Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam trong hệ thống phân phối tại thị trường nội địa thời kỳ hậu WTO

Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam trong hệ thống phân phối tại thị trường nội địa thời kỳ hậu WTO

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG HÀ NỘI

- Trần Thị Thu Hương

GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP BÁN LẺ VIỆT NAM TRONG HỆ THỐNG PHÂN PHỐI TẠI

THỊ TRƯỜNG NỘI ĐỊA THỜI KỲ HẬU WTO

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ

Hà Nội - 2008

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG HÀ NỘI

- Trần Thị Thu Hương

GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP BÁN LẺ VIỆT NAM TRONG HỆ THỐNG PHÂN PHỐI TẠI THỊ TRƯỜNG NỘI ĐỊA THỜI KỲ HẬU WTO

Chuyên ngành: Kinh tế thế giới và Quan hệ kinh tế quốc tế

LỜI CẢM ƠN

Tác giả bản luận văn xin chân thành cảm ơn TS Nguyễn Thanh Bình, mặc dù rất bận với công tác chuyên môn và công tác quản lý của mình, đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tác giả hoàn thành luận văn

Tác giả xin trân trọng cảm ơn các thầy cô giáo, đồng nghiệp, bạn bè đã nhiệt tình giảng dạy và giúp đỡ tác giả trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu

Tác giả cũng xin chân thành cảm ơn gia đình đã tạo điều kiện về thời gian cũng như vật chất để tác giả tập trung nghiên cứu và hoàn thành luận văn của mình

Hà Nội, ngày 26 tháng 05 năm

2008

Người viết

Trần Thị Thu Hương

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng mình, không sao chép của người khác, các số liệu và trích dẫn trong luận văn là trung thực và tôi xin chịu trách nhiệm về lời cam đoan này

Hà Nội, ngày 26 tháng 05 năm

2008

Người viết

Trần Thị Thu Hương

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG

DANH MỤC SƠ ĐỒ

Trang MỞ ĐẦU

Chương 1 – BÁN LẺ, CÁC CHỈ TIÊU ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP BÁN LẺ VÀ MỘT SỐ QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT LIÊN QUAN…………

1 1 Một số vấn đề lý luận về bán lẻ

1.1.1 Định nghĩa bán lẻ

1.1.2 Vị trí của bán lẻ

1.1.2.1 Vị trí của dịch vụ bán lẻ trong ngành dịch vụ phân phối

1.1.2.2 Vị trí của nhà bán lẻ trong kênh phân phối

1.1.3 Chức năng của nhà bán lẻ

1.2 Khái niệm và một số chỉ tiêu đánh giá năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp bán lẻ………

1.2.1 Khái niệm về năng lực cạnh tranh

1.2.2 Một số chỉ tiêu đánh giá năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp bán lẻ

1.2.2.1 Tiềm lực tài chính

1.2.2.2 Trình độ lao động, trang thiết bị, công nghệ

1.2.2.3 Trình độ quản lý và tổ chức kinh doanh

1.2.2.4 Am hiểu tập quán mua bán, thói quen của khách hàng

1.2.2.5 Năng lực R&D

1.2.2.6 Giá cả và chủng loại hàng hoá cung ứng

1.2.2.7 Truyền tin và xúc tiến

1.2.2.8 Thương hiệu

1

5

5

5

5

5

6

6

9

9

11

11

11

12

13

14

14

15

16

1.3 Một số quy định pháp luật

1.3.1 Một số quy định trong Quy chế Siêu thị, trung tâm thương mại theo Quyết định số 1371/2004/QĐ-BTM ngày 24/9/2004

1.3.1.1 Tiêu chuẩn siêu thị

1.3.1.2 Tiêu chuẩn trung tâm thương mại

1.3.1.3 Tên gọi và biển hiệu siêu thị, trung tâm thương mại

1.3.2 Một số quy định trong Luật Cạnh tranh số 27/2004/QH11

1.3.2.1 Các thỏa thuận hạn chế cạnh tranh

1.3.2.2 Các hành vi bị cấm đối với các doanh nghiệp, nhóm doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường và có vị trí độc quyền

1.3.2.3 Hành vi cạnh tranh không lành mạnh

Chương 2 – THỰC TRẠNG KHẢ NĂNG CẠNH TRANH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP BÁN LẺ VIỆT NAM TẠI THỊ TRƯỜNG NỘI ĐỊA THỜI KỲ HẬU WTO

2.1 Đánh giá khái quát về hệ thống doanh nghiệp phân phối bán lẻ Việt Nam trong những năm gần đây

2.1.1 Thành tựu

2.1.1.1 Hệ thống doanh nghiệp phân phối bán lẻ Việt Nam tăng trưởng và phát triển nhanh

2.1.1.2 Doanh nghiệp phân phối bán lẻ Việt Nam tăng trưởng đã mang lại những kết quả quan trọng cho nền kinh tế và xã hội

2.1.1.3 Hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp phân phối bán lẻ Việt Nam bước đầu có những tiến bộ mang tính đột phá quan trọng

2.1.1.4 Các doanh nghiệp phân phối bán lẻ Việt Nam đã bắt đầu áp dụng những công nghệ mới để hiện đại hóa phương thức kinh doanh

2.1.2 Những tồn tại

2.1.2.1 Số lượng doanh nghiệp thương mại nhiều nhưng quy mô nhỏ, phân tán, đi kèm với công nghệ, thiết bị lạc hậu

2.1.2.2 Phương thức kinh doanh chậm được đổi mới và cơ cấu kênh phân phối hàng hoá phát triển còn mang nặng tính tự phát, lạc hậu, thiếu tính chuyên nghiệp

2.1.2.3 Lao động trong doanh nghiệp phân phối bán lẻ còn yếu và

18

18

18

20

22

22

23

24

25

27

27

27

27

28

29

30

31

32

33

thiếu về trình độ tay nghề, chưa có nhiều chuyên gia giỏi

2.1.2.4 Chế độ, chính sách với người lao động chưa đảm bảo

2.2 Năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp phân phối bán lẻ Việt Nam trong mối tương quan với các tập đoàn phân phối bán lẻ nước ngoài

2.2.1 Khái quát về hệ thống siêu thị, trung tâm thương mại, cửa hàng bán lẻ tự chọn trên thị trường phân phối bán lẻ Việt Nam

2.2.1.1 Hệ thống siêu thị, trung tâm thương mại, cửa hàng bán lẻ tự chọn trên thị trường phân phối bán lẻ Việt Nam

2.2.1.2 Đánh giá khái quát về tương quan lực lượng giữa các nhà bán lẻ trong nước và nước ngoài trên thị trường phân phối bán lẻ Việt Nam 2.2.2 Các tập đoàn phân phối bán lẻ nước ngoài – đối thủ cạnh tranh chính của doanh nghiệp phân phối bán lẻ Việt Nam

2.2.2.1 Metro Cash & Carry Việt Nam

2.2.2.2 Big C Thăng Long

2.2.2.3 Trung tâm thương mại Parkson (Parkson Sagontourist Plaza)

2.2.3 Năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam trên thị trường nội địa thời kỳ hậu WTO

2.2.3.1 Tiềm lực tài chính

2.2.3.2 Trình độ lao động, trang thiết bị, công nghệ

2.2.3.3 Trình độ quản lý và tổ chức kinh doanh

2.2.3.4 Am hiểu tập quán mua bán, thói quen của khách hàng

2.2.3.5 Năng lực R&D

2.2.3.6 Giá cả và chủng loại hàng hoá cung ứng

2.2.3.7 Truyền tin và xúc tiến

2.2.3.8 Thương hiệu

Chương 3 – MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP BÁN LẺ VIỆT NAM TẠI THỊ TRƯỜNG NỘI ĐỊA THỜI KỲ HẬU WTO

3.1 Cam kết của Việt Nam về mở cửa thị trường phân phối, cơ hội và thách thức đối với các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam

35

36

37

37

37

39

45

45

47

49

52

52

53

54

56

58

59

60

62

64

64

3.1.1 Cam kết của Việt Nam về mở cửa thị trường phân phối

3.1.1.1 Các sản phẩm thuộc diện loại trừ chung

3.1.1.2 Về mức độ và thời gian mở cửa của thị trường

3.1.2 Cơ hội và thách thức đối với các doanh nghiệp bán lẻ nội địa khi Việt Nam thực hiện các cam kết trong WTO về mở cửa thị trường phân phối trong thời gian tới

3.1.2.1 Cơ hội đối với các doanh nghiệp bán lẻ

3.1.2.2 Thách thức đối với các doanh nghiệp bán lẻ

3.2 Một số xu hướng chính tác động tới sự phát triển của thị trường phân phối bán lẻ của Việt Nam trong thời gian tới

3.2.1 Xu hướng gia tăng nhanh chóng trong chi tiêu cá nhân của người tiêu dùng Việt Nam

3.2.2 Xu hướng thay đổi trong cách thức mua sắm của người tiêu dùng Việt Nam

3.2.3 Xu hướng thay đổi trong mô hình tổ chức kinh doanh phân phối ở Việt Nam đang diễn ra mạnh mẽ, đặc biệt kể từ khi có sự xuất hiện của các nhà phân phối nước ngoài

3.3 Quan điểm, phương hướng nâng cao sức cạnh tranh của các doanh nghiệp phân phối bán lẻ Việt Nam thời gian tới

3.3.1 Định hướng phát triển các loại hình phân phối bán lẻ

3.3.2 Quan điểm, phương hướng nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp phân phối bán lẻ Việt Nam

3.4 Một số giải pháp nhằm nâng cao sức cạnh tranh của các doanh nghiệp phân phối bán lẻ Việt Nam trong thời gian tới

3.4.1 Các giải pháp vĩ mô

3.4.1.1 Chính sách tuyên truyền, phổ biến và giáo dục, đào tạo

3.4.1.2 Chính sách kinh tế

3.4.2 Các giải pháp cho doanh nghiệp phân phối bán lẻ

3.4.2.1 Sử dụng có hiệu quả nguồn vốn của doanh nghiệp

3.4.2.2 Các biện pháp giảm chi phí kinh doanh

3.4.2.3 Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực 3.4.2.4 Áp dụng công nghệ mới vào quản lý phân phối, lưu chuyển

