TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN KHOA THƯƠNG MẠI vµ kinh tÕ quèc tÕ ĐỊNH MỨC KINH TẾ KỸ THUẬTCƠ SỞ CỦA QUẢN TRỊ KINH DOANH Người biên soạn: PGS.TS PHAN tố uyên Chương III Hệ thống mức, tiêu chuẩn hao phí nguyên vật liệu tiêu sử dụng I Phân loại mức tiêu dùng nguyên vật liệu II Tiêu chuẩn hao phí đối tượng tính mức nguyên vật liệu III Các tiêu sử dụng nguyên vật liệu (tiêu dùng tiết kiệm) Chương III Hệ thống mức, tiêu chuẩn hao phí nguyên vật liệu tiêu sử dụng I Phân loại mức tiêu dùng nguyên vật liệu Có thể phân loại mức theo tiêu thức chủ yếu Theo công dụng nguyên vật liệu trình sản xuất Theo phạm vi có hiệu lực mức Phân loại mức theo thời gian Phân loại mức theo mức độ chi tiết đối tượng định mức Phân loại mức theo mức độ chi tiết nguyên vật liệu sử dụng i Phân loại mức tiêu dùng nguyên vật liệu Chọn tiêu thức để phân loại phải bảo đảm ba yêu cầu a Mỗi loại mức phân chia phải thể đư ợc tính chất hình thành công dụng chúng b Phải có mối quan hệ lẫn loại mức đà phân chia c Phải có tác dụng thiết thực phù hợp với yêu cầu quản trị kinh doanh i Phân loại mức tiêu dùng nguyên vật liệu Theo công dụng nguyên vật liệu trình sản xuất: Mức chia làm loại: - Mức tiªu dïng nguyªn vËt liƯu chÝnh - Møc tiªu dïng nguyªn vËt liƯu phơ - Møc tiªu dïng nhiªn liƯu - Mức tiêu dùng điện lực - Mức tiêu dùng vật liệu công nghiệp hóa chất i Phân loại mức tiêu dùng nguyên vật liệu Theo ph¹m vi cã hiƯu lùc cđa møc Theo ph¹m vi có hiệu lực, mức chia ba loại: - Mức tiêu dùng nguyên liệu phân xưởng - Møc tiªu dïng nguyªn liƯu cđa doanh nghiƯp - Møc tiêu dùng nguyên liệu ngành i Phân loại mức tiêu dùng nguyên vật liệu Phân loại mức theo thêi gian - Møc tiªu dïng nguyªn vËt liƯu hiƯn hành - Mức tiêu dùng nguyên vật liệu cho quý, năm Phân loại mức theo mức độ chi tiết đối tượng định mức - Mức cho chi tiÕt - Møc cho mét s¶n phÈm - Møc cho loại sản phẩm i Phân loại mức tiêu dùng nguyên vật liệu Phân loại mức theo mức độ chi tiÕt cđa nguyªn vËt liƯu sư dơng Theo tiªu thức này, mức chia làm hai loại: - Møc tiªu dïng nguyªn vËt liƯu thĨ - Møc tiêu dùng nguyên vật liệu tổng hợp Chú ý: Tất mức phân theo tiêu thức có mối quan hệ khăng khít với nhau, bổ sung lẫn cho nhau, chúng hợp thành hệ thống mức tiêu dùng nguyên vật liệu Chương III Hệ thống mức, tiêu chuẩn hao phí nguyên vật liệu tiêu sử dụng II Tiêu chuẩn hao phí đối tượng tÝnh møc n guyªn vËt liƯu Tiªu chn hao phí Đối tượng định mức tiêu dùng nguyê n vật liệu II Tiêu chuẩn hao phí đối tượng tÝnh møc nguyªn vËt liƯu Tiªu chn hao phÝ a Khái niệm: Tiêu chuẩn hao phí nguyên vật liệu tài liệu ban đầu phế liệu mát nguyên vật liệu trình sản xuất sản phẩm theo điều kiện sản xuất chuyên dùng để định mức tiêu dùng nguyên vật liệu III Các tiêu sử dụng nguyên vật liệu (tiêu dùng v tiết kiệm) Chỉ tiêu tiêu dùng nhóm nguyên vật liệu (tip) Đối với vật liệu: - Hệ số sử dụng vật liệu: Chỉ tiêu tính tỷ lệ trọng lượng tinh (hay diện tích, thể tích tinh) sản phẩm với lượng chi phí vật liệu cho sản xuất sản phẩm (có thĨ tÝnh theo kÕ ho¹ch, thùc tÕ) Cơ thĨ: Ksdkh = Q/M Ksdtt = Q/C Trong ®ã: Ksdkh, Ksdtt - Hệ số sử dụng vật liệu kế hoạch thực tÕ; Q - Träng l­ỵng tinh (hay diƯn tÝch tinh, thể tích tinh) sản phẩm; M- Mức tiêu dùng