33% so với năm 2000 Đi liền với việc phát triển các nhà nghỉ, các quán ăn, tiệm rượu và các loại cửa hàng khác cũng phát triển theo rất nhanh Điều này đã tạo ra cho nông thôn Hungary một sắc thái mới trong sự phát triển

Hai là, phát triển các ngành nghề thủ công trong nông thôn Cho đến nay, tại nhiều vùng nông thôn của Hungary vẫn tồn tại việc sản xuất đơn chiếc hoặc theo seri nhỏ các sản phẩm thủ công có chất lượng bằng những phương thức sản xuất truyền thống mang đậm nét văn hoá Hungary, đặc biệt