64

64

64

65

65

67

67

68

68

69

69

69

71

72

72

72

73

76

76

77

79

hàng hoá, thanh toán…

3.4.2.5 Mở rộng chủng loại hàng hoá, kiểm soát chặt chẽ chất lượng hàng hoá

3.4.2.6 Đa dạng hóa phương thức bán hàng

3.4.2.7 Xây dựng và phát triển theo “chuỗi”

3.4.2.8 Tạo mối liên kết với các nhà cung cấp và với các nhà bán lẻ khác

3.4.2.9 Đẩy mạnh hoạt động của hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam 3.4.2.10 Xây dựng văn hóa doanh nghiệp

3.4.2.11 Xác định rõ và trung thành với khách hàng mục tiêu

3.4.2.12 Xây dựng và phát triển thương hiệu doanh nghiệp

KẾT LUẬN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

81

82

83

83

84

84

85

86

86

88

DANH MỤC SƠ ĐỒ

1 1.1 Vị trí của nhà bán lẻ trong kênh phân phối 6

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Sau gần 12 năm đàm phán, ngày 07 tháng 11 năm 2006 Việt Nam đã chính thức được kết nạp vào WTO và trở thành thành viên thứ 150 của tổ chức này Gia nhập WTO, Việt Nam đã thể hiện sự hội nhập một cách mạnh mẽ và toàn diện với thế giới thông qua những cam kết cụ thể cả trong lĩnh vực hàng hoá, dịch vụ, trợ cấp, đầu tư liên quan đến thương mại, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ Trong đó, các cam kết về mở cửa thị trường dịch vụ phân phối của Việt Nam trong WTO được đánh giá là khá mạnh mẽ Vì vậy, ngành phân phối bán lẻ của Việt Nam sẽ chịu nhiều tác động từ quá trình mở cửa thị trường trong khuôn khổ thực hiện các cam kết của WTO Các tác động này đặc biệt phụ thuộc vào năng lực cạnh tranh của các nhà bán lẻ trong nước

Các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam rất dễ bị tổn thương khi phải đương đầu với những áp lực cạnh tranh từ phía các nhà phân phối bán lẻ nước ngoài vì mức

độ phát triển của ngành dịch vụ này ở Việt Nam còn khá thấp Ở thời điểm hiện tại, một số tập đoàn bán lẻ nước ngoài đã có những bước đi đầu tiên khá vững chắc tại thị trường Việt Nam; một số khác đang chuẩn bị cho những kế hoạch lớn, dài hơi với mục tiêu chiếm lĩnh thị trường bán lẻ Việt Nam - như họ từng làm và từng thành công tại nhiều quốc gia khác Sức ép đối với các nhà phân phối, bán lẻ trong nước là rất lớn Đối mặt với các tập đoàn nước ngoài hùng mạnh trong điều kiện cơ sở hạ tầng yếu kém, Nhà nước chưa có những chính sách, quy hoạch rõ ràng cho thị trường bán lẻ, lại gặp rất nhiều khó khăn về vốn, nhân lực, hậu cần, kinh nghiệm…các nhà bán lẻ trong nước đang đứng trước nguy cơ “thua trên sân nhà” Nếu thua trên quy mô ngày càng rộng, hậu quả sẽ không chỉ dừng lại ở chỗ mất thị trường bán lẻ vào tay các tập đoàn nước ngoài,

mà kéo theo nó là sự sụp đổ của các nhà sản xuất trong nước, và hoạt động nhập khẩu cũng bị chi phối Đó sẽ không chỉ là nạn thất nghiệp của hàng vạn, thậm chí hàng chục vạn thương nhân, mà còn là tình trạng mất thị trường tiêu thụ của hàng triệu lao động cả ở nông thôn lẫn đô thị

Vậy, Nhà nước và các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam phải đối mặt với nguy cơ đó như thế nào? Cần những giải pháp gì để nâng cao năng lực cạnh

tranh của các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam trong điều kiện chúng ta mở cửa thị trường?

Nhận thấy đây là một vấn đề rất cấp thiết trong tình hình hiện nay, người

viết chọn nghiên cứu đề tài: “Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam trong hệ thống phân phối tại thị trường nội địa thời kỳ hậu WTO”

2 Tình hình nghiên cứu

Cho tới nay ở Việt Nam chưa có một nghiên cứu đầy đủ, chuyên sâu nào

về thị trường bán lẻ Các vấn đề lý thuyết về bán lẻ chiếm vị trí khiêm tốn trong các tài liệu, nghiên cứu về hệ thống phân phối hàng hoá Số liệu thống kê về thị trường bán lẻ chỉ được đề cập đến trong các báo cáo thường niên hay trong các thống kê về hoạt động thương mại nội địa của Bộ Thương mại, Bộ Kế hoạch - Đầu tư, Tổng cục Thống kê

Cũng đã có một số nghiên cứu đề cập đến một vài khía cạnh của vấn đề, như: “Đánh giá một số tác động về kinh tế và xã hội của việc thực hiện các cam kết mở cửa thị trường dịch vụ phân phối của Việt Nam trong khuôn khổ WTO” của Bộ Thương Mại; “Quy hoạch phát triển ngành thương mại Việt Nam” do Viện Nghiên cứu Thương mại - Bộ Thương mại thực hiện, được điều chỉnh vào năm 2000-2001; “Những giải pháp phát triển mạng lưới siêu thị ở Việt Nam trong giai đoạn từ nay đến 2010” của TS Nguyễn Thị Nhiễu; “Giải pháp phát triển cửa hàng tiện lợi vận doanh theo chuỗi ở Việt Nam đến năm 2010” của Th.S Lê Minh Châu; và một số đề tài nghiên cứu cấp Bộ do Bộ Thương mại chủ trì về mô hình tổ chức trung tâm thương mại, các giải pháp phát triển chợ, giải pháp phát triển kênh phân phối hàng hoá…Trong khoảng thời gian 3 năm gần đây, có một số cuộc hội thảo về vấn đề phát triển hệ thống phân phối bán lẻ đã được tổ chức tại thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội

Euromonitor International - công ty nghiên cứu thị trường nổi tiếng thế giới

đã tiến hành một nghiên cứu khá chi tiết về thực trạng và xu hướng phát triển của thị trường bán lẻ Việt Nam và công bố vào năm 2004 Tuy nhiên, người viết chưa thể tiếp cận với nghiên cứu này, do chi phí quá cao

3 Mục đích nghiên cứu

Khóa luận đưa ra những phân tích, đánh giá khái quát về các doanh nghiệp phân phối bán lẻ hoạt động trên thị trường Việt Nam và năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam trong mối tương quan với các tập đoàn phân phối nước ngoài trên thị trường nội địa; phân tích ảnh hưởng của việc nước ta thực hiện cam kết mở cửa thị trường trong khuôn khổ thực hiện các cam kết của WTO đến các doanh nghiệp này; qua đó đề xuất các giải pháp để nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện được mục đích trên, khoá luận có nhiệm vụ:

- Làm rõ một số vấn đề lý luận về bán lẻ và các chỉ tiêu để đánh giá năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp bán lẻ

- Tìm hiểu một số quy định về siêu thị, trung tâm thương mại và một số quy định trong Luật Cạnh tranh

- Phân tích, đánh giá năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam trong mối tương quan với các nhà phân phối nước ngoài trên thị trường nội địa

- Phân tích cơ hội và thách thức của các doanh nghiệp bán lẻ khi Việt Nam thực hiện các cam kết của WTO, những xu hướng tác động đến các doanh nghiệp bán lẻ trong thời gian tới

- Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp phân phối bán lẻ của Việt Nam

Phạm vi nghiên cứu: Khóa luận tập trung phân tích đánh giá hoạt động của các doanh nghiệp phân phối bán lẻ Việt Nam và các tập đoàn phân phối nước ngoài qua hệ thống các siêu thị, trung tâm thương mại và các cửa hàng bán lẻ tự chọn

Do hạn chế về tài liệu, thời gian, nên các phân tích thực trạng chỉ tập trung phân tích những nét tổng quan nhất của các doanh nghiệp bán lẻ tại Việt Nam

trong giai đoạn 2000 – 2006; các dự báo, đề xuất được thực hiện cho giai đoạn

từ nay đến năm 2010 và sau 2010

Các chỉ tiêu đánh giá năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp nói chung, doanh nghiệp phân phối bán lẻ nói riêng rất nhiều nhưng người viết chỉ xin nêu

và phân tích một số chỉ tiêu tiêu biểu: tiềm lực tài chính; trình độ lao động, trang thiết bị, công nghệ; trình độ quản lý và tổ chức kinh doanh, am hiểu tập quán mua bán, thói quen của khách hàng; năng lực R&D, khả năng bao quát thị trường; giá cả và chủng loại hàng hóa cung ứng; truyền tin và xúc tiến; danh tiếng

Các giải pháp đề xuất chủ yếu nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của hệ thống siêu thị, trung tâm thương mại, cửa hàng bán lẻ tự chọn của các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam

6 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu mà người viết sử dụng trong quá trình thực hiện khoá luận là: đánh giá, nghiên cứu tài liệu, phân tích, đánh giá, so sánh, lý luận logic

7 Kết cấu khoá luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung khóa luận được chia làm 3 chương:

Chương 1: Bán lẻ, các chỉ tiêu đánh giá năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp bán lẻ và một số quy định pháp luật liên quan

Chương 2: Thực trạng năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam tại thị trường nội địa thời kỳ hậu WTO

Chương 3: Một số giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam trên thị trường nội địa thời kỳ hậu WTO

Chương 1 – BÁN LẺ, CÁC CHỈ TIÊU ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP BÁN LẺ VÀ MỘT SỐ QUY

ĐỊNH PHÁP LUẬT LIÊN QUAN

1.1 Một số vấn đề về bán lẻ

1.1.1 Định nghĩa bán lẻ

Có nhiều định nghĩa khác nhau về bán lẻ, trong đó có 2 định nghĩa được thừa nhận và sử dụng khá rộng rãi, đó là định nghĩa bán lẻ của Philip Kotler và định nghĩa của Từ điển bách khoa toàn thư mở Wikipedia

Trong “Marketing Essentials” - Philip Kotler đã định nghĩa bán lẻ như sau: Bán lẻ là mọi hoạt động nhằm bán hàng hoá hay dịch vụ trực tiếp cho người tiêu dùng cuối cùng để họ sử dụng cho cá nhân, không mang tính thương mại [12, tr 290]