vËt liƯu; C - L­ ỵng vËt liƯu thùc chi III Các tiêu sử dụng nguyên vật liệu (tiêu dùng v tiết kiệm) Chỉ tiêu tiêu dùng nhóm nguyên vật liệu (tip) Đối với vật liệu phải qua khâu chế biến, người ta dùng tiêu tỷ lệ cắt vật liệu: - Kcắt = Pphôi / m - Ksdphôi = Ptinh/Pphôi Trong đó: Kcắt - Tỷ lệ cắt vật liệu; Ksdphôi -Tỷ lệ sd phôi; P phôi-Trọng lượng phôi; Ptinh - Trọng lượng tinh chi tiết Thông qua hai tiêu trên, doanh nghiệp xác định đư ợc tỷ lệ sử dụng chung vỊ vËt liƯu cđa doanh nghiƯp: Ksdvl = K cắt x Ksd phôi III Các tiêu sử dụng nguyên vật liệu (tiêu dùng v tiết kiệm) Chỉ tiêu tiêu dùng nhóm nguyên vật liệu(tiếp) Đối với hóa chất: đặc điểm tiêu dùng loại vật liệu hoá chất nên để đánh giá việc sử dụng chúng, doanh nghiÖp th­êng dïng: Chi phÝ lý thuyÕt HÖ sè sư dơng vËt liƯu hãa chÊt (kÕ ho¹ch) = møc tiªu hao Chi lÝ thut HƯ sè sư dơng vËt liÖu hãa chÊt (thùc tÕ) = Chi thùc tÕ Trong doanh nghiệp hóa chất, nguyên liệu tham gia vào phản ứng hóa học lại giữ nguyên hình Vì vậy, người ta dùng khái niệm hao phí lí thuyết nguyên vật liệu cho phản ứng hóa học thay cho khái niệm trọng lượng tinh III Các tiêu sử dụng nguyên vật liệu (tiêu dùng v tiết kiệm) ã Chỉ tiêu tiêu dùng nhóm nguyên vật liệu (tiếp) Đối với nhiên liƯu: ng­êi ta sư dơng chØ tiªu hiƯu st sư dụng nhiên liệu loại động nhiệt: Nhiệt lượng biến thành công có ích Hiệu suất sử dụng nhiÖt = -Nhiệt lượng nhiên liệu phát III Các tiêu sử dụng nguyên vật liệu (tiêu dùng v tiết kiệm) Chỉ tiêu giá trị chi phí nguyên vật liệu bình quân sản phẩm Mc = Mchi phí/Qsp Trong đó: Mc- Giá trị chi phí nguyên vật liệu bình quân sản phẩm; Mưchi phí Giá trị toàn chi phí nguyên vật liệu để sản xuất sản phẩm; Qsp - Giá trị toàn sản phẩm sản xuất III Các tiêu sử dụng nguyên vật liệu (tiêu dùng v tiết kiệm) Tốc độ chu chuyển vốn đầu tư vào tài sản lưu động Mức vốn lưu động bình quân Doanh số bán kú = -Sè vßng quay cđa vèn Số vòng quay vốn Số ngày kỳ = Số ngày cần thiết để thực vòng quay III Các tiêu sử dụng nguyên vật liệu (tiêu dùng v tiết kiệm) Chỉ tiêu sử dụng nhóm máy móc thiết bị a Chỉ tiêu sử dụng số lượng máy móc thiết bị: Số máy móc thiết bị làm việc - Hệ số sử dụng máy móc thiết bị có = -Sè m¸y mãc thiết bị có Hoặc là: Hệ số sử dụng máy móc thiết bị có = Hệ số lắp đặt thiết bị x Hệ số sử dụng thiết bị lắp đặt III Các tiêu sử dụng nguyên vật liệu (tiêu dùng v tiết kiệm) Chỉ tiêu sử dụng nhóm máy móc thiết bị b Chỉ tiêu sử dụng số lượng máy móc thiết bị: Hệ số lắp đặt thiết bị = Số máy móc thiết bị đà lắp đặt chia cho Số máy móc thiết bị có Trong đó: Hệ số sử dụng thiết bị lắp đặt = Số máy móc thiết bị làm việc/Số máy móc thiết bị đà lắpđặt III Các tiêu sử dụng nguyên vật liệu (tiêu dùng v tiết kiệm) Chỉ tiêu sử dụng nhóm máy móc thiết bị b Chỉ tiêu sử dụng thời gian làm viƯc cđa m¸y mãc thiÕt HƯ sè sư dơng thêi gian = Thời gian thiết bị làm việc có ích / Thời gian thiết bị làm việc theo chế độ c Chỉ tiêu sử dụng công suất máy móc thiết bị Hệ số sử dụng công suất = Công suất thực tế /Công suất lý thuyết Qua hai tiêu (b), (c) doanh nghiệp tính hệ số sử dụng máy móc thiết bị chung: Hệ số sử dụng máy móc thiết bị chung = Hệ số sử dơng thêi gian X HƯ sè sư dơng c«ng st III Các tiêu sử dụng nguyên vật liệu (tiêu dùng