Hiệu quả của chi tiêu công cho xóa đói giảm nghèo ở nước ta từ năm 2001 đến nay

Luận Văn: Hiệu quả của chi tiêu công cho xóa đói giảm nghèo ở nước ta từ năm 2001 đến nay

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài:

Nghèo đói là một trong những vấn đề nan giải mà mọi quốc gia trên thế giới đặc biệt là những quốc gia đang phát triển, trong đó có Việt Nam đều phải quan tâm và tìm cách giải quyết.Việc tấn công vào nghèo đói là một nhiệm vụ không kém phần quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội của nước ta Đại Hội VII của Đảng đã xác định xoá đói giảm nghèo là một trong những chương trình kinh tế xã hội vừa cấp bách trước mắt vừa cơ bản lâu dài Đồng thời việc xoá đói giảm nghèo đòi hỏi cũng phải có những chính sách thích hợp thì mới đạt được hiệu quả Một trong những chính sách giải quyết có hiệu quả nhất vấn đề xoá đói giảm nghèo đó là chính sách chi tiêu công hợp lí của nhà nước cho công tác xoá đói giảm nghèo Chi tiêu công cho công tác xoá đói giảm nghèo là việc chi dùng vốn đầu tư để đầu tư phát triển các ngành kinh tế, đầu tư vào cơ sở hạ tầng và kết cấu hạ tầng xã hội, từng bước nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống cho người nghèo để giúp họ thoát khỏi cảnh nghèo đói Khi Việt Nam chuyển sang kinh tế thị trường định hướng XHCN, chi tiêu công sẽ ngày càng trở thành một công cụ chính sách quan trọng để đạt được các mục tiêu tăng trưởng và giảm nghèo Và việc này đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ hơn nữa giữa các cơ quan chức năng kế hoạch

và ngân sách tại tất cả các cấp chính quyền

Trong những năm qua, Việt Nam được thế giới chú ý bởi những thành tựu trong công tác xóa đói, giảm nghèo và nâng cao mức sống của người dân Và cụ thể hơn hiệu quả của việc chi tiêu cho xóa đói giảm nghèo ở nước ta như thế nào? Đạt được những thành tựu, hiệu quả

ra sao? Để tìm hiểu kĩ hơn vấn đề này, mà nhóm chúng tôi quyết định chọn đề tài “ Hiệu quả của chi tiêu công cho xóa đói giảm nghèo ở nước ta từ năm 2001 đến nay”

2 Mục tiêu nghiên cứu đề tài

Đề tài “ Hiệu quả của chi tiêu công cho xóa đói giảm nghèo ở nước ta từ năm 2001 đến nay” củng đã ghi nhận tìm hiểu, phân tích, vấn đề quan trọng việc chi tiêu của Nhà nước để

xóa đói giảm nghèo Từ đó rút ra và đi vào phân tích sâu hiệu quả của việc chi tiêu đó để xóa đói giảm nghèo ở nước ta

3 Đối tượng nghiên cứu:

Hiệu quả chương trình chi tiêu công xóa đói giảm nghèo của nước ta từ năm 2001 đến nay, cụ thể là việc Nhà nước ta đã dùng tiền trợ cấp chi cho công cuộc xóa đói giảm nghèo và người nghèo được hưởng gì

4 Phương pháp nghiên cứu

Bằng việc thu cấp sô liệu sơ cấp, thứ cấp, từ sách, báo, mạng Internet….sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp, đánh giá số liệu qua các năm, các lí do đưa ra, từ đó mà rút ra đươc hiệu quả của việc chi tiêu công cho công cuộc xóa đói giảm nghèo

5 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài “ Hiệu quả của chi tiêu công cho xóa đói giảm nghèo ở nước ta từ năm 2001 đến nay” chủ yếu phân tích về việc chính phủ nước ta chi để xóa đói giảm nghèo và những thành

quả đạt được bao gồm: lí luận về chi tiêu công, xóa đói giảm nghèo, công tác triển khai chi tiêu của Nhà nước cho xóa đói giảm nghèo ở nước ta và các hiệu quả đạt được chi tiêu công trong công cuộc xóa đói giảm nghèo

PHẦN NỘI DUNG:

CHƯƠNG 1: LÍ LUẬN CHUNG VỀ CHI TIÊU CÔNG, XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO

1.1 Lí luận về chi tiêu công

1.1.1 Khái niệm chi tiêu công

Chi tiêu công là một trong những công cụ chủ yếu của hoạt động tài chính quốc gia, với hai chức năng chủ yếu: chức năng xã hội và chức năng kinh tế Theo quan điểm của trường phái Keynes: chi tiêu công bảo đảm sự hài hòa xã hội nhất định đồng thời đóng vai trò ổn định nền kinh tế Theo cách hiểu chung nhất: chi tiêu công là tập hợp các khoản chi nhằm bảo

đảm cho nhà nước hoạt động và thực hiện các chức năng của mình về quản lý kinh tế, xã hội

1.1.2 Chi tiêu công làm phân phối lại thu nhập :

- Có tác dụng nâng cao mức sống của toàn dân nhất là đối với người có thu nhập thấp

- Rút ngắn sự chênh lệch giữa các thành viên cộng đồng

- Góp phần thực hiện mục tiêu phát triển con người toàn diện trong CNXH Phát huy năng lực sáng tạo, sở trường, năng khiếu cá nhân, huy động tính tích cực của mọi thành viên xã hội

- Giáo dục ý thức cộng đồng

1.2 Lí luận về chi tiêu công để xóa đói giảm nghèo

1.2.1 Khái niệm về nghèo:

Việt Nam đã thừa nhận định nghĩa chung về đói nghèo do Hội nghị chống đói nghèo khu

vực Châu á - Thái Bình Dương do ESCAP tổ chức tại Băng Cốc, Thái Lan tháng 9/1993:

nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tuỳ theo trình độ phát triển kinh tế - xã hội và phong tục tập quán của địa phương

Theo Quyết định số 170/2005/QĐ-TT của Thủ tướng Chính phủ ngày 8 tháng 7 năm 2005

về việc ban hành chuẩn nghèo áp dụng cho giai đoạn 2006 - 2010 thì ở khu vực nông thôn

những hộ có mức thu nhập bình quân từ 200.000 đồng/người/tháng (2.400.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo, ở khu vực thành thị những hộ có thu nhập bình quân

từ 260.000 đồng/người/tháng (dưới 3.120.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo Từ ngày 01/01/2009 chuẩn nghèo quốc gia sẽ được tăng lên 300.000 đồng/người và 390.000 đồng/người

1.2.2 Quan điểm xóa đói giảm nghèo:

Xoá đói giảm nghèo phải dựa trên cơ sở tăng trưởng kinh tế nhanh, hiệu quả và bền vững, đồng thời chủ động tạo các nguồn lực cho các hoạt động trợ giúp người nghèo đói. Xoá đói

giảm nghèo không chỉ là nhiệm vụ của Nhà nước, của toàn xã hội, mà trước hết là bổn phận của chính người nghèo, phụ thuộc vào sự vận động tự giác của bản thân người nghèo, cộng đồng nghèo Triển khai có hiệu quả các chương trình, dự án xoá đói giảm nghèo bằng các nguồn tài chính trợ giúp của Nhà nước và các tổ chức trong và ngoài nước

1.2.3 Chi tiêu công để xóa đói giảm nghèo:

Nhà nước sẽ trợ giúp người nghèo biết cách tự thoát nghèo và tránh tái nghèo khi gặp rủi

ro Các chương trình hỗ trợ có hai dạng: một là cung cấp tiền mặt( đối với người dân thuộc hộ nghèo ở xã khu vực II, xã biên giới, xã bãi ngang, hải đảo vùng khó khăn là 80.000 đồng/người/năm, đối với người dân thuộc hộ nghèo ở xã khu vực III vùng khó khăn là 100.000 đồng/người/năm), còn dạng kia là chi trả cho những dịch vụ hay hàng hóa đặc biệt – trợ cấp bằng hiện vật Trong số các chương trình cấp tiền mặt, các chương trình lớn là: trợ cấp cho các gia đình đông con, cung cấp tiền mặt cho những người nghèo bị tàn tật, mù và già cả Chương trình trợ giúp bằng hiện vật lớn nhất đó chính là: trợ cấp y tế nhằm giúp cho các chi tiêu về y tế cho người nghèo

Bên cạnh sự hỗ trợ về vật chất trực tiếp là trợ cấp kinh phí thì việc tạo việc làm cho người nghèo bằng cách hướng dẫn người nghèo sản xuất, kinh doanh phát triển kinh tế theo điều kiện cụ thể của họ chính là điều kiện xoá đói giảm nghèo thành công nhanh và bền vững Chi tiêu công đã góp phần lớn trong công cuộc xoá đói giảm nghèo, giúp các vùng miền tăng trưởng kinh tế nhanh Ngoài ra, người dân đã tiếp cận dễ dàng với các sự hỗ trợ về tài chính

