tìm hiểu thực trạng sử dụng các công cụ phái sinh trên thị trường việt nam

tìm hiểu thực trạng sử dụng các công cụ phái sinh trên thị trường việt nam

BÀI THẢO LUẬN

THỰC TRẠNG SỬ DỤNG CÁC CÔNG CỤ PHÁI SINH TẠI VIỆT NAM

Nhóm CDA – K11 – Lớp công cụ phái sinh sáng thứ 4 ca 2 H504

Mục lục

2 Thực trạng sử dụng các loại hình công cụ phái sinh ở Việt Nam 3

2.2 Thực trạng sử dụng hợp đồng quyền chọn 7 2.3 Thực trạng sử dụng hợp đồng kỳ hạn 11 2.4 Thực trạng sử dụng hợp đồng tương lai 17 2.5 Thực trạng sử dụng hợp đồng hoán đổi 21

Phụ lục : Danh sách thành viên + phân công công việc 28

1 Lời nói đầu

Công cụ tài chính phái sinh từ rất lâu đã quá quen thuộc với thị trường tài chính thế giới.Tuy nhiên, mới chỉ trong khoảng 10 năm trở lại đây, công cụ này mới thực sự được áp dụng trên thị trường tài chính Việt Nam.Được áp dụng trên rất nhiều loại hình kinh doanh như tiền tệ,hàng hóa, các công cụ phái sinh

đã góp phần đáng kể vào sự tăng trưởng không ngừng của thị trường ấy nói riêng và nền kinh tế nói riêng Hiện nay, tại Việt Nam,công cụ phái sinh được sử dụng nhiều nhất dưới 4 hình thức : Hợp đồng quyền chọn ( Options );Hợp đồng hoán đổi ( Swap );Hợp đồng tương lai ( Future );Hợp đồng kỳ hạn ( Forward ) Bài viết sẽ cho thấy thực trạng sử dụng của 4 loại công cụ trên trong thị trường tài chính Việt Nam thời gian vừa qua cũng như đưa ra những nguyên nhân, giải pháp phát triển đối với loại hình công cụ tài chính còn khá mới mẻ này

2 Thực trạng sử dụng công cụ phái sinh ở Việt Nam

2.1 Khung pháp lý điều chỉnh

Khung pháp lý chế độ kế toán Việt Nam liên quan đến công cụ tài chính phái sinh hiện nay

 Năm 2006, sau khi được Bộ Tài chính chấp thuận, NHNN đã ban hành chế độ kế toán nghiệp vụ

phái sinh tiền tệ tại các tổ chức tín dụng (TCTD) (thể hiện ở Quyết định số 29/2006/QĐ-NHNN ngày 10/07/2006 của Thống đốc NHNN; Côngvăn số 7404/NHNN-KTTC ngày 29/08/2006 của NHNN)

 Giao dịch hoán đổi cũng xuất hiện khá sớm theo quyết định số 4300/QĐ-NHNN13 ngày

24/12/1997 và sau này là quyết định số 893/2001/QĐ-NHNN ngày 17/7/2001 của thống đốc NHNN.Tuy nhiên đây chỉ là những giao dịch hoán đổi thuận chiều giữa NHNN và NHTM.Nó chỉ được

sử dụng trong trường hợp các NHTM dư thừa ngoại tệ và khan hiếm VND

 Các công cụ phái sinh lãi suất và tỷ giá ngoại tệ tiếp tục xuất hiện ở VN và được các ngân hàng

sử dụng do nhu cầu nội tại của các NHTM nhằm theo kịp chuẩn mực hoạt động ngân hàng quốc tế NHNN đã cho phép các NHTM thực hiện một số nghiệp vụ phái sinh nhằm phòng ngừa rủi ro lãi suất và

rủi ro tỷ giá Theo quyết định số 1133/QĐ- NHNN ngày 30/09/2003 về quy chế thực hiện giao dịch

hoán đổi lãi suất cho phép mở rộng danh mục các NHTM và các TCTD, các DN được sử dụng công cụ hoán đổi lãi suất

Thực trạng của hệ thống pháp luật Việt Nam điều chỉnh hoạt động kinh doanh sản phẩm tài chính phái sinh có thể tóm lược qua các điểm chủ yếu sau đây:

