Một số yếu tố tác động đến định hướng nghề nghiệp cho học sinh thpt ngoại thành hà nội

Luận Văn: Một số yếu tố tác động đến định hướng nghề nghiệp cho học sinh thpt ngoại thành hà nội

ĐỀ TÀI

MỘT SỐ YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐỊNH HƯỚNG

NGHỀ NGHIỆP CHO HỌC SINH THPT NGOẠI THÀNH HÀ NỘI

( Nghiên cứu trường hợp 2 trường THPT ngoại thành Hà Nội )

Hà Nội 5/2011

MỤC LỤC

NHỮNG THUẬN LỢI VÀ KHÓ KHĂN TRONG QUÁ TRÌNH THỰC TẬP

1 Khó khăn :

Đề tài làm về các em học sinh THPT và là những học sinh lớp 12 nên gặp nhiều khó khăn trong quá trình thu thập tài liệu

Tháng 4 , 5 là tháng mà các học sinh lớp 12 thi học kỳ 2 và chuẩn bị cho

ký thi tốt nghiệp nên việc thu thập khá phức tạp và khó khăn trong thời điểm đó cộng thêm nhiều nhà trường do thủ tục quá phức tạp nên quá trình làm việc với các thầy cô giáo và học sinh còn gặp nhiều khó khăn

Mùa hè điều kiện nắng nóng kết quả thu thập nhiều khi có phần chưa chính xác, cũng có thể do tâm lý nhiều học sinh

Đường sá đi lại xa xôi , từ nhà đến trường học của các học sinh THPT khá

xa nên cũng là một điều bất tiện trong quá trình làm việc

Tuy gặp nhiều khó khăn nhưng hầu hết đã được giải quyết

2 Thuận lợi

Có được sự giúp đỡ từ ban giám hiệu các nhà trường THPT , các em học sinh và giáo viên của 2 trường THPT

Có được sự giúp đỡ từ giáo viên hướng dẫn , các bạn bè giúp đỡ trong quá trình thực hiện chuyên đề thực tập

Có được sự giúp đỡ từ phía gia đình tạo điều kiện cho quá trình làm việc

NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN

PHẦN MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Định hướng nghề nghiệp đối với mỗi cá nhân có ý nghĩa không chỉ với bảnthân cá nhân ấy mà còn có ý nghĩa quan trọng đối với chất lượng nguồn nhân lựccủa đất nước Bởi định hướng nghề nghiệp chính xác sẽ giúp cá nhân phát huy tối

đa năng lực của bản thân, hứng thú với công việc Nhờ đó, hiệu quả công việccủa họ được nâng cao Đồng thời định hướng nghề nghiệp đúng đắn sẽ giúp cánhân đáp ứng nhu cầu về nguồn nhân lực cho xã hội

Định hướng nghề nghiệp của mỗi cá nhân có thể được bắt đầu từ rất sớm,trong đó lứa tuổi học sinh THPT là một giai đoạn quan trọng Vì học sinh THPT

là một lực lượng tiềm năng của nguồn nhân lực Định hướng đúng trong lựa chọnngành nghề của học sinh THPT không chỉ tạohứng thú cho học sinh ham học màđôi khi còn quyết định cả sự thành đạt của các em Thực tế hiện nay, việc địnhhướng nghề nghiệp của học sinh THPT ở nước ta vẫn chưa được quan tâm đúngmức Theo kết quả khảo sát của báo Người lao động, có hơn 60% học sinh thừanhận rằng mình không được hướng nghiệp khi chọn ngành nghề đăng ký dự thi

ĐH

Chính vì chưa được được định hướng rõ ràng ngay từ khi còn học trongtrường phổ thông nên nhiều học sinh đã chọn ngành, chọn nghề chưa phù hợp vớibản thân Kết quả là sau 4 – 5 năm học ở trường ĐH nhưng khi ra trường có mộtlượng lớn sinh viên thất nghiệp hoặc làm không đúng ngành Trong khi đó nhữnghọc sinh học một số nghề kỹ thuật (thời gian đào tạo 2 – 3 năm) lại dễ dàng xinđược việc Theo thống kê của Bộ giáo và dục đào tạo, tháng 8 năm 2006 cókhoảng 37% sinh viên tốt nghiệp nhưng không tìm được việc làm Bên cạnh đó,một số nghiên cứu cũng chỉ ra rằng có hơn 50% sinh viên tốt nghiệp phải đào tạolại khi được tuyển dụng [12] Việc thiếu định hướng nghề cho học sinh THPT đã

gây ra một lãng phí lớn không chỉ cho bản thân, gia đình của học sinh mà còn cho

cả xã hội

Thực tế hiện nay, đa phần học sinh tốt nghiệp THPT đều có mong muốnhọc lên ĐH, CĐ Theo thống kê gần đây, hàng năm, nước ta có hơn một triệu họcsinh THPT dự thi tốt nghiệp Trong số đó có tới 90% học sinh tốt nghiệp THPTthi vào các trường ĐH, CĐ Nhưng hệ thống các trường ĐH, CĐ chỉ tiếp nhận

khoảng 20% – 30% số học sinh Có rất nhiều học sinh cho rằng: “Vào đại học

như là một sự bảo hành cho tương lai Trượt đại học coi như cuộc đời mất phương hướng Đó là nỗi buồn của bản thân và của cả gia đình” [4] Chính điều

đó đã dẫn tới áp lực nặng nề cho học sinh trong các kỳ thi tuyển sinh vào ĐH,

CĐ Do vậy, việc định hướng nghề cho học sinh THPT là vấn đề cần được quantâm hơn nữa

Trong quá trình lựa chọn nghề nghiệp của học sinh THPT, có nhiều yếu tốtác động tới các em Vậy những yếu tố đó là gì? Các em đã chọn nghề của mìnhnhư thế nào? Dựa vào đâu để các em học sinh THPT chọn nghề cho mình? Đề tài

“Các yếu tố tác động đến việc định hướng nghề nghiệp của học sinh THPT – Qua khảo sát tại Hà Nội” sẽ góp phần giải đáp những câu hỏi trên.