để vươn lên đảm bảo cuộc sống Có thể nói chi tiêu công là một trong những công cụ quan trọng của Chính phủ để thúc đẩy tăng trưởng và đấu tranh giảm nghèo

1.2.4 Chi tiêu công để xóa đói giảm nghèo làm phân phối lại thu nhập:

Chính phủ có ảnh hưởng đến phân phối thu nhập không chỉ thông qua những khoản trợ cấp trực tiếp, mà còn thông qua những ảnh hưởng gián tiếp của hệ thống thuế và các chương trình khác của chính phủ Có thể tưởng tượng là Chính phủ đánh thuế mọi người với mức thuế như nhau, nhưng sau đó trợ cấp cho những người có thu nhập thấp hơn một mức xác định Điều này

có ảnh hưởng tương tự như đánh thuế những người có thu nhập thấp hơn với thuế suất thấp hơn

1.3 Lí luận hàng hóa công

Theo Joseph Stinglitz, hàng hóa công là những loại hàng hóa mà việc một cá nhân này đang hưởng thụ lợi ích do hàng hóa đó tạo ra không ngăn cản những người khác đồng thời hưởng lợi ích của nó Hàng hóa công có hai thuộc tính cơ bản là không có tính cạnh tranh và không có tính loại trừ trong tiêu dùng Không có tính cạnh tranh nghĩa là khi có thêm một người sử dụng hàng hóa công cộng sẽ không làm giảm lợi ích tiêu dùng của những người tiêu dùng hiện có Không có tính loại trừ được hiểu ngầm là, về mặt kỹ thuật không thể hoặc là chi phí rất tốn kém để ngăn ngừa những người khác sử dụng hàng hóa này

1.4 Tính hiệu quả chi tiêu công để xóa đói giảm nghèo

1.4.1 Các công cụ để XĐGN :

Ta thấy việc trợ cấp cho người nghèo không có khả năng tự đảm bảo cuộc sống của mình là một hành động rất thiết thực, sẽ nâng cao mức sống của người dân nghèo trong cùng một cộng đồng Nhà nước đã ban hành rất nhiều chính sách an sinh xã hội nói chung và đối với hộ nghèo, vùng khó khăn nói riêng

Về mặt kinh tế : Chính sách tín dụng ưu đãi ; chính sách hỗ trợ đất sản xuất cho các hộ dân

tộc thiểu số nghèo ; các dự án nông, lâm, khuyến ngư phát triển các nghành nghề ; các dự án

hỗ trợ phát triển cơ sở hạ tầng cho các vùng đặc biệt khó khăn

Cung cấp hàng hóa công: Chính sách trợ giúp y tế ; chính sách hỗ trợ giáo dục ; chính sách về nước sạch và nhà ở ; chính sách hỗ trợ pháp lí

Hiệu quả của chi tiêu công cho xóa đói giảm nghèo ở nước ta từ năm 2001 đến nay Page 6

1.4.2 Tính hiệu quả của chương trình :

Nhà nước ta sử dụng các hình thức trên để hỗ trợ cho người nghèo Vậy hiệu quả của chương trình được đánh giá thông qua hiệu quả của các hình thức trên như thế nào Nếu như thông qua các hình thức trên người nghèo có được hưởng những lợi ích đó hay không, và đã cải thiện được đời sống của người dân như thế nào thì đó chính là hiệu quả của chương trình Thông qua các tiêu chí như :

- Chương trình mang lại phúc lợi gì, tỉ lệ thoát nghèo

- Đối tượng được nhận

- Chi phí bỏ ra là thấp nhất

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ CHI TIÊU CÔNG ĐỂ XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO

Ở NƯỚC TA TỪ NĂM 2001 ĐẾN NAY

Hiệu quả của chi tiêu công cho xóa đói giảm nghèo ở nước ta từ năm 2001 đến nay Page 7

2.1 Công tác triển khai chi tiêu công để xóa đói giảm nghèo

2.1.1 Mục tiêu xóa đói giảm nghèo nước ta:

Ngày 21 tháng 5 năm 2002, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt "Chiến lược toàn diện về tăng trưởng và xoá đói giảm nghèo" Chuẩn đói nghèo sau năm 2000 là 80.000 – 100.000 -150.000 đồng Việt Nam đã ký vào Tuyên bố Thiên niên kỷ với 8 mục tiêu:

 Xóa bỏ tình trạng cùng cực và thiếu đói

 Đạt phổ cập giáo dục tiểu học

 Tăng cường bình đẳng giới và nâng cao vị thế phụ nữ

 Giảm tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh

 Tăng cường sức khỏe bà mẹ

 Phòng chống bệnh HIV/AISD, sốt rét và các bệnh khác

 Đảm bảo bền vững môi trường

 Thiết lập quan hệ đối tác toàn cầu vì mục đích phát triển

Mục tiêu giảm nghèo trong giai đoạn 2006 - 2010 của Việt Nam là giảm tỷ lệ hộ nghèo từ khoảng 23% năm 2005 xuống còn 15% năm 2010, cải thiện đời sống của nhóm hộ nghèo, hạn chế tốc độ gia tăng khoảng cách chênh lệch về thu nhập, mức sống giữa thành thị và nông thôn, giữa đồng bằng và miền núi, giữa nhóm hộ giàu và nhóm hộ nghèo:

 Thu nhập của nhóm nghèo tăng 1,45 lần so với 2005

 Các xã đặc biệt khó khăn, xã nghèo có đủ cơ sở hạ tầng thiết yếu

 6 triệu lượt hộ nghèo được vay tín dụng ưu đãi

 4,2 triệu lượt hộ nghèo tập huấn về khuyến nông lâm ngư

 1,5 triệu người được miễn giảm phí học nghề

 15 triệu người được khám chữa bệnh miễn phí khi đau ốm

 19 triệu lượt học sinh nghèo được miễn, giảm học phí, tiền xây dựng trường

 500 nghìn hộ nghèo được hỗ trợ xóa nhà tạm

2.1.2 Ngân sách chi cho xóa đói giảm nghèo:

Từ năm 2001 đến 2003 tổng chi ngân sách trung bình tại Việt Nam tăng gần 16%, tỉ lệ chi tiêu công chiếm 3% GDP Với nguồn kinh phí hằng năm bố trí cho xóa đói, giảm nghèo khoảng 600 - 700 tỉ đồng (bình quân khoảng 100.000 đ/người) .Tổng kinh phí Ngân sách Hiệu quả của chi tiêu công cho xóa đói giảm nghèo ở nước ta từ năm 2001 đến nay Page 8

Nhà nước đã bố trí để hỗ trợ người nghèo, vùng khó khăn là khoảng 193.000 tỷ đồng Trong

đó, tiền để thực hiện các chính sách hỗ trợ trực tiếp là 132.000 tỷ đồng, thực hiện tín dụng ưu đãi là 61.000 tỷ đồng Mức hỗ trợ bình quân hàng năm là trên 36.000 tỷ đồng Điều đáng chú ý

là tốc độ chi của Nhà nước dành cho người nghèo, vùng khó khăn tăng hàng năm bình quân 15% - 20%, đặc biệt 2 năm khó khăn gần đây, tốc độ chi tăng đến 25% - 30%

2.2 Đánh giá hiệu quả chi tiêu công cho xóa đói giảm nghèo từ năm 2001 đến nay

2.2.1 Hiệu quả chương trình:

2.2.1.1 Tỉ lệ giảm nghèo:

Nếu năm 1998 tỷ lệ nghèo chung của Việt Nam vẫn còn ở mức 37% và năm 2000 giảm còn 32%, thì năm 2002 còn 28,9% và năm 2004 còn 24,1% với 1,44 triệu hộ, 18,1% (năm 2006) xuống còn 14,75% (năm 2007) và 12,1% (năm 2008) và ước dưới 11% vào cuối năm 2009 Một số địa phương cơ bản không còn hộ nghèo theo chuẩn quốc gia như Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hà Nội, Bình Dương Tuy vậy, cả nước vẫn còn 59 huyện có tỷ lệ nghèo trên 50% trong đó 27 huyện tỷ lệ nghèo trên 60%, 10 huyện trên 70% và 1 huyện trên 80%; 3006

xã có tỷ lệ nghèo trên 25%, trong đó có 1378 xã thuộc Chương trình 135 giai đoạn II

