1 TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN LÊ THỊ HÀ AN CÔNG TÁC CHI TRẢ CHẾ ĐỘ TRỢ CẤP BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI TỈNH NGHỆ AN GIAI ĐOẠN 2011 2015 Chuyên ngành Kinh tế bảo hiểm LUẬN VĂ[.]
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI VÀ CHI TRẢ TRỢ CẤP BẢO HIỂM XÃ HỘI
Khái quát về Bảo hiểm xã hội
1.1.1 Khái niệm và bản chất của BHXH
1.1.1.1 Khái niệm Bảo hiểm xã hội
Bảo hiểm xã hội là chính sách quan trọng góp phần bảo đảm ổn định cuộc sống cho người lao động và thúc đẩy sự phát triển kinh tế- xã hội của đất nước Trải qua quá trình hình thành từ những năm 1930, BHXH Việt Nam chính thức được xây dựng sau Cách mạng tháng Tám thành công, dựa trên Hiến pháp năm 1946 và các sắc lệnh quy định về trợ cấp ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, hưu trí cho cán bộ, công nhân viên chức như sắc lệnh 105/SL năm 1947 và sắc lệnh 77/SL năm 1950 Những quy định ban đầu này đóng vai trò nền tảng cho sự phát triển của hệ thống bảo hiểm xã hội Việt Nam sau này.
Năm 1959, hiến pháp của Việt Nam đã công nhận quyền hưởng trợ cấp BHXH của công nhân viên chức Quyền này được quy định rõ trong điều lệ tạm thời về BHXH cho công nhân viên chức Nhà nước, ban hành kèm theo nghị định 218/CP ngày 27/12/1961, cùng với điều lệ đãi ngộ quân nhân theo nghị định 161/CP ngày 30/10/1964 của Chính phủ Những văn bản pháp luật này được xem là nền tảng pháp lý đầy đủ và toàn diện về BHXH, quy định rõ các quyền lợi của người lao động trong giai đoạn đầu.
Từ năm 1975 trở đi, chính sách Bảo hiểm xã hội (BHXH) được thực hiện thống nhất trên toàn quốc, góp phần đảm bảo quyền lợi cho người lao động Chế độ BHXH bao gồm các quyền lợi như trợ cấp mất sức lao động, lương hưu và tử tuất, cùng các chế độ hỗ trợ về ốm đau, thai sản, tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp Các chế độ này được tài trợ bởi cơ quan, đơn vị và doanh nghiệp, nhằm bảo vệ người lao động trước các rủi ro và mất mát trong quá trình làm việc.
Trước năm 1995, Bảo hiểm Xã hội (BHXH) được quản lý bởi Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, chịu trách nhiệm thực hiện các chế độ trợ cấp dài hạn như hưu trí, tử tuất, tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp đối với người nghỉ việc Trong khi đó, Tổng Liên đoàn Lao động đảm nhận quản lý và thực hiện các khoản chi trả trợ cấp ngắn hạn như trợ cấp đau ốm, thai sản, tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp cho người đang làm việc.
Bộ Luật Lao động có hiệu lực từ tháng 01/1995, trong đó có chương XII về Bảo hiểm xã hội, hướng dẫn thực hiện các chính sách về BHXH và BHYT Ngày 16/02/1995, Chính phủ ban hành Nghị định số 19/CP thành lập hệ thống BHXH Việt Nam, tổ chức thực hiện chính sách và quản lý quỹ BHXH Trước đó, ngày 26/01/1995, Nghị định số 12/CP quy định về điều lệ BHXH cho dân sự với năm chế độ: trợ cấp ốm đau, thai sản, tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp, hưu trí và tử tuất Ngày 15/07/1995, Nghị định số 45 ban hành quy định về BHXH đối với quân sự Các nghị định đều quy định nguồn hình thành quỹ BHXH từ sự đóng góp của người sử dụng lao động (15% quỹ lương) và người lao động (5% lương), được sử dụng để chi trả cho các chế độ, đồng thời quỹ này được Nhà nước bảo hộ và tăng trưởng bền vững.
