BỘ CÔNG THƯƠNG VIỆN NGHIÊN CỨU THƯƠNG MẠI BÁO CÁO TỔNG KẾT ĐỀ TÀI CẤP NHÀ NƯỚC HƯỚNG TỚI NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG HIỆN ĐẠI Ở VIỆT NAM-LỘ TRÌNH VÀ CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN Mà SỐ KX.01.11/06-10 Chủ nhiệm đề tài: NGUYỄN VĂN NAM 7884 27/4/2010 HÀ NỘI 2010 Danh mục chữ viết tắt Danh mục cụm từ viết tắt tiếng Anh Chữ viết tắt ACFTA NghÜa tiÕng Anh NghÜa tiÕng ViÖt ASEAN- China Free Trade Agreement AFTA AIA APEC Asian Free Trade Area ASEAN Investment Area Asia Pacific Economic Cooperation Khu vùc mËu dÞch tù ASEAN Trung Quèc Khu vùc MËu dÞch tù ASEAN Khu vực đầu t ASEAN ASEAN CEPT CISs DOC EU FDI GATT GDP IEF IFC IMF ISO ITC MFN MOI NAFTA NATO NICs NME ODA OECD R&D TRIPs UNDP Diễn đàn Kinh tế khu vực Châu - Thái Bình Dơng The Association of South East Asian Hiệp hội nớc Đông Nam Nations Common Effective Preferential Tariff Chơng trình u đÃi thuế quan có hiệu lực chung Commonwealth of Independent States Cộng đồng Quốc gia Độc lập Deparment Of Commerce Bộ Thơng mại European Union Liên minh Châu Âu Foreign Direct Investment Đầu t trực tiÕp n−íc ngoµi General Agreement on Tariffs and Trade HiƯp định chung thuế quan mậu dịch Gross Domestic Product Tỉng s¶n phÈm qc néi Index of Economic Freedom ChØ sè tù kinh tÕ International Finance Corporation C«ng ty Tµi chÝnh qc tÕ International Monetary Fund Q tiỊn tƯ qc tÕ International Organization for Tỉ chøc tiªu chn quốc tế Standardization International Trade Center Trung tâm Thơng mại Quốc tế Most Favoured Nation Ưu đÃi tối huệ quốc Market oriented Industry Doanh nghiệp hoạt động theo chế thÞ tr−êng North America Free Trade Area Khu vùc mËu dịch tự Bắc Mỹ North Atlantic Treaty Organization Khối Quân Bắc Đại Tây Dơng Newly Industrialized Countries Các n−íc c«ng nghiƯp míi Non Market Economy NỊn kinh tÕ phi thị trờng Official Development Assistance Viện trợ phát triển thức Organization for Economic Co-operation Tổ chức hợp tác phát triển kinh and Development tế Reseach & development Nghiên cứu phát triển Trade-Related Intellectual Property Quyền sở hữu trí tuệ Rights United Nations Development Chơng trình phát triển Liên hợp USD WB WTO WEF Programme United States Dollar World Bank World Trade Organization World Economic Forum quốc Đơn vị tiền tệ Đô la Mỹ Ngân hàng giới Tổ chức Thơng mại giới Diễn đàn Kinh tÕ thÕ giíi Danh mơc cơm tõ viÕt tắt tiếng Việt Chữ viết tắt Giải nghĩa tiếng Việt BKHCN Bộ Khoa học & Công nghệ BĐS Bất động sản BTC Bộ Tài CHLB Nga Cộng hòa Liên bang Nga CNH, HĐH Công nghiệp hóa, đại hóa CPH Cổ phần hóa CSTT Chính sách tiền tệ DN Doanh nghiƯp DNNN Doanh nghiƯp Nhµ n−íc DNTN Doanh nghiƯp t nhân DNĐTNN Doanh nghiệp có vốn đầu t nớc DNVVN Doanh nghiệp vừa nhỏ ĐKKD Đăng kí kinh doanh ĐMCN Đổi công nghệ ĐTNN Đầu t nớc GCNQSDĐ Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất GTGT HNKTQT KCN, KCX Giá trị gia tăng Hội nhập kinh tÕ qc tÕ Khu c«ng nghiƯp, Khu chÕ xt KH&CN Khoa häc - c«ng nghƯ KTQT Kinh tÕ qc tế KTTN KTTT Kinh tế t nhân Kinh tế thị trờng NHCP Ngân hàng cổ phần NHCSXH Ngân hàng sách xà hội NHNN Ngân hàng Nhà nớc NHTM Ngân hàng thơng mại NHTW Ngân hàng trung ơng NSNN Ngân sách Nhà nớc QLNN Quản lý nhà nớc SHTT Sở hữu trí tuệ SXKD Sản xuất kinh doanh TBCN T chủ nghĩa TCH Toàn cầu hóa TCTD Tổ chức tín dụng TMQT Thơng mại quốc tế TNDN Thu nhập doanh nghiệp TNHH Trách nhiệm hữu hạn UBND UBCKNN UBTVQH ủy ban nhân dân Uỷ ban Chứng khoán Nhà n−íc ban Th−êng vơ Qc héi VN§ ViƯt Nam đồng VNPT Tập đoàn bu viễn thông Việt Nam XHCN X· héi chñ nghÜa XNK XuÊt nhËp khÈu Danh mơc B¶ng, biĨu, phơ lơc B¶ng 2.1 KÕt qu¶ XNK Việt Nam giai đoạn 2000 - 2008 quan hƯ í 90 víi GDP B¶ng 2.2 Ma trËn tóm tắt cải cách sách Việt Nam mức độ tham gia chủ thể kinh doanh 106 Bảng 2.3 Ma trận đánh giá trình cải cách mức độ đáp ứng tiêu chí vỊ KTTT cđa ViƯt Nam 115 B¶ng 2.4 ChØ sè tù kinh tÕ cđa ViƯt Nam 2002 - 2009 119 Bảng 2.5 Chỉ số Môi trờng kinh doanh ViƯt Nam 2005 - 2008 121 B¶ng 2.6 Khung so sánh tiêu chí KTTT Hoa Kỳ EU 126 Bảng 2.7 So sánh tiêu Trung Quốc với Việt Nam số nhóm nớc năm 2007 129 Bảng 2.8 Khung so sánh tự kinh tế Việt Nam LB Nga 131 Hình Những rào cản hoạt ®éng kinh doanh cđa DN t¹i ViƯt Nam 136 Phơ lục Các tiêu chí chứng minh kinh tế thÞ tr−êng cđa mét sè n−íc 216 Phơ lơc Một số cải cách thể chế Việt Nam sau gia nhập WTO nhằm phát triển đồng loại thị trờng 218 Phụ lục So sánh tiêu Việt Nam với Nga, Kazacxtan Băngladet 221 Mở đầu i Tính cấp thiết đề tài nghiên cứu Phát triển kinh tế thị trờng (KTTT) xu phổ biến, phù hợp với trình toàn cầu hoá, hội nhập kinh tế quốc tế, đáp ứng mục tiêu phát triển kinh tế thực giá trị xà hội quốc gia giới Chính vậy, nớc, không phân biệt thể chế trị, trọng phát triển kinh tế thị trờng Thực tế cho thấy, quốc gia có kinh tế thị trờng phát triĨn sÏ tËn dơng tèt h¬n c¬ héi cđa héi nhập KTQT, quốc gia không phát triển KTTT, có kinh tế thị trờng phát triển thờng hạn chế việc tận dụng đợc hội toàn cầu hoá, chí bị bao vây, cấm vận, trả đũa thơng mại, vào bất lợi tranh chấp thơng mại, thiệt hại nặng nề kinh tế Mặt khác, kinh tế thị trờng cho phép khai thác hiệu nguồn lực để phát triển kinh tế, đảm bảo tốt mục tiêu xà hội, đáp ứng tốt nhu cầu ngời Các nớc XHCN trớc không coi trọng vai trò KTTT đà rơi vào tình trạng trì trệ, chí khủng hoảng kinh tế, hầu hết phải chuyển sang KTTT đà đạt đợc tăng trởng kinh tế ổn định xà hội Dới tác động trình toàn cầu hoá, phát triển khoa học công nghệ, kinh tế giới có xu hớng thể hoá Thị trờng giới ngày đợc mở rộng quy mô, gia tăng mức độ liên kết, mức độ tự hoá thơng mại Các nớc giới tham gia toàn cầu hoá, tham gia thị trờng giới theo nguyên tắc kinh tế thị trờng đại, đợc điều tiết luật lệ quốc tế mà chủ yếu nguyên tắc Hiệp định Tổ chức thơng mại Thế giới (WTO) WTO định chế quốc tế điều chỉnh hoạt động thơng mại toàn cầu hầu hết lĩnh vực kinh tế giới: thơng mại hàng hoá, thơng mại dịch vụ, thơng mại liên quan đến đầu t thơng mại liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ Trên sở đàm phán thơng mại, WTO đa hệ thống luật lệ để điều tiết thị trờng giới theo quy tắc đợc thừa nhận rộng rÃi (153 nớc) WTO thúc đẩy trình tự hoá thơng mại toàn cầu theo nguyên tắc nh không phân biệt đối xử, cạnh tranh bình đẳng, sách thơng mại phải công khai, minh bạch, dự đoán đợc, giảm tiến tới xoá bỏ rào cản làm bóp méo thơng mại, bóp méo giá cả, gây bất bình đẳng trao đổi thơng mại Mục đích WTO tạo thuận lợi cho nớc, đặc biệt nớc phát triển tận dụng hội toàn cầu hoá nhanh chóng cải thiện tiềm lực kinh tế thông qua cải cách thơng mại, cải cách thể chế kinh tế thị trờng Do đó, nguyên tắc quy định WTO đợc xây dựng sở nguyên tắc kinh tế thị trờng, thể đặc trng kinh tế thị trờng trình độ phát triển kinh tế giới Việt Nam bắt đầu cải cách kinh tế theo định hớng thị trờng, mở cửa hội nhập từ năm 1986 Trong 20 năm qua, Việt Nam đà nỗ lực cải cách kinh tế theo định hớng thị trờng, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế vµ héi nhËp kinh tÕ qc tÕ, thĨ hiƯn râ kinh tế Việt Nam tăng trởng cao ổn định nhiều năm liền Cải cách kinh tế theo hớng thị trờng giúp Việt Nam trở thành thành viên WTO nhiều tổ chức kinh tế thơng mại khu vực quốc tế khác Tuy nhiên, đặc điểm kinh tế chuyển đổi phát triển, nhiều yếu tố kinh tế thị trờng cha thể đầy đủ trình hình thành hoàn thiện Quá trình cải cách KTTT diễn chậm so với cam kết hội nhập mức độ tự hoá thơng mại Khung khổ pháp lý thiếu cha đồng bộ, thiếu tính công khai minh bạch dễ dự đoán, có phân biệt thành phần kinh tế, tợng tham nhũng phổ biến, có biểu gia tăng xu hớng bảo hộ, quay chế quản lý tập trung quan liêu, bao cấp, nhiều biện pháp can thiệp Nhà nớc vào thị trờng cha thực hiệu Mặc dù có lý liên quan đến trị t tởng nhng hạn chế kinh tế nói nguyên nhân để số nớc nh− Hoa Kú, EU coi ViƯt Nam lµ nỊn kinh tế phi thị trờng Việt Nam chấp nhận khắc phục kinh tế phi thị trờng 12 năm theo cam kết WTO Đây thời kỳ độ ®Ĩ ViƯt Nam tiÕn hµnh chun ®ỉi nỊn kinh tÕ theo hớng thị trờng, phù hợp với yêu cầu WTO, tiến tới đợc công nhận KTTT trớc năm 2018 Nhằm phát triển kinh tế, thực mục tiêu định hớng CNXH, đẩy mạnh hội nhập KTQT, Việt Nam đà đề chủ trơng xây dựng KTTT định hớng XHCN, mà chiến lợc xây dựng kinh tế thị trờng đại Việt Nam Trong giai đoạn nay, Việt Nam trình hớng tới kinh tế thị trờng đại, phải tạo lập đợc kinh tế thị trờng đầy đủ, phù hợp với kinh tế thị trờng theo quy định nguyên tắc WTO để trớc hết, đợc nớc thành viên WTO công nhận Việt Nam kinh tế thị trờng, đồng thời thực lộ trình hoàn chỉnh, hoàn thiện kinh tế thị trờng Việt Nam, tạo lập sở vững cho phát triển kinh tế thị trờng đại nớc ta lâu dài Xây dựng kinh tế thị trờng yêu cầu khách quan công đổi mới, đẩy mạnh hội nhËp kinh tÕ qc tÕ ë ViƯt Nam Hoµn thiƯn thể chế kinh tế thị trờng để sớm đợc công nhận kinh tế thị trờng, mặt đa nớc ta hội nhập sâu hơn, thuận lợi vào kinh tế giới, tránh đợc tranh chấp thơng mại, vào vị bình đẳng thơng mại quốc tế Mặt khác, với kinh tế thị trờng phát triển, Việt Nam cải thiện đợc lực cạnh tranh, phát huy tối đa nguồn lực để phát triển kinh tế nhanh bền vững, hạn chế đợc tiêu cực mặt trái KTTT nh phát triển cân đối, chênh lệch giàu nghÌo, « nhiƠm m«i tr−êng Nh− vËy, h−íng tíi kinh tế thị trờng đại đòi hỏi khách quan, nội phát triển Việt Nam, phơng tiện để đạt đợc mục tiêu phát triển kinh tế - xà hội đất nớc Xây dựng kinh tế theo tiêu chí thị trờng đại điều kiện để đảm bảo độc lập, tự chủ bối cảnh toàn cầu hoá Hớng tới kinh tế thị trờng đại, bản, phù hợp với kinh tế thị trờng định hớng XHCN mà Đảng ta tâm xây dựng hoàn thiện Cải cách nhằm thiết lập kinh tế thị trờng, xây dựng kinh tế thị trờng đứng vững tảng hớng tới kinh tế thị trờng đại xu khách quan điều kiện toàn cầu hoá, gia tăng liên kết kinh tế cạnh tranh toàn cầu Các nớc giới, không phân biệt thể chế trị, trình độ phát triển đẩy mạnh cải cách để tận dựng tối đa hội tự hoá thơng mại WTO đứng trớc sức ép cải tổ, hoàn thiện chế điều tiết thơng mại toàn cầu, theo nguyên tắc kinh tế thị trờng Xuất phát từ lý nêu trên, việc nghiên cứu quy định nguyên tắc WTO kinh tế thị trờng, nghiên cứu tiêu chí kinh tế thị trờng số thành viên WTO nh Hoa Kỳ, EU , đánh giá thực trạng đáp ứng kinh tế Việt Nam theo tiêu chí đó, đa lộ trình đề xuất giải pháp nhằm xây dựng KTTT Việt Nam đáp ứng tiêu chí cần thiết cấp bách để đạt mục tiêu Việt Nam đợc WTO công nhận có kinh tế thị trờng trớc năm 2018 hớng tới xây dựng kinh tế thị trờng đại cho giai đoạn phát triển Việt Nam ii Tình hình nghiên cứu đề tài Ngoài nớc Có nhiều công trình nghiên cứu kinh tế thị trờng liên quan đến chủ đề nghiên cứu Trớc hết phải kể đến nghiên cứu kinh tế thị trờng đợc thể học thuyết kinh tế nhà kinh điển nh Lý thuyết thị trờng cạnh tranh tự Adam Smith Ricardo, Lý thuyết tân cổ ®iĨn, Lý thut thÞ tr−êng tù míi, Lý thut kinh tÕ thÞ tr−êng x· héi, Lý thuyÕt kinh tÕ thị trờng hỗn hợp, Lý thuyết đại kinh tế thị trờng Một hớng nghiên cứu liên quan đến chủ đề nghiên cứu công trình nghiên cứu việc chuyển đổi kinh tế tập trung sang kinh tế thị trờng nớc XHCN trớc Một hớng khác bao gồm nghiên cứu cải cách kinh tế đáp ứng yêu cầu héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ, gia nhËp vµ thùc cam kết WTO Dới số nghiên cứu điển hình: - Michael Watts ,1998, Kinh tế huy kinh tế thị trờng, phân tích đặc điểm kinh tế thị trờng phơng diện: hành vi ngời tiêu dùng kinh tế thị tr−êng; Kinh doanh nỊn kinh tÕ thÞ tr−êng; Ng−êi lao động kinh tế thị trờng; Hệ thống thị trờng; Tài kinh tế thị trờng Chính phủ kinh tế thị tr−êng - Yingyi Qian & Jinglian Wu, 2000, China "Transition to a Market Economy: How far across the River", CEDPR, Stanford University, phân tích trình đổi kinh tế Trung Quốc từ mô hình kế hoạch hóa tập trung sang mô hình kinh tế thị trờng theo giai đoạn: 1970 - 1993 1994 - 1998 lĩnh vực: chuyển đổi doanh nghiệp Nhà nớc, khuyến khích phát triển kinh tế t nhân xây dựng thể chế; hội thách thức cho phát triển kinh tế Trung Quốc năm tới - Đại sứ quán Hoa Kỳ Hà Nội, Quyết định tình trạng kinh tế thị trờng/phi thị trờng Việt Nam, đợc soạn thảo Shauna Lee-Alaia, George