Một là, Việt Nam chưa có khung pháp lý hoàn chỉnh về kinh doanh các công cụ tài chính phái sinh

Hệ thống pháp luật hiện hành của Việt Nam chưa có văn bản quy phạm pháp luật độc lập điều chỉnh tổ chức và hoạt động của thị trường giao dịch các công cụ tài chính phái sinh và hoạt động cung cấp dịch vụ phái sinh của các tổ chức tín dụng, ngoại trừ hai quy chế về kinh doanh hối đoái và kinh doanh vàng trên tài khoản2 của các tổ chức tín dụng do Ngân hàng Nhà nước ban hành

Hai là, Việt Nam cũng chưa có khung pháp lý về tổ chức và hoạt động của thị trường công cụ tài

chính phái sinh, ngoại trừ Quy chế tổ chức và hoạt động của thị trường ngoại tệ liên ngân hàng do Ngân hàng Nhà nước ban hành Theo Quy chế này, các ngân hàng thương mại chỉ có thể thực hiện hoạt động kinh doanh đối với một số công cụ tài chính phái sinh về ngoại tệ (swap, option…) với nhau qua thị trường ngoại tệ liên ngân hàng Trên thực tế, các ngân hàng thương mại chủ yếu thực hiện hoạt động kinh doanh công cụ tài chính phái sinh với khách hàng qua thị trường OTC

Ba là, chưa có quy định pháp lý chính thức cho phép các ngân hàng thương mại kinh doanh hoặc đầu

tư vào các sản phẩm tài chính phái sinh Luật các Tổ chức tín dụng và các văn bản hướng dẫn thi hành Luật chưa có quy định cụ thể cho phép các ngân hàng thương mại cung cấp các dịch vụ phái sinh dựa trên hàng hoá và các tài sản tài chính hoặc cho phép các ngân hàng thương mại đầu tư vào các sản phẩm này Đồng thời, pháp luật ngân hàng chưa có quy định cụ thể về việc cấp phép, giám sát rủi ro, thanh tra của Ngân hàng Nhà nước đối với hoạt động kinh doanh các sản phẩm tài chính phái sinh của các ngân hàng thương mại Các hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại được quy định trong Luật các Tổ chức tín dụng không có các sản phẩm tài chính phái sinh Các sản phẩm tài chính phái sinh do các tổ chức tín dụng cung cấp hiện tại đều được Ngân hàng Nhà nước cho phép thực hiện thí điểm

Bốn là, các quy định của pháp luật hiện hành chưa có quy định về các biện pháp, tỷ lệ đảm bảo an

toàn, hạn chế rủi ro của các ngân hàng thương mại khi cung cấp hoặc đầu tư vào các sản phẩm tài chính phái sinh và chưa có quy định làm cơ sở pháp lý để bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của các bên tham gia vào các giao dịch mua, bán các công cụ tài chính phái sinh

Năm là, theo các quy định Phụ lục G - Việt Nam3 của BTA, nhà cung cấp dịch vụ tài chính Hoa Kỳ

tại Việt Nam được phép tự doanh hoặc kinh doanh cho khách hàng các sản phẩm phái sinh Nhưng trên thực tế cho đến nay, Ngân hàng Nhà nước chưa ban hành các quy chế nghiệp vụ về hoạt động kinh doanh các sản phẩm phái sinh của ngân hàng thương mại, nên các ngân hàng Hoa Kỳ tại Việt Nam chưa thể triển khai thực hiện việc cung cấp các sản phẩm này và Ngân hàng Nhà nước cũng chưa có cơ sở pháp lý

để giám sát, thanh tra đối với các hoạt động cung cấp dịch vụ này của các ngân hàng Hoa Kỳ tại Việt Nam (nếu họ cung cấp các dịch vụ này theo BTA) Thực trạng này cũng dẫn đến sự đối xử không bình

phẩm phái sinh theo quy định tại BTA, trong khi các ngân hàng thương mại Việt Nam chưa được phép cung cấp dịch vụ này hoặc chỉ được phép thực hiện khi được Ngân hàng Nhà nước cho phép thí điểm Như vậy, pháp luật hiện hành đã chưa tạo điều kiện cho các ngân hàng thương mại trong nước nâng cao khả năng tài chính, năng lực cạnh tranh thông qua việc đa dạng hoá sản phẩm/dịch vụ ngân hàng…