Với đề tài này chúng tôi nhằm mục đích " Xác định những yếu tố tác độngđến định hướng nghề nghiệp của học sinh THPT hiện nay và sự chuẩn bị của họ

đề đạt được dự định này " Đối tượng khảo sát sẽ là những học sinh đang học lớpcuối cùng của THPT ( lớp 12 ) Sỡ dĩ chúng tôi chọn học sinh lớp 12 làm đốitượng của cuộc khảo sát này lý do là ở thời điểm này các em mới có đủ nhữngđiều kiện đầy đủ nhất đề dự định về nghề nghiệp của mình trong tương lai

2 ĐỐI TƯỢNG , KHÁCH THỂ , PHẠM VI NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng nghiên cứu :

Định hướng nghề nghiệp của học sinh THPT

2.2 Khách thể nghiên cứu :

- Học sinh trường :1.Trường THPT Nguyền Văn Cừ

2.3

Phạm vi nghiên cứu :

- Phạm vi địa bàn nghiên cứu: Thành phố Hà Nội

- Phạm vi thời gian nghiên cứu: Tháng 3/2011-5/2011

3 Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ Ý NGHĨA THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

3.1 Ý nghĩa khoa học:

Đề tài :” Các yếu tố tác động đến việc định hướng cho học sinh THPT “mong muốn tìm ra những yếu tố chi phối tác động đến việc lựa chọn nghề nghiệpcủa học sinh THPT Từ đó khái quát và tìm hiểu xu hướng của giới trẻ trong việclựa chọn nghề nghiệp của họ Bên cạnh đó , đề tài còn mong muốn tìm hiểu nhậnthức của học sinh về nghề nghiệp mà mình lựa chọn và mong muốn có trongtương lai nguyên nhân dẫn đến nhận thức thích hợp

Trong đề tài này chúng tôi có sử dụng một số lý thuyết xã hội học như lýthuyết cấu trúc chức năng của Parson , lý thuyết tương tác biểu trưng của (G.Mead ) Qua điều tra thực tế chúng tôi muốn kiểm nghiệm bổ sung những kiênthức xã hội học đã có.Đồng thời chúng tôi cũng muốn tìm ra những nét quy luậtmới , góp phần phong phú thêm cho hệ thống lý luận xã hội

3.2 Ý nghĩa thực tiễn:

Thông qua kết quả nghiên cứu đề tài sẽ phân tích được những thuận lợi,những vấn đề bất cập,nhưng vấn đề còn tồn tại , còn chưa đúng trong xu hướnglựa chọn của các học sinh THPT cũng như những yếu tố tác động đến các em

trong việc lựa chọn nghề nghiệp của mình trong tương lai Trên cơ sở đó, đề tài

sẽ đưa ra các khuyến nghị nhằm đưa ra một giải pháp hợp lí để hướng cho các em

có một định hướng đúng trong việc lựa chọn của mình để phù hợp với từng cánhân, khả năng của mỗi người và từ đó đưa các em tìm được một nghề nghiệpthích hợp, giải quyết công tác hướng nghiệp cho các em

4 MỤC ĐÍCH VÀ MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU:

* Mục đích nghiên cứu:

1 Nghiên cứu định hướng nghề nghiệp cho học sinh THPT

2 Giúp học sinh có định hướng đúng đắn trong quá trình lựa chọn nghềnghiệp trong tương lai

3 Tìm ra xu hướng chính của các em học sinh THPT nói riêng và giới trẻnói chung trong việc lựa chọn nghề nghiệp của họ

* Nhiệm vụ nghiên cứu:

1 Xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc nghiên cứu về định hướngnghề nghiệp cho học sinh THPT

2 Phân tích thực trạng vấn đề lựa chọn nghề nghiệp hiện nay của học sinhTHPT

3 Tiến hành khảo sát định tính định lượng trong việc học sinh THPT lựachọn nghề nghề nghiệp của mình

4 Đưa ra những kiến nghị giúp các em có định hướng đúng và lựa chọnnghề nghiệp phù hợp với mỗi cá nhân

5 CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

5.1 Phương pháp luận chung

Chính sách của Đảng và nhà nước về công tác hướng nghiệp cho học sinhTHPT :

Chỉ thị 126/CP về công tác hướng nghiệp cho học sinh THPT và sử dụnghọc sinh các cấp THCS và THPT ra trường bao gồm các quy định : Mục đích củacông tác hướng nghiệp , nhiệm vụ của công tác hướng nghiệp , biện pháp thựchiện, biện pháp thực hiện và giao nhiệm vụ cho các bộ , ngành , địa phương ,phối hợp với ngành giáo dục thực hiện