Bất kỳ một tổ chức nào làm công việc này cũng là một tổ chức bán lẻ, bất

kể hàng hoá hay dịch vụ đó được bán như thế nào (bán trực tiếp, qua bưu điện, qua điện thoại hay qua máy bán hàng tự động) và ở đâu (trong cửa hàng, trong chợ, trên đường phố hay tại nhà người tiêu dùng)

Còn Từ điển bách khoa toàn thư mở Wikipedia đưa ra định nghĩa:

Bán lẻ bao gồm việc bán hàng hoá cho cá nhân hoặc hộ gia đình để họ tiêu dùng, tại một địa điểm cố định, hoặc không tại một địa điểm cố định mà qua các dịch vụ liên quan [16]

Trong thương mại, nhà bán lẻ mua hàng hoá với số lượng lớn từ nhà sản xuất hoặc nhà nhập khẩu, trực tiếp hoặc qua nhà bán buôn, sau đó bán lại từng mặt hàng hoặc lượng nhỏ hàng hoá tới công chúng hoặc người tiêu dùng cuối cùng

1.1.2 Vị trí của bán lẻ

1.1.2.1 Vị trí của dịch vụ bán lẻ trong ngành dịch vụ phân phối

Theo phân ngành dịch vụ của WTO, dịch vụ bán lẻ là một trong 5 tiểu ngành của dịch vụ phân phối bao gồm: 1) Dịch vụ đại lý hoa hồng; 2) Dịch vụ bán buôn; 3) Dịch vụ bán lẻ; 4) Cấp phép; 5) Các dịch vụ khác

Tuy nhiên, theo tài liệu mã số MTN.GNS/W/120 được xây dựng trong vòng Urugoay dựa trên Phân loại danh mục sản phẩm trung tâm tạm thời của

Liên Hiệp Quốc (CPC) và được hầu hết các thành viên WTO sử dụng làm cơ sở cho việc xây dựng lộ trình cam kết, thì bán lẻ là một trong bốn nhóm dịch vụ chính của dịch vụ phân phối, bao gồm: dịch vụ đại lý ủy quyền, dịch vụ bán

buôn, dịch vụ bán lẻ, nhượng quyền [16]

1.1.2.2 Vị trí của nhà bán lẻ trong kênh phân phối

Các nhà sản xuất thường cung cấp hàng hoá của mình cho thị trường thông qua các kênh phân phối Và các nhà bán lẻ nằm ở vị trí cuối cùng trong kênh phân phối đó Họ nhận hàng hoá từ nhà sản xuất, nhà nhập khẩu hoặc nhà bán buôn, và bán trực tiếp cho người tiêu dùng cuối cùng

Sơ đồ 1.1 đơn giản sau đây cho thấy vị trí của nhà bán lẻ trong kênh phân phối:

Sơ đồ 1.1: Vị trí của nhà bán lẻ trong kênh phân phối [12, tr.314]

1.1.3 Chức năng của nhà bán lẻ

Bán lẻ là một khâu trong quá trình phân phối, vì thế, nhà bán lẻ cũng đảm nhiệm đầy đủ các chức năng của một thành viên trong kênh phân phối, bao gồm:

Thứ nhất, nghiên cứu, thu thập thông tin cần thiết để lập kế hoạch và tạo thuận lợi cho việc trao đổi

Nhà

SX

(NK)

Người tiêu dùng

Người tiêu dùng

Người tiêu dùng

Nhà bán lẻ

Nhà bán lẻ

Nhà bán lẻ

Nhà bán sỉ

Nhà bán sỉ

Người bán sỉ nhỏ

Như chúng ta đã thấy trong sơ đồ trên, vị trí của nhà bán lẻ là vị trí cuối cùng trong kênh phân phối, tức tiếp xúc trực tiếp với người tiêu dùng Vì thế, người bán lẻ có nhiều thuận lợi trong việc thu thập những thông tin cần thiết về nhu cầu, về thị hiếu khách hàng…Những thông tin này giúp nhà bán lẻ thoả mãn yêu cầu của người tiêu dùng tốt hơn Thêm vào đó, nhà bán lẻ còn có thể phản ảnh những thông tin này trở lại nhà sản xuất, giúp nhà sản xuất cải tiến hàng hoá của mình hoặc sản xuất ra những sản phẩm mới đáp ứng nhu cầu khách hàng

Thứ hai, kích thích tiêu thụ, soạn thảo và truyền bá những thông tin về hàng hoá

Các nhà bán lẻ là một kênh vô cùng quan trọng trong việc kích thích tiêu thụ và truyền bá những thông tin về hàng hoá từ nhà sản xuất, cũng bởi đặc thù trong hoạt động của họ: tiếp xúc trực tiếp và hiểu được nhu cầu của người tiêu dùng Về kích thích tiêu thụ hàng hoá, các nhà bán lẻ có thể tiếp tục những biện pháp kích thích tiêu thụ của nhà sản xuất, hoặc có thể có phương cách kích thích tiêu thụ của riêng mình

Thứ ba, thiết lập các mối liên hệ, tạo dựng và duy trì mối liên hệ với những người mua tiềm ẩn

Do là người trực tiếp bán hàng đến tay người tiêu dùng, thực hiện các giao dịch với người tiêu dùng nên nhà bán lẻ chính là người trực tiếp thực hiện công việc tạo dựng và duy trì mối liên hệ với người tiêu dùng nói chung và với những khách hàng tiềm năng mà nhà sản xuất nhắm tới nói riêng Trong quá trình bán hàng, nhà bán lẻ tư vấn về sản phẩm, giới thiệu sản phẩm với khách hàng, đó chính là cách tạo dựng và duy trì mối quan hệ rất tốt với khách hàng tiềm năng

Do mối quan hệ tốt với khách hàng, những lời giới thiệu về sản phẩm của nhà phân phối thường được khách hàng dễ tin tưởng và chấp nhận hơn là các quảng cáo thông thường

Thứ tư, hoàn thiện hàng hoá, làm cho hàng hoá đáp ứng được những yêu cầu của người mua

Nhà bán lẻ có thể nhận hàng hoá đã hoàn thiện từ nhà sản xuất hay nhà bán buôn, nhưng với nhiều mặt hàng, nhà bán lẻ cũng đảm nhiệm vai trò phân loại, sắp xếp, sơ chế, đóng gói…để đưa sản phẩm tới tay người tiêu dùng Do tiếp xúc thường xuyên với khách hàng, hơn ai hết nhà bán lẻ hiểu được nhu cầu, thị hiếu

của khách hàng để thực hiện công việc này một cách tốt nhất, cung cấp sản phẩm đến tay khách hàng trong điều kiện tốt nhất và dưới hình thức phù hợp nhất

Thứ năm, tiến hành thương lượng, thoả thuận với nhà sản xuất, nhà nhập khẩu hay nhà bán buôn về giá cả và các điều kiện khác để thực hiện bước tiếp theo là chuyển giao quyền sở hữu và quyền sử dụng cho người tiêu dùng cuối cùng

Đây là bước tất yếu mà nhà bán lẻ phải thực hiện trong quá trình kinh doanh Trước hết, nhà bán lẻ phải tiến hành thương lượng với nhà sản xuất, nhà nhập khẩu hoặc nhà bán buôn về các điều kiện giá cả, giao hàng, thanh toán….Chỉ khi hai bên đã đạt được các thỏa thuận thì nhà bán lẻ mới được cung cấp sản phẩm để tiến hành kinh doanh Sau khi có sản phẩm, nhà bán lẻ thực hiện bước tiếp theo là đưa hàng hóa đến tay người tiêu dùng

Thứ sáu, tổ chức lưu thông hàng hoá, vận chuyển và bảo quản, dự trữ hàng hoá

Nhà bán lẻ sau khi thỏa thuận mua bán với nhà sản xuất, nhà nhập khẩu hoặc nhà bán buôn sẽ tiến hành vận chuyển hàng hóa về đến kho hoặc địa điểm kinh doanh của mình Đồng thời, nhà bán lẻ thực hiện bảo quản hàng hóa để đảm bảo chất lượng hàng hóa còn tốt đến tận tay người tiêu dùng Nhà bán lẻ cũng thực hiện việc dự trữ hàng hóa một cách hợp lý để phục vụ công việc kinh doanh của mình

Thứ bảy, đảm bảo kinh phí, tìm kiếm và sử dụng nguồn vốn để bù đắp các chi phí hoạt động của kênh phân phối (nói chung)

Để thực hiện các chức năng như đã đề cập ở trên, nhà bán lẻ phải huy động các nguồn vốn để tiến hành các hoạt động tương ứng Nhà bán lẻ phải đảm nhiệm các chi phí cho lưu thông, vận chuyển, bảo quản, dự trữ, sắp xếp, đóng gói… để đưa hàng hóa đến tay người tiêu dùng Như vậy, nhà bán lẻ đã dùng nguồn vốn của mình và nguồn vốn huy động được để trang trải các chi phí trong quá trình phân phối hàng hóa

Thứ tám, chấp nhận rủi ro và gánh chịu trách nhiệm về hoạt động của kênh

Là một thành viên của kênh phân phối, nhà bán lẻ chủ động tiến hành các hoạt động kinh doanh của mình Sử dụng nguồn vốn của mình và tự chịu trách nhiệm về hoạt động kinh doanh, nhà bán lẻ đương nhiên phải gánh chịu các rủi

ro trong quá trình phân phối hàng hóa Khi tiếp nhận quyền sở hữu hàng hoá và chịu các chi phí do hàng hoá bị hư hỏng, lỗi thời hay bị mất cắp, nhà bán lẻ đã gánh chịu một phần rủi ro

1.2 Khái niệm và một số chỉ tiêu đánh giá năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp bán lẻ

1.2.1 Khái niệm về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp

Phần lớn các tác giả đều gắn năng lực cạnh tranh doanh nghiệp với ưu thế của sản phẩm mà doanh nghiệp đưa ra thị trường hoặc gắn năng lực cạnh tranh với vị trí của doanh nghiệp trên thị trường theo thị phần mà nó chiếm giữ thông qua khả năng tổ chức, quản trị kinh doanh hướng vào đổi mới công nghệ, giảm chi phí nhằm duy trì hay gia tăng lợi nhuận, đảm bảo sự tồn tại, phát triển bền vững của doanh nghiệp