 Một số khuyến nghị về việc xây dựng các văn bản điều chỉnh hoạt động kinh doanh sản phẩm tài chính phái sinh của ngân hàng thương mại

Thực trạng và bất cập nêu trên của hệ thống pháp luật điều chỉnh hoạt động kinh doanh các công cụ tài chính phái sinh đòi hỏi Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan có liên quan cần nhanh chóng nghiên cứu, xây dựng và ban hành hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật hoàn chỉnh điều chỉnh hoạt động kinh doanh các công cụ tài chính phái sinh của các ngân hàng thương mại Trong điều kiện thực tiễn của Việt Nam, chúng tôi cho rằng việc xây dựng và ban hành các văn bản nêu trên cần phải lưu ý một số vấn đề pháp lý sau đây:

 Về hình thức văn bản

Để đáp ứng yêu cầu thực tiễn, trong thời gian trước mắt, Ngân hàng Nhà nước cần nghiên cứu, soạn thảo và ban hành ngay Quy chế về kinh doanh các công cụ tài chính phái sinh làm cơ sở pháp lý cho hoạt động cấp phép, giám sát rủi ro và kiểm tra, thanh tra của Ngân hàng Nhà nước đối với hoạt động kinh doanh các công cụ tài chính phái sinh của các ngân hàng thương mại Trong tương lai, trên cơ sở kinh nghiệm thực tiễn và yêu cầu của thị trường, Nhà nước xem xét ban hành Luật giao dịch công cụ tài chính phái sinh điều chỉnh thống nhất về tổ chức, hoạt động của thị trường tài chính phái sinh và hoạt động kinh doanh các sản phẩm tài chính phái sinh như thông lệ ở nhiều quốc gia trên thế giới và trong khu vực

 Về sự cần thiết của việc quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh các công cụ tài chính

phái sinh của các ngân hàng thương mại

 Về nguyên tắc và theo thông lệ quốc tế : các ngân hàng thương mại có thể tham gia thực hiện các

nghiệp vụ phái sinh theo một trong các tư cách: (i) Người cung cấp dịch vụ ngân hàng liên quan đến công

cụ phái sinh hoặc cung cấp dịch vụ môi giới, tư vấn cho khách hàng mua, bán công cụ phái sinh (ngân hàng cung cấp dịch vụ); (ii) Nhà đầu tư mua, bán các sản phẩm phái sinh Theo loại tài sản gốc, các sản phẩm phái sinh có thể chia thành các sản phẩm phái sinh dựa trên tài sản tài chính (như ngoại tệ, lãi suất,

cổ phiếu, trái phiếu, khoản vay, tiền gửi…) và các sản phẩm phái sinh dựa trên hàng hoá (như gạo, cao su,

cà phê, xăng dầu…) Chúng tôi cho rằng, cần căn cứ vào tính chất của từng loại hình công cụ phái sinh, mức độ rủi ro và tư cách tham gia vào giao dịch phái sinh của ngân hàng thương mại để có hình thức quản lý phù hợp Cụ thể: Thứ nhất, nhóm các hoạt động/dịch vụ không cần xin phép là các dịch vụ ngân hàng cung cấp cho khách hàng kinh doanh các công cụ phái sinh như hoạt động môi giới, tư vấn, nhận ủy

thác và quản lý tài khoản đầu tư vào các sản phẩm phái sinh của khách hàng Với tư cách là người cung cấp các dịch vụ cho khách hàng đầu tư vào sản phẩm phái sinh, ngân hàng thương mại không phải gánh chịu rủi ro nảy sinh từ hoạt động kinh doanh công cụ phái sinh, do vậy, việc cấp phép riêng cho các nghiệp vụ này là không cần thiết Thứ hai, nhóm các hoạt động/dịch vụ cần xin phép là hoạt động kinh doanh công cụ tài chính phái sinh giữa các ngân hàng thương mại và giữa ngân hàng thương mại với khách hàng Với tư cách là một bên tham gia giao dịch mua bán các công cụ tài chính phái sinh, các ngân hàng thương mại sẽ phải gánh chịu rủi ro từ giao dịch nên việc cấp phép, thanh tra và giám sát của Ngân hàng Nhà nước là cần thiết để bảo vệ lợi ích của người gửi tiền, bảo đảm sự an toàn của bản thân ngân hàng và sự ổn định của cả hệ thống