Văn kiện Đại hội Đảng cộng sản Việt Nam khóa IX khẳng định “ Coi trọngcông tác hướng nghiệp và phân luồng cho học sinh TH, chuẩn bị cho thanh niên ,thiếu niên đi vào lao động nghề nghiệp phù hợp với sự chuyển dịch cơ cầu kinh

tế trong cả nước và địa phương

Luật Giáo dục cũng khẳng định rằng “ Giáo dục THPT nhằm cung ứngnhững kiến thức thông thường về kỹ thuật và hướng nghiệp để học sinh tiếp tụchọc lên Cao Đẳng , Đại học , THCN , Học nghề hoặc đi vào cuộc sống “

Năm 2001 , Thủ tướng Chính phủ đã đưa ra chỉ thị số 14/2001/CT- TTg vềviệc đối mới chương trình giáo dục “ Đổi mới chương trình giáo dục THPT đểthực hiện nghị quyết số 40/ 2000/GH 10 của Quốc Hội khóa X.Trong chỉ thị nêu

rõ Trước yêu cầu mới của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc , sự phát triểnnhanh và mạnh mẽ của khoa học công nghệ nói chung và khoa học giáo dục nóiriêng cần phải đổi mới chương trình và sách giáo khoa phổ thông Trong chươngtrình có đề ra 4 mục tiêu :

1 Nâng cao chất lượng giáo dục

2 Đổi mới phương pháp dạy và học , và khả năng tự học của học sinhTHPT

3 Tiếp cận trình độ giáo dục phổ thông các nước trong khu vực và trên thếgiới

4 Tạo điều kiện thuận lợi cho việc tổ chức phân luồng sau THCS và THPTchuẩn bị cho học sinh học tiếp ở bậc sau TH và tham gia lao động ngoài xã hội

…

Chỉ thị cũng đề ra nguyên tắc cần phải đảm bảo chương trình đổi mới sáchgiáo khoa phổ thông trong đó có nguyên tác ” Chọn lọc đưa vào chương trìnhnhững thành tựu khoa học công nghệ kĩ thuật phù hợp với khả năng tiếp thu củahọc sinh , hết sức coi trọng thực tiễn , học đi đôi với hành ,nhà trường gắn với xãhội “

5.2 Các phương pháp nghiên cứu cụ thể

5.2.1 Phương pháp phân tích tài liệu

Phương pháp phân tích tài liệu cho phép tác giả tiếp cận tình hìnhnghiên cứu một cách nhanh nhất Dựa trên những nghiên cứu đi trước, tác giả sửdụng nguồn thông tin đã được nghiên cứu để làm sáng tỏ cho vấn đề mìnhnghiên cứu Mặt khác, những thông tin thu được không chỉ cung cấp một bứctranh chung về thực trạng lựa chọn nghề nghiệp của học sinh THPT, mà còn giúptác giả tìm ra những nét mới, những khía cạnh cần khai thác sâu trong các tiêu chílựa chọn nghề nghiệp của các em

Đề tài nghiên cứu về các lựa chọn định hướng nghề nghiệp cho đối tượnghọc sinh THPT là vấn đề được các bạn học sinh quan tâm cũng như của giớitruyền thông Đây là điều kiện thuận lợi cho tác giả trong việc tìm nguồn tài liệucung cấp cho việc nghiên cứu của mình Tác giả đã sử dụng một số dạng tài liệusau:

 Những công trình nghiên cứu khoa học, luận án tốt nghiệp.

 Tài liệu nghiên cứu và xuất bản của các nhà khoa học trong nước.

 Các tạp chí: Xã hội học,

5.2.2 Phương pháp thảo luận nhóm:

Trên cơ sở mục tiêu nghiên cứu của đề tài, tác giả tiến hành phỏng vấn sâucác em học sinh ở độ tuổi THPT , và trọng tâm vào các em học sinh lớp 12 lànhững em sắp bước vào kì thi tốt nghiệp , Đại học sắp bước chân vào ngưỡng cửacủa tương lai, sự lựa chọn nghề nghiệp phù hợp là một điều cần thiết Tác giả tiếnhành thảo luận nhóm với số lượng học sinh là 24 học sinh Bao gồm :.12 Nam và

12 Nữ thuộc các trường (Có thể chia ra mỗi trường 1 lần thảo luận nhóm , mỗilần 12 học sinh: 6 nam và 6 nữ )

Trường THPT Nguyễn Văn Cừ

Trường THPT Cao Bá Quát

Quá trình xử lý được thực hiện bởi chương trình xử lý Nvivo 7.0

5.2.3 Phương pháp phỏng vấn bảng hỏi

Bảng hỏi được tiến hành logic nhằm đưa ra nhữngthu nhận thông tin chínhxác nhất về định hướng nghề nghiệp của các em

Tiến hành khảo sát phỏng vấn 250 phiếu hỏi chia làm 2 nơi :

150 cho trường THPT Nguyễn Văn Cừ

150 cho trường THPT Cao Bá Quát

Thu về 249 phiều để xử lý số liệu bằng SPSS 13.0

6 CÁC GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU

Giả thuyết một: Những học sinh nông thôn đã học lên những năm cuối

cấp của THPT chủ yếu là chọn các nghề nghiệp có trình độ chuyên môn cao nênhầu hết là các em sẽ lựa chọn thi đại học và cao đẳng Việc chọn các nghềnghiệp khác để làm việc chỉ được hình thành sau khi định hướng nghề nghiệp có

từ trong trường THPT không thực hiện được

Giả thuyết hai: Học sinh lớp THPT rất coi trọng định hướng nghề nghiệp

trong tương lai nhưng vì còn thiếu thông tin trong định hướng nghề nghiệp nênkhông ít học sinh còn lúng túng trong việc chọn nghề