Ngày 24/01/2002, Chính phủ ban hành Quyết định số 20/2002/QĐTTg chuyển hệ thống Bảo hiểm y tế (BHYT) thuộc Bộ Y tế sang Ban Lao động - Thương binh và Xã hội Sau đó, ngày 06/12, Chính phủ ra Nghị định 100/NĐ-CP xác định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy của Bảo hiểm xã hội Việt Nam (BHXH), bao gồm cả lĩnh vực BHYT Những quyết định này đánh dấu chuyển đổi quản lý và tổ chức hệ thống bảo hiểm y tế từ Bộ Y tế sang BHXH nhằm nâng cao hiệu quả và mở rộng phạm vi bao phủ.
BHXH có lịch sử khá lâu và đã có nhiều thay đổi về chất với nhiều mô hình phong phú, được thực hiện ở hàng trăm nước trên thế giới Tuy nhiên,cho đến nay, định nghĩa thế nào là BHXH vẫn là vấn đề còn nhiều tranh luận vì được tiếp cận từ nhiều giác độ khác nhau với những quan điểm khác nhau. Điều này cho thấy tính đa dạng và phong phú của BHXH.
Theo ILO, Bảo hiểm xã hội (BHXH) là hình thức chia sẻ rủi ro và tài chính nhằm nâng cao hiệu quả của hệ thống, giúp BHXH trở thành hiện thực phổ biến trên toàn thế giới BHXH góp phần đảm bảo an sinh xã hội bằng cách phân bổ rủi ro tài chính một cách công bằng và hiệu quả Nhờ các nguyên tắc chia sẻ rủi ro, hệ thống BHXH giúp bảo vệ người lao động trước những rủi ro như ốm đau, tai nạn, thất nghiệp và tuổi già Việc triển khai BHXH toàn diện không chỉ nâng cao phúc lợi xã hội mà còn thúc đẩy ổn định kinh tế và phát triển bền vững của các quốc gia.
Bảo hiểm xã hội (BHXH) là quá trình tổ chức và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung, được tích lũy từ đóng góp của người sử dụng lao động và người lao động dưới sự điều tiết của nhà nước nhằm bảo đảm thu nhập thiết yếu cho người lao động và gia đình khi gặp khó khăn BHXH thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao động khi họ gặp phải các rủi ro như ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, tàn tật, thất nghiệp, tuổi già hoặc tử vong, dựa trên quỹ tài chính do các bên tham gia đóng góp và được pháp luật bảo hộ bởi nhà nước BHXH không chỉ giúp ổn định đời sống người lao động mà còn góp phần vào công cuộc đảm bảo an toàn xã hội toàn diện.
Bảo hiểm xã hội theo Luật số 58/2014/QH13 ngày 20/11/2014 là chế độ đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ gặp phải các rủi ro như ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc qua đời Chế độ này dựa trên nguyên tắc đóng góp vào quỹ Bảo hiểm xã hội để đảm bảo an toàn tài chính cho người lao động trong các tình huống khó khăn.
Từ những khái niệm trên, có thể hiểu ngắn gọn về BHXH là:
Bảo hiểm xã hội là chính sách đảm bảo thay thế hoặc bổ sung một phần thu nhập của người lao động khi họ gặp phải các rủi ro như ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc qua đời Chính sách này dựa trên nguyên tắc đóng vào quỹ Bảo hiểm xã hội để đảm bảo quyền lợi lâu dài cho người lao động và người thân của họ.
1.1.1.2 Bản chất Bảo hiểm xã hội
Chế độ bảo hiểm xã hội (BHXH) là thành phần tất yếu của nền kinh tế hàng hóa, phản ánh trực tiếp hiện trạng phát triển của quốc gia Khi nền kinh tế đạt đến mức độ phát triển nhất định, hệ thống BHXH mới có điều kiện hình thành và mở rộng, góp phần thúc đẩy phúc lợi xã hội Các nhà kinh tế nhận định rằng sự phát triển của BHXH là dấu hiệu phản ánh mức độ phát triển của nền kinh tế, trong đó nền kinh tế chậm phát triển, đời sống nhân dân thấp kém sẽ khó xây dựng một hệ thống BHXH vững mạnh Ngược lại, khi nền kinh tế ngày càng phát triển, hệ thống BHXH ngày càng đa dạng, các chế độ BHXH được mở rộng, các hình thức BHXH cũng trở nên phong phú hơn.