 Về quy trình, điều kiện cấp phép và giám sát rủi ro

Do yêu cầu của quá trình cải cách hành chính, Ngân hàng Nhà nước cần thay đổi căn bản cơ chế cấp phép5 cho việc cung cấp từng dịch vụ tài chính phái sinh cụ thể của các ngân hàng thương mại theo hướng: (i) Ngân hàng Nhà nước không cấp phép cho từng sản phẩm tài chính phái sinh của ngân hàng thương mại, mà quy định các điều kiện cần thiết để được cung cấp từng nhóm sản phẩm tài chính phái sinh (trên cơ sở đảm bảo an toàn, có chính sách quản lý rủi ro phù hợp, có đủ năng lực cung cấp dịch vụ) Khi có đủ các điều kiện này, tổ chức tín dụng sẽ được thực hiện hoạt động kinh doanh các sản phẩm tài chính phái sinh và Ngân hàng Nhà nước chỉ giám sát, thanh tra việc cung cấp dịch vụ của tổ chức tín dụng trên cơ sở tuân thủ các điều kiện do Ngân hàng Nhà nước quy định; (ii) Ngân hàng Nhà nước không quy định cụ thể các loại sản phẩm tài chính phái sinh mà ngân hàng thương mại được phép cung cấp trong giấy phép của từng ngân hàng, mà nên quy định chung theo nhóm các dịch vụ tài chính phái sinh sẽ được cung cấp (có thể theo tiêu chí phân loại dựa vào tài sản tài chính gốc của công cụ phái sinh như các công cụ tài chính phái sinh dựa trên giao dịch ngoại tệ, vàng tiêu chuẩn quốc tế, tiền gửi, khoản vay, lãi suất )

 Tóm lại, việc xây dựng khung pháp lý hoàn chỉnh về công cụ tài chính phái sinh yêu cầu cấp thiết, nhưng chỉ là bước đi đầu tiên làm cơ sở pháp lý để các ngân hàng thương mại phát triển các nghiệp

vụ tài chính phái sinh trong hoạt động kinh doanh của mình Để các nghiệp vụ này thực sự trở thành hoạt động kinh doanh hiệu quả, đáp ứng được nhu cầu đa dạng của nhà đầu tư, khách hàng và đặc biệt có thể cạnh tranh được với các ngân hàng nước ngoài thời kỳ hậu gia nhập WTO, các ngân hàng thương mại trong nước cần phải có các giải pháp đồng bộ về chính sách quản lý rủi ro, đào tạo cán bộ, chính sách khách hàng và đa dạng hóa các sản phẩm tài chính phái sinh…

2.2 Thực trạng sử dụng hợp đồng quyền chọn

Trên thị trường Việt Nam thì hợp đồng quyền chọn đang được sử dụng trong một số lĩnh vực như chứng khoán, tiền tệ, hàng hóa…Trong đó, hợp đồng quyền chọn tiền tệ là phổ biến và được biết đến nhiều nhất Hợp đồng quyền chọn tiền tệ bao gồm quyền chọn ngoại tệ- ngoại tệ và quyền chọn nội tệ-

ngoại tệ

2.2.1 Quyền chọn ngoại tệ- ngoại tệ

Hợp đồng quyền chọn ngoại tệ trong giai đoạn đầu phải tuân theo những quy định nhất định của NHNN Đó là : ngân hàng đã được phép kinh doanh ngoại hối có vốn tự có tối thiểu là 200 tỷ VNĐ kinh doanh ngoại tệ có lãi trong ít nhất 5 năm gần nhất và doanh số mua bán ngoại tệ của năm trước tối thiểu là

1 tỷ USD Ngoài ra, NHTM phải lập ra quy trình nghiệp vụ quyền chọn ngoại tệ và trình cho thống đốc ngân hàng nhà nước (NHNN) chấp thuận bằng văn bản cho thực hiện thí điểm