Giả thuyết ba : Đa số các học sinh lấy tiêu chí thu nhập cao là yếu tố quan

trọng nhất để lựa chọn định hướng nghề nghiệp cho mình

Giả thuyết bốn : Việc lựa chọn nghề nghiệp của học sinh không chỉ xuất

phát từ ý kiến chủ quan của bản thân người học sinh mà có sự can thiệp mạnh mẽ

từ gia đình (Chủ yếu là cha mẹ học sinh )

6.2 CÁC BIẾN SỐ

6.2.1Biến số độc lập:

Đặc điểm cá nhân: Giới tính

Địa điểm trường học

7 KHUNG LÝ THUYẾT

Thực trạng định hướng nghề nghiệp của học sinh THPT

Định hướng nghề nghiệp

của học sinh THPT

Mức sống gia đình

Lựa chọn nghề

Trình độ đào tạo

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ THỰC TIỄN VÀ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

1.TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

Định hướng nghề nghiệp là quá trình mà mỗi cá nhân xác định, lựa chọncho mình một nghề nghiệp phù hợp nhất Việc định hướng nghề nghiệp đúngtrong lựa chọn ngành nghề không chỉ là việc tạo hứng thú cho người học mà đôikhi còn quyết định cả sự thành đạt của một đời người Đặc biệt đối với học sinhTHPT – định hướng nghề nghiệp ở lứa tuổi này sẽ là bước khởi đầu quan trọngkhông chỉ của các em mà còn của cả nguồn nhân lực

Các nghiên cứu về định hướng nghề nghiệp trong những năm gần đây đềuchỉ ra rằng phần lớn học sinh còn thiếu thông tin về nghề sẽ học sau khi tốtnghiệp THPT Khoảng 2/3 số học sinh THPT còn băn khoăn chưa biết chọnngành nào Trong số đó có 11,9% số em chưa thể có một quyết định nào về địachỉ sẽ học sau này Tình trạng này có giảm đi ở học sinh lớp 12 nhưng khôngđáng kể: Vẫn còn gần 2/3 học sinh lớp 12 băn khoăn chưa có quyết định sẽ học ởtrường hoặc khoa nào Những băn khoăn mà học sinh THPT khi chọn ngànhnghề là không biết ngành đã chọn có phù hợp với các em không? Sau khi ratrường các em có xin được việc làm đúng nghề đã học không? [4, tr.108]

Trình độ đào tạo mà phần lớn học sinh hướng tới sau khi tốt nghiệp THPT

là trình độ ĐH Xu hướng thi vào các trường ĐH, CĐ của học sinh THPT có ở cảhọc sinh học tại nông thôn( 91,6%) và thành thị (96,5%) Định hướng đào tạonghề như vậy đã làm tăng thêm tình trạng mất cân đối trong cơ cấu nguồn nhânlực ở nước ta Theo điều tra của diễn đàn kinh tế thế giới năm 2005 về chất lượngnguồn nhân lực thì Việt Nam được xếp hạng 53 trên 59 quốc gia được khảo sát.Tình trạng mất cân đối trong nguồn nhân lực ở nước ta khá nghiêm trọng: cứ 1vạn dân Việt Nam thì có 181 sinh viên đại học, trong khi đó của thế giới là 100,

của Trung Quốc là 140 Mặc dù thu nhập quốc dân tính theo đầu người của TrungQuốc khoảng gấp đôi nước ta.[4, tr.106], [1,tr.31]

Nguyện vọng thi vào đại học là nguyện vọng chính đáng của học sinh, nhất

là trong thời đại chúng ta đang hội nhập kinh tế quốc tế, đang cần ngày một nhiềulao động có trình độ chuyên môn cao Tuy nhiên, nguyện vọng vào đại học sẽ làkhả thi nếu học sinh biết lựa sức học của mình để chọn nghề nghiệp và trườnghọc cho phù hợp Trong khi nước ta đang có sự mất cân đối về nguồn nhân lựcthì vẫn còn rất nhiều học sinh quyết tâm thi vào ĐH (56,1%) Tức là nếu năm thứnhất các em thi không đỗ thì các em sẽ học thêm để chờ năm sau thi lại Có29,1% học sinh THPT có dự định thi ĐH nếu không đỗ thì sẽ nộp hồ sơ xin vàocao đẳng Chỉ 8.1% số học sinh được điều tra có dự định học ở các trường trungcấp hoặc dạy nghề [5, tr.11]

Việc lựa chọn nghề nghiệp không chỉ đề cập tới khía cạnh họ “sẽ là ai?”

mà còn đề cập tới khía cạnh “sẽ là người như thế nào?” Một sự lựa chọn nghềnghiệp đúng đắn có thể coi là một trong những yếu tố quyết định sự thành đạttrong cuộc đời mỗi người Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra sự không thỏa mãn củangười lao động trong quá trình làm việc, sự biến đổi trong nghề nghiệp là nhữnghậu quả sai lầm của việc không được định hướng nghề nghiệp Trong thực tế, cómột số học sinh dựa vào sự hấp dẫn bề ngoài của một số nghề (nghệ sỹ, phicông), hoặc do ảnh hưởng của những người xung quanh (giáo viên, bạn bè, ngườithân), hay xuất phát từ lý do rất ngẫu nhiên như thích học cùng với người bạnthân cũ, gần nhà…[7,tr.21]

Nhìn chung thanh niên, đặc biệt là học sinh THPT vẫn còn thiếu thông tinđầy đủ và thường xuyên về sự phát triển, biến đổi cũng như nhu cầu thực tế vềnghề nghiệp trong xã hội Các em cũng biết rất ít về yêu cầu của từng nghề cụthể Việc định hướng nghề của học sinh THPT chủ yếu mang tính ngẫu nhiên

Học sinh chọn nghề theo cảm tính và phong trào, ít có sự cân nhắc về học lực củabản thân.