Trước tiên, trong lý thuyết tổ chức công nghiệp, khái niệm năng lực cạnh tranh được áp dụng ở phạm vi xí nghiệp Một xí nghiệp được xem là có năng lực cạnh tranh khi xí nghiệp đó duy trì được vị thế của mình trên thị trường so với các nhà sản xuất khác, các sản phẩm thay thế, hoặc đưa ra thị trường các sản phẩm tương tự với mức giá thấp hơn, hoặc cung cấp các sản phẩm tương tự với các đặc tính về chất lượng hay dịch vụ ngang bằng hoặc cao hơn [1]

Theo Fafchamps, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là khả năng doanh nghiệp đó có thể sản xuất sản phẩm với chi phí biến đổi trung bình thấp hơn giá của nó trên thị trường, có nghĩa là doanh nghiệp nào có chất lượng tương tự như sản phẩm của doanh nghiệp khác, nhưng với chi phí thấp hơn thì được coi là có khả năng cạnh tranh cao [19]

Randall lại cho rằng, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là khả năng giành được và duy trì thị phần trên thị trường với lợi nhuận nhất định

Dunning lập luận rằng, năng lực cạnh tranh của một công ty trong một lĩnh vực được xác định bằng những thế mạnh mà công ty có hoặc huy động được để

có thể cạnh tranh thắng lợi [19]

Markusen (1992) đã đưa ra một khái niệm “một nhà sản xuất là cạnh tranh nếu như nó có một mức chi phí đơn vị trung bình bằng hoặc thấp hơn chi phí đơn vị của các nhà cạnh tranh quốc tế” [9]

Một quan niệm khác cho rằng, “năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp được hiểu là tích hợp các khả năng và nguồn nội lực để duy trì và phát triển thị phần, lợi nhuận và định vị những ưu thế cạnh tranh của doanh nghiệp đó trong

mối quan hệ với đối thủ cạnh tranh trực tiếp và tiềm tàng trên một thị trường mục tiêu xác định” [11]

Như vậy, trên thực tế đang tồn tại nhiều quan niệm cụ thể, khác nhau về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Song tựu chung lại, khi tiếp cận năng lực cạnh tranh doanh nghiệp, cần chú ý 4 vấn đề cơ bản sau:

Một là, trong điều kiện kinh tế thị trường, phải lấy yêu cầu của khách hàng

là chuẩn mực đánh giá sức cạnh tranh của doanh nghiệp Bởi lẽ, yêu cầu của khách hàng vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sản xuất, kinh doanh Cùng một loại sản phẩm các nhóm khách hàng khác nhau có những nhu cầu rất khác nhau

Hai là, yếu tố cơ bản tạo nên sức mạnh trong việc lôi kéo khách hàng phải

là thực lực của doanh nghiệp Thực lực này chủ yếu được tạo thành từ những yếu

tố nội tại của doanh nghiệp và được thể hiện ở uy tín của doanh nghiệp

Ba là, khi nói tới năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp luôn hàm ý so sánh

với doanh nghiệp hữu quan (các đối thủ cạnh tranh) cùng hoạt động trên thị trường Muốn tạo nên năng lực cạnh tranh thực thụ, thực lực của doanh nghiệp phải tạo nên lợi thế so sánh với các đối thủ cạnh tranh Chính nhờ lợi thế này, doanh nghiệp có thể giữ được khách hàng của mình và lôi kéo khách hàng của các đối thủ cạnh tranh

Bốn là, các biểu hiện năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp có quan hệ

ràng buộc nhau Một doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh mạnh khi nó có khả năng thỏa mãn đầy đủ nhất tất cả những yêu cầu của khách hàng Song khó có doanh nghiệp nào có được yêu cầu này, thường thì có lợi thế về mặt này, lại có thế yếu về mặt khác Bởi vậy, việc đánh giá đúng đắn những mặt mạnh và mặt yếu của từng doanh nghiệp có ý nghĩa trọng yếu với việc tìm các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh

Do đó, có thể hiểu: Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp thể hiện thực lực

và lợi thế của doanh nghiệp so với các đối thủ khác trong việc thỏa mãn tốt nhất các đòi hỏi của khách hàng để thu lợi ích ngày càng cao cho doanh nghiệp trong môi trường cạnh tranh trong nước và ngoài nước

1.2.2 Một số chỉ tiêu đánh giá năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp

Việc đánh giá năng lực cạnh tranh nếu chỉ dừng lại ở định tính, thì không tránh được các yếu tố cảm tính, bởi vậy, phải cố gắng lượng hóa Tuy nhiên, khó

có được một chỉ tiêu tổng hợp đo lường năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bán lẻ Do vậy, cần sử dụng hệ thống chỉ tiêu:

1.2.2.1 Tiềm lực tài chính

Tiềm lực tài chính của một doanh nghiệp có tầm quan trọng tối cao trong việc nâng cao vị thế cạnh tranh của doanh nghiệp bán lẻ Khả năng nguồn tài chính mạnh cần được cân nhắc khi đánh giá năng lực cạnh tranh các tham số: lợi nhuận, dòng tiền mặt, tỷ lệ vốn vay, mức dự trữ và hiệu suất lợi tức cổ phần Cụ thể, các hệ số thanh khoản (tỷ lệ thanh khoản có thể sử dụng, tỷ lệ vốn có thể sử dụng ngay), các hệ số hoạt động (chu chuyển tài sản, chu chuyển dự trữ, chu chuyển khoản nợ phải thu), các chỉ số sinh lợi (lợi nhuận cận biên, tỷ suất lợi nhuận trên vốn đầu tư), các tỷ số vốn vay (nợ trên tài sản ròng, nợ trên tổng tài sản), phân tích các nguồn vốn và sử dụng các ngân quỹ

1.2.2.2 Trình độ lao động, trang thiết bị, công nghệ

Việc phân tích tác nhân này bao hàm những cân nhắc về trình độ lực lượng lao động và năng suất công việc, những yêu cầu kỹ năng, đào tạo, các kế hoạch tuyển dụng, ảnh hướng các tổ chức công đoàn, khả năng hiện tại và tương lai của đội ngũ nhân sự, điều kiện làm việc và tinh thần của lực lượng lao động kể cả việc đánh giá văn hóa doanh nghiệp Điểm hạn chế điển hình về năng lực cạnh tranh trong lĩnh vực này của các doanh nghiệp Việt Nam là sự yếu kém về kỹ năng nghề nghiệp, thiếu tinh thần doanh nhân, bộ máy cồng kềnh và thiếu năng động của tổ chức công đoàn Trong doanh nghiệp thương mại và dịch vụ, con người lại càng là yếu tố quyết định đến ưu thế cạnh tranh, đặc biệt là trong việc cung ứng các dịch vụ cho khách hàng hiệu quả Những tác nhân như sự thân mật, sự đáp ứng kịp thời, sự nhanh chóng trong thủ tục xử lý các đơn hàng, sự thanh toán thành thạo, khả năng biểu cảm, sự nhiệt tình và giữ bình tĩnh của bộ máy nhân sự là chìa khóa cho thành công của doanh nghiệp trong cạnh tranh Trình độ máy móc thiết bị và công nghệ có ảnh hưởng một cách sâu sắc tới năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Nó là yếu tố vật chất quan trọng bậc nhất thể hiện năng lực sản xuất kinh doanh của một doanh nghiệp và tác động trực tiếp tới chất lượng sản phẩm Ngoài ra, công nghệ sản xuất, máy móc thiết bị cũng ảnh hưởng đến giá thành và giá bán sản phẩm Một doanh nghiệp có trang thiết bị máy móc hiện đại thì sản phẩm của họ nhất định có chất lượng cao

Ngược lại không có một doanh nghiệp nào có thể nói là có năng lực cạnh tranh cao khi mà trong tay họ là cả hệ thống máy móc cũ kỹ với công nghệ sản xuất kinh doanh lạc hậu

1.2.2.3 Trình độ quản lý và tổ chức kinh doanh

Do môi trường kinh doanh luôn ở trạng thái không ổn định, thay đổi một cách chóng mặt, đòi hỏi các doanh nghiệp muốn tồn tại và phát triển được phải linh động thích ứng với các biến động đó, nếu không doanh nghiệp sẽ trở thành lạc hậu và bị loại khỏi cuộc Nhu cầu luôn thay đổi, chu kỳ sống của sản phẩm bị rút ngắn, các sản phẩm thay thế liên tục xuất hiện với chất lượng, mẫu mã, công dụng cao hơn Do vậy, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp được đánh giá bởi

sự linh hoạt và biết thực hành của doanh nghiệp để luôn đáp ứng được nhu cầu luôn thay đổi của thị trường Sự linh hoạt và biết thực hành trong quản lý sẽ giảm được tỷ lệ chi phí quản lý trong giá thành sản phẩm, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm và doanh nghiệp

Theo JP Kotler, quản trị là sự đương đầu với tính phức hợp - một quyết định quản trị tốt phải đạt được một mức quyết định và khả năng định hướng đúng vào các vấn đề chất lượng và tính sinh lợi của sản phẩm Nhằm giải quyết tính phức hợp, các nhà quản trị tiến hành việc hoạch định (xác lập mục tiêu chung cho tương lai, thiết lập các bước chi tiết đạt mục tiêu đó), lập ngân sách (phân bổ các nguồn để đạt mục tiêu), tổ chức (tạo lập kết cấu tổ chức, các công việc thực hiện kế hoạch) và kiểm tra (theo dõi thực hiện và tiến hành các hoạt động thích hợp đảm bảo kế hoạch được thực hiện tốt) Việc đánh giá năng lực và hiệu quả ra sao trong so sánh với các đối thủ cạnh tranh Mặt khác, lãnh đạo cũng giống như việc đương đầu với sự thay đổi - sự đạt tới của một tầm nhìn JP Kotler biện luận rằng, điều này đòi hỏi nhà quản trị phải có khả năng thúc đẩy và truyền cảm - giữ mọi người hành động theo định hướng đúng bất chấp những trở ngại và thay đổi, bằng việc khơi dậy những nhu cầu giá trị và cảm hứng có tính căn bản nhưng thường chưa được khai thác Việc đánh giá năng lực lãnh đạo cần được cân nhắc trên cơ sở những thay đổi trong nghiên cứu môi trường bên ngoài

kỳ vọng đối với doanh nghiệp trong tương lai Những thách thức đối với doanh nghiệp càng lớn thì tầm quan trọng của sự lãnh đạo hữu hiệu càng lớn [12, tr.317]