Ngân hàng Eximbank là ngân hàng đầu tiên được cấp phép thực hiện nghiệp vụ quyền chọn ngoại tệ đầu tiên

Đến tháng 6/2005: NHNN cho phép thêm 7 ngân hàng nữa đươc thực hiện nghiệp vụ này là BIDV, Agribank, VCB, Viettin bank, ACB, Citibank, HSBC

Đến ngày 10/11/2004: NHNN ra quyết định 1452/2004/ QĐ-NHNN cho phép các TCTD thực hiện các giao dịch hối đoái trong đó có hợp đồng quyền chọn Quyết định này đã kết thúc giai đoạn thí điểm nghiệp vụ quyền chọn Ngoài ra quyết định này còn cho phép các cá nhân tham gia vào giao dịch hợp đồng quyền chọn

 Doanh số giao dịch

Tính đến tháng 6/2004, mặc dù lợi ích trong việc sử dụng các công cụ bảo hiểm rủi ro đã thấy rõ như một nhu cầu cấp thiết, nhưng số lượng hợp đồng được ký kết chỉ dừng lại con số 50 hợp đồng quyền chọn với doanh số thực hiện hơn 50 triệu USD của Eximbank ký với các doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu trong thời gian thí điểm nghiệp vụ quyền chọn, còn 6 ngân hàng còn lại không ký được hợp đồng nào

Việc cho phép giao dịch quyền chọn ngoại tệ trong giao dịch ngoại hối đã tạo ra một phương án để đề phòng rủi ro cho các doanh nghiệp và cá nhân Nhưng trên thực tế, đến hết năm 2005, sau khi có 8 ngân hàng được phép giao dịch quyền chọn ngoại tệ thì doanh số giao dịch chỉ đạt có 5% doanh số giao dịch giao ngay của các ngân hàng này

Từ năm 2004 đến nay, khi mà các tổ chức tín dụng đều được phép thực hiện các hợp đồng quyền chọn thì doanh số giao dịch cũng không tăng lên đáng kể

Ngân hàng ACB là một ngân hàng được thực hiện các giao dịch quyền chọn cho khách hàng Dựa vào bảng cân đối kế toán của ACB trong thời gian gần đây ta có thể đánh giá tình hình thu nhập của các giao dịch quyền chọn ngoại tệ

2.2.2 Quyền chọn ngoại tệ- tiền đồng

Tháng 4/2005 NHNN Việt Nam đã bắt đầu cho triển khai thực hiện thí điểm giao dịch quyền chọn giữa ngoại tệ với VNĐ ACB là ngân hàng đầu tiên được thí điểm nghiệp vụ này, với mức tối đa giá trị hợp đồng là 10 triệu USD và mức tối thiểu là 10.000 USD (quy đổi ngoại tệ khác tương đương mức này cho quyền chọn giao dịch giữa các ngoại tệ khác và VNĐ)

Tiếp theo ACB là ngân hàng Techcombank với giá trị hợp đồng là 8 triệu USD-100.000 USD và chỉ được thực hiện với quyền chọn Châu Âu BIDV được phép thí điểm từ ngày 22/8/2005 và kể từ đây không còn quy định giới hạn cho giá trị hợp đồng quyền chọn Ngoài ra, còn có các ngân hàng như Eximbank, GPbank cũng tham gia nghiệp vụ này Như vậy, tính đến tháng 5/2008, đã có 7 ngân hàng được phép thực hiện giao dịch quyền chọn giữa ngoại tệ và VNĐ

 Đặc điểm giao dịch

Cũng giống với giao dịch giữa quyền chọn ngoại tệ với ngoại tệ, quyền chọn ngoại tệ với VNĐ yêu cầu các NHTM muốn thực hiện nghiệp vụ này phải có đề án chi tiết quy trình nghiệp vụ, phương án phòng ngừa rủi ro, và được NHNN chấp nhận bằng văn bản Quy định về tỉ giá thực hiện như sau: Đối với hợp đồng quyền chọn USD/VNĐ: tỷ giá này không vượt quá tỷ giá kỳ hạn USD/VNĐ cùng thời hạn