BHXH là hình thức tổ chức "đền bù" hậu quả của các rủi ro xã hội thông qua việc sử dụng quỹ tiền tệ tập trung do đóng góp của các thành viên và nguồn thu hợp pháp, qua đó thực hiện quá trình phân phối lại thu nhập trong xã hội Trong phạm vi toàn xã hội, BHXH là một phần của GDP, giúp phân phối nguồn lực cho những người gặp phải các rủi ro như ốm đau, sinh đẻ, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, già yếu, hoặc qua đời Quá trình phân phối này diễn ra theo cả chiều ngang (giữa các cá nhân trong quá trình làm việc và nghỉ ngơi) và chiều dọc (giữa những nhóm người có sức khỏe khác nhau, thu nhập cao/thấp, giới tính khác nhau, hoặc theo không gian địa lý) BHXH góp phần bảo đảm an toàn kinh tế cho người lao động và gia đình, bằng cách tổ chức sử dụng thu nhập cá nhân và tổng sản phẩm trong nước để đáp ứng các nhu cầu an toàn xã hội Về mặt kinh tế, BHXH giúp bảo vệ đời sống của người lao động trước các rủi ro xã hội, còn về mặt xã hội, nó thúc đẩy sự ổn định và phát triển bền vững trong cộng đồng.
BHXH chia sẻ rủi ro bằng cách người lao động chỉ đóng một khoản nhỏ trong thu nhập của mình vào quỹ BHXH, trong khi xã hội sẽ có nguồn tài chính lớn đảm bảo chi trả những rủi ro xảy ra Nguyên tắc “lấy của số đông bù cho số ít” được BHXH thực hiện nhằm đảm bảo an toàn xã hội và cân đối tài chính lâu dài.
Tính kinh tế và tính xã hội của BHXH không thể tách rời, chúng là hai mặt hợp thành một thể thống nhất Các lợi ích kinh tế của BHXH đối với người lao động và xã hội đều phản ánh rõ mục đích xã hội của hệ thống an sinh này BHXH đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an toàn tài chính và phúc lợi xã hội, góp phần thúc đẩy phát triển bền vững và ổn định xã hội.
Chi trả trợ cấp BHXH
1.2.1 Sự cần thiết khách quan và vai trò của công tác chi trả trợ cấp BHXH
Chi trả trợ cấp BHXH là quá trình phân phối và sử dụng quỹ BHXH đúng quy định pháp luật nhằm chi trả các chế độ BHXH cho người hưởng, góp phần ổn định cuộc sống người tham gia BHXH Quá trình này đảm bảo các hoạt động của hệ thống BHXH Việt Nam hoạt động hiệu quả và bền vững Việc chi trả trợ cấp BHXH đúng quy trình giúp nâng cao quyền lợi của người lao động, đồng thời duy trì sự ổn định xã hội qua các chế độ an sinh phù hợp.
Chi trả BHXH được thực hiện bởi 2 quá trình phân phối và sử dụng quỹ BHXH:
Quản lý phân phối quỹ BHXH là quá trình phân bổ nguồn tài chính từ quỹ bảo hiểm xã hội nhằm hình thành các quỹ thành phần như quỹ ốm đau và thai sản, quỹ tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp, quỹ hưu trí và tử tuất Việc này đảm bảo sự cân đối và hoạt động hiệu quả của hệ thống bảo hiểm xã hội, hỗ trợ người lao động trong các tình huống ốm đau, thai sản, tai nạn và về hưu Quá trình phân bổ này đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự bền vững của quỹ BHXH và đảm bảo quyền lợi cho người tham gia.
- Sử dụng quỹ BHXH là một quá trình chi tiền từ quỹ BHXH đến tay đối tượng thụ hưởng hoặc cho từng mục đích sử dụng cụ thể.