Từ triển vọng hoạch định chiến lược cạnh tranh mối quan tâm then chốt là phạm vi mà quản trị cấp cao cam kết theo định hướng thị trường Đó là phạm vi

mà bộ máy quản trị doanh nghiệp nỗ lực để định hướng nhận thức trong toàn doanh nghiệp và sự cần thiết phải tập trung vào khách hàng và đối thủ cạnh tranh

1.2.2.4 Am hiểu tập quán mua bán, thói quen của khách hàng

Đây là vấn đề rất quan trọng để có thể đứng vững trên thương trường Mỗi địa phương, mỗi đất nước có tập quán tiêu dùng và thói quen mua sắm riêng, vì vậy doanh nghiệp cần nghiên cứu và hiểu rõ để đáp ứng được nhu cầu của khách hàng Một phương thức kinh doanh có thể thành công, phù hợp với thị trường này mà không được chấp nhận ở thị trường khác vì nó đi ngược lại tập quán tiêu dùng của địa phương Nếu không nắm bắt được tập quán cũng như thói quen của khách hàng, chắc chắn doanh nghiệp sẽ đi lạc hướng ngay từ đầu và thất bại là điều không thể tránh được Ngược lại, nếu nắm vững tập quán, thói quen tiêu dùng, doanh nghiệp đã nắm được lợi thế lớn trong cuộc cạnh tranh với các đối thủ khác

1.2.2.5 Năng lực R&D

Bao gồm cân nhắc về các thành tựu đổi mới để triển khai các sản phẩm mới, quá trình mới, về nghiên cứu và triển khai được tổ chức ra sao (theo định hướng thị trường hay định hướng công nghệ), ngân quỹ dành cho R&D và vị thế nói chung của bộ phận R&D R&D hữu hiệu cho phép doanh nghiệp có được sức mạnh trong đổi mới công nghệ, có ưu thế trong giới thiệu sản phẩm mới thành công, cải tiến và cập nhật liên tục các sản phẩm Ngược lại, một doanh nghiệp có thể sẽ bị tụt hậu năng lực cạnh tranh trong ngành bởi yếu kém trong R&D

Trong thời đại của khoa học công nghệ hiện nay, hoạt động R&D ngày càng quan trọng hơn với các doanh nghiệp vì không nắm được công nghệ, kỹ thuật mới đồng nghĩa với việc doanh nghiệp tự loại mình ra khỏi cuộc Vì vậy, các doanh nghiệp trên thế giới ngày càng đầu tư nhiều cho R&D để liên tục đổi mới sản phẩm và áp dụng những công nghệ mới nhất, phương thức kinh doanh hiện đại nhất nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh Có thể nói R&D chính là chìa

khóa quan trọng dẫn đến thành công của các doanh nghiệp trong cuộc cạnh tranh khốc liệt trên thương trường

1.2.2.6 Giá cả và chủng loại hàng hóa cung ứng

Giá cả phải đủ sức cạnh tranh với sản phẩm và dịch vụ cùng loại của các nước khác, chí ít là các nước trong khu vực và những đối thủ cạnh tranh với mình Bảng giá đưa ra cần trả lời được câu hỏi rất đơn giản mà cơ bản: “với giá

đó thì người mua được gì?” Điều cơ bản nữa mà các doanh nghiệp cần ghi nhớ là: giá cả là một cách để “gợi chuyện” với khách hàng “Câu chuyện kể” của doanh nghiệp cho khách hàng nghe từ bảng giá rất quan trọng: kể về những cái được của khách hàng, và khi khách hàng đã chịu nghe và tin “câu chuyện kể về cái được” thì giá của sản phẩm/dịch vụ có cao cũng thành thấp hoặc ít nhất cũng

là “phải chăng” Tất nhiên, nhưng “cái được” phải là cái có thật, nếu không

“chuyện kể” từ giá bán lần sau sẽ chẳng còn khách nào chịu nghe nữa

Người tiêu dùng khi mua hàng trước hết phải nghĩ tới khả năng hàng hóa đáp ứng nhu cầu của họ, tới chất lượng mà nó có Trong điều kiện hiện tại chất lượng là yếu tố quan trọng bậc nhất mà các doanh nghiệp lớn thường sử dụng trong cạnh tranh vì nó đem lại khả năng chiến thắng vững chắc (vì thay đổi giá thì dễ nhưng muốn thay đổi chất lượng thì cần phải có thời gian) Đó cũng là con đường mà doanh nghiệp thu hút khách và tạo dựng, giữ gìn chữ tín tốt nhất Hàng hóa dù đẹp và bền đến đâu cũng sẽ bị lạc hậu trước những yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng Do đó, doanh nghiệp phải thường xuyên đổi mới

và hoàn thiện về chất lượng, kiểu dáng, mẫu mã, tạo những nét riêng độc đáo, hấp dẫn người mua Đây cũng là yếu tố quan trọng để bảo vệ nhãn hiệu, uy tín sản phẩm trong điều kiện ngày càng có nhiều sản phẩm giống nhau, hàng thật, hàng giả lẫn lộn

Chủng loại hàng hóa là yếu tố quan trọng quyết định năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp bán lẻ Chủng loại hàng hóa đa dạng phong phú với chất lượng, giá cả và cách trưng bày hợp lý sẽ mang đến cho khách hàng sự lựa chọn rộng rãi và thu hút được khách hàng Đặc biệt trong thời đại con người ngày càng bận rộn như hiện nay, khách hàng luôn chọn lựa những nơi càng mua được nhiều mặt hàng càng tốt Vì vậy, nếu chủng loại hàng hóa không phong phú tức

là doanh nghiệp tự tặng khách hàng cho đối thủ cạnh tranh

1.2.2.7 Truyền tin và xúc tiến:

Truyền tin bằng phương tiện thông tin đại chúng là cách hữu hiệu để giới thiệu sản phẩm tới người tiêu dùng Để truyền tin và xúc tiến hoạt động kinh doanh, các doanh nghiệp thường sử dụng nhiều hình thức tổ chức quảng cáo khác nhau Nếu tổ chức tốt các hoạt động này, doanh nghiệp sẽ lưu lại hình ảnh sâu sắc về sản phẩm trong tâm trí người tiêu dùng để khi có nhu cầu họ sẽ nghĩ ngay đến sản phẩm đó chứ không phải những sản phẩm của các doanh nghiệp khác Thậm chí truyền tin và xúc tiến còn có tác dụng khuyến khích tiêu dùng, gợi mở các nhu cầu mà người tiêu dùng hiện chưa có

Tùy theo từng doanh nghiệp cũng như mục tiêu của kế hoạch tiêu thụ sản phẩm khác nhau mà các doanh nghiệp bán lẻ chi phí cao hay thấp Khi xem xét

tỷ lệ chi phí marketing so với tổng doanh thu ta thấy, nếu chỉ tiêu này cao mà doanh nghiệp vẫn duy trì và mở rộng được thị phần so với mục tiêu đề ra thì có nghĩa là việc đầu tư cho marketing là hiệu quả Còn nếu như không đạt mục tiêu thì doanh nghiệp phải xem xét lại cơ cấu chi tiêu Có thể thay vì quảng cáo rầm

rộ, doanh nghiệp có thể đầu tư chiều sâu để tăng lợi ích lâu dài như đầu tư cho chi phí nghiên cứu và phát triển

1.2.2.8 Thương hiệu

Thương hiệu có một số chức năng chiến lược, có thể giúp doanh nghiệp

- Tạo sự khác biệt với các đối thủ cạnh tranh

- Định vị thông điệp của doanh nghiệp trong suy nghĩ và cảm xúc của nhóm khách hàng mục tiêu

- Vững vàng hơn với những nỗ lực khuyến thị

- Giúp chương trình dịch vụ phản ánh đúng tính chất của thương hiệu

- Truyền tải thông điệp một cách nhanh chóng và rõ ràng

- Xây dựng đề án với mức độ tin cậy cao

- Đánh đúng cảm xúc người tiêu dùng

- Tạo và giữ các khách hàng trung thành

Thương hiệu là lời hứa về giá trị mà khách nhận được Trong một thế giới cạnh tranh phức tạp - chúng ta có thể thấy rất khó để phân biệt đâu là thật và đâu

là giả - thì chìa khóa để kinh doanh thành công là phải giúp khách hàng không

chỉ hiểu rõ giá trị họ nhận được mà còn hỗ trợ việc thực hiện lời hứa của thương hiệu cùng với bạn

Để xây dựng một thương hiệu, doanh nghiệp cần tập trung vào những giá trị mang lại cho khách hàng khi doanh nghiệp làm hay thay đổi điều gì đó

Ngoài ra, khi đánh giá sức cạnh tranh của doanh nghiệp bán lẻ còn có thể

đánh giá thị phần, vị thế và khả năng nắm bắt thông tin của doanh nghiệp trên thị trường [10, tr.70-74]

Tích hợp những tác nhân trên chính là xác định tổng nội lực của doanh nghiệp trên những thị trường mục tiêu xác định với tập các đối thủ cạnh tranh trực tiếp xác định (nghĩa là gắn với những tình huống, thời cơ và thách thức thị trường xác định), từ đó vận dụng phương pháp so sánh với kỹ thuật thang 5 điểm (trong đó: 5 - tốt; 4- khá; 3 - trung bình; 2 - yếu; 1 - kém) hoặc thang 4 điểm (trong đó: 4 - tốt; 3 - khá; 2 - trung bình; 1 - yếu) để lập bảng câu hỏi đánh giá các tham số quan trọng nhất, xác định và cho điểm trình độ năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, mỗi tham số đo cường độ tác động và ảnh hưởng của mình có

hệ số độ quan trọng đến năng lực cạnh tranh tổng thể của doanh nghiệp khác nhau Có thể khái quát quy trình xác định tổng nội lực của doanh nghiệp gồm các bước sau:

Bước 1: Lập danh mục các yếu tố có vai trò quyết định sức cạnh tranh của doanh nghiệp (nên liệt kê từ 10 - 20 yếu tố có tính quyết định đến sức cạnh tranh của doanh nghiệp)

Bước 2: Xác định mức độ quan trọng của từng yếu tố thông qua cho điểm

từ 0 -1

Bước 3: Xác định điểm số ảnh hưởng của từng yếu tố tương ứng với hệ số

từ 1 - 4 (hoặc từ 1 - 5);

Bước 4: Tính điểm của từng yếu tố

Bước 5: Cộng điểm toàn bộ các nhân tố ảnh hưởng Nếu cộng điểm 2,5 là trung bình, đạt 4 là tốt và 1 là yếu (thang điểm 4)