Đối với hợp đồng quyền chọn giữa ngoại tệ khác với VNĐ: tỷ giá do ngân hàng và khách hàng tự thỏa thuận

 Doanh số giao dịch

Mặc dù được triển khai từ năm 2005, nhưng doanh số mua bán thực tế của các NHTM không đáng

kể, hầu hết các giao dịch đều được tiến hành theo kiểu Mỹ vì điều kiện thanh toán linh hoạt hơn Qua kết quả thăm dò, các ngân hàng như ACB, Techcombank, BIDV, VIB dù là những ngân hàng tham gia các nghiệp vụ này từ rất sớm nhưng họ chỉ mới thực hiện được một số hợp đồng với doanh số không đáng kể Riêng Vietcombank và Eximbank được xem là hai NH mạnh về lĩnh vực này nhưng doanh số hoạt động vẫn không cao Tính trong năm 2006-2007 Vietcombank chỉ đạt khoảng 37,53 triệu USD (chiếm chưa đến 0,1% tổng doanh số giao dịch ngoại tệ), Eximbank đạt 128,12 triệu USD (chiếm khoảng 0,8% trong tổng số giao dịch ngoại tệ)

Đến ngày 18/3/2009, Ngân hàng Nhà nước ban hành Văn bản số 1820/NHNN - QLNH, yêu cầu tất cả các ngân hàng thương mại kể từ 23/3/2009 phải dừng thực hiện nghiệp vụ quyền chọn ngoại tệ tiền đồng

 Nguyên nhân

Năm 2009 được coi là năm thị trường ngoại hối không ổn định, tỷ giá liên tục tăng cao và khoảng cách chênh lệch tỷ giá giữa trong và ngoài hệ thống có lúc lên tới mấy nghìn đồng mỗi USD Nhiều doanh nghiệp dưới sự “tư vấn” của ngân hàng thương mại đã ký hợp đồng quyền chọn mua/bán ngoại tệ dưới hình thức “quyền chọn Mỹ”

Trong các hợp đồng này, hai bên ký với nhau giá mong muốn, cộng với phí và không chờ đến thời điểm đáo hạn, họ tất toán luôn

Nhờ đó, hai bên thoải mái giao dịch với nhau với mức giá như “chợ đen” nhưng vẫn “qua mắt” được Ngân hàng Nhà nước, và lúc đó, tỷ giá công

bố của Ngân hàng Nhà nước bỗng trỏ thành… danh nghĩa Ví dụ, tỷ giá kịch trần của Ngân hàng Nhà

nước là 18.700 VND/USD, giá tự do là 19.700 VND/USD thì hợp đồng vẫn ký là 18.700 VND/USD nhưng doanh nghiệp phải trả thêm mức phí “quyền chọn” là 1.000 VND/USD và tất toán hợp đồng

2.2.3 Quyền chọn chứng khoán (cổ phiếu)

Trong giai đoạn thí điểm hiện nay, UBCK chỉ cho công ty chứng khoán VCBS thí điểm triển khai nghiệp vụ quyền chọn cổ phiếu, với đối tượng giao dịch là giữa VCBS và các nhà đầu tư (kể cả cá nhân

và tổ chức) Thế nhưng, do là một nghiệp vụ mới nên rất ít các nhà đầu tư biết đến và sử dụng dịch vụ này, các con số về hợp đồng, doanh thu của tổ chức thực hiện VCBS hầu như là không đáng kể

2.2.4 Đánh giá chung về thực trạng sử dụng options ngoại tệ và cổ phiếu ở Việt Nam thời gian qua

Ở Việt Nam, các nghiệp vụ phái sinh nói chung và options nói riêng mới bắt đầu được sử dùng từ đầu những năm 2000 Tuy nhiên, các nghiệp vụ options này còn mang tính thí điểm và đơn lẻ Số lượng giao dịch của các công cụ này còn hết sức khiêm tốn:

- Về quyền chọn ngoại tệ: NHNN đã cho phép thực hiện thí điểm đối với Eximbank, VIB, Vietcombank; ACB, BIDV, Techcombank, NHTMCP Quân đội, nhưng doanh số về hoạt động này vẫn không đáng kể so với doanh số các hoạt động truyền thống Mặc dù thị trường các công cụ tài chính phái sinh, quyền chọn ngoại tệ đã hình thành ở Việt Nam, nhưng còn rất nhỏ bé và chưa phổ biến