Hiện nay, việc chi trả các chế độ BHXH là hoạt động trọng tâm trong các quốc gia trên thế giới vì nó liên quan trực tiếp đến cuộc sống của nhóm đối tượng nhạy cảm nhất trong xã hội Đa số họ đã cống hiến nhiều cho đất nước khi còn làm việc và chủ yếu sống nhờ vào khoản trợ cấp BHXH sau khi nghỉ hưu, thể hiện vai trò quan trọng trong việc đảm bảo quyền lợi của người lao động Công tác này không chỉ là hoạt động thiết thực để bảo vệ quyền lợi người lao động mà còn thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với sự đóng góp của họ cho xã hội Ngoài ra, công tác chi trả các chế độ BHXH còn đảm nhiệm nhiều vai trò khác, góp phần thúc đẩy an sinh xã hội bền vững.
Chi trả BHXH là bước cuối cùng trong quá trình thực hiện các chế độ BHXH, đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo chính sách BHXH của quốc gia được thực thi một cách hiệu quả Việc tổ chức chi trả BHXH không chỉ giúp đáp ứng nhu cầu và nguyện vọng của người lao động mà còn thể hiện mục đích của chính sách BHXH và của Nhà nước trong việc bảo vệ quyền lợi của người lao động Mục tiêu cuối cùng của chính sách BHXH là mang lại các khoản trợ cấp, chi trả phù hợp khi người lao động gặp phải các sự kiện bảo hiểm, góp phần ổn định cuộc sống cho họ và gia đình.
- Công tác chi trả các chế độ BHXH không những có ý nghĩa về mặt vật chất mà nó còn có ý nghĩa về mặt tinh thần Vì việc chi trả các chế độ BHXH là chi trả cho những rủi ro, những sự kiện bảo hiểm xảy ra với người lao động và gây ra khó khăn nhất định đối với người lao động từ đó giúp họ vượt qua được khó khăn và an tâm trong cuộc sống.
Chi trả các chế độ BHXH có thể diễn ra dưới hình thức một lần hoặc thường xuyên, giúp đảm bảo cuộc sống ổn định cho người lao động và gia đình họ khi gặp khó khăn Quá trình thụ hưởng các chế độ này luôn liên quan chặt chẽ với quá trình đóng góp bảo hiểm xã hội trước đó, tạo sự công bằng và bền vững Việc thực hiện chi trả các chế độ BHXH có ảnh hưởng lớn đến quyền lợi của người lao động, hỗ trợ doanh nghiệp trong việc đảm bảo quyền lợi cho lao động, và góp phần phát triển kinh tế, an sinh xã hội của Nhà nước.
Chi trả các chế độ BHXH là hoạt động cốt lõi của quỹ BHXH, đảm bảo sự cân đối tài chính giữa thu và chi Việc thực hiện đầy đủ các chế độ BHXH giúp bảo vệ quyền lợi người lao động và duy trì sự ổn định của quỹ Chính nhờ việc chi trả đúng hạn và đầy đủ các chế độ, quỹ BHXH mới có thể phát huy vai trò trong việc cung cấp các chế độ bảo hiểm xã hội cho người dân.
Công tác chi trả các chế độ BHXH cần thực hiện cẩn trọng, chặt chẽ và đúng quy định của pháp luật để đảm bảo quyền lợi của người lao động Song song với việc chi trả, quản lý chi trả chế độ BHXH đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh hoạt động chi BHXH, đảm bảo chi đúng, đủ và kịp thời Quản lý chi BHXH được thực hiện thông qua hệ thống pháp luật nhà nước, các biện pháp hành chính, tổ chức và kinh tế nhằm nâng cao hiệu quả và tính minh bạch của quá trình chi trả.