Mỗi tham số trên của doanh nghiệp được đánh giá bởi tập mẫu đại diện điển hình có liên quan (nhà quản trị doanh nghiệp, các khách hàng và các công chúng trực tiếp của doanh nghiệp) và tính điểm bình quân

Như vậy, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bán lẻ được xác định và xếp loại thông qua điểm đánh giá tổng hợp theo công thức sau:

Sức cạnh tranh tuyệt đối của doanh nghiệp:

DSCTDN = 12

1

i i

i P K

Trong đó: DSCTDN - Điểm đánh giá năng lực cạnh tranh tổng hợp của doanh nghiệp

Pi - Điểm bình quân tham số i của tập mẫu đánh giá

Ki - Hệ số độ quan trọng của tham số i; Trong đó:

và cải thiện để đạt tới một định vị lợi thế cạnh tranh bền vững, ở tầm mức quản trị chiến lược của doanh nghiệp [10, tr.70-74]

1.3 Một số quy định pháp luật

1.3.1 Một số quy định trong Quy chế siêu thị, trung tâm thương mại theo Quyết định số 1371/2004/QĐ-BTM ngày 24/9/2004 [3]

1.3.1.1 Tiêu chuẩn siêu thị

Tiêu chuẩn siêu thị được đưa ra tương đối cụ thể trong Quy chế Trước hết,

cơ sở kinh doanh phải có địa điểm phù hợp với Quy hoạch phát triển mạng lưới

thương mại của tỉnh, thành phố Các siêu thị được phân loại dựa trên các tiêu chuẩn cơ bản về quy mô và trình độ tổ chức kinh doanh

Trong Quy chế siêu thị, trung tâm thương mại, siêu thị được chia làm 3 hạng Đối với từng hạng lại chia thành các tiêu chuẩn riêng đối với hai loại siêu thị: siêu thị kinh doanh tổng hợp và siêu thị chuyên doanh

Để được xếp vào siêu thị loại I, siêu thị kinh doanh tổng hợp phải có diện tích kinh doanh từ 5.000m2 trở lên, có danh mục hàng hóa kinh doanh từ 20.000

tên hàng trở lên; siêu thị chuyên doanh cần các chỉ tiêu tương ứng là 1.000m2 trở lên và 2.000 tên hàng trở lên

Ngoài ra, các tiêu chuẩn khác đối với cả hai loại siêu thị này được quy định

như nhau:

- Công trình kiến trúc được xây dựng vững chắc, có tính thẩm mỹ cao, có thiết kế và trang thiết bị kỹ thuật tiên tiến, hiện đại, đảm bảo các yêu cầu phòng cháy chữa cháy, vệ sinh môi trường, an toàn và thuận tiện cho mọi đối tượng khách hàng; có bố trí nơi trông giữ xe và khu vệ sinh cho khách hàng phù hợp với quy mô kinh doanh của Siêu thị;

- Có hệ thống kho và các thiết bị kỹ thuật bảo quản, sơ chế, đóng gói, bán hàng, thanh toán và quản lý kinh doanh tiên tiến, hiện đại;

- Tổ chức, bố trí hàng hóa theo ngành hàng, nhóm hàng một cách văn minh, khoa học để phục vụ khách hàng lựa chọn, mua sắm, thanh toán thuận tiện, nhanh chóng; có nơi bảo quản hành lý cá nhân; có các dịch vụ ăn uống, giải trí, phục vụ người khuyết tật, phục vụ trẻ em, giao hàng tận nhà, bán hàng mạng, qua bưu điện, điện thoại

Đối với siêu thị loại II, siêu thị kinh doanh tổng hợp phải có diện tích kinh doanh từ 2.000m2 trở lên, có danh mục hàng hóa kinh doanh từ 10.000 tên hàng trở lên; siêu thị chuyên doanh cần các chỉ tiêu tương ứng là 500m2 trở lên và 1.000 tên hàng trở lên

Các tiêu chuẩn về công trình kiến trúc, vệ sinh môi trường, hệ thống kho,

tổ chức bố trí hàng hóa của siêu thị hạng II tương tự như đối với siêu thị hạng

I nhưng mức độ có thấp hơn Công trình kiến trúc yêu cầu có tính thẩm mỹ, không yêu cầu mức “thẩm mỹ cao” như đối với siêu thị hạng I Thiết kế, trang thiết bị, hệ thống kho và các thiết bị bảo quản, sơ chế, đóng gói, bán hàng, thanh toán và quản lý kinh doanh chỉ yêu cầu hiện đại, không yêu cầu đạt cả mức “tiên tiến” như đối với siêu thị hạng I Hình thức bán hàng không bắt buộc phải bao gồm cả bán qua mạng như đối với siêu thị loại I

Đối với siêu thị loại III, siêu thị kinh doanh tổng hợp phải có diện tích kinh doanh từ 500m2 trở lên, có danh mục hàng hóa kinh doanh từ 4.000 tên hàng trở lên; siêu thị chuyên doanh cần các chỉ tiêu tương ứng là 250m2 trở lên và 500 tên hàng trở lên

Các tiêu chuẩn về công trình kiến trúc, vệ sinh môi trường, hệ thống kho,

tổ chức bố trí hàng hóa của siêu thị hạng III tương tự như đối với siêu thị hạng

I và II nhưng mức độ có thấp hơn Công trình kiến trúc chỉ yêu cầu vững chắc, không yêu cầu có tính thẩm mỹ như đối với siêu thị hạng II hay “thẩm mỹ cao” như đối với siêu thị hạng I Thiết kế và trang thiết bị kỹ thuật không yêu cầu hiện đại như đối với siêu thị hạng II hay đạt cả mức “tiên tiến” như đối với siêu thị hạng I Hình thức bán hàng không bắt buộc phải bao gồm cả các dịch vụ ăn uống, giải trí, phục vụ trẻ em, bán hàng qua bưu điện, điện thoại như đối với siêu thị loại II hay gồm cả bán qua mạng như đối với siêu thị loại I

1.3.1.2 Tiêu chuẩn trung tâm thương mại

Tương tự như siêu thị, trung tâm thương mại trước hết phải có địa điểm

kinh doanh phù hợp với Quy hoạch phát triển mạng lưới thương mại của tỉnh, thành phố Trung tâm thương mại cũng được phân loại dựa trên các tiêu chuẩn

cơ bản về quy mô và trình độ tổ chức kinh doanh

Trong Quy chế siêu thị, trung tâm thương mại, trung tâm thương mại được chia làm 3 hạng

Trung tâm thương mại hạng I phải có diện tích kinh doanh từ 50.000m2 trở lên, và có nơi để xe phù hợp với quy mô kinh doanh của trung tâm thương mại Ngoài ra, các tiêu chuẩn khác đối với trung tâm thương mại hạng I được

quy định như nhau:

- Các công trình kiến trúc được xây dựng vững chắc, có tính thẩm mỹ cao,

có thiết kế và trang thiết bị kỹ thuật tiên tiến, hiện đại đảm bảo các yêu cầu phòng cháy chữa cháy, vệ sinh môi trường, an ninh, an toàn, thuận tiện cho mọi đối tượng tham gia hoạt động kinh doanh trong khu vực

- Hoạt động đa chức năng cả về kinh doanh hàng hóa và kinh doanh các loại hình dịch vụ, bao gồm: khu vực để bố trí các cửa hàng bán buôn, bán lẻ hàng hóa; nhà hàng, khách sạn; khu vực để tổ chức hội chợ triển lãm, trưng bày giới thiệu hàng hóa; khu vực dành cho hoạt động vui chơi giải trí, cho thuê văn phòng làm việc, hội trường, phòng họp để tổ chức các hội nghị, hội thảo, giao dịch và ký kết các hợp đồng thương mại trong, ngoài nước; khu vực dành cho các hoạt động tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, bưu chính viễn thông, tin học, tư vấn, môi giới đầu tư, du lịch

Để được xếp vào trung tâm thương mại hạng II, trung tâm thương mại phải

có diện tích kinh doanh từ 30.000m2 trở lên, và có nơi để xe phù hợp với quy

mô kinh doanh của trung tâm thương mại

Tiêu chuẩn về công trình kiến trúc đối với trung tâm thương mại hạng II tương tự như đối với siêu thị hạng I nhưng mức độ có thấp hơn Công trình kiến trúc yêu cầu được xây dựng có tính thẩm mỹ, không yêu cầu có tính thẩm mỹ cao như đối với trung tâm thương mại hạng I

Quy định về hoạt động đa chức năng của trung tâm thương mại hạng II cũng ít hơn so với hạng I, không yêu cầu có khu vực để tổ chức hội trợ triển lãm, khu vực dành cho hoạt động tin học như đối với hạng I

Để được xếp vào trung tâm thương mại hạng III, trung tâm thương mại phải có diện tích kinh doanh từ 10.000m2 trở lên, và có nơi để xe phù hợp với quy mô kinh doanh của trung tâm thương mại

Tiêu chuẩn về công trình kiến trúc đối với trung tâm thương mại hạng III tương tự như đối với siêu thị hạng I và II nhưng yêu cầu ở mức độ thấp hơn Công trình kiến trúc yêu cầu được xây dựng vững chắc, không yêu cầu có tính thẩm mỹ như trung tâm thương mại hạng II hay có tính thẩm mỹ cao như đối với trung tâm thương mại hạng I

Quy định về hoạt động đa chức năng của trung tâm thương mại hạng II cũng ít hơn so với hạng I và II, không yêu cầu có nhà hàng, khách sạn như đối với hạng I và II mà chỉ yêu cầu có khu vực dành cho hoạt động ăn uống, không yêu cầu khu vực dành cho các hoạt động tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, bưu chính viễn thông, tư vấn như đối với hạng II hay cao hơn nữa là khu vực để tổ chức hội trợ triển lãm và khu vực dành cho hoạt động tin học như đối với trung tâm thương mại hạng I

Thương nhân kinh doanh siêu thị hoặc trung tâm thương mại tự tiến hành phân hạng siêu thị, trung tâm thương mại của mình căn cứ các tiêu chuẩn trên