v tiết kiệm) Các tiêu tiết kiệm nguyên vật liệu Trong sản xuất, xác định lượng nguyên vật liệu tiết kiệm thông qua tiêu tiết kiệm nguồn tiềm (Ep) sau: n E p = ∑ ( m oiq KHI − m q ni ) i Trong đó: moi - Lượng=1 tiêu dùng nguyên vật liệu thực tế để sản xuất đơn vị sản phẩm thứ i năm báo cáo; mmin - Lượng tiêu dùng nguyên vật liệu tối thiểu đạt để sản xuất đơn vị sản phẩm tương tự thứ i qKHi - Lượng sản phẩm thứ i sản xuất năm kế hoạch n - Số lượng loại sản phẩm sản xuất III Các tiêu sử dụng nguyên vật liệu (tiêu dùng v tiết kiệm) Các tiêu tiết kiệm nguyên vật liệu Để đánh giá thực tÕ tiÕt kiƯm nguyªn vËt liƯu ë doanh nghiƯp (tỉng công ty, ngành) sử dụng tiêu tuyệt đối tương đối tiết kiệm sở so sánh tỷ trọng tiêu dùng nguyên vật liƯu: m1 - hiƯn hµnh (thùc tÕ) vµ m0 - kỳ báo cáo Giá trị nguyên vật liệu tiết kiệm (Ef) tuyệt đối xác định theo công thức: Ef = m0q1p1 - m1q1p1 Trong ®ã: m0, m1 – Lượng nguyên vật liệu tiêu dùng năm báo cáo năm hành; p1 - Giá nguyên vật liệu loại i năm hành; q1 - lượng sản phẩm sản xuất năm hành; III Các tiêu sử dụng nguyên vật liệu (tiêu dùng v tiết kiệm) Các tiêu tiết kiệm nguyên vật liệu Mức độ tiết kiệm (tỷ lệ) tiêu tương đối tiết kiệm xác định theo công thức: Ef Σm 0q1p1 − Σm1q1p1 Ye = = Σm1q1p1 Σm1q1p1 III Các tiêu sử dụng nguyên vật liệu (tiêu dùng v tiết kiệm) Các tiêu tiết kiệm nguyên vật liệu sở tiêu Ef Ye người ta đánh giá bổ sung cường ®é thùc hµnh tiÕt kiƯm Víi mơc ®Ých ®ã cã thể sử dụng tiêu cường độ thực hành tiết kiệm - Mức độ thực nguồn tính theo c«ng thøc (%) Σq1 ( m0 − m1 ) Ef Y = 100 = Ep Σq1 ( m − m ) e py Trong ®ã: Ef - Thực tế tiết kiệm nhờ giảm tỷ trọng tiêu dùng nguyên vật liệu; Ep - Nguồn khả tiết kiệm nguyên vật liệu; m1 - Mức thực tế đạt lượng nguyên vật liệu sản phẩm năm III Các tiêu sử dụng nguyên vật liệu (tiêu dùng v tiết kiệm) Các tiêu tiết kiệm nguyên vật liệu tiêu mức độ thực kế hoạch nguồn tiết kiệm (Yp, KH) tính theo c«ng thøc sau (%): Σ ( m 0q KH − m KH q KH ) E KH y p.KH = 100 = 100 Ep Ep Trong ®ã: EKH - Số lượng tiết kiệm nguyên vật liệu kỳ kế hoạch nhờ giảm tỷ trọng nguyên vật liệu tiêu dùng; mKH - Tỷ lệ kế hoạch lượng nguyên vật liệu sản phẩm Câu hỏi ôn tập thảo luận Trình bày khái quát yêu cầu tiêu thức phân loại mức tiêu dùng nguyên vật liệu? Theo công dụng vật tư sản xuất, mức phân loại nào? Tiêu chuẩn hao phí khác biệt mức tiêu chuẩn hao phí ? Các loại tiêu chuẩn hao phí nguyên vật liệu sản xuất doanh nghiệp cho biết vai trò việc sử dụng tiêu chuẩn hao phí Các tiêu sử dụng nguyên vật liệu sản xuất sản phẩm doanh nghiệp phương pháp xác định Các tiêu sử dụng thiết bị máy móc phương pháp xác ®Þnh ... thành hệ thống mức tiêu dùng nguyên vật liệu Chương III Hệ thống mức, tiêu chuẩn hao phí nguyên vật liệu tiêu sử dụng II Tiêu chuẩn hao phí đối tượng tính mức n guyên vật liệu Tiêu chuẩn hao phí. .. sử dụng nguyên vật liệu (tiêu dùng tiết kiệm) Chương III Hệ thống mức, tiêu chuẩn hao phí nguyên vật liệu tiêu sử dụng I Phân loại mức tiêu dùng nguyên vật liệu Có thể phân loại mức theo tiêu thức.. .Chương III Hệ thống mức, tiêu chuẩn hao phí nguyên vật liệu tiêu sử dụng I Phân loại møc tiªu dïng nguyªn vËt liƯu II Tiªu chn hao phí đối tượng tính mức nguyên vật liệu III Các tiêu sử dụng