Đi tìm hiểu những yếu tố ảnh hưởng đến định hướng giá trị trong việcchọn nghề của học sinh, một nghiên cứu đã chỉ ra những khó khăn gây ảnhhưởng đến sự định hướng giá trị của học sinh THPT Kết quả cho thấy, nhiều emhọc sinh chưa biết cách đánh giá đúng năng lực của bản thân để lựa chọn nghềnghiệp phù hợp với năng lực của mình Đa số các em (89,4%) cảm thấy thiếu trithức về nghề, chưa hiểu rõ nhu cầu của xã hội đối với nghề cũng là một trongnhững khó khăn trong định hướng giá trị nghề nghiệp của học sinh.[8, tr.14]

Nghiên cứu này còn cho thấy gia đình là một nhân tố quan trọng trong địnhhướng giá trị nghề nghiệp của học sinh Tuy nhiên việc định hướng giá trị nghềnghiệp của cha mẹ cho con cái còn nhiều bất cập Một số gia đình thường thờ ơ,không quan tâm tới việc giáo dục vấn đề này cho con cái Ở một số gia đìnhkhác, cha mẹ giáo dục định hướng giá trị cho con em theo kiểu áp đặt, cứng nhắc,bắt con chấp nhận, tuân theo những sở thích, quan niệm của mình mà không dựatrên năng lực, sở thích của chính con trẻ Có 59,3% số học sinh được phỏng vấn

đã thừa nhận sự áp đặt của cha mẹ trong lĩnh vực này

Vì gia đình là môi trường xã hội hóa đầu tiên và gần gũi nhất đối với mỗicon người Chính bởi lẽ đó yếu tố gia đình tác động không nhỏ đến việc lựa chọnnghề nghiệp của học sinh ngay cả khi các em có những dự định về nghề nghiệptrong tương lai của mình Đối với học sinh ở nông thôn, có tới 91.1% trả lời làtham khảo ý kiến bố mẹ khi chọn nghề Ý kiến của bố mẹ được các em coi trọnghơn cả trong số những ý kiến của nhà trường, bạn bè.[1, tr.31] Như vậy nghiêncứu này đã cho thấy, việc lựa chọn nghề nghiệp của học sinh nông thôn khôngchỉ xuất phát từ ý muốn chủ quan của bản thân học sinh mà còn có sự can thiệpmạnh mẽ của gia đình (chủ yếu là cha mẹ học sinh)

Khi tiến hành nghiên cứu về định hướng nghề nghiệp ở lứa tuổi học sinh THPT ởnông thôn và thành thị, tác giả Nguyễn Công Khanh và Nguyễn Văn Lê đã chỉ ratrình độ học vấn, nghề nghiệp cha mẹ, mức sống gia đình có ảnh hưởng tới lựachọn nghề nghiệp của học sinh Đối với trình độ học vấn của cha mẹ học sinh:Những học sinh có cha mẹ mà học vấn ở bậc phổ thông cơ sở trở lên thì sự thamkhảo ý kiến của học sinh với cha mẹ có trọng lượng hơn so với bố mẹ chỉ có họcvấn ở cấp tiểu học Nghề nghiệp của bố mẹ cũng có sự tương quan với hiểu biếtcủa học sinh Trong khi đó, tương quan giữa nghề nghiệp của bố mẹ và thái độnghề nghiệp của học sinh lại không có sự khác biệt nhiều [5, tr.18].

Các nghiên cứu còn cho thấy, có sự khác biệt trong định hướng nghề nghiệp củahọc sinh nam và học sinh nữ Nhóm học sinh nữ có dự định nghề nghiệp, thôngtin, hiểu biết về việc làm, năng lực làm quyết định nghề nghiệp cao hơn đáng kể

so với nhóm học sinh nam Do đặc điểm tâm lý giới nên có sự khác biệt trong xuhướng lựa chọn ngành nghề của học sinh nam và học sinh nữ.[5, tr.18], [7,tr.25][9,tr.81] Bên cạnh đó, tác giả còn chỉ ra nhóm học sinh nông thôn có dự địnhnghề nghiệp và khám phá nghề nghiệp cao hơn nhóm học sinh thành phố Ngượclại nhóm học sinh thành phố lại có điểm trung bình cao hơn đáng kể so với họcsinh nông thôn ở việc thu thập thông tin về việc làm

Khi đi tìm hiểu động cơ chọn nghề của học sinh THPT, một nghiên cứu đượccông bố từ năm 1995 đã chỉ ra những động cơ chọn nghề của các em gồm: Theo

sở thích, theo khả năng cá nhân, chọn nghề để tiếp tục học lên… Bên cạnh đó,tác giả cũng đã đưa cách tiếp cận giới vào phân tích động cơ chọn nghề của họcsinh THPT.[10]