Smolik, Athanasios, Mihalakas, Lawrence Norton Đây tài liệu kết điều tra tình trạng kinh tế thị trờng phi thị trờng Việt Nam liên quan ®Õn vơ kiƯn b¸n ph¸ gi¸ ®èi víi mét sè mặt hàng cá phi lê đông lạnh từ Việt Nam Trong tài liệu này, Bộ Thơng mại Hoa Kỳ đà đa tiêu chí để nớc đợc coi kinh tế thị trờng đánh giá xem Việt Nam đà đáp ứng tiêu chí nh - Lu Lực, 2002, Toàn cầu hoá kinh tế, lối thoát Trung Quốc đâu, NXB Khoa học xà hội, Hà Nội Trên sở phân tích chất toàn cầu hoá, hội thách thức Trung Quốc, tác giả đà đa giải pháp Trung Quốc nhằm tận dụng hội, hạn chế rủi ro trình tham gia toàn cầu hoá Các biện pháp đợc đề xuất chủ yếu liên quan đến cải cách thể chế kinh tế thị trờng đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế nh giảm bảo hộ, trợ cấp, cải cách quyền tài sản, cải cách doanh nghiệp, xếp lại ngành nghề, đẩy mạnh hội nhập KTQT, trớc hết gia nhập WTO - Marie Lavigne, 2002, Các kinh tế chuyển đổi, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội Nghiên cứu tập trung phân tích trình cải cách kinh tế theo định hớng thị trờng ë c¸c n−íc cã nỊn kinh tÕ tËp trung tr−íc đây, đa biện pháp mang tính định hớng để chuyển đổi hiệu sang kinh tế thị trờng - Ngân hàng giới, 2005, Báo cáo phát triển Việt Nam 2006: Kinh doanh", phân tích tác động cải cách thể chế tới môi trờng kinh doanh Việt Nam phát triển loại hình thị trờng: ngân hàng, tài chính, thị trờng lao động, thị trờng đất đai dịch vụ hạ tầng bối cảnh hội nhập, từ đa khuyến nghị sách hoàn thiện MTKD Việt Nam - The U.S.-Vietnam Trade Council, 2006, "Catalog of Legal Updates: Vietnam Trade Policy Regime", phân tích sách thơng mại Việt Nam, so sánh mức độ phù hợp với cam kết BTA với quy ®Þnh cđa WTO - Q tiỊn tƯ qc tÕ ((IMF), 2006, Vietnam: Selected Issues, phân tích tác động sách tài chính, tiền tệ phát triển kinh tế Việt Nam giai đoạn 2000 - 2005 dự báo tác động việc thực cam kết mở cửa thị trờng tài - Nghiên cứu cña Adam McCarty, 2006, “Vietnam: Economic Update 2006 and Prospects to 2010", phân tích thành tựu kinh tế Việt Nam lộ trình hội nhập dự báo triển vọng kinh tế Việt Nam tới năm 2010 bối cảnh Việt Nam trở thành viên WTO - M Govinda Rao, 2007, KÕ ho¹ch hãa nỊn kinh tế thị trờng, khẳng định kinh tế thị trờng tự do, kế hoạch hóa đóng vai trò quan trọng Tác giả phân tích thay đổi mô hình tổ chức uỷ ban kế hoạch cuả Trung Quốc từ 1998 tới nay, vai trò quan hoạch định chiến lợc phát triển trung hạn dài hạn Trung Quốc mối quan hệ so sánh với mô hình kế hoạch hãa cđa Ên §é Trong n−íc KĨ tõ ViƯt Nam bắt đầu công đổi (1986), cải cách kinh tế theo định hớng thị trờng hội nhập kinh tế quốc tế, đà có nhiều nghiên cứu học giả nớc liên quan đến kinh tế thị trờng WTO Nhìn chung, nghiên cứu tập trung vào vấn đề sau: - Quá trình chuyển đổi kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trờng, tập trung chủ yếu vào việc xây dựng thiết chế kinh tế thị trờng cách thức chuyển đổi hiệu sang kinh tế thị trờng Các nghiên cứu tập trung chủ yếu vào giai đoạn 1986 - 2000 - Xây dựng kinh tế thị trờng định hớng XHCN Đây bớc phát triển vấn đề lý luận nghiên cứu vấn đề kinh tế thị trờng, 2001 (Đại hội đảng IX) đến - Cải cách kinh tế đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế Giai đoạn 1995 tới Một số nghiên cứu điển hình: - Võ Đại Lợc, 2003, Phát triển kinh tế thị trờng định hớng xà hội chủ nghĩa Việt Nam, Tài liệu tham khảo cho Ban nghiên cứu Thủ tớng, đánh giá tiêu chí kinh tế thị trờng định hớng XHCN Việt Nam theo tiêu chí thị trờng đại Chẳng hạn, xem xét xem công cụ điều tiết thị trờng nh giá cả, tiền lơng, tỷ giá, lÃi suất Việt Nam đà phù hợp với với tiêu chí thị trờng đại cha, hay loại hình thị trờng Việt Nam đà đầy đủ đồng cha, phân bổ nguồn lực có theo thị trờng không, quyền kinh doanh đà bình đẳng cha - Phải ngăn ngừa có hiệu xử lý kịp thời, nghiêm minh loại tội phạm hình sự, đặc biệt tội xâm phạm an ninh quốc gia, tội tham nhũng loại tội phạm có tổ chức; bảo vệ trật tự kỷ cơng; bảo đảm tôn trọng quyền dân chủ, quyền, lợi ích hợp pháp tổ chức công dân, tạo môi trờng ổn định để khai thác nội lực thu hút đầu t nớc - Phát huy sức mạnh tổng hợp toàn xà hội tham gia vào công tác t pháp - Xây dựng quan t pháp sạch, vững mạnh bớc đại, với đội ngũ công chức đủ lực tiếp cận với luật pháp quốc tế Những công việc cụ thể cần làm là: - Thực cải cách quy trình xây dựng ban hành pháp luật, phát huy dân chủ thực huy động rộng rÃi trí tuệ chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý tham gia cộng đồng doanh nghiệp; cải cách quy trình thông qua - Xây dựng quy trình kiểm tra trớc, kiểm tra sau ban hành văn pháp luật, văn quy phạm pháp luật nhằm đảm bảo tính thống nội tính hiệu cao hệ thống pháp luật * Hình thành đồng loại hình thị trờng - Xây dựng thể chế cho số công cụ thị trờng quan trọng cha hoàn tất trình chuyển đổi, nh tỷ giá, lÃi suất, giá cả, tiền lơng/tiền công - Tạo lập đồng thị trờng phận nh thị trờng hàng hóa dịch vụ, thị trờng yếu tố sản xuất nh thị trờng bất động sản, thị trờng tài tiền tệ, thị trờng lao động, thị trờng khoa học - công nghệ theo hớng thực dần bớc, từ dễ đến khó, từ thấp lên cao, từ thực tế đến thể chế Các thị trờng phức tạp có tính cao cấp nh thị trờng bất động sản, tài - tiền tệ, lao động khoa học - công nghệ trông chờ vào tự phát hình thành mà phải đợc thể chế hóa đắn từ đầu - Cách làm: (i) lựa chọn mét danh mơc c¸c u tè quan träng cÊp b¸ch cần hoàn thiện; (ii) Có chơng trình, đề án xử lý yếu tố theo lộ trình quy trình hợp lý; (iii) Giao cho quan chuyên môn, quản lý chuyên ngành, nhng phải tập hợp đợc ý kiến chuyên gia nớc - Quan tâm nhiều tới khâu thực thi tăng cờng chế tài đảm bảo hiệu lực thực thi pháp luật, thể chế * Phát triển nguồn nhân lực - Cải tiến hệ thống giáo dục - đào tạo, đào tạo nghề nghiệp, kỹ cho ngời lao động: Việc xác định mục tiêu giáo dục đào tạo cụ thể phải đợc cân nhắc lại Các sách cần đợc xây dựng theo hớng phát huy mạnh tính tích cực chủ trơng xà hội hoá công tác giáo dục, đào tạo, cho phép chia sẻ tài Nhà nớc, chủ thể xà hội khác thân ngời đợc hởng thụ tri thức Cải cách chơng trình