- Đối với người thụ hưởng chính sách BHXH:
Quản lý chi BHXH đúng quy trình là yếu tố then chốt trong việc bảo vệ quyền lợi của người thụ hưởng chính sách BHXH, thể hiện vai trò rõ nét của hoạt động này Người lao động (NLĐ) và người sử dụng lao động (NSDLĐ) bắt buộc phải đóng BHXH để được hưởng các chế độ trợ cấp theo quy định, trong đó tiền đóng BHXH được phân bổ vào các quỹ thành phần của từng chế độ Sau khi đóng đủ, NLĐ phù hợp điều kiện sẽ nhận trợ cấp từ các quỹ này, nhưng để đảm bảo quyền lợi, cơ quan quản lý cần thực hiện các hoạt động nghiệp vụ chi phù hợp, chính xác và đúng thời gian Các hoạt động chi này phải đảm bảo chi đúng đối tượng, đủ số tiền và theo quy định, giúp người lao động nhận đúng quyền lợi, nâng cao nhận thức về trách nhiệm và quyền lợi của mình, từ đó tạo ra tâm lý yên tâm, ổn định quỹ và giảm khả năng tăng mức đóng, đồng thời đảm bảo thu nhập cho NLĐ trước các rủi ro trong cuộc sống.
- Đối với người sử dụng lao động: Thực hiện tốt công tác quản lý chi trả
Bảo hiểm xã hội góp phần đảm bảo ổn định hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp bằng cách tạo ra tâm lý yên tâm cho người lao động Khi người lao động tin tưởng vào chính sách bảo hiểm, nguồn tài chính doanh nghiệp thuận lợi hơn, từ đó mối quan hệ giữa chủ và thợ ngày càng gắn bó, tăng cường uy tín và niềm tin đối với doanh nghiệp.
- Đối với hệ thống BHXH: Thực hiện tốt công tác quản lý chi sẽ góp phần quan trọng trong việc:
Quản lý quỹ BHXH một cách an toàn và không bị thất thoát, đặc biệt là quỹ tiền mặt, giúp nâng cao niềm tin và thu hút nguồn đầu tư, tài trợ, viện trợ vào phát triển quỹ Để đảm bảo an toàn quỹ, cần tăng cường công tác kiểm tra từ khâu xét duyệt hồ sơ, hạch toán kế toán đến chi trả, đồng thời xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm nguyên tắc quản lý tài chính Tránh các hiện tượng tiêu cực như lập hồ sơ giả hưởng chế độ hưu trí, trợ cấp ốm đau, thai sản, ảnh hưởng đến tính minh bạch và hiệu quả của hệ thống bảo hiểm xã hội.
+ Tiết kiệm chi phí quản lý hành chính, chi phí đầu tư xây dựng cơ bản, góp phần cân đối quỹ BHXH.
Tiết kiệm chi phí quản lý hành chính và chi phí đầu tư xây dựng cơ bản góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng quỹ BHXH.
- Đối với xã hội: Thực hiện tốt công tác quản lý chi, chi trả BHXH góp phần đảm bảo an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội vì đã đáp ứng được nhu cầu thiết yếu nhất của con người, giúp cân đối ngân sách quốc gia trong trường hợp phải bù thiếu, từ đó số tiền nhàn rỗi trong quỹ và ngân sách sẽ được đâù tư vào những hạng mục thiết yếu cho sự phát triển KT-XH đất nước.
Quản lý chi BHXH hiệu quả giúp đảm bảo sự an toàn của quỹ BHXH, từ đó tạo điều kiện để quỹ nhàn rỗi đầu tư vào các lĩnh vực kinh tế-xã hội Nâng cao công tác quản lý BHXH góp phần quan trọng vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
1.2.2 Nguyên tắc chi trả BHXH
Nguyên tắc 1: Đúng chế độ, chính sách hiện hành, đúng người được hưởng
Việc chi đúng đối tượng không chỉ đáp ứng yêu cầu của công tác chi trả mà còn thể hiện nguyên tắc tài chính của BHXH, đảm bảo chỉ những người tham gia đóng BHXH mới được hưởng các chế độ Đối tượng hưởng trợ cấp BHXH đa dạng và phức tạp, do đó công tác chi trả cần tránh mọi sai sót đáng tiếc để đảm bảo tính chính xác và công bằng Việc chi đúng đối tượng và đúng chế độ, chính sách còn thể hiện sự công bằng trong việc hưởng các chế độ BHXH, góp phần phòng chống trục lợi trong hệ thống.
Nguyên tắc 2 nhấn mạnh việc bảo đảm chi trả kịp thời và đầy đủ quyền lợi của người tham gia BHXH là yếu tố quan trọng hàng đầu trong công tác chi trả các chế độ BHXH dài hạn Việc thực hiện đúng nguyên tắc này giúp bảo vệ nguồn quỹ BHXH, củng cố hệ thống BHXH, đồng thời tạo dựng niềm tin, công bằng trong nhân dân đối với chính sách của nhà nước Điều này góp phần thúc đẩy sự ổn định xã hội, khích lệ người lao động tích cực sản xuất và tham gia BHXH Để đạt được mục tiêu này, công tác quản lý hồ sơ chế độ và đối tượng hưởng BHXH cần được thực hiện chính xác, chặt chẽ.
Chi trả trợ cấp BHXH ở một số nước trên thế giới và bài học kinh nghiệm ở Việt Nam
1.3.1 Chi trả trợ cấp BHXH ở một số nước trên thế giới
Tại Trung Quốc, chế độ Bảo hiểm xã hội chủ yếu áp dụng ở khu vực thành thị và trong các doanh nghiệp, trong khi ở các vùng nông thôn, các chế độ này chủ yếu dựa trên các quy định của khu vực thành thị để thích nghi với thực tế địa phương Mô hình BHXH của Trung Quốc được xây dựng theo hình thức đa tầng, bao gồm thành thị, doanh nghiệp và nông thôn, với quản lý có tính tự quản cao nhưng vẫn trong sự kiểm soát chặt chẽ của nhà nước Các chế độ BHXH chủ yếu tập trung vào hưu trí và thất nghiệp, phản ánh sự phân chia rõ ràng giữa các khu vực địa lý và mô hình quản lý phù hợp với đặc điểm phát triển kinh tế xã hội của từng vùng.
- Tại Cộng hòa Liên bang Đức: Đức là nước có lịch sử phát triển BHXH sớm nhất Ngay từ những năm
Trong thế kỷ XIX, dưới thời Tể tướng Bismarck, những điều luật BHXH đầu tiên đã được ban hành, đặt nền móng cho hệ thống bảo hiểm xã hội hiện đại của Đức Hiện nay, hoạt động BHXH của Cộng hòa Liên bang Đức được thực hiện qua ba hệ thống chính: Hệ thống BHXH nhà nước, hệ thống BHXH tư nhân và hệ thống BHXH tại các xí nghiệp Một đặc điểm nổi bật của hệ thống BHXH Đức là sự phân chia rõ ràng trong quản lý và thực hiện các chế độ BHXH, mỗi tổ chức chỉ đảm nhận một số chế độ nhất định, tạo điều kiện để người lao động có thể tham gia nhiều hệ thống BHXH khác nhau Ví dụ, công chức nhà nước không phải đóng BHXH theo lương cá nhân nhưng vẫn đóng thuế chung dành cho các chế độ hưu trí, đồng thời có thể tham gia hệ thống BHXH tư nhân để hưởng thêm các quyền lợi cao hơn Việc nhiều tổ chức cùng tham gia và thực hiện các chế độ BHXH, trong đó có các tổ chức BHXH tư nhân, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động và mở rộng quyền lợi cho người lao động Mô hình tự quản này còn cho phép thành lập các cơ quan BHXH riêng biệt cho từng nhóm đối tượng như lao động ngành đường sắt, hàng không, cảnh sát và quân đội, từ đó đảm bảo quyền lợi phù hợp với đặc thù của từng nhóm lao động.
Hệ thống BHXH tại Cộng hòa Ba Lan phức tạp và đa dạng, với ba bộ chính quản lý nhà nước gồm Bộ Lao động và Chính sách xã hội, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, và Bộ Y tế, mỗi bộ đảm nhận các lĩnh vực như chế độ hưu trí, thất nghiệp, trợ cấp gia đình, TNLĐ, BNN, chăm sóc y tế và quỹ BHYT Trong đó, BHXH cho nông dân hoạt động độc lập theo quy định pháp luật, được tổ chức như một nhánh riêng biệt Hệ thống này còn có Quỹ hưu trí mở (Open Pension Funds), tạo điều kiện cho người tham gia tự nguyện mở rộng mức hưởng BHXH Đặc biệt, hệ thống BHXH cho nông dân (KRUS), dù do nhà nước thành lập với chủ tịch do Thủ tướng bổ nhiệm, nhưng hoạt động của nó do Hội đồng điều hành gồm đại diện nhà nước, tổ chức xã hội nghề nghiệp và nghiệp đoàn nông dân cá thể quản lý, cùng với mạng lưới gồm 16 chi nhánh và 256 văn phòng địa phương trên toàn quốc, và có hội đồng quản trị vùng hoặc bang để điều hành hoạt động.
1.3.2 Bài học kinh nghiệm ở Việt Nam
Qua thực tiễn tổ chức hệ thống BHXH toàn cầu và hoạt động chi trả các chế độ BHXH, BHXH Việt Nam đã tích lũy nhiều bài học kinh nghiệm quý giá Những bài học này giúp Việt Nam hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội, nâng cao hiệu quả chi trả chế độ BHXH, đồng thời đảm bảo tính bền vững và phù hợp với điều kiện phát triển của đất nước Việc nghiên cứu các mô hình quốc tế góp phần nâng cao năng lực quản lý, giảm thiểu rủi ro và nâng cao quyền lợi cho người lao động trong hệ thống BHXH Việt Nam.
Mô hình tổ chức bộ máy và thực hiện chính sách BHXH đang ngày càng hoàn thiện dựa trên sự linh hoạt và phù hợp với đặc điểm phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Ở Việt Nam, tổ chức BHXH theo mô hình dọc là phù hợp, yêu cầu có bộ phận chuyên trách tại mỗi cấp quản lý để đảm bảo quyền lợi chính đáng cho người lao động và gia đình họ, đồng thời ngăn chặn các hành vi trục lợi chính sách như khai báo không đầy đủ hoặc che giấu thông tin về tử vong hoặc thay đổi độ tuổi lao động Việc đồng bộ trong công tác chi trả trợ cấp giúp quản lý chặt chẽ các đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, phối hợp hiệu quả với các cấp chính quyền, đoàn thể và nhân dân, từ đó nâng cao hiệu quả bảo đảm quyền lợi cho người tham gia và thực hiện chính sách đúng quy định.
Thứ hai, cần đa dạng hóa phương thức chi trả trợ cấp BHXH để đáp ứng nhu cầu của người nhận Tuy nhiên, với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin, BHXH Việt Nam nên tập trung vào việc lựa chọn và thúc đẩy phương thức chi trả gián tiếp như chủ đạo Việc này giúp giảm thiểu chi phí và lệ phí chi trả, từ đó hạn chế tối đa tác động của các khoản chi phí này đến quỹ BHXH, đảm bảo tính bền vững và hiệu quả của hệ thống bảo hiểm xã hội.
Thứ ba, hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn thực hiện Bảo hiểm xã hội (BHXH) nhằm đảm bảo quy trình rõ ràng, minh bạch và phù hợp với quy định pháp luật Thứ tư, nâng cao nhận thức của người dân về BHXH thông qua việc sử dụng các chế tài xử lý nghiêm các hành vi trốn tránh tham gia, đồng thời đẩy mạnh hoạt động truyền thông, vận động và giáo dục đa dạng hình thức phù hợp với từng nhóm đối tượng và điều kiện tiếp cận thông tin, góp phần thúc đẩy sự tham gia tích cực của cộng đồng.
+ Thứ năm, nâng cao năng lực quản trị và chất lượng BHXH thông qua đào tạo liên tục.
+ Thứ sáu, phát triển công nghệ thông tin, ứng dụng sâu rộng trong quản lý chi trả các chế độ BHXH.