Cũng cùng với quan điểm trên, tác giả Phạm Thị Ngọc Hà với luận văn vềđịnh hướng nghề nghiệp của học sinh lớp 12 qua khảo sát tại thành phố Đà Nẵngcho thấy nữ có nguyện vọng học nghề ở bậc đại học cao hơn nam (67,3% so với55,7%) Nghiên cứu này đi sâu tìm hiểu định hướng nghề nghiệp của học sinh lớp

12 ở thành phố Đà Nẵng Tác giả chỉ ra các yếu tố tác động tới định hướng nghềnghiệp của học sinh THPT gồm: yếu tố cá nhân, nhà trường, gia đình, bạn bè vàtruyền thông đại chúng Kết quả nghiên cứu còn cho thấy, gia đình đã tác độngtới định hướng nghề nghiệp của học sinh lớp 12 qua nhiều cách thức đồng thờicũng đem lại nhiều hiệu quả khác nhau Tuy nhiên, sự tác động từ phía gia đìnhchỉ mang tính chất tham khảo đối với học sinh THPT khi lựa chọn nghề nghiệptrong tương lai [11]

Các nghiên cứu trong những năm gần đây cho thấy: nhóm ngành đượcthanh niên thành phố lựa chọn nhiều nhất là phục vụ quản lý, kỹ sư kỹ thuật, tàichính, ngân hàng; nhóm ngành ít được lựa chọn khoa học đời sống, khoa học xãhội, cảnh sát, bộ đội.[14.tr.138] Nam học sinh nông thôn lại có xu hướng thi vàocác trường kỹ thuật, nữ tập trung thi vào sư phạm, kinh tế.[3, tr.40] Những cơ sởchủ yếu để học sinh chọn trường học tiếp là sự hứng thú, đam mê một nghề nào

đó của bản thân Tuy nhiên một số yếu tố khác do chính bản thân nghề nghiệp đótrong xã hội mang lại như: khả năng tìm việc làm sau khi ra trường, thu nhập từnghề đó mang lại… Nhìn chung việc chọn trường của học sinh THPT chưa quantâm tới chất lượng đào tạo của trường

Tóm lại, định hướng nghề nghiệp là một trong những vấn đề được nhiềunhà khoa học quan tâm dưới nhiều góc độ khác nhau Những nghiên cứu trướcđây thường chủ yếu tập trung đi tìm hiểu thực trạng việc làm của thanh niên, xuhướng lựa chọn ngành học, hay những nguyên nhân ảnh hưởng đến việc chọnnghề của học sinh THPT Những yếu tố tác động tới định hướng nghề nghiệp chỉ

là một phần nhỏ trong các nghiên cứu ấy Trong quá trình tìm và phân tích tàiliệu, tác giả nhận thấy rằng có nghiên cứu chỉ ra rằng yếu tố bản thân học sinh vàyếu tố gia đình học sinh là những yếu tố tác động chính tới việc định hướng nghềnghiệp của thanh niên, học sinh Có nghiên cứu lại cho thấy hơn một nửa họcsinh bị cha mẹ áp đặt trong việc định hướng nghề nghiệp Có nghiên cứu lại cho

rằng học sinh quyết định là chính Xuất phát từ thực tiễn đó, tác giả quyết định

tìm hiểu sâu hơn về “Một số yếu tố tác động tới định hướng nghề nghiệp của

học sinh THPT ngoại thành Hà Nội – Qua khảo sát ở 2 trường THPT Ngoại thành Hà Nội” Trong các yếu tố tác động đó, tác giả sẽ đi sâu nghiên cứu sự tác

động của yếu tố thuộc về bản thân và gia đình học sinh

2 CÁC LÝ THUYẾT SỬ DỤNG TRONG ĐỀ TÀI

2 1 Lý thuyết cấu trúc chức năng của T.Parsons

Theo Parsons , xã hội là một chỉnh thể , hệ thống bao gồm nhiều tiểu hệthống có quan hệ chặt chẽ với nhau Trong hệ thống xã hội , hệ thống hành viđược coi là nền tảng , cơ sở mà nhờ đó con người có khả năng thích ứng với môitrường xung quanh

Để giữ sự thống nhất của hệ thống xã hội và đảm cho sự tồn tại của hệthống, Parsons cho rằng cần phải nhất thiết cú điều kiện và yêu cầu sau:

Hệ thống phải kết nối được với môi trường một cách hiệu quả và hệ thống

đó phải duy trỡ được sự liên kết bên trong;

Thích nghi - thể hiện sự huy động nguồn lực từ môi trường và phân bố bên trong hệ thống

Theo đuổi mục tiêu – đây là yêu cầu thiết lập thứ tự các mục tiêu của hệ thống và huy động nguồn lực của hệ thống để đạt mục tiêu;

Liên kết - sự điều phối và duy trì mối liên kết qua lại của các bộ phận; Duy trì khuôn mẫu.