giáo dục, đào tạo, cách dạy học phải đợc coi 34 yêu cầu xúc có tầm quan trọng hàng đầu toàn nhiệm vụ đổi hệ thống giáo dục - đào tạo Bên cạnh môn khoa học bản, chơng trình giáo dục, đào tạo cần dành tỷ lệ thích đáng cho môn học cung cấp loại tri thức mang tính công cụ tối thiểu thời đại, kỹ đáp ứng với thị trờng lao động - Hoàn thiện thể chế tiền công, tiền lơng theo chế kinh tế thị trờng (i) Rà soát lại quy định pháp luật lao động Việt Nam, chỉnh sửa hoàn thiện quy định pháp luật Đẩy nhanh việc tạo lập phát triển thị trờng lao động theo chế KTTT; (ii) Điều chỉnh hoàn thiện hệ thống sách quan hệ lao động; (iii) Nâng cao hiệu trung tâm giới thiệu việc làm; (iv) Khuyến khích tham gia tổ chức xà hội dân vào quản lý thị trờng lao động Cần xem xét việc chuyển giao số hoạt động quản lý cho tổ chức phi phủ NGO đảm nhận, theo phơng thức uỷ thác Các hoạt động nh bồi dỡng nâng cao trình độ, bồi dỡng tay nghề, thực chơng trình xúc tiến việc làm, chơng trình hỗ trợ khëi sù doanh nghiƯp, cã thĨ chun giao cho NGO thực (v) Hoàn thiện thể chế nhằm nâng cao vai trò tổ chức đại diện cho ngời lao động tổ chức ®¹i diƯn cho chđ sư dơng lao ®éng; (vi) Khun khích phát triển văn hoá doanh nghiệp để tạo gắn bó với công ty, doanh nghiệp môi trờng lao động thân thiện, khuyến khích quan tâm, giúp đỡ lẫn ngời lao động phát triển doanh nghiệp, công ty - Cần xây dựng đa vào thực chiến lợc quốc gia phát triển nguồn nhân lực với t cách phận chiến lợc phát triĨn kinh tÕ - x· héi chung cđa ®Êt n−íc Chiến lợc phải đợc hỗ trợ sách hữu hiệu chơng trình hành động cụ thể, phải đợc xây dựng bản, để mặt giúp đáp ứng nhu cầu thiết thực thị trờng nguồn lao động có đào tạo, có kỹ năng, mặt khác, đủ sức để giúp Nhà nớc sửa chữa "thất bại thị trờng" việc giải vấn đề liên quan đến lao động phúc lợi xà hội * Phát triển kết cấu hạ tầng - Hoàn thiện thể chế giao thông vận tải logistics: Cải cách mạnh việc soạn thảo ban hành văn luật pháp thể chế giao thông vận tải; Các điều khoản thể chế phải đảm bảo phù hợp thực tế, khả thi, minh bạch, công - Nâng cao tính khả thi quy hoạch chiến lợc phát triển kết cấu hạ tầng đất nớc - Chính phủ trực tiếp đầu t u tiên khuyến khích đầu t, xúc tiến danh mục dự án kêu gọi đầu t nhằm đại hoá, nâng cấp xây dựng kết cấu hạ tầng 35 thơng mại nh hệ thống bến cảng, sân bay, nhà ga, hệ thống kho bÃi, trung tâm logistics tăng thêm công suất nhà máy điện, đa dạng hoá nguồn điện (nhiệt điện, chạy dầu, chạy khí than) Trong ngắn hạn, giải thiếu hụt lực cấp điện cách tiết kiệm nhập - Đa dạng hoá thành phần kinh tế tham gia thị trờng viễn thông đồng thời minh bạch hoá hoạt động QLNN lĩnh vực này, nâng cao tính cạnh tranh thị trờng viễn thông, tiến tới giảm giá thành, giảm thời gian lắp đặt nâng cao suất, hiệu suất sử dụng dịch vụ viễn thông - Phát triển mạnh Chính phủ điện tử làm tảng động lực khuyến khích ứng dụng doanh nghiệp: Các quan Nhà nớc cần đẩy mạnh hoạt động cung cấp trực tuyến dịch vụ công, dịch vụ có nhu cầu cao xà hội, có lợng giao dịch nhiều quy trình triển khai thuận lợi cho giao dịch trực tuyến nh dịch vụ liên quan tới xuất khẩu, nhập khẩu, đầu t * Nâng cao lực cạnh tranh - Năng lực cạnh tranh quốc gia: Năng lực cạnh tranh quốc gia tích hợp nhiều yếu tố, phải xây dựng lực cđa tõng u tè gåm (1) HƯ thèng ph¸p lt, chế, sách kinh tế; (2) Sự hoạt động máy hành chính; (3) Cơ sở hạ tầng giao thông, lợng, thông tin; (4) Nguồn nhân lực; (5) Sức cạnh tranh sản phẩm; (6) Sức cạnh tranh doanh nghiệp - Năng lực cạnh tranh sản phẩm: Mỗi doanh nghiệp cần rà soát lại khả cạnh tranh sản phẩm sản xuất cung ứng Việc rà soát phải thực sở yêu cầu (1) Lợi so sánh dài hạn; (2) Quy mô kinh tế (để bảo đảm giảm chi phí cố định) dung lợng thị trờng (để bảo đảm thị phần tiêu thụ sản phẩm); (3) Giá thành so với sản phẩm doanh nghiệp khác sản phẩm nhập thuế nhập bị cắt giảm theo lộ trình cam kết; Xây dựng triển khai chơng trình điều chỉnh cấu quy mô sản xuất sở xác định chiến lợc sản phẩm chiến lợc thị trờng hợp lý; Hoàn thiện công nghệ sản xuất công nghệ quản lý; Củng cố chế độ hạch toán tất công đoạn trình sản xuất - kinh doanh; thực kiểm toán theo quy định; Xây dựng đào tạo đội ngũ quản trị doanh nghiệp, phát triển nguồn nhân lực - Năng lực cạnh tranh doanh nghiệp DNNN: Khẩn trơng thực Chơng trình xếp, đổi mới, phát triển nâng cao hiệu doanh nghiệp Nhà nớc, thúc đẩy việc hình thành loại hình công ty nhà nớc đa sở hữu, chủ yếu công ty cổ phần; Kiên chấm dứt tình trạng biến độc quyền nhà nớc thành ®éc qun doanh nghiƯp Thùc hiƯn chÕ ®é kiĨm to¸n bắt buộc DNNN minh bạch hoá hoạt động DNNN; DNTN: Tạo môi trờng thuận lợi khuyến khích ngời dân đầu t vào sản xuất kinh doanh, tăng mạnh số lợng chất lợng DNTN; Tạo thuận lợi thực quyền bình đẳng cho DNTN việc tiếp cận nguồn vốn, đất đai bất động sản, công nghệ, thông tin thị trờng, chơng trình XTTM; Hỗ trợ kỹ thuật t vấn sách, đào tạo nguồn nhân lực nâng 36 cao kỹ quản trị doanh nghiệp Doanh nghiệp có vốn ĐTNN: Đẩy mạnh thu hút nhà đầu t nớc ngoài, TNC/MNC vào lĩnh vực công nghệ nguồn, công nghệ cao Ban hành sách thích hợp để thu hút nhà đầu t nớc vào ngành, lĩnh vực tạo lùc c¹nh tranh míi cho nỊn kinh tÕ Chó träng thu hút đầu t vào công đoạn nghiên cứu - triĨn khai (R&D), thiÕt kÕ, t¹o mÉu… mang l¹i giá trị gia tăng cao * Chính trị, ngoại giao, đàm phán Trong thời gian tới cần phải đẩy mạnh hoạt động ngoại giao nhà nớc, ngoại giao nhân dân, ngoại giao nghiệp đoàn, vận động lực lợng đà ủng hộ Việt Nam gia nhập WTO công nhận Việt Nam có kinh tế thị trờng việc giới thiệu chế sách đà đợc sửa đổi, bổ sung phù hợp với luật lệ quốc tế, thông báo hoạt động kinh tế mà Việt Nam tiến hành đà theo cam kết song phơng đa phơng Với vơ kiƯn vỊ b¸n ph¸ gi¸ hay kiƯn vỊ chÝnh sách trợ cấp, phải vừa thông qua đờng ngoại giao, vừa nâng cao lực pháp lý điều trần tranh tụng với liệu chứng minh xác thực, thuyết phục để không bị thua kiện để đối tác lý viện dẫn Việt Nam kinh tế phi thị trờng Tranh thủ trợ giúp kỹ thuật quốc gia, tổ chức quốc tế, nhà hoạt động xà hội danh tiếng có am hiểu thiện cảm với Việt Nam