Số liệu thống kê cho thấy tỷ lệ nghèo đã giảm nhanh chóng ở những vùng mà tỷ lệ ban đầu

là cao nhất Tuy nhiên, ngay cả ở những vùng cao nguyên nghèo nhất, một số tỉnh cũng đang

với các vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số Chính phủ đã có những chính sách ưu tiên như Chương trình 135, ổn định dân di cư tự do, chính sách trợ giá, trợ cước, Chương trình

173, Chương trình 186 Những chính sách đó đã giúp người nghèo, người dân tộc xóa đói, giảm nghèo, lĩnh hội được các thành quả của quá trình phát triển kinh tế, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng Tuy chưa theo kịp tốc độ của vùng đồng bằng, vùng đô thị, song đời sống của người dân nơi đây đã có những thay đổi tích cực, kết cấu hạ tầng phát triển, thị trường hàng hóa đã bắt đầu hình thành, dần dần thay thế nền kinh tế tự cung, tự cấp trước đây

2.2.1.2 Đời sống nâng cao thông qua các công cụ XĐGN của CP:

Hiệu quả của chi tiêu công cho xóa đói giảm nghèo ở nước ta từ năm 2001 đến nay Page 9

*Về mặt kinh tế :

Chính sách tín dụng ưu đãi : Hình thức vay ưu đãi cho người nghèo có khả năng làm việc

nhưng không có vốn sản xuất tạo thu nhập cho mình thoát nghèo Mỗi lần vay từ 4 đến 7 triệu nhưng không được vượt quá 15 triệu Thời kì cho vay không vượt quá 5 năm Các khoản vay

có thể bằng tiền mặt Chính sách cho vay đối với người nghèo và các đối tượng chính sách khác thời gian qua đã giúp hàng triệu người dân ổn định cuộc sống Ngân hàng Chính sách xã hội thống kê, đến nay đã có tới 17 chương trình tín dụng cấp quốc gia Tính đến hết tháng

6-2009, tổng dư nợ đã đạt tới 60.211 tỷ đồng, với gần 7 triệu hộ gia đình là hộ nghèo và các đối tượng chính sách khác được thụ hưởng Trong 2 năm 2006-2007 có gần 2,9 triệu hộ nghèo vay vốn tín dụng ưu đãi từ ngân sách chính sách xã hội Riêng tỉnh Yên Bái có tới 51% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS), tỷ lệ hộ nghèo chiếm tới 20,16%, cá biệt có xã đến 80% Sau gần 2 năm thực hiện cho vay vốn phát triển sản xuất đối với hộ đồng bào DTTS nghèo đặc biệt khó khăn theo Quyết định 32 của Thủ tướng Chính phủ, toàn tỉnh đã có 975 hộ được vay 4.829 triệu đồng

Gia đình anh Tư ba năm về trước, là hộ nghèo nhất ấp Sơn Lập, xã Nam Thái (Hòn Đất -Kiên Giang) Từ khi mạnh dạn đầu tư nuôi cá lồng bè, cuộc sống của họ ngày càng khởi sắc

Để có vốn nuôi cá, chúng tôi làm đơn vay vốn Ngân hàng Chính sách Xã hội và được vay 7.000.000 đồng/hộ Một năm 2 vụ cá, mỗi vụ chúng tôi thu hoạch 1 - 2 tấn, thu nhập 24 triệu đồng Sau khi trừ chi phí, hộ lãi ít nhất cũng được 4 triệu đồng, còn đa phần bà con đều đút túi khoảng 10 triệu đồng

Chính sách hỗ trợ đất sản xuất cho các hộ dân tộc thiểu số nghèo: cung cấp đất để sản xuất tại một quy định hạn nghạch cho những hộ nghèo dân tộc thiểu số mà thiếu hoặc không có đất sản xuất, tạo ra thu nhập bền vững và sau đó thoát nghèo Điều kiện thụ hưởng phải có đủ 3 tiêu chí sau: không có đất sản xuất ổn định thuộc quyền sử dụng của hộ theo quy định của Nhà nước; nơi ở không ổn định, xa điểm dân cư, di chuyển chỗ ở theo nơi sản xuất; chưa được hưởng các chính sách tương tự của Nhà nước Những hộ được giao đất sản xuất, đất ở phải cam kết không được sang bán, cầm cố hay cho tặng người khác Quyết định của Thủ tướng

Hiệu quả của chi tiêu công cho xóa đói giảm nghèo ở nước ta từ năm 2001 đến nay Page 10