Mỗi hệ thống xã hội có cách thức riêng để đáp ứng các yêu cầu chức năngtrên, điều này được Parsons gọi là những đặc trưng có tính khuôn mẫu

Vận dụng lý thuyết này chúng tôi muốn tìm hiểu hành vi lựa chọn nghềnghiệp của học sinh THPT trên những yếu tố tác động khác nhau : Gia đình , nhàtrường , bạn bè, các yếu tố từ chính bản thân cá nhân của mỗi học sinh ……

2 2 Lý thuyết tương tác biểu trưng của R.Mead

Con người trở nên người hơn qua việc họ tương tác với nhau Các nhà tương tác luận biểu trưng cho rằng con người sở đắc những phẩm tính người rất riêng, và có thể có hành vi mang tính người rất riêng, chỉ qua việc họ liên đới với những người khác

Con người là những hữu thể có ý thức, biết tự-phản tư, và luôn chủ độngđịnh hướng hành vi của mình Những năng lực quan trọng nhất mà con ngườiphát triển qua việc họ dính líu với xã hội, hay sự tương tác xã hội, là “tâm thức”

và “bản ngã” Như Mead quan sát thấy, khi phát triển năng lực xem mình như lànhững đối tượng và phản ứng lại với mình cũng như là những đối tượng, các cáđang học cách tương tác với bản thân mình, hay học cách tư duy Họ cho rằngcon người ta rèn luyện một yếu tố tự chủ quan trọng trong những hành động củamình Đồng thời, các nhà tương tác luận hiểu rằng một loạt các nhân tố xã hộinhư: ngôn ngữ, văn hóa, chủng tộc, tính sắc tộc, tầng lớp xã hội, và giới cưỡng épcác lý giải và các hành vi của con người ta Vì thế, các nhà tương tác luận có thểđược xem là những nhà duy nhiên cẩn trọng hay các nhà quyết định luận ôn hòa;

họ tiền-thiết định rằng các hành động của con người chịu ảnh hưởng chứ khôngphải là bị quy định bởi những sự kiện trước đó hay bởi những lực xã hội haynhững lực sinh học

Vận dụng lý thuyết này, chúng tôi xem xét hành vi lựa chọn nghề nghiệpcủa học sinh THPT như biểu hiện của hành động xã hội có ý thức Từ đó, dẫn tớinhận thức về vấn đề nghề nghiệp - việc làm của học sinh THPT

3 CÁC KHÁI NIỆM LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI :

3.1 Hướng nghiệp :

Hướng nghiệp là các hoạt động nhằm hỗ trợ mọi cá nhân chọn lựa và pháttriển chuyên môn nghề nghiệp phù hợp nhất với khả năng của cá nhân, đồng thời

thỏa mãn nhu cầu nhân lực cho tất cả các lĩnh vực nghề nghiệp (thị trường laođộng) ở cấp độ địa phương và quốc gia

Trong đó lựa chọn nghề nghiệp chỉ là một giai đoạn đầu trong tiến trình hướng nghiệp của mỗi người Hướng nghiệp là một quá trình liên tục tác động từ khi người học còn ngồi học ở bậc phổ thông, qua quá trình trao dồi chuyên môn nghề nghiệp và tìm được nơi lao động phù hợp

3.2 Tự hướng nghiệp

Tự hướng nghiệp là tự mình định hướng nghề nghiệp, tự mình xác định đúng ngành nghề thích hợp với bản thân và phù hợp với xã hội Từ đó, bạn tự chọn hướng trau giồi tính cách và năng lực sao cho hiệu quả, để khi được trúng tuyển, cả khi học nghề và lập nghiệp sau này được vững chắc Lúc đó, bạn khôngphải ân hận vì đã đi nhầm đường, còn vững tin ở tương lai

3.3 Tư vấn hướng nghiệp

Tư vấn hướng nghiệp là tư vấn về sự hỗ trợ khách quan và cả cách nỗ lực chủ quan trong quá trình hướng nghiệp Nó có lợi cho người đang cần tư vấn hướng nghiệp và cũng lợi cho cả người cần dẫn dắt người khác hướng nghiệp (như phụ huynh, thầy cô, bạn bè…)

3.4 Trung học phổ thông

Trường phổ thông trung học hay còn được gọi là trường trung học phổ thông là một loại hình đào tạo chính quy ở Việt Nam, dành cho lứa tuổi từ 15 tới

18 không kể một số trường hợp đặc biệt Nó gồm các khối học lớp 10, lớp 11, lớp

12 Sau khi tốt nghiệp hệ giáo dục này, học sinh được nhận bằng tốt nghiệp phổ thông trung học có một tên gọi khác cho loại bằng này là "Bằng Tú Tài"

Trường phổ thông được lập tại các địa phương trên cả nước Người đứng đầu một ngôi trường được gọi là "Hiệu Trưởng" Trường được sự quản lý trực tiếp của Phòng Giáo Dục huyện, quận và dưới quyền chỉ đạo của Sở Giáo Dục,

cơ quan hành chính trực thuộc tỉnh, thành phố Quy chế hoạt động của Bộ Giáo Dục và Đào tạo ban hành.

3.5 Ngoại thành :

Vùng ngoài của thành phố Theo nghị định 72/2001/ NĐ-CP của chính phủquy định là :