tiếp tục giúp đỡ Việt Nam hoàn thiện nhân tố kinh tế thị trờng vận động quốc tế ủng hộ nhìn nhận Việt Nam đà có kinh tế thị trờng 3.4.2 Các giải pháp ®èi víi mét sè lÜnh vùc thĨ * Hoµn thiện chế độ sở hữu, cải cách doanh nghiệp Nhà nớc, phát triển doanh nghiệp t nhân - Hoàn thiện thể chế quyền sở hữu + Tách vai trò Nhà nớc với t cách máy công quyền quản lý toàn kinh tế - xà hội với vai trò chủ sở hữu tài sản, vốn Nhà nớc; tách chức chủ sở hữu tài sản, vốn Nhà nớc chức quản trị kinh doanh DNNN; thu hẹp tiến tới xoá bỏ chức đại diện chủ sở hữu Nhà nớc Bộ, Uỷ ban nhân dân tài sản, vốn nhà nớc doanh nghiệp có tài sản, vốn Nhà nớc Tiếp tục đổi mới, củng cố phát huy vai trò mô hình công ty đầu t kinh doanh vốn Nhà nớc + Về sở hữu tài sản, đặc biệt nhà đất: cần sớm có qui hoạch kế hoạch sử dụng đất; tách chức công ích khỏi chức kinh doanh đất; Thực nguyên tắc hạ tầng có trớc, lấy giá trị đất để phát triển hạ tầng chỗ; Thống sách tất đối tợng tham gia phát triển đất đai, áp dụng chế thống thuế sách hỗ trợ, khuyến khích qua thuế - Tiếp tục đẩy mạnh đổi mới, xếp lại, phát triển nâng cao hiệu kinh doanh DNNN phù hợp víi cam kÕt WTO Thùc hiƯn nghÜa vơ cđa thµnh viên 37 WTO cam kết gia nhập WTO, theo phải triển khai thực cải cách DNNN, bao gồm cải cách từ phía Nhà nớc lẫn DNNN, để thực cam kết nhằm chuyển đổi sang kinh tế thị trờng - Đảm bảo vận hành hệ thống pháp luật tổ chức loại hình doanh nghiệp Việt Nam * Hoàn thiện môi trờng kinh doanh - Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trờng trình gia nhập rút khỏi thị trờng doanh nghiệp - Tiếp tục cải cách hệ thống thuế theo định hớng thị trờng - Tăng cờng bảo vệ nhà đầu t việc xây dựng hoàn thiện pháp luật sở hữu; chế độ bảo vệ quyền tự kinh doanh; hoàn thiện pháp luật hợp đồng; pháp luật thơng mại theo định chế tập quán thơng mại quốc tế - Tích cực cải thiện thủ tục hành chính, đặc biệt lĩnh vực thuế thủ tục hải quan - Đẩy mạnh việc xử lý cổ phần hoá, bán khoán, cho thuê, giải thể doanh nghiệp theo lộ trình bộ, ngành, địa phơng không qua năm 2010 theo pháp luật - Cải thiện điều kiện tuyển dụng sa thải lao động với mục tiêu để lao ®éng ViƯt Nam héi nhËp víi thÞ tr−êng lao ®éng giới giành lợi thị trờng nớc thông qua: Điều chỉnh hoàn thiện hệ thống sách quan hệ lao động, tạo chuyển dịch lao động khu vực kinh tế; Chính sách dạy nghề; Nâng cao chất lợng hoạt động Trung tâm giới thiệu việc làm nhiều tổ chức hội chợ việc làm * Hoàn thiện sách công cụ kinh tế - Hoàn thiện công cụ giá cả: Thời gian tới cần tiếp tục thực quán chế quản lý giá theo chế giá thị trờng định hớng XHCN Thực tự hóa giá có điều tiết Nhà nớc Đẩy mạnh thực chế đấu thầu, đấu giá, thẩm định giá tăng cờng công tác tra, kiểm tra xử lý vi phạm pháp luật giá theo quy định pháp luật; Nhà nớc tôn trọng quyền tự định giá cạnh tranh giá tổ chức, cá nhân sản xuất kinh doanh theo pháp luật, sử dụng biện pháp cần thiết để bình ổn giá, bảo vệ quyền lợi lợi ích hợp pháp tổ chức cá nhân sản xuất kinh doanh, ngời tiêu dùng lợi ích Nhà nớc - Hoàn thiện công cụ tỷ giá: Điều hành theo hớng ngày linh hoạt gắn với mức độ phát triển thị trờng ngoại hối, nh mức độ tự hoá thị trờng tài lực quản lý NHNN; Điều hành tỷ giá với phơng châm linh hoạt ngắn hạn ổn định dài hạn; Nâng cao tính thị trờng tỷ giá khuôn khổ chế thả có điều tiết thông qua việc tiếp tục thực có hiệu chế tỷ giá thị trờng theo hớng gắn với rổ ngoại tệ mạnh, nới lỏng biên độ tỷ giá, giảm dần can thiệp hành NHNN vào thị trờng ngoại hối; Nâng cao 38 khả điều tiết NHNN thông qua thị trờng ngoại tệ liên ngân hàng sở tính toán tỷ giá mục tiêu kinh tế mô hình định lợng đại; Nâng cao lực quản lý can thiệp thị trờng ngoại tệ thông qua nghiệp vụ thị trờng NHNN nhằm kiểm soát tỷ giá, cung, cầu thị trờng ngoại tệ Tạo dòng luân chuyển ngoại tệ thông suốt kinh tế: (i) tăng cờng hoạt động chống đầu thị trờng ngoại hối; (ii) hạn chế tiÕn tíi lo¹i bá viƯc cho vay ngo¹i tƯ cđa NHTM, nhu cầu đợc thực thông qua chế mua - bán ngoại tệ, để thị trờng tự điều chỉnh nhu cầu nắm giữ ngoại tệ dân chúng Đồng thời, NHNN thực biện pháp trung hoà dòng ngoại tệ chuyển đổi VNĐ dân chúng - Hoàn thiện công cụ lÃi suất: (i) Nâng cao lực điều tiết thị trờng tiền tệ NHNN; Thực chế tự hoá lÃi suất gắn với khuôn khổ CSTT điều tiết lÃi suất theo hớng: chỉnh sửa qui định Bộ luật Dân liên quan đến việc qui định lÃi suất giao dịch dân sự; NHNN sớm nghiên cứu xác định chế tác động lÃi suất đến mục tiêu cuối CSTT, xây dựng đờng cong lÃi suất chuẩn thị trờng tiền tệ - Hoàn thiện tiền lơng/tiền công: (i) trọng phát triển giáo dục đào tạo, nâng cao trình độ dân trí; (ii) Cải cách thể chế nhằm đẩy mạnh phát triển giáo dục đào tạo, nâng cao trình độ dân trí nói chung trình độ cho ngời lao động nói riêng phải đợc coi giải pháp bản, trở thành khâu "đột phá" quan trọng việc thực chiến lợc phát triển nguồn nhân lực, tạo đợc chuyển biến bản, toàn diện, từ nội dung đến hình thức dạy học tất cấp; (iii) Phát triển trờng trung học chuyên nghiệp dạy nghề Quy hoạch lại trờng dạy nghề theo hớng đồng cấu ngành, trọng đào tạo ngành công nghệ thiếu thị trờng lao động Gắn kết đào tạo với nghiên cứu thực tiễn, tăng cờng thực học đôi với hành - Hoàn thiện công cụ tra tài chính, kế toán kiểm toán: (i) Hoàn thiện hệ thống pháp luật tra, giám sát tài chính, đặc biệt tra ngân hàng; (ii) Thiết kế mô hình tổ chức hệ thống tra, giám sát tài phù hợp với yêu cầu phát triển hội nhập quốc tế, theo hớng thành lập quan giám sát tài độc lập, thực giám sát lĩnh vực ngân hàng - bảo hiểm - chứng khoán, sở tuân thủ Hiến pháp pháp luật Việt Nam; (iii) Tăng cờng lực giám sát Bộ Tài Ngân hàng Nhà nớc giám sát hoạt động tài chính, giám sát rủi ro phải dần trở thành công cụ phơng pháp chủ yếu (iv) Thiết lập hệ thống cảnh báo sớm nguy rủi ro thị trờng tài Hệ thống tiêu cảnh báo sớm giúp quan quản lý, giám sát có hiệu xử lý kịp thời, nghiêm minh hành vi vi phạm pháp luật, đảm bảo 39 quyền nghĩa vụ bên cung cấp sử dụng dịch vụ thị trờng tài chính; (v) Tăng cờng hiệu hoạt động tổ chức kiểm toán định chế xếp hạng tín nhiệm độc lập, nhằm nâng cao tính minh bạch tài hoạt động thị trờng tài * Chính sách đầu t sở hữu trí tuệ - Ban hành chế, sách nhằm mở rộng thu hút đầu t nớc, đa dạng hóa nguồn vốn đầu t hình thức đầu t; tạo chế đặc biệt loại hình đặc khu kinh tế, thơng mại tự để thu hút nhà ĐTNN, - Ban hành quy định phân cấp đầu t sở hạ tầng theo hớng tập trung vào mục tiêu bảo đảm hiƯu qu¶ tỉng thĨ cđa nỊn kinh tÕ; - Ban hành sách quản lý khuyến khích phát triển hình thức đầu t gián tiếp; -Tiếp tục đổi nâng cao chất lợng công tác XTĐT; đẩy mạnh công tác nghiên cứu thị trờng đối tác đầu t nhằm thu hút có hiệu đầu t nớc ngoài, TNC; hớng mạnh vào ngành, lĩnh vực quan trọng kinh tế, đặc biệt lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ nguồn - Hoàn thiện sách SHTT; - Hỗ trợ phát triển tài sản sở hữu trí tuệ doanh nghiệp * Chính sách khác - Tiếp tục đổi thể chế nâng cao lực hiệu quản lý Nhà nớc phù hợp với tốc độ tăng trởng kinh tế, biến đổi xà hội với điều kiện kinh tế thị trờng - Xây dựng hệ thống an sinh xà hội toàn dân phù hợp với trình chuyển ®ỉi nỊn kinh tÕ sang nỊn kinh tÕ thÞ tr−êng theo định hớng XHCN trình hội nhập kinh tế quốc tế - Xà hội hóa dịch vụ xà hội bản, nhng đảm bảo việc tiếp cận dễ dàng nhóm xà hội yếu - Hoàn thiện sách môi trờng; Xây dựng sách công cụ để kiểm soát ô nhiễm công nghiệp; Xây dựng lực thể chế chuyên môn bảo vệ môi trờng, kiểm soát ô nhiễm 3.4.3 Một số kiến nghị - Tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trờng theo tinh thần Nghị Trung ơng khóa X để hoàn thành công xây dựng thể chế kinh tế thị trờng định hớng xà hội chủ nghĩa giai đoạn 40 - Tích cực hình thành phát triển thành tố thị trờng thị trờng tài chính, tiền tệ, bất động sản, khoa học công nghệ, lao động theo hớng tạo thị trờng có tất thành tố tham gia, không phân biệt chủ thể - Nâng cao cấp độ phát triển loại hình thị trờng yếu tố sản xuất nh thị trờng chứng khoán, BĐS, lao động, khoa học công nghệ theo hớng đến năm 2020 có thị trờng đạt trình độ trởng thành - Kiện toàn tổ chức máy xây dựng chức năng, nhiệm vụ quan quản lý nhà nớc cạnh tranh, chống trợ cấp, chống bán phá giá, giải tranh chấp thơng mại - cụ thể Hội đồng Cạnh tranh Cục Quản lý Cạnh tranh - Tạo chế để xử lý tốt vấn đề có tính chất liên vùng, liên ngành: Sơ kết việc thực Nghị 16, bổ sung số hoạt động có tính chất cấp bách liên ngành, liên vùng vào Chơng trình hành động để tổ chức triển khai đạt hiệu - Tổ chức triển khai thực việc đánh giá thờng xuyên định kỳ tác động việc thực cam kết WTO để có học cho việc định hớng tốt xây dựng KTTT đại Việt Nam - Chính phủ quan Nhà nớc có trách nhiệm cụ thể hoá thành Chơng trình hành động thực Nghị số 21-NQ/TW Hội nghị Trung ơng lần thứ khoá X Về tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trờng định hớng xà hội chủ nghĩa Trong trình tiến tới Đại hội XI Đảng phải tổng kết, đánh giá tình hình tổ chức, thực Nghị nói trên, đề xuất giải pháp trình Đại hội XI định vấn đề cho thời kỳ chiến lợc Đại hội XI nên có nghjij việc hoàn thiện kinh tế thị trờng khâu đột phá cho thời kỳ nhiệm vụ quan trọng - Quốc hội xây dựng chơng trình sửa đổi, bổ sung văn pháp luật, đáp ứng yêu cầu cam kết hoàn thiện kinh tế thị trờng, theo nhận thức với tinh thần khẩn trơng - Các quan, địa phơng trực thuộc Trung ơng quán triệt Nghị Đảng, luật pháp Nhà nớc cán bộ, đảng viên, công chức; xây dựng chơng trình hành động cụ thể, thiết thực, phù hợp với chiến lợc quy hoạch phát triển ngành, lĩnh vực lÃnh thổ sở phát huy tối đa lợi sản phẩm nhằm không ngừng nâng cao khả cạnh tranh hàng hoá, dịch vụ thị trờng nớc quốc tế, quan t©m tíi lÜnh vùc an sinh x· héi, nhÊt với nhóm ngời lao động dễ bị tổn hại tác động tiêu cực trình phát triển kinh tế thị trờng 41 Kết luận Đề tài Hớng tới kinh tế thị trờng đại Việt Nam - Lộ trình giải pháp hoàn thiện" đợc thực khoảng thời gian từ tháng 11/2007 đến Sau tóm tắt kết điểm đề tài: Thứ nhất, đề tài đà hệ thống hóa, luận giải bổ sung lý luận, nhận thức chất KTTT, biểu nh đặc điểm KTTT đại mà Việt Nam xây dựng hớng tới, làm rõ nội dung, nguyên tắc tiêu chí KTTT theo quan điểm WTO nớc thành viên WTO; nghiên cứu kinh nghiƯm cđa mét sè n−íc lùa chän vỊ ph¸t triĨn KTTT đáp ứng tiêu chí KTTT quốc tế điều kiện phơng thức vận dụng cho Việt Nam Thứ hai, đề tài đà tiến hành phân tích, đánh giá cách toàn diện sâu sắc thực trạng KTTT Việt Nam đối chiếu so sánh với tiêu chí KTTT theo quan điểm WTO nớc thành viên, rõ điểm đà đáp ứng, cha đáp ứng, điểm cần đổi hoàn thiện để đợc thành viên WTO sớm công nhận Việt Nam cã nỊn KTTT; cung cÊp ln cø thùc tiƠn cho việc đề xuất giải pháp kiến nghị đề tài xây dựng KTTT hớng tới KTTT đại Việt Nam Thứ ba, sở nhận thức đợc hệ thống hóa KTTT đại, đợc bổ sung phát triển điều kiện bối cảnh Việt Nam nỗ lực xây dựng KTTT định hớng XHCN sở phân tích thực trạng KTTT định hớng XHCN Việt Nam thời gian qua, đề tài đà đề xuất lộ trình, giải pháp kiến nghị hoàn thiện KTTT Việt Nam, đáp ứng tiêu chí KTTT để đạt đợc mục tiêu cụ thể Việt Nam đợc thành viên WTO sớm công nhận KTTT, đồng thời hớng tới mục tiêu lâu dài xây dựng KTTT đại Việt Nam nhằm thực dân giàu, nớc mạnh, xà hội công bằng, dân chủ, văn minh Qua nghiên cứu, đề tài nhận thấy: (1) Phát triển KTTT xu phổ biến, phù hợp với trình toàn cầu hoá, hội nhập kinh tế quốc tế, đáp ứng mục tiêu phát triển kinh tế thực giá trị xà hội quốc gia giới Trình độ phát triển KTTT quốc gia tỷ lệ thuận với việc tận dụng hội vợt qua th¸ch thøc cđa héi nhËp KTQT (2) D−íi t¸c động trình toàn cầu hoá, phát triển khoa học công nghệ, kinh tế giới có xu hớng thể hoá, hình thành chuỗi giá trị kinh tế toàn cầu Thị trờng giới ngày đợc mở rộng quy mô, gia tăng mức độ liên kết, gia tăng mức độ hợp tác cạnh tranh Các nớc giới tham gia toàn cầu hoá, tham gia thị trờng giới theo nguyên tắc kinh tế thị trờng đợc điều tiết luật lệ quốc tế mà chủ yếu nguyên tắc hiệp định định chế kinh tế thơng mại quốc tế nh WB, IMF WTO (3) Việt Nam bắt đầu cải cách kinh tế theo định hớng thị trờng, mở cửa hội nhập từ năm 1986 Trong 20 năm qua, Việt Nam đà đạt đợc thµnh tùu to lín viƯc chun nỊn kinh tÕ kế hoạch tập trung sang kinh tế thị trờng Những 42 cải cách kinh tế thị trờng nớc ta, bản, phù hợp với nguyên tắc KTTT theo quan điểm WTO Đến nay, giá đà giá thị trờng, lÃi suất, tỷ giá đà đợc điều chỉnh theo biến động thị trờng, loại thị trờng chức đà hình thành ngày đồng hơn, quyền kinh doanh đà đợc mở rộng rõ rệt, chủ thể kinh doanh đà phát triển đa dạng, thị tr−êng ®· më cưa héi nhËp qc tÕ ë møc độ định Khung khổ pháp luật đợc hoàn thiện theo hớng đầy đủ, rõ ràng, minh bạch Năng lực quản lý điều hành Chính phủ ngày đổi hiệu (4) Việt Nam đà nỗ lực cải cách kinh tế theo định hớng thị trờng đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tÕ vµ héi nhËp KTQT ThĨ hiƯn râ nhÊt kinh tế Việt Nam tăng trởng cao ổn định nhiều năm liền Cải cách kinh tế theo hớng thị trờng giúp Việt Nam đợc kết nạp thành viên WTO nhiều tổ chức kinh tế thơng mại khu vực quốc tế khác Tuy nhiên, đặc điểm kinh tế chuyển đổi phát triển, nhiều yếu tố KTTT cha thể đầy đủ trình hình thành hoàn thiện Quá trình cải cách KTTT diễn chậm so với cam kết hội nhập mức độ tự hoá thơng mại Khung khổ pháp lý thiếu cha đồng bộ, cha thực minh bạch dễ dự đoán, có phân biệt thành phần kinh tế, tợng tham nhũng tràn lan, có biểu gia tăng xu hớng bảo hộ, quay chế quản lý tập trung quan liêu, bao cấp, nhiều biện pháp can thiệp Nhà nớc vào thị trờng cha thực hiệu Mặc dầu có lý liên quan trị, nhng hạn chế kinh tế nói nguyên nhân ®Ĩ mét sè n−íc nh− Hoa Kú, EU coi ViƯt Nam kinh tế phi thị trờng Việt Nam chấp nhận khắc phục tính chất phi thị trờng 12 năm theo hiệp định gia nhập WTO Đây thời kỳ độ để Việt Nam tiến hành chuyển đổi kinh tế theo hớng thị trờng, phù hợp với yêu cầu WTO, tiến tới đợc công nhận KTTT (5) Xây dựng KTTT đại yêu cầu khách quan công đổi mới, đẩy mạnh hội nhập kinh tế quốc tế Việt Nam Hoàn thiện thể chế KTTT để sớm đợc công nhận KTTT, mặt đa nớc ta hội nhập sâu hơn, thuận lợi vào kinh tế giới, tránh đợc tranh chấp thơng mại, vào vị bình đẳng thơng mại quốc tế Mặt khác, với kinh tế thị trờng phát triển, Việt Nam cải thiện đợc lực cạnh tranh, phát huy tối đa nguồn lực để phát triển kinh tế nhanh bền vững, hạn chế đợc tiêu cực mặt trái KTTT (6) Xây dựng KTTT định hớng XHCN Việt Nam không tách rời nhiệm vụ phát triển KTTT đại, mở cửa, hội nhập đầy đủ đạt trình độ thị trờng cạnh tranh quốc tế Để đạt mục tiêu chiến lợc này, đờng xây dựng kinh tế thị trờng đại Việt Nam phải trải qua giai đoạn: (1) Giai đoạn 1, hai mơi năm đổi vừa qua giai đoạn thiết lập sở kinh tế thị trờng Việt Nam; (2) Giai đoạn 2, khoảng 15 năm, từ gia nhập WTO đến đạt đợc kinh tế thị trờng đầy đủ Đây giai đoạn hoàn chỉnh, hoàn thiƯn nỊn kinh tÕ thÞ tr−êng n−íc 43 ta; (3) Giai đoạn 3, kéo dài 15 - 20 năm sau, giai đoạn phát triển thành kinh tế thị trờng đại Trong giai đoạn 2, giai đoạn hoµn chØnh, hoµn thiƯn nỊn KTTT cđa n−íc ta mµ đề tài tập trung nghiên cứu đề xuất giải pháp, theo chúng tôi, Việt Nam cần nỗ lực thực cải cách cụ thể sau đây: Về giá thị trờng cạnh tranh hàng hóa dịch vụ, cần thực lộ trình giá thị trờng cạnh tranh đầy đủ từ năm 2010 hàng hoá dịch vụ nh lợng (xăng dầu, than, điện); bất động sản; vận tải; nớc Về Đồng tiền Việt Nam, để đảm bảo đầy đủ tính chuyển đổi đồng tiền có hai vấn đề phải giải Đó lÃi suất phải đợc xác định sở thị trờng cạnh tranh, đồng thời phải có lộ trình thực tỷ giá thị trờng (thả nổi) Quá trình phải đợc thực phù hợp với việc nâng cao lực quản lý, điều hành quan chức năng, nhng thời gian phải kết thúc sớm trớc năm 2020 Đẩy nhanh lộ trình cải cách DNNN, từ hết năm 2010 cần thực công ty hóa cổ phần hóa 100% DNNN Đẩy mạnh cổ phần hóa NHTM chuyển ngân hàng thơng mại hoạt động theo thông lệ quốc tế Phải tiến hành đổi QLNN thị trờng, theo đó, (i) Giảm tiÕn tíi xãa bá c¸c can thiƯp trùc tiÕp b»ng mệnh lệnh hành Nhà nớc vào hoạt động thị trờng; (ii) Chuyển sang điều tiết chủ yếu công cụ, biện pháp kinh tế, kỹ thuật nh− th, tÝn dơng, l·i st, tû gi¸ Triển khai thể chế kinh tế thị trờng tới lĩnh vực cụ thể nh lao động, tiền lơng, giá cả, lÃi suất, tỷ giá Tích cực hình thành phát triển thành tố thị trờng thị trờng chức nh thị trờng chứng khoán, bất động sản, lao động, khoa học công nghệ theo hớng tạo thị trờng có tất thành tố tham gia, không phân biệt chủ thể, đồng thời nâng cao cấp độ phát triển để đến năm 2020 có thị trờng trởng thành Đẩy mạnh đàm phán, ký kết hiệp định hội nhập sâu với nớc, từ BTA đà có với Hoa Kỳ, đàm phán để chuyển sang ký kÕt FTA víi n−íc nµy; thùc hiƯn HiƯp định Đối tác kinh tế toàn diện - CEP với Nhật Bản; đàm phán ký kết FTA với EU, Trung Quốc Tóm lại, phát triển kinh tế thị trờng đại nớc ta nhu cầu khách quan, lựa chọn chiến lợc để phát triển kinh tế đất nớc, đồng thời tạo dựng sở để đẩy mạnh hội nhập kinh tế quốc tế, biến hội nhập thành động lực phát triển đất nớc Xây dựng kinh tế thị trờng đại tạo tảng kinh tế cho việc thực đờng lối phát triển kinh tế thị trờng định hớng XHCN, thực mục tiêu dân giàu, nớc mạnh, xà hội công bằng, dân chủ, văn minh nớc ta./ 44 Tài liệu tham khảo A Tiếng Việt Văn kiện Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thø VI, VII, VIII, IX, X - NXB ChÝnh trÞ Quốc gia - Hà Nội GS.TS Vũ Đình Bách (1996), Đổi hoàn thiện sách kinh tế chế quản lý kinh tế Việt Nam Chơng trình KHCN cấp Nhà nớc giai đoạn 19911995, mà số KX.03 Trờng Đại học Kinh tế quốc dân chủ trì GS.TSKH Lơng Xuân Quỳ (2001), Xây dựng hoàn thiện quan hệ sản xuất theo định hớng xà hội chủ nghĩa thực tiến công xà hội, Chơng trình KHCN cấp Nhà nớc giai đoạn 1996-2000, mà số KH - XH.03 trờng Đại học Kinh tế quốc dân chủ trì Hệ thống x· héi chđ nghÜa - ChÝnh trÞ kinh tÕ häc phê phán, Tổng quan kinh tế xà hội chủ nghĩa, NXB Văn hóa thông tin, Hội Khoa học Kinh tế ViÖt Nam PGS.TS Mai Ngäc C−êng (2001), Kinh tÕ thị trờng định hớng XHCN Việt Nam, Nhà XB Chính trị quốc gia, Hà Nội PGS.TS Mai Ngọc Cờng (2001), Kinh tế thị trờng định hớng xà hội chđ nghÜa ë ViƯt Nam, NXB ChÝnh trÞ qc gia PGS.TS Nguyễn Văn Thạo (2002), Sở hữu kinh tế thị trờng định hớng XHCN Việt Nam Ban T tởng - Văn hóa Trung ơng (2003), Tài liệu học tập trị cho học viên lớp bồi dỡng kết nạp Đảng, NXB Chính trị Quốc gia Nhóm Hỗ trợ Kỹ thuật cho Đoàn đàm phán Chính phủ Kinh tế, Thơng mại quốc tế Văn phòng UBQG (2003), Các quy định đối xử đặc biệt khác biệt dành cho nớc phát triển kinh tế chuyển đổi WTO, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội 10 Võ Đại Lợc (2003), Phát triển kinh tế thị trờng định hớng XHCN Việt Nam, Tài liệu tham khảo cho Ban nghiên cứu Thủ tớng 11 Lê Xuân Bá (2004), Xây dựng hoàn thiện thể chế kinh tế thị trờng định hớng XHCN Việt Nam, Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ơng, Hà Nội 12 GS.TS Nguyễn Đình Hơng (2005), Nền Kinh tế chuyển đổi Liên bang Nga - Bµi häc kinh nghiƯm cho ViƯt Nam - NXB Lý luận trị 13 Văn phòng UBQG - HTKTQT (2005), Quy chÕ nỊn kinh tÕ phi thÞ trờng (NME), Hà Nội 14 Ngân hàng giới (2005), B¸o c¸o ph¸t triĨn ViƯt Nam 2005: Kinh doanh 45 15 Hoàng Đức Thân (2005), Phát triển đồng loại thị trờng Việt Nam, Hà Nội 16 GS.TS Vũ Đình Bách - GS.TS Trần Minh Đạo (2006), Đặc trng kinh tế thị trờng định hớng XHCN ë ViƯt Nam - NXB ChÝnh trÞ qc gia 17 PGS.TS Nguyễn Cúc PGS.TS Kim Văn Chính (2006), Sở hữu Nhà nớc doanh nghiệp nhà nớc kinh tế thị trờng định hớng 18 TS Chử Văn Lâm (2006), Sở hữu tập thể kinh tế tập thể kinh tế thị trờng định hớng XHCN ë ViƯt Nam, NXB ChÝnh trÞ qc gia 19 GS.TS Nguyễn Thanh Tuyền (2006), Sở hữu t nhân kinh tế t nhân kinh tế thị trờng định h−íng x· héi chđ nghÜa ë ViƯt Nam, NXB ChÝnh trị quốc gia 20 PGS TSKH Nguyễn Bích Đạt (2006), Khu vực kinh tế có vốn đầu t nớc kinh tế thị trờng định hớng xà hội chđ nghÜa ë ViƯt Nam - NXB ChÝnh trÞ qc gia 21 PGS.TS Hµ Huy Thµnh (2006), ThĨ chÕ kinh tế thị trờng định hớng xà hội chủ nghĩa ViƯt Nam - NXB ChÝnh trÞ qc gia 22 GS.TS Nguyễn Đình Hơng (2006), Phát triển loại thị trờng kinh tế định hớng xà hội chủ nghĩa ë ViƯt Nam, NXB Lý ln 23 GS.TS Lª Du Phong (2006), Nguồn lực động lực kinh tế thị trờng định hớng xà hội chủ nghĩa ViƯt Nam, NXB Lý ln chÝnh trÞ 24 GS.T SKH Lơng Xuân Quỳ (2006), Quản lý nhà nớc kinh tế định hớng xà hội chủ nghĩa Việt Nam, NXB Lý luận trị 25 GS.TS Nguyễn Công Nghiệp (2006), Phân phối kinh tế thị trờng ®Þnh h−íng x· chđ nghÜa ë ViƯt Nam, NXB Chính trị quốc gia 26 GS.TS Chu Văn Cấp (2006), Thể chế kinh tế thị trờng định hớng XHCN, vấn đề lý luận thực tiễn Đề tài nghiên cøu khoa häc cÊp Bé 27 PGS.TS T« Huy Røa, GS TS Hoàng Bảo Chí, PGS.TS Trần Khắc Việt PGS.TS Lê Ngọc Tòng (2006), Quá trình đổi t lý luận Đảng từ năm 1986 đến nay, NXB Chính trị quốc gia 28 PGS.TS Đặng Thị Loan, GS.TSKH Lê Du Phong, PGS.TS Hoàng Văn Hoa (2006), Kinh tế Việt Nam 20 năm đổi (1986-2006); Thành tựu vấn đề đặt ra, NXB Đại học KTQD 29 TS Trần Đình Ân - TS Lê Xuân Bá (2006), Tiếp tục xây dựng hoàn thiện thể chế kinh tế thị trờng định hớng xà hội chủ nghĩa ë ViÖt Nam, NXB khoa häc kü thuËt 46 30 Đinh Văn Ân (2006), Tiếp tục xây dựng hoàn thiện thể chế kinh tế thị trờng định hớng xà hội chủ nghĩa Việt Nam, Sách tham khảo, NXB Khoa học kỹ thuật 31 Nguyễn Văn Nam (2006), Phát triển kinh tế thị trờng định hớng XHCN Việt Nam điều kiện toàn cầu hoá hội nhËp kinh tÕ quèc tÕ, NXB ChÝnh trÞ quèc gia, Hà Nội 32 Vũ Đình Bách (2006), Đặc trng kinh tế thị trờng định hớng XHCN Việt Nam, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội 33 UNDP (2006), Các quy định thơng mại tuỳ tiện: chống bán phá giá quy chế kinh tế phi thị trờng 34 Lê Danh Vĩnh, 2006, 20 năm đổi chế sách thơng mại Việt Nam, thành tựu học kinh nghiệm, sách chuyên khảo, Bộ Thơng mại, NXB Thống kê, Hà nội 2006 35 Đại tá PGS.TS Lại Ngọc Hải (2007), Giữ vững định hớng x· héi chđ nghÜa ë n−íc ta thùc hiƯn cam kết WTO, Tạp chí Kinh tế Dự báo 5/2007 36 Đinh Văn Ân (2007), Thực trạng xây dựng hoàn thiện thể chế kinh tế thị trờng định hớng XHCN Việt Nam, Hà Nội 37 UNDP: Báo cáo phát triển ngời hàng năm (2005, 2006, 2007) 38 GS.TS Chu Văn Cấp (2007), Định hớng xà hội chđ nghÜa nỊn kinh tÕ thÞ tr−êng ë n−íc ta 39 GS.TS Vũ Đình Bách (2008), Kinh tế thị trờng ®Þnh h−íng XHCN ë ViƯt Nam, NXB ChÝnh trÞ Qc gia 40 Đại sứ quán Hoa Kỳ Hà Nội, Quyết định tình trạng kinh tế thị trờng/phi thị trờng Việt Nam 41 Phạm Đỗ Chí (Washington D.C), ViƯt Nam cã nỊn kinh tÕ thÞ tr−êng 42 đy ban quốc gia hợp tác kinh tế quốc tế, Cam kÕt WTO cđa ViƯt Nam vỊ më cưa thÞ tr−êng hµng hãa B Tµi liƯu tiÕng Anh Yingyi Qian & Jinglian Wu (2000), China's Transition to a Market Economy: How Far across the River, CEDPR, Stanford University Liang Yu, tạp chí Shanghai Star ngày 22/12/2000, Philips to Drop Charge of Dumping Bulbs Polouektov A., UNCTAD/DITC/TNCD/MISC 20 (2002), “The non- market economy" issue in international trade in the context of WTO Accessions 47 Andrew L.Stoler - Đại học Adelaide, tháng 3/2004, "China's Third Year in the WTO: Progress in Transitional Implementation & Frustration with Antidumping" Yan Yang, People' Daily Online ngµy 21/11/2004, "Chinese Lamps Makers Shun EU Action" Bennard Hoekman, Aaditia vµ Philip English (2005), Phát triển thơng mại WTO, NXB Chính trị Quèc gia, Hµ Néi Helena Detlof vµ Hilda Fridh (2005), "The EU treatment of NME in antidumping proceeding" Adam McCarthy (2006), “Vietnam: Economic Update 2006 and Prospects to 2010" IMF (2006), “Vietnam: Selected Issues” 10 The U.S - Vietnam Trade Council (2006), “Catalog of Legal Updates: Vietnam Trade Policy Regime" 11 Worldbank, World Development Indicators database, 2008 12 WB, IFC, Doing Bussiness 2009 48 ... nhận Việt Nam kinh tế thị trờng, đồng thời thực lộ trình hoàn chỉnh, hoàn thiện kinh tế thị trờng Việt Nam, tạo lập sở vững cho phát triển kinh tế thị trờng đại nớc ta lâu dài Xây dựng kinh tế thị. .. hớng tới kinh tế thị trờng đại 13 Chơng sở lý luận thực tiễn kinh tế thị trờng hớng tới kinh tế thị trờng đại 1.1 Tổng quan kinh tế thị trờng 1.1.1 Khái niệm kinh tế thị trờng Kinh tế thị trờng... đặc trng kinh tế thị trờng theo tiêu chí kinh tế thị trờng đại; so sánh kinh tế thị trờng Việt Nam với tiêu chí KTTT quốc tế; đa lộ trình giải pháp để hoàn chỉnh, hoàn thiện KTTT Việt Nam đạt