1.3.1.3 Tên gọi và biển hiệu siêu thị, trung tâm thương mại

Chỉ các cơ sở kinh doanh thương mại có đủ các tiêu chuẩn quy định như đã

đề cập ở trên đối với các hạng siêu thị và trung tâm thương mại mới được đặt tên

là Siêu thị hoặc Trung tâm thương mại

Biển hiệu của siêu thị hoặc trung tâm thương mại phải ghi bằng tiếng Việt Nam là SIÊU THỊ hoặc TRUNG TÂM THƯƠNG MẠI trước tên thương mại hoặc tên riêng do thương nhân tự đặt và trước các từ chỉ địa danh hay tính chất của Siêu thị hoặc Trung tâm thương mại (Ví dụ: Siêu thị A, Siêu thị sách B, Siêu thị máy tính C; Trung tâm thương mại D )

Nếu tên của siêu thị hay trung tâm thương mại được ghi thêm bằng tiếng nước ngoài, kích cỡ chữ phải nhỏ hơn kích cỡ tên tiếng Việt Nam và phải đặt dưới hoặc sau tên tiếng Việt Nam

Tên thương nhân kinh doanh siêu thị hoặc trung tâm thương mại, địa chỉ,

số điện thoại và hạng của siêu thị hoặc trung tâm thương mại cũng cần được ghi

về chính Luật của nước mình Đây chính là yếu điểm rất lớn làm suy giảm năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp phân phối bán lẻ Việt Nam trước các nhà phân phối nước ngoài Nắm rõ luật cạnh tranh để hoạt động đúng pháp luật; tận dụng các điều cho phép của luật để phát huy các thế mạnh và ngăn chặn khi các đối thủ có hoạt động cạnh tranh vi phạm pháp luật mới mong đứng vững được trước cuộc cạnh tranh không cân sức với các doanh nghiệp phân phối nước ngoài hoạt động trên thị trường Việt Nam

Nguyên tắc chung là doanh nghiệp được tự do cạnh tranh trong khuôn khổ pháp luật Nhà nước bảo hộ quyền cạnh tranh hợp pháp trong kinh doanh Việc cạnh tranh phải được thực hiện theo nguyên tắc trung thực, không xâm phạm đến lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng, quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, của người tiêu dùng và phải tuân theo các quy định của Luật này

1.3.2.1 Các thỏa thuận hạn chế cạnh tranh

Các thỏa thuận hạn chế cạnh tranh bị cấm là: thoả thuận ngăn cản, kìm

hãm, không cho doanh nghiệp khác tham gia thị trường hoặc phát triển kinh doanh; thoả thuận loại bỏ khỏi thị trường những doanh nghiệp không phải là các bên của thoả thuận; thông đồng để một hoặc các bên của thoả thuận thắng thầu trong việc cung cấp hàng hoá, cung ứng dịch vụ

Các thỏa thuận hạn chế cạnh tranh bị cấm khi các bên tham gia thỏa thuận

có thị phần kết hợp trên thị trường liên quan từ 30% trở lên là: thoả thuận ấn định giá hàng hoá, dịch vụ một cách trực tiếp hoặc gián tiếp; thoả thuận phân chia thị trường tiêu thụ, nguồn cung cấp hàng hoá, cung ứng dịch vụ; thoả thuận hạn chế hoặc kiểm soát số lượng, khối lượng sản xuất, mua, bán hàng hoá, dịch vụ; thoả thuận hạn chế phát triển kỹ thuật, công nghệ, hạn chế đầu tư; thoả thuận áp đặt cho doanh nghiệp khác điều kiện ký kết hợp đồng mua, bán hàng hoá, dịch vụ hoặc buộc doanh nghiệp khác chấp nhận các nghĩa vụ không liên quan trực tiếp đến đối tượng của hợp đồng

Tuy nhiên, thỏa thuận hạn chế cạnh tranh khi các bên tham gia thỏa thuận

có thị phần kết hợp trên thị trường liên quan từ 30% trở lên đã nêu ở trên được miễn trừ có thời hạn nếu đáp ứng một trong các điều kiện sau đây nhằm hạ giá thành, có lợi cho người tiêu dùng: hợp lý hoá cơ cấu tổ chức, mô hình kinh doanh, nâng cao hiệu quả kinh doanh; thúc đẩy tiến bộ kỹ thuật, công nghệ, nâng cao chất lượng hàng hoá, dịch vụ; thúc đẩy việc áp dụng thống nhất các tiêu chuẩn chất lượng, định mức kỹ thuật của chủng loại sản phẩm; thống nhất các điều kiện kinh doanh, giao hàng, thanh toán nhưng không liên quan đến giá và các yếu tố của giá; tăng cường sức cạnh tranh của doanh nghiệp nhỏ và vừa; tăng cường sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường quốc tế

1.3.2.2 Các hành vi bị cấm đối với các doanh nghiệp, nhóm doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường và có vị trí độc quyền

Doanh nghiệp được coi là có vị trí thống lĩnh thị trường nếu có thị phần từ 30% trở lên trên thị trường liên quan hoặc có khả năng gây hạn chế cạnh tranh một cách đáng kể

Nhóm doanh nghiệp được coi là có vị trí thống lĩnh thị trường nếu cùng hành động nhằm gây hạn chế cạnh tranh và thuộc một trong các trường hợp sau đây: hai doanh nghiệp có tổng thị phần từ 50% trở lên trên thị trường liên quan; ba doanh nghiệp có tổng thị phần từ 65% trở lên trên thị trường liên quan; bốn doanh

nghiệp có tổng thị phần từ 75% trở lên trên thị trường liên quan

Doanh nghiệp, nhóm doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường bị cấm thực hiện các hành vi sau: bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn

bộ nhằm loại bỏ đối thủ cạnh tranh; áp đặt giá mua, giá bán hàng hóa, dịch vụ bất hợp lý hoặc ấn định giá bán lại tối thiểu gây thiệt hại cho khách hàng; hạn chế sản xuất, phân phối hàng hoá, dịch vụ, giới hạn thị trường, cản trở sự phát triển kỹ thuật, công nghệ gây thiệt hại cho khách hàng; áp đặt điều kiện thương mại khác nhau trong giao dịch như nhau nhằm tạo bất bình đẳng trong cạnh tranh; áp đặt điều kiện cho doanh nghiệp khác ký kết hợp đồng mua, bán hàng hoá, dịch vụ hoặc buộc doanh nghiệp khác chấp nhận các nghĩa vụ không liên quan trực tiếp đến đối tượng của hợp đồng; ngăn cản việc tham gia thị trường của những đối thủ cạnh tranh mới

Doanh nghiệp được coi là có vị trí độc quyền nếu không có doanh nghiệp nào cạnh tranh về hàng hoá, dịch vụ mà doanh nghiệp đó kinh doanh trên thị trường liên quan

Các doanh nghiệp độc quyền bị cấm thực hiện các hành vi tương tự như đối với doanh nghiệp và nhóm doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường và còn bị cấm thực hiện cả hai hành vi sau: áp đặt các điều kiện bất lợi cho khách hàng; lợi dụng vị trí độc quyền để đơn phương thay đổi hoặc huỷ bỏ hợp đồng

đã giao kết mà không có lý do chính đáng

1.3.2.3 Hành vi cạnh tranh không lành mạnh

Hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong Luật này bao gồm: chỉ dẫn gây nhầm lẫn; xâm phạm bí mật kinh doanh; ép buộc trong kinh doanh; gièm pha doanh nghiệp khác; gây rối hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp khác; quảng cáo nhằm cạnh tranh không lành mạnh; khuyến mại nhằm cạnh tranh không lành mạnh; phân biệt đối xử của hiệp hội; bán hàng đa cấp bất chính và các hoạt động trái với các chuẩn mực thông thường về đạo đức kinh doanh, gây thiệt hại hoặc

có thể gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp khác hoặc người tiêu dùng Cụ thể các quy định về một số hành vi cạnh tranh không lành mạnh như sau:

- Chỉ dẫn gây nhầm lẫn

Doanh nghiệp không được sử dụng chỉ dẫn chứa đựng thông tin gây nhầm

lẫn về tên thương mại, khẩu hiệu kinh doanh, biểu tượng kinh doanh, bao bì, chỉ dẫn địa lý và các yếu tố khác theo quy định của Chính phủ để làm sai lệch nhận thức của khách hàng về hàng hóa, dịch vụ nhằm mục đích cạnh tranh Các doanh nghiệp cũng bị cấm kinh doanh hàng hoá, dịch vụ có sử dụng chỉ dẫn gây nhầm lẫn tương tự như đã đề cập ở trên

- Xâm phạm bí mật kinh doanh

Doanh nghiệp bị cấm thực hiện các hành vi xâm phạm bí mật kinh doanh của doanh nghiệp khác, cụ thể như: tiếp cận, thu thập thông tin thuộc bí mật kinh doanh bằng cách chống lại các biện pháp bảo mật của người sở hữu hợp pháp bí mật kinh doanh đó; tiết lộ, sử dụng thông tin thuộc bí mật kinh doanh mà không được phép của chủ sở hữu bí mật kinh doanh; vi phạm hợp đồng bảo mật hoặc lừa gạt, lợi dụng lòng tin của người có nghĩa vụ bảo mật nhằm tiếp cận, thu thập

và làm lộ thông tin thuộc bí mật kinh doanh của chủ sở hữu bí mật kinh doanh đó; tiếp cận, thu thập thông tin thuộc bí mật kinh doanh của người khác khi người này làm thủ tục theo quy định của pháp luật liên quan đến kinh doanh, làm thủ tục lưu hành sản phẩm hoặc bằng cách chống lại các biện pháp bảo mật của

cơ quan nhà nước hoặc sử dụng những thông tin đó nhằm mục đích kinh doanh, xin cấp giấy phép liên quan đến kinh doanh hoặc lưu hành sản phẩm

- Quảng cáo nhằm cạnh tranh không lành mạnh

Doanh nghiệp không được thực hiện các hoạt động quảng cáo nhằm cạnh tranh không lành mạnh như sau: so sánh trực tiếp hàng hoá, dịch vụ của mình với hàng hoá, dịch vụ cùng loại của doanh nghiệp khác; bắt chước một sản phẩm quảng cáo khác để gây nhầm lẫn cho khách hàng; đưa thông tin gian dối hoặc gây nhầm lẫn cho khách hàng về giá, số lượng, chất lượng, công dụng, kiểu dáng, chủng loại, bao bì, ngày sản xuất, thời hạn sử dụng, xuất xứ hàng hoá, người sản xuất, nơi sản xuất, người gia công, nơi gia công; cách thức sử dụng, phương thức phục vụ, thời hạn bảo hành; các thông tin gian dối hoặc gây nhầm lẫn khác Ngoài ra, doanh nghiệp còn bị cấm sử dụng các hoạt động khác mà pháp luật có quy định cấm

- Khuyến mại nhằm cạnh tranh không lành mạnh

Doanh nghiệp bị cấm thực hiện các hoạt động khuyến mại nhằm cạnh tranh không lành mạnh sau: tổ chức khuyến mại mà gian dối về giải thưởng; khuyến

mại không trung thực hoặc gây nhầm lẫn về hàng hoá, dịch vụ để lừa dối khách hàng; phân biệt đối xử đối với các khách hàng như nhau tại các địa bàn tổ chức khuyến mại khác nhau trong cùng một chương trình khuyến mại; tặng hàng hoá cho khách hàng dùng thử nhưng lại yêu cầu khách hàng đổi hàng hoá cùng loại

do doanh nghiệp khác sản xuất mà khách hàng đó đang sử dụng để dùng hàng hóa của mình Ngoài ra, doanh nghiệp bị cấm thực hiện các hoạt động khuyến mại khác mà pháp luật có quy định cấm

- Phân biệt đối xử của hiệp hội

Hiệp hội ngành nghề bị cấm thực hiện các hành vi phân biệt đối xử như sau: từ chối doanh nghiệp có đủ điều kiện gia nhập hoặc rút khỏi hiệp hội nếu việc từ chối đó mang tính phân biệt đối xử và làm cho doanh nghiệp đó bị bất lợi trong cạnh tranh; hạn chế bất hợp lý hoạt động kinh doanh hoặc các hoạt động khác có liên quan tới mục đích kinh doanh của các doanh nghiệp thành viên

Chương 2 - THỰC TRẠNG KHẢ NĂNG CẠNH TRANH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP BÁN LẺ VIỆT NAM TẠI THỊ TRƯỜNG NỘI ĐỊA

TRONG THỜI KỲ HẬU WTO

2.1 Đánh giá khái quát về hệ thống doanh nghiệp phân phối bán lẻ tại Việt Nam trong những năm gần đây

- Về số lượng doanh nghiệp phân phối bán lẻ: Số doanh nghiệp phân phối

bán lẻ tăng tương đối nhanh qua các năm, đặc biệt từ năm 2004 đến 2006 Tính đến cuối năm 2006, số doanh nghiệp phân phối bán lẻ thực tế đang hoạt động kinh doanh trên phạm vi cả nước là 16.313 doanh nghiệp, tăng 2.912 doanh nghiệp so với năm 2005 và 8.785 doanh nghiệp so với năm 2000 (Xem bảng 2.1)

Bảng 2.1: Số lượng doanh nghiệp phân phối bán lẻ

Bảng 2.2: Tốc độ phát triển của các doanh nghiệp phân phối bán lẻ

(2000 – 2006) Tốc độ phát triển (%) 2001/2000 2002/2001 2003/2002 2004/2003 2005/2004 2006/2005

- Về số lao động: Tổng số lao động năm 2006 là 144.649 người, gấp 1,79

lần năm 2000 và tăng trung bình 10,47%/năm kể từ năm 2000 đến 2006 (6 năm tăng 63.939 lao động) (Xem phụ lục 1)

- Về vốn: Nguồn vốn của các doanh nghiệp phân phối bán lẻ tăng lên

nhanh chóng từ năm 2003 đến năm 2006: năm 2006 là 48.353 tỷ đồng, tăng 2,85 lần so với năm 2003 Tốc độ tăng vốn bình quân các năm là 43,57% Đây là con

số tăng trưởng rất đáng mừng, tuy nhiên vì xuất phát điểm vốn của các doanh nghiệp thấp nên dù tăng với tốc độ lớn thì nguồn vốn vẫn là điểm yếu của các doanh nghiệp phân phối bán lẻ Đồng thời với sự gia tăng về vốn, tài sản cố định

và đầu tư dài hạn của các doanh nghiệp phân phối bán lẻ cũng gia tăng nhanh chóng, đạt 13.410 tỷ đồng vào năm 2006, gấp 2,78 lần so với năm 2003 (Xem phụ lục 2)

2.1.1.2 Doanh nghiệp phân phối bán lẻ tăng trưởng đã mang lại những kết quả quan trọng cho kinh tế - xã hội

Giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống của người lao động

Trong những năm gần đây, số doanh nghiệp phân phối bán lẻ cả nước tăng nhanh đã giải quyết được nhiều việc làm với thu nhập cao hơn cho người lao động Như đã phân tích ở trên, số lao động trong các doanh nghiệp phân phối bán lẻ tăng nhanh qua các năm (tăng trung bình 10,47%/năm kể từ năm 2000

đến 2006)

Thu nhập bình quân của lao động trong các doanh nghiệp phân phối bán lẻ cũng tăng đáng kể, nếu như năm 2000 là 771 nghìn đồng/ tháng thì năm 2006 là 1.561 nghìn đồng/tháng, tăng gấp 2,03 lần (Xem phụ lục 3)

Doanh nghiệp phân phối bán lẻ tăng trưởng nhanh, phát triển là yếu tố quan trọng góp phần quyết định đến tăng trưởng cao và ổn định của nền kinh tế những năm qua

Tính đến năm 2006, tổng doanh thu thuần của các doanh nghiệp phân phối bán lẻ là 111.491 tỷ đồng, gấp 1,94 lần so với năm 2000 và 1,52 lần so với năm

2005 Doanh thu thuần tăng gần gấp đôi vào năm 2006 so với năm 2000 là bước tiến rất đáng kể, thể hiện sự lớn mạnh nhanh chóng của các doanh nghiệp phân phối bán lẻ tại Việt Nam (Xem phụ lục 4)

Doanh nghiệp phân phối bán lẻ phát triển đã tác động đến việc giải quyết tốt hơn các vấn đề xã hội

Doanh nghiệp phân phối bán lẻ nói riêng, doanh nghiệp thương mại nói chung là khu vực quan trọng tạo ra nguồn thu ngân sách nhà nước Nguồn thu này tăng nhanh trong những năm qua là điều kiện để đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng, phát triển các hoạt động xã hội như y tế, giáo dục, xóa đói giảm nghèo Năm 2006 các doanh nghiệp phân phối bán lẻ đã nộp ngân sách nhà nước 2.173,1 tỷ đồng, chiếm 0,84% tổng thu ngân sách nhà nước, tăng 2,15 lần so với năm 2000 và 1,32 lần so với năm 2005 Tuy nhiên, trong những năm gần đây, tổng mức nộp ngân sách nhà nước của các doanh nghiệp phân phối bán lẻ đạt đỉnh điểm vào năm 2002, đạt 3.732,9 tỷ đồng, sau đó giảm xuống còn 1.110 tỷ đồng vào năm 2003 Điều đáng mừng là từ năm 2003 đến nay, mức nộp ngân sách của các doanh nghiệp phân phối tăng nhanh, mức tăng trung bình là 25,49%/năm (Xem phụ lục 5)

2.1.1.3 Hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp phân phối bán lẻ bước đầu có những tiến bộ mang tính đột phá quan trọng

Cùng với sự phát triển nhanh về số lượng doanh nghiệp thì hiệu quả hiệu

quả kinh doanh của hệ thống doanh nghiệp phân phối bán lẻ tuy còn khiêm tốn nhưng bước đầu có những tiến bộ mang tính đột phá quan trọng

Hiệu quả hoạt động kinh doanh được nâng lên, mặc dù số doanh nghiệp lỗ hàng năm có tăng, nhưng tổng mức lỗ hàng năm giảm từ 1.595 tỷ đồng năm

2000 xuống 569 tỷ đồng năm 2006; mức lỗ bình quân một doanh nghiệp năm

2000 là 2.027 triệu đồng, xuống còn 110 triệu đồng năm 2006 Mức lãi bình quân trên 1 doanh nghiệp năm 2006 là 182 triệu đồng, gấp 2,6 lần so với năm 2000; tổng lãi của các doanh nghiệp phân phối bán lẻ là 1.963 tỷ đồng vào năm

2006, gấp 4,23 lần so với năm 2000 Tuy số doanh nghiệp kinh doanh thua lỗ tăng lên nhưng xu hướng tổng mức lỗ giảm xuống (Xem phụ lục 6)

Tỷ suất lợi nhuận trên vốn tăng dần từ năm 2003 đến năm 2005 (năm 2003 một đồng vốn tạo ra 0,02633 đồng lợi nhuận, năm 2005 một đồng vốn tạo ra 0,04089 đồng lợi nhuận) và năm 2006 giảm xuống còn: một đồng vốn tạo ra 0,0288 đồng lợi nhuận (2,88%) (Xem phụ lục 7)

2.1.1.4 Các doanh nghiệp phân phối bán lẻ đã bắt đầu áp dụng những công nghệ mới để hiện đại hóa phương thức kinh doanh

Các doanh nghiệp phân phối bán lẻ đã áp dụng các công nghệ mới để hiện đại hóa phương thức kinh doanh như áp dụng thương mại điện tử Ngoài việc xây dựng website giới thiệu hình ảnh công ty, lĩnh vực kinh doanh, tìm kiếm bạn hàng, ký kết hợp đồng (giao dịch B2B- "doanh nghiệp với doanh nghiệp", các sàn giao dịch điện tử và các chợ "ảo" mua bán trên mạng (giao dịch B2C -

"doanh nghiệp với người tiêu dùng" và C2C - “người tiêu dùng với người tiêu dùng”) xuất hiện ngày một nhiều, thu hút đông khách hàng, nhất là giới khách hàng trẻ tuổi tham gia với lần giao dịch thành công ngày càng tăng Các nhóm, mặt hàng được giao dịch qua phương thức này chủ yếu là sản phẩm công nghệ thông tin, kỹ thuật số, sách, báo, ảnh, hoa, quà lưu niệm, hàng thủ công mỹ nghệ…

Đánh giá một cách khái quát hệ thống các doanh nghiệp phân phối bán lẻ tại Việt Nam trong những năm gần đây cho thấy, hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp được nâng lên rõ rệt Nhiều doanh nghiệp đã thích ứng được với

cơ chế thị trường, kinh doanh có hiệu quả và khẳng định được vị trí của mình trên thương trường

Thị trường phân phối bán lẻ Việt Nam đã có những chuyển biến tích cực với sự hình thành và phát triển một số nhà phân phối lớn như Saigon Coopmark, Intimex, Maximart, Nguyễn Kim, Phú Thái Đây là những nhà phân phối có