1.Vùng ngoại thành, ngoại thị có các chức năng sau :

a) Bố trí các công trình kỹ thuật hạ tầng đầu mối, các khu dân cư, các công trình

vệ sinh, bảo vệ môi trường, các cơ sở sản xuất, dịch vụ, y tế, đào tạo, nghiên cứu khoa học và các công trình đặc biệt khác mà trong nội thành , nội thị không bố tríđược;

b) Bố trí các cơ sở nghỉ ngơi; các khu tham quan, du lịch; vành đai xanh, công viên rừng bảo vệ môi trường và cân bằng sinh thái;

c) Dự trữ đất để mở rộng và phát triển đô thị

2 Quy mô vùng ngoại thành , ngoại thị được xác định trên cơ sở :

a) Vị trí và tính chất của đô thị

b) Quy mô dân số khu vực nội thành , nội thị;

c) Trình độ phát triển cơ sở hạ tầng giao thông liên hệ giữa khu vực nội thành , nội thị và khu vực lân cận

d) Các mối quan hệ giữa khu vực nội thành, nội thị với khu vực lân cận

đ) Đặc điểm lịch sử và điều kiện tự nhiên của từng địa phương;

e) Tổ chức hợp lý các đơn vị quản lý hành chính đô thị

g) Yêu cầu phát triển các chức năng của vùng ngoại thành ngoại thị, khu vực nội thành , nội thị theo quy hoạch xây dựng đô thị được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt

CHƯƠNG 2 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 1.TỔNG QUAN VỀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU :

Hà Nội được coi là trung tâm kinh tế, văn hoá, chính trị của cả nước Vì

thế, tại đay là địa bàn tập trung một số lương lớn các trương THPT Cả thànhphố hiện nay có 134 trường vơi 182.477 học sinh Chúng tôi tiến hànhnghiên cứu ở 2 trường: Trường THPT Nguyễn Văn Cừ - Gia Lâm – Hà Nội vàTrường THPT Cao Bá Quát - Gia Lâm -Hà Nội[1;.]

Trường THPT Nguyễn Văn Cừ thành lập năm 1971 với tên gọi là “

trường vừa học vừa làm “ với mục tiêu vừa lao động vừa học tập

Các thế hệ học sinh đầu tiên của trường đã vượt qua rất nhiều khó khăn đểhọc tập tốt Trong điều kiện nguy hiểm , gian khó của thời chiến , học sinhtrường THPT Nguyễn Văn Cừ nêu cao tinh thần quyết tâm để đạt được nhiềuthành tích

Năm 1980 Trường vinh dự được nhà nước trao tặng danh hiệu : Trườngtiên tiến xuất sắc của Huyện Gia Lâm

Năm 1993, trường được đổi tên là trường THPT Nguyễn Văn Cừ Đến nayquy mô của nhà trường ngày càng mở rộng cả điều kiện cơ sở vật chất và điềukiện dạy học

Trong những năm qua tuy điểm tuyển sinh vào lớp 10 của trường còn thấphơn các trường trong khu vực nhưng tỉ lệ học sinh đạt tốt nghiệp của nhà trườngluôn cao bằng và hơn trung bình thành phố , ngang hàng với các trường trong khuvực

( Năm 2008 -2009 học sinh đỗ tốt nghiệp đạt tỉ lệ 97.73 % - TP

HN :88.28% ; Năm 2009 -2010 Tỉ lệ học sinh đỗ tốt nghiệp là 99.58 % ) Họcsinh trúng tuyển vào các trường ĐH – CĐ ngày càng gia tăng

THPT Cao Bá Quát thuộc xã Cổ Bi - Gia Lâm Hà Nội

- Một huân chương lao động hạng nhì

- Một huân chương lao động hạng ba

- Cờ luân lưu của Chính phủ dành cho đơn vị dẫn đầu ngành giáo dục 1979-1980

- Nhiều năm liên tục là đơn vị tiên tiến xuất sắc của ngành giáo dục đào tạo

Hà Nội

Nhà trường đã đào tạo được hàng ngàn học sinh trưởng thành nhiều em đã trở thành những nhà khoa học, các doanh nghiệp, các nhà quản lý trên khắp mọi miền của Tổ quốc.Đặc biệt hàng trăm học sinh đã tham gia quân đội cấm súng bảo vệ Tổ quốc, trong số đó đã có nhiều người đã anh dũng hy sinh trên các chiếntrường, có nhiều người được Nhà nước tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân

Trong thời kỳ đổi mới trường THPT Cao Bá Quát vẫn phát huy được truyền thống vẻ vang của nhà trường thi đua dạy tốt học tốt: với tỉ lệ học sinh thi

đỗ tốt nghiệp THPT hàng năm đạt 99% trở lên, tỉ lệ học sinh giỏi đạt 6%, học sinh khá đạt 42%

Học sinh xếp loại đạo đức khá và tốt hàng năm đạt trên 90%, học sinh xếp loại đạo đức yếu dưới 1%

Trường có đội ngũ đông đảo các thày cô giáo gảng dạy có kinh nghiệm với2/3 các thày cô giáo đạt danh nhiệu lao động giỏi trong đó ½ đạt danh hiệu giáo viên giỏi và chiến sĩ thi đua cấp cơ sở

Với những thành tích nhiều năm đã đạt được, liên tục từ năm 1999-2000 đến nay trường THPT Cao Bá Quát giữ vững danh hiệu tiên tiến xuất sắc, luôn luôn là địa chỉ đáng tin cậy của phụ huynh học sinh Gia Lâm

Hạnh kiểm trường năm học 2009-2010

- Hạnh kiểm tốt: 1.472 học sinh = 86.18%

- Hạnh kiểm khá: 201 học sinh = 11.77%

- Hạnh kiểm trung bình: 27 học sinh = 1.58%, giảm 0.3%

- Hạnh kiểm yếu: 8 học sinh = 0.47%, giảm 1%

Tỉ lệ học sinh đạt hạnh kiểm khá, tốt năm học này đã tăng 1.2%

Yếu = 23 học sinh =1.35 %

Có 30/37 lớp đạt tieu chuẩn tiