TIỂU LUẬN NHÀ VĂN TÔ HOÀI GIÁ TRỊ NỘI DUNG VÀ NGHỆ THUẬT ĐỒNG THOẠI QUA Dế Mèn phiêu lưu ký

TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐỒNG THÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐỒNG THÁP KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC – MẦM NON TÊN ĐỀ TÀI NHÀ VĂN TÔ HOÀI GIÁ TRỊ NỘI DUNG VÀ NGHỆ THUẬT ĐỒNG THOẠI QUA Dế Mèn phiêu lưu ký Chữ ký của học viên HỌC. BÀI TẬP LỚN MÔN VĂN HỌC THIẾU NHI Qua học phần văn học trẻ em bản thân được tìm hiểu nhiều tác giả tiêu biểu viết cho trẻ em như: Võ Quảng, Tô Hoài, Phạm Hổ, Trần Đăng Khoa. Tôi ấn tượng với tác giả Tô Hoài vì Tô Hoài được mệnh danh là “Nhà văn của mọi lứa tuổi”. Với các tác phẩm của mình, nhà văn Tô Hoài đã để lại dấu ấn sâu sắc trong lòng người đọc với phong cách sáng tác đa dạng từ truyện ngắn, tiểu thuyết, hồi kí, truyện thiếu nhi, đặc biệt là truyện đồng thoại với tác phẩm nổi tiếng Dế Mèn phiêu lưu ký. NỘI DUNG 1. Giới thiệu tác giả Tô Hoài 1.1. Vài nét về tiểu sử Tô Hoài sinh ngày 27 tháng 9 năm 1920 trong một gia đình làm nghề thủ công, tên thật là Nguyễn Sen. Ông có nhiều bút danh nhưng Tô Hoài là bút danh được dùng nhiều nhất (đây là tên ghép của hai địa danh: sông Tô Lịch và phủ Hoài Đức). Quê nội ở thị trấn Kim Bài, huyện Thanh Oai, tỉnh Hà Đông (nay là Hà Tây), nhưng ông sinh ra, lớn lên và thực sự gắn bó với quê ngoại là làng Nghĩa Đô, phủ Hoài Đức, tỉnh Hà Đông (nay thuộc quận Cầu Giấy, Hà Nội). Tô Hoài chỉ học hết bậc tiểu học, chủ yếu lăn lộn kiếm sống và học trong trường đời. Bước vào tuổi thành niên ông đã phải bươn chải với rất nhiều nghề như: dạy trẻ, bán hàng, kế toán hiệu buôn... nhiều khi thất nghiệp, cuộc sống vô cùng vất vả. Ông tham gia hoạt động Cách mạng từ thời kỳ Mặt trận bình dân, làm thư ký ban trị sự Hội Ái hữu thợ dệt Hà Đông, tham gia Thanh niên phản đế, Hội truyền bá quốc ngữ. Năm 1943, ông gia nhập Hội văn hoá cứu quốc, từ đó liên tục tham gia viết báo chí mật, tuyên truyền cách mạng cho tới tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945. Có lần, ông bị thực dân Pháp bắt giam.Cũng trong thời gian này, ông thực hiện được chuyến đi dài từ Bắc vào Nam.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐỒNG THÁP

KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC – MẦM NON

TÊN ĐỀ TÀI:

NHÀ VĂN TÔ HOÀI GIÁ TRỊ NỘI DUNG VÀ NGHỆ THUẬT

ĐỒNG THOẠI

QUA Dế Mèn phiêu lưu ký

(ký và ghi rõ họ tên) MÃ HV: 5720480016

LỚP: ĐHGDTH20-L4-VL

ĐỒNG THÁP, NĂM 2022

ĐÁNH GIÁ CỦA GIẢNG VIÊN

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

Giảng viên chấm 2

(ký và ghi rõ họ tên)

Đồng Tháp, ngày ……tháng … năm 2022

Giảng viên chấm 1

(ký và ghi rõ họ tên)

MỞ ĐẦU

Qua học phần văn học trẻ em bản thân được tìm hiểu nhiều tác giả tiêu biểu viết cho trẻ em như: Võ Quảng, Tô Hoài, Phạm Hổ, Trần Đăng Khoa Tôi ấn tượng với tác giả

Tô Hoài vì Tô Hoài được mệnh danh là “Nhà văn của mọi lứa tuổi” Với các tác phẩm của mình, nhà văn Tô Hoài đã để lại dấu ấn sâu sắc trong lòng người đọc với phong cách sáng tác đa dạng từ  truyện ngắn, tiểu thuyết, hồi kí, truyện thiếu nhi, đặc biệt là

truyện đồng thoại với tác phẩm nổi tiếng Dế Mèn phiêu lưu ký.

NỘI DUNG

1 Giới thiệu tác giả Tô Hoài

1.1 Vài nét về tiểu sử

Tô Hoài sinh ngày 27 tháng 9 năm 1920 trong một gia đình làm nghề thủ công, tên thật là Nguyễn Sen Ông có nhiều bút danh nhưng Tô Hoài là bút danh được dùng nhiều nhất (đây là tên ghép của hai địa danh: sông Tô Lịch và phủ Hoài Đức) Quê nội

ở thị trấn Kim Bài, huyện Thanh Oai, tỉnh Hà Đông (nay là Hà Tây), nhưng ông sinh

ra, lớn lên và thực sự gắn bó với quê ngoại là làng Nghĩa Đô, phủ Hoài Đức, tỉnh Hà Đông (nay thuộc quận Cầu Giấy, Hà Nội)

Tô Hoài chỉ học hết bậc tiểu học, chủ yếu lăn lộn kiếm sống và học trong trường đời Bước vào tuổi thành niên ông đã phải bươn chải với rất nhiều nghề như: dạy trẻ, bán hàng, kế toán hiệu buôn nhiều khi thất nghiệp, cuộc sống vô cùng vất vả Ông tham gia hoạt động Cách mạng từ thời kỳ Mặt trận bình dân, làm thư ký ban trị sự Hội Ái hữu thợ dệt Hà Đông, tham gia Thanh niên phản đế, Hội truyền bá quốc ngữ Năm

1943, ông gia nhập Hội văn hoá cứu quốc, từ đó liên tục tham gia viết báo chí mật, tuyên truyền cách mạng cho tới tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945 Có lần, ông bị thực dân Pháp bắt giam.Cũng trong thời gian này, ông thực hiện được chuyến đi dài từ Bắc vào Nam

Sau Cách mạng tháng Tám, Tô Hoài lần lượt công tác ở các cơ quan báo chí văn nghệ Những năm kháng chiến chống Pháp (1945- 1954), ông là phóng viên, rồi chủ nhiệm

báo Cứu quốc, | tham gia các chiến dịch Việt Bắc, Tây Bắc Năm 1950, ông công tác ở Hội Văn nghệ Việt Nam Từ 1957, là Tổng thư ký, rồi Phó Tổng thư ký Hội nhà văn Việt Nam, Giám đốc Nhà xuất bản Hội nhà văn, Bí thư Đảng Đoàn Hội nhà văn Từ năm 1966, ông là Chủ tịch Hội văn nghệ Hà Nội, uỷ viên đoàn Chủ tịch Uỷ ban liên hiệp văn học nghệ thuật Việt Nam, uỷ viên Ban chấp hành Hội nhà văn Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng văn học thiếu nhi Ông còn tham gia nhiều hoạt động xã hội khác như: Đại biểu Quốc hội khoá VII, phó chủ tịch Uỷ ban đoàn kết á Phi của Việt Nam, phó chủ tịch hội hữu nghị Việt ấn, uỷ viên ban chấp hành hội hữu nghị Việt Xô (cũ)

1.2 Sự nghiệp sáng tác

Tô Hoài tham gia hoạt động văn học khá sớm Ông đến với làng văn bằng một số bài thơ lãng mạn nhưng không thành công, sau đó ông đã nhanh chóng chuyển sang văn xuôi hiện thực và được dư luận chú ý ngay từ những truyện ngắn đầu tay (khoảng đầu những năm 40) Cho đến nay, Tô Hoài đã viết trên 150 tác phẩm văn xuôi với nhiều thể loại, đề cập tới nhiều đề tài khác nhau, trong đó có khoảng 60 đầu sách cho trẻ em Thời kì trước năm 1945, tác phẩm của Tô Hoài tập trung vào hai loại chính: Truyện đồng thoại về loài vật, ví dụ: Dế Mèn phiêu lưu ký, Đám cưới Chuột, Dế và Lợn, Trê

và Cốc, Võ sĩ Bọ Ngựa và truyện về vùng ven đô, với cuộc sống lầm than của bà con xóm thợ quê ông, tiêu biểu như: Giăng thề (truyện, 1941) Quê người (tiểu thuyết, 1942); Nhà nghèo (tập truyện ngắn, 1943); Xóm Giếng ngày xưa (truyện, 1943); Cỏ dại (hồi kí, 1944)

Những năm kháng chiến, Tô Hoài đã cho ra đời hàng loạt tác phẩm về đề tài miền núi: Núi cứu quốc (tập truyện ngắn, 1949); Xuống làng (tập truyện ngắn, 1950); Truyện Tây Bắc (1954)

Từ 1954 đến nay, sáng tác của ông ngày càng phong phú về đề tài và thể loại: Truyện ngắn (Khác trước, Võ tỉnh, Người ven thành ); bút kí (Thành phố Lê Nin, Tôi thăm Campuchia, Hoa hồng vàng song cửa, Lăng Bác Hồ ); kịch bản phim (Vợ chồng A Phủ, Kim Đồng ); tiểu thuyết (Mười năm, Miền Tây, Tuổi trẻ Hoàng Văn Thụ, Quê nhà ); tự truyện; hồi kí (Cát bụi chân ai ); tiểu luận (Một số kinh nghiệm viết văn của tôi, Người bạn đọc ấy, Sổ tay viết văn )

Tô Hoài cũng dành nhiều thời gian và tâm sức để sáng tác cho các em (Chuyện nỏ thần, Chuyện ông Gióng, Đảo hoang, Kim Đồng, Vừ A Dính, Chim chích lạc rừng, Con mèo lười, Đàn chim gáy, Hai ông cháu là đàn trâu, Nhà Chử ) Ông có nhiều tuyển tập: Tuyển tập Tô Hoài (ba tập, 1993); Tuyển tập truyện ngắn Tô Hoài (trước và sau 1945, ba tập, 1994); Tuyển tập truyện viết cho thiếu nhi (hai tập, 1994) Khối

lượng tác phẩm đồ sộ của Tô Hoài đã phản ánh cả một thời đại sôi động Cho dù viết

về đề tài gì, tác phẩm của ông cũng mang tính hiện đại và tính thời sự sâu sắc

Nét nổi bật trong sáng tác của Tô Hoài là năng lực quan sát và miêu tả tinh tế, vốn hiểu biết đời sống và phong tục các dân | tộc khá phong phú, lối văn giàu hình ảnh và luôn biến đổi nhịp điệu, ngôn ngữ sáng tạo, linh hoạt Tô Hoài đã được nhận nhiều giải thưởng về văn học: Giải nhất giải thưởng văn nghệ năm 1954 - 1955 (Truyện Tây Bắc), giải A giải thưởng Hội văn nghệ Hà Nội năm 1970 (Tiểu thuyết Quê nhà), giải thưởng của Hội nhà văn Á - Phi năm 1970 (tiểu thuyết Miền Tây), giải thưởng Hồ Chí Minh về văn hoá - nghệ thuật (đợt 1 1996)

2 Sáng tác cho thiếu nhi của Tô Hoài

2.1 Trước Cách mạng

Trong cuộc sống tù túng, ngột ngạt như không thoát ra được của xã hội Việt Nam trước năm 1945, Tô Hoài đã mượn hình thức sáng tác đồng thoại để tránh sự kiểm duyệt gắt gao của thực dân Pháp và phát xít Nhật Có thể nói, những tác phẩm viết về loài vật của ông có một ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi vì, truyện loài vật của ông

“xét đến cùng, lại vẫn là hình ảnh phản chiếu thế giới loài người, hay nói cụ thể hơn, thế giới những nông dân nghèo và những người thợ dệt làng Nghĩa Đô đang trên đà sa sút, bần cùng hoá dưới chế độ thực dân” (Nguyễn Đăng Mạnh) Qua những tác phẩm này, ông cũng đã thể hiện rất rõ tâm hồn, lý tưởng của một người thanh niên khao khát

tự do, mong muốn lật đổ ách áp bức, bóc lột để giành độc lập dân tộc Các tác phẩm này đã miêu tả được những nét tâm lý của người đời nói chung và thanh thiếu nhi nói riêng Các em có thể nhìn vào đó để rồi nhìn lại chính mình, từ những hành vi sai lầm của người khác mà điều chỉnh hành vi thái độ của mình Niềm say mê lí tưởng, khát vọng sống, khát vọng tự do của các nhân vật được lồng trong một chất thơ bay bổng kì diệu của thể loại đồng thoại càng thêm cuốn hút người đọc Những truyện đồng thoại tiêu biểu của Tô Hoài thời kì này là: Võ sĩ Bọ Ngựa, Đám cưới Chuột, Dế và lợn, Ba anh em, Đội chim Gi đá, Mèo già hoá cáo, Dế Mèn phiêu lưu ký Có thể nói, những sáng tác đầu tay của ông- những truyện đồng thoại về loài vật- là mối quan tâm rất lớn của bạn đọc

Với Dế Mèn phiêu lưu ký, thiên đồng thoại xuất sắc nhất của Tô Hoài, các em được tiếp xúc với một thế giới côn trùng phong phú và đa dạng Thế giới đó chính là một xã hội thu nhỏ, có cả người xấu, người tốt, và điều quan trọng là qua cầu chuyện, tác giả

đã bày tỏ được lòng tin vào điều thiện và cuộc sống hoà bình, thân ái, nêu cao lí tưởng

“muôn loài cùng nhau kết làm anh em” Tác phẩm đã khẳng định tiếng nói đặc sắc

cũng như vị trí văn học độc đáo của Tô Hoài trong văn học Việt Nam nói chung, văn học thiếu nhi nói riêng

2.2 Sau Cách mạng

Cách mạng tháng Tám thành công với sự ra đời của Nhà nước Việt Nam đã dẫn tới những đổi thay trong xã hội và mỗi số phận con người Tô Hoài cũng có những nhận thức và tình cảm mới mẻ trong sáng tạo nghệ thuật Nếu như trước Cách mạng, ông tiếp cận hiên Chức với những cuộc đời bé nhỏ, đượm buồn thậm chí bất hạnh và đau khổ thì ở giai đoạn này, ngòi bút của ông đã mang một sinh khí mới Nhìn đời bằng cặp mắt xanh non, nhà văn đã xây dựng nên những câu chuyện mới mẻ và có sức hấp dẫn mới đối với bạn đọc trẻ thơ

Trước hết, về mảng truyện đồng thoại, kể từ sau Dế Mèn phiêu lưu ký và những đồng thoại khá thành công ở giai đoạn trước, sa": Cách mạng, Tô Hoài vẫn kiên trì mở rộng thêm mảng đề tài này Những ty liên đồng thoại tiêu biểu như Chim chích lạc rừng, Con mèo lười, Đàn chim gáy, Cá đi ăn thế, Chú Bộ nông ở Sa- mác- can đã bộc lộ một cái nhìn ngỡ ngàng trước những đổi thay của cuộc sống trên miền Bắc xã hội chủ nghĩa và niềm tự hào, gắn bó với non sông, đất nước của tác giả

Ngoài mảng truyện đồng thoại, Tô Hoài còn tâm đắc với việc tìm tòi một số truyện cổ tích để viết lại, kiểu tiểu thuyết hoá truyền thuyết và ông đã rất thành công với Đảo hoang, Chuyện nỏ thần, Nhà Chử Với những tác phẩm này, Tô Hoài cũng đã mở ra một hướng khai thác mới ở đề tài lịch sử: Hướng khai thác lịch sử gắn với huyền thoại, phong tục và văn hoá (khác với truyện lịch sử của Nguyễn Huy Tưởng, Hà An, An Cương, Nguyễn Đức Hiền trong giai đoạn trước, khai thác lich sử gắn với các nhân vật anh hùng và truyền thống chống giặc ngoại xâm của dân tộc) Có thể nói, đây là một hướng đi cần thiết, bổ ích đối với bạn đọc, nhất là bạn đọc lứa tuổi thiếu niên, đang khao khát muốn vén tấm màn huyền thoại để biết sự thật cuộc sống và con người thuở xa xưa Tô Hoài đã đem đến cho bạn đọc nhỏ tuổi một cảm quan về lịch sử dân tộc qua nét vẽ tài hoa, tinh tế bức tranh phong cảnh, phong tục

Những tác phẩm viết về các anh hùng tuổi thơ cũng là một đóng góp quan trọng của

Tô Hoài đối với văn học thiếu nhi nước nhà Đó là Kim Đồng, Vừ A Dính, Tuổi trẻ Hoàng Văn Thụ Nếu như các nhân vật trong truyện đồng thoại của Tô | Hoài trước Cách mạng luôn đề cao lí tưởng đoàn kết và ra đi phục vụ cho lí tưởng đó, thì ở đây, Kim Đồng, Vừ A Dính, Hoàng | Văn Thụ là những con người cụ thể đã biết tìm cho mình một lí tưởng sống cao đẹp nhưng cụ thể hơn: đấu tranh chống áp bức, xây dựng một xã hội mới hạnh phúc, không còn người bóc lột người Tô Hoài không chỉ ca ngợi trí thông minh, lòng dũng cảm của tuổi thơ Việt Nam mà ông còn quan tâm lí giải quá

trình đến với Cách mạng của các em Đó là một quá trình tự giác ngộ vì bị ức hiếp quá nhiều và được giác ngộ bởi các chiến sĩ cách mạng hoạt động bí mật Mảng truyện này của Tô Hoài vừa có giá trị cao về nghệ thuật, vừa có ý nghĩa giáo dục trước mắt cũng như lâu dài đối với các thế hệ trẻ thơ Việt Nam

3 Vài nét về nghệ thuật viết truyện đồng thoại của Tô Hoài

Truyện đồng thoại là một thể loại văn học rất phù hợp với trẻ thơ bởi các em có thể tìm thấy trong đồng thoại những đặc điểm của chính tâm lý lứa tuổi mình, ví dụ như: khả năng tưởng tượng mạnh mẽ, sự tươi vui mới lạ, đặc biệt là cái nhìn “vật ngã đồng nhất” với vạn vật xung quanh Truyện viết cho thiếu nhi của Tô Hoài chủ yếu được viết dưới dạng đồng thoại và ông đã thể hiện những câu chuyện này bằng những thủ pháp nghệ thuật thật độc đáo

3.1 Nghệ thuật xây dựng nhân vật

Trước hết là nghệ thuật miêu tả nhân vật Tác giả dùng những chi tiết được quan sát tinh tế để miêu tả ngoại hình, và dùng ngoại hình để gợi tả nội tâm, miêu tả hành động

để thể hiện tính cách nhân vật, ví dụ: Nói về chim Bói Cá kệch cỡm, phô trương, Tô Hoài miêu tả: “Tôi trông lão này có lẽ cũng nhiều tuổi rồi, người đã hom hem quắt lại rồi Song lão Bói Cá xưa nay nổi tiếng là già mà hay làm đỏm trái mùa Đã hóp má rồi lại hay tỏ vẻ hơ hớ trai tơ Lão sắm đầu được bộ cánh sặc sỡ không hợp tí nào với bộ mặt âm thầm của lão Bụng trắng, lưng xanh thắt đáy, đôi cánh | nuột nà biếc tím Chân lão đi đôi hia đỏ hắt Lão sẽ đôi chút đẹp | trai đấy, nếu lão có cái mỏ vừa phải Nhưng cơ khổ, lão phải vác giữa mặt một cái mỏ kếch xù, mà đen quá, dài quá, xấu

quá ”.(Dế mèn phiêu lưu ký)

Tiếp đó là phép nhân cách hoá và tính chất biểu tượng về con người qua thế giới loài vật Mượn thế giới loài vật để miêu tả con người là một đặc điểm không thể thiếu được

của truyện đồng thoại Những nhân vật đó không chỉ mang tính chất xã hội lịch sử, mang đời sống gắn liền với con người mà còn là quan niệm về tính cách và các tư tưởng mà tác giả muốn thể hiện Tuỳ theo ý định của tác giả mà mức độ tính chất biểu tượng có thể khác nhau Biểu tượng trong truyện loài vật của Tô Hoài cũng kế thừa những đặc điểm chung của truyện dân gian và những truyện ngụ ngôn, nhưng ông đã đưa vào sáng tác của mình những nét mới với cách thể hiện mới Tính chất biểu tượng trong truyện loài vật của Tô Hoài mang nhiều nét riêng độc đáo và đã đạt được giá trị nhất định Khi miêu tả loài vật, Tô Hoài đã làm cho con vật hiện ra như chính nó trong thực tế Nhưng bản thân những con vật là nhân vật này lại không hề khô khan bởi chúng đã được định hướng như một con người trong xã hội, được mô tả trong sự vận động, phát triển (cả về hình dáng, lời nói, hành động ) Mỗi con vật mang một nét

tính cách của con người và tính cách đó đại diện cho một kiểu người trong xã hội, ví dụ:Con Dế Mèn (trong Dế Mèn phiêu lưu ký) được hiện ra rất ấn tượng với đôi càng mẫm bóng, những cái vuốt ở chân, ở khoeo nhọn hoắt, cái đầu to nổi từng tảng, dáng

đi hùng dũng là hình bóng của một chàng thanh niên khoẻ mạnh, có bản lĩnh và hiếu động

3.2 Nghệ thuật miêu tả thiên nhiên

Miêu tả thiên nhiên là một sở trường của Tô Hoài Trong các truyện đồng thoại của ông, Tô Hoài đã cho bạn đọc tiếp xúc với những trang miêu tả thiên nhiên thật gợi cảm Tác giả đã bộc lộ một khả năng nhạy cảm và nắm bắt chính xác cái hồn của cảnh vật Thiên nhiên qua cái nhìn của ông được hiện ra ở nhiều góc độ Khi là một khung cảnh đẹp đẽ và thơ mộng với nhiều màu sắc, âm thanh của cuộc đời mới trong sáng và tươi tắn: Đó là khung cảnh tươi vui của đồng ruộng ngày mùa hoà quyện với hình ảnh đẹp đẽ và âm thanh rộn rã của con cu gáy (Đàn chim gáy), hoặc cảnh mùa xuân “cá đi

ăn thế”, hay một mảnh vườn đầy ắp màu xanh non tơ của lộc biếc và hoa thơm: “Mùi hoa hồng, hoa huệ sực nức bốc lên Trong không khí vắng bóng hơi nước lạnh lẽo Không khí bây giờ sáng và đầy hương thơm Cây hồng bì đã rũ bỏ những cái áo lá già đen thui Những cành xoan khẳng khiu đang trổ lá Những cành xoan gầy lại buông ra

những tàn hoa sang sáng, tim tím”.(Chim chích lạc rừng)

Thiên nhiên chứa đựng cả tâm hồn nhân vật và tâm hồn nhà văn trong đó Qua những trang văn này, người đọc dễ dàng nhận thấy vẻ đẹp của cảnh vật và sự hoà hợp, giao cảm của con người với thế giới tự nhiên

Tô Hoài thường miêu tả thiên nhiên trong những thời gian cụ thể: Mùa xuân, mùa hạ hoặc mùa đông Cũng có khi là sự thay đổi của thời gian cụ thể trong một ngày, ví dụ: Buổi sáng ở một làng miền núi, nhìn từ xa cả làng như bừng sáng trong ánh nắng ban mai:“ nắng sớm đương toả sáng rực rỡ cả đến những chiếc chân cột nhà, Bóng xanh lá, bóng vàng nắng lẫn lộn, lao xao như reo, Các xóm nhỏ mùa đông vừa thức

dậy, mở chăn choàng ra trong nắng (Những chuyện xa lạ)

Tô Hoài còn miêu tả thiên nhiên gắn với tâm trạng nhân uật, tạo nên sự liên tưởng gần gũi, gắn bó giữa thiên nhiên với con người Ví dụ:“Khi hoàng hôn buông xuống, mặt nước phương trời bỗng sáng lên trong giây lát, đượm vẻ bao la, khêu gợi vô hạn lòng giang hồ”

Với lối miêu tả thiên nhiên kì thú, đầy màu sắc, hương thơm, vận động trong thời gian, không gian, Tô Hoài đã mang đến cho các em một cách cảm nhận mới, một niềm xúc

động thiết tha Cũng như khi Tô Hoài miêu tả loài vật, thiên nhiên qua cái nhìn của ông có sức sống riêng

3.3 Nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ

Ngôn ngữ miêu tả: Nói đến nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ trong truyện đồng thoại của

Tô Hoài phải kể đến ngôn ngữ miêu tả Không chỉ quan sát tỉ mỉ, công phu, ông còn chịu khó sưu tầm, ghi chép, lựa chọn những từ ngữ thật điển hình

Trước hết là hệ thống ngôn ngữ so sánh đầy ấn tượng, ví dụ:

“Người (Dế Choắt) gầy gò và dài lêu nghêu như một gã nghiện thuốc phiện”

“Ốc bác Kiến Tóc dễ đã mủn ra thành miếng bột, không gợn một nếp nghĩ.”

Thứ hai là ngôn ngữ miêu tả dí dỏm làm cho nhân vật thêm sinh động, ví dụ:

“Già mà hay làm đỏm trái mùa”, “Đã hóp má rồi còn hay tỏ vẻ hơ hớ trai tơ” (Dế

Mèn phiêu lưu kí).

Thứ ba là ngôn ngữ vui tươi, sinh động, ví dụ: “Những bác Rô già, Rô cụ lực lưỡng, đầu đuôi đen xì lẫn màu bùn Những cậu Rô đực cường tráng mình dài mốc thếch khoan thai đớp bóng nước mưa ấm áp dựng vây lưng như ta trương cờ, tăng tả đánh ngạch rạch ngược qua mặt bùn khô, nhanh như cóc nhảy” (Cá đi ăn thế)

Nhìn chung, với ngôn ngữ miêu tả cụ thể, sinh động, lời văn dí dỏm, lối nói ví von, mọi vật trở nên sinh động, hấp dẫn trong con mắt trẻ thơ Tô Hoài đã mang đến cho các em một thế giới tự nhiên phong phú, tươi đẹp, nhí nhảnh Những trang văn của ông đã góp phần làm giàu vốn ngôn ngữ cho trẻ

Ngôn ngữ đối thoại: Sử dụng ngôn ngữ đối thoại trong truyện đồng thoại, Tô Hoài đã mang đến cho các em hệ thống ngôn ngữ giao tiếp trong đời sống hàng ngày Đó là những ngôn ngữ rất cụ thể, súc tích và linh hoạt trong mọi tình huống Đọc những lời đối thoại này, các em thấy cuộc sống như đang hiện hữu trước mắt, quen thuộc và gần gũi, các em cũng dễ nhập thân vào mỗi nhân vật trong tác phẩm Đây cũng là môi trường cho các em trau dồi ngôn ngữ giao tiếp, góp phần nâng cao khả năng giao tiếp của mình trong cuộc sống

4 Giá trị nội dung và nghệ thuật truyện đồng thoại của Tô Hoài trước Cách

mạng tháng Tám qua truyện Dế Mèn phiêu lưu ký

Tô Hoài là nhà văn của các loài vật, nhà văn đầu tiên viết về truyện đồng thoại ở Việt Nam, mà Dế Mèn phiêu lưu ký là một thành công rực rỡ Tác phẩm không chỉ thể

hiện ước mong thay đổi hoàn cảnh, khác vọng về một thế giới đại đồng mà còn bộc lộ khả năng quan sát tinh tế, trí tưởng tượng phong phú, bay bổng, chính xác và một bút pháp miêu tả độc đáo tài tình

Dế Mèn phiêu lưu ký đã tái hiện lại được cuộc sống xã hội loài người trước Cách mạng tháng tám qua nhân vật Dế Mèn

Khi còn trẻ, Dế Mèn có nhiều ưu điểm: chăm lo giữ gìn sức khỏe,yêu lao động, biết làm nhà, yêu đời , biết ước mơ, ca hát với những người xung quanh , buồn chán khi sống đơn độc Thể hiện qua việc Dế Mèn luôn có ý thức ăn uống điều độ cho cơ thể cường chán, khỏe mạnh; Mèn sửa sang nhà cửa thật khang trang thoát mát và luôn mong muốn tìm hiểu khám phá thế giới, luôn cảm thấy “ ngày nào đêm nào, sớm và chiều nào cũng ngần ấy thứ việc, thứ chơi Kể đời mà được như thế cũng khá an nhàn, nhưng mới đầu còn thấy hay hay, về sau cũng

nhàm dần”

Khi mới lớn, Mèn nhiễm dần thói xấu, ích kỉ,

hiếu thắng, ngông cuồng, táo tởn, thích gây gổ,

ỉ có sức mạnh ức hiếp kẻ yếu thể hiện qua việc

từ chối không giúp đỡ Dế Choắt đào hang, bắt

nạt mấy chị Cào Cào, mấy anh Gọng Vó yếu ớt

và gây ra cái chết thương tâm của Dế Choắt

Khi Dế Mèn bị bọn trẻ con bắt làm đồ chơi, thói xấu ngày càng phát triển, tha hóa, biến chất dấn sâu vào tội ác và sự ngu muội Sau vài trận chọi nhau và được công nhận

là “ nhà vô địch” Mèn không còn biết đâu là phải trái nữa Những lời tung hô chiến thắng Mèn tới đỉnh điểm của thói bất nhân Mèn bỏ ngoài tai mọi lời van xin của một chú dế con vừa mới ra đời ít hôm và đánh chú ta suýt chết