- Về quyền chọn cổ phiếu: Thị trường chứng khoán Việt Nam đã ra đời được 8 năm, nó đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển thăng trầm, thị trường lên xuống thất thường, rủi ro cho các nhà đầu tư là khá lớn, nhu cầu phòng ngừa rủi ro đã trở thành cấp thiết Thế nhưng, quyền chọn cổ phiếu vẫn chưa chính thức được ra đời ở nước ta để hỗ trợ cho sự phát triển của thị trường chứng khoán Thị trường vẫn mới ở trong giai đoạn chuẩn bị, thí điểm nhỏ lẻ, những kết quả thu được hầu như chỉ là con số không

Như vậy, điểm lại những mốc chính xuất hiện của các công cụ phái sinh cũng như quyền chọn ở Việt Nam, dễ nhận thấy rằng nó chưa được thị trường đón nhận như là một công cụ không thể thiếu trong phòng ngừa rủi ro Theo báo cáo tại hội thảo khoa học về “giải pháp phát triển thị trường phái sinh ở Việt Nam” năm 2007, doanh số mua bán ngoại tệ trên thị trường giữa các ngân hàng với khách hàng ngày càng tăng lên: Năm 2004 tăng 30%, từ năm 2005-2007 trung bình tăng khoảng 20%/năm Trong đó, các giao dịch giao ngay chiếm từ 90-95%, các giao dịch quyền chọn ngoại tệ chỉ chiếm từ 1-5%, một tỉ trọng rất nhỏ

2.2.5 Những tồn tại

Tóm lại, mối quan tâm của DN – người mua quyền và ngân hàng – người bán quyền là mối quan tâm,

kỳ vọng ngược chiều nên chỉ khi nào tỷ giá biến động với biên độ dao động lớn thì việc thực hiện giao dịch quyền lựa chọn mới kỳ vọng mang lại hiệu quả Vì phí giao dịch của ngân hàng luôn biến động khoảng trên dưới 1% giá trị thực hiện, mà như trên đã đề cập, sự biến động giảm giá của VND so với USD từ đầu năm đến tháng 3 năm 2003 chỉ có 0,33% thì rõ ràng việc DN mua quyền chọn lựa chưa trở thành một nhu cầu bức thiết, chưa kể tỷ giá USD/VND chỉ có tăng (VND mất giá) chứ không giảm mấy, chỉ có vài đợt giảm nhưng rất nhẹ Chỉ có các đồng ngoại tệ như USD, EUR, GBP, JPY, mới có biên độ giao động lớn

2.2.6 Đề xuất

Trên cơ sở những phân tích trên đây, để tạo những cơ sở, điều kiện tiền đề và điều kiện pháp lý cho việc phát triển và mở rộng giao dịch quyền lựa chọn, chúng tôi xin mạnh dạn đề xuất:

1 Ngân hàng Nhà nước nên xác định chính sách tỷ giá giữa VND và USD một cách hợp lý trên cơ

sở xác định ngang giá trung tâm dựa trên tỷ giá thực tế với một dải băng có biên độ từ 2,5% – 3% làm khung giao dịch, có như vậy tỷ giá VND mới có sự biến động theo tín hiệu của thị trường

2 Các ngân hàng thương mại nên xác lập trong nội dung hợp đồng Option thêm quyền được mua ngoại tệ khi DN không thực hiện quyền lựa chọn, do đối với các DN nhập

khẩu của Việt Nam khi thực hiện hợp đồng quyền lựa chọn ngoài ý nghĩa

về phòng ngừa rủi ro tỷ giá hối đoái còn có nhu cầu cần đảm bảo có đủ số

lượng ngoại tệ để thanh toán các hợp đồng nhập khẩu khi đến hạn

3 Nhà nước nên hoàn chỉnh khung pháp lý xác định rõ ràng nghiệp

vụ giao dịch hợp đồng Option là một nghiệp vụ kinh doanh tài chính mang

tính chất phòng ngừa rủi ro hối đoái của các DN không thuộc các tổ chức

tài chính – tín dụng, bảo hiểm, kinh doanh chứng khoán Trên cơ sở này,

Bộ tài chính xác định phí giao dịch quyền lựa chọn là một khoản chi phí

hợp lý, hợp lệ được tính vào chi phí khi xác định thu nhập chịu thuế

4 Tuyên truyền, phổ biến, hướng dẫn để có nhiều DN Việt Nam quen dần với các nghiệp vụ giao dịch hối đoái, trong đó có giao dịch hối đoái quyền lựa chọn

Công cụ phái sinh hiện phát triển khá khiêm tốn ở chi nhánh ngân hàng Citibank, Standard Chartered, BIDV, Vietcombank, HSBC với doanh số chưa đáng kể so với doanh số nghiệp vụ truyền thống Ngay cả với HSBC, mặc dù hoạt động tại Việt Nam đã 6 năm với hơn 1.000 khách hàng, nhưng sau 2 năm triển

khai dịch vụ, mới chỉ có vài doanh nghiệp sử dụng dịch vụ này

Bảng số liệu tỷ trọng của giao dịch kỳ hạn từ 1998 đến 2006 trên Vinaforex

Giao dịch kỳ hạn chiếm tỷ lệ nhỏ dưới 11% trong tổng doanh số giao dịch trên VinaForex Tính trung bình, tỷ lệ của giao dịch kỳ hạn qua các năm chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ khoảng 5.7% tổng doanh số giao dịch ngoại hối trên VinaForex Điều này nói lên rằng

- TTNH VN còn rất sơ khai về mặt nghiệp vụ, giao dịch ngoại hối chủ yếu là giao ngay

- Các đơn vị kinh doanh XNK chưa được bảo vệ rủi ro trước sự biến động tỷ giá

- Các NHTM chưa thực sự sẵn sàng phát triển nghiệp vụ kỳ hạn, vì trong suốt thời gian qua, tỷ giá VND/USD chỉ biến động tăng 1 chiều, trong lúc ngoại tệ lại luôn khan hiếm Do đó, các đơn vị XNK chỉ muốn ký hợp đồng mua kỳ hạn ngoại tệ từ ngân hàng làm cho nghiệp vụ này chưa thể phát triển được

Tỷ trọng mua bán kỳ hạn quá chênh lệch: Mua kỳ hạn chỉ chiểm khoảng 23%, trong khi đó bán kỳ hạn chiếm tới 77% Ngoài mục đích phòng ngừa rủi ro tỷ giá, các đơn vị kinh tế tham gia hợp đồng kỳ hạn chủ yếu nhằm có được ngoại tệ trong tương lai để thanh toán cho nước ngoài

Vì tỷ trọng NHTM bán kỳ hạn lớn hơn rất nhiều so với tỷ trọng mua kỳ hạn nên nếu xét riêng nghiệp

vụ mua bán kỳ hạn thì các NHTM luôn ở trạng thái ngoại tệ đoản, nghĩa là chịu rủi ro khi tỷ giá tăng nhiều hơn so với dự kiến

2.3.1 Một số ví dụ về doanh số giao dịch kỳ hạn tại các ngân hàng

Doanh số giao dịch kỳ hạn và tỷ lệ tại Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam

Khảo sát giao dịch kỳ hạn tại 2 ngân hàng có hoạt động kinh doanh ngoại tệ phát triển tại Việt Nam ta thấy giao dịch kỳ hạn chỉ chiếm doanh số nhỏ trongg toàn bộ giao dịch kinh doanh ngoại tệ của cả 2 ngân hàng Tại Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam tỷ trọng giao dịch kỳ hạn là khoảng 8,38% tính trung bình cho 9 năm, tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần xuất nhập khẩu, tỷ trọng của giao dịch kỳ hạn tính trung bình cho 3 năm là 4,66%

Hiện nay trên website của các ngân hàng đều cung cấp thông tin về các sản phẩm công cụ phái sinh, chủ yếu là trong giao dịch ngoại tệ và một vài mặt hàng nông sản xuất khẩu Tuy nhiên có thể thấy rằng không phải tất cả các ngân hàng đều có những hướng dẫn cụ thể về việc sử dụng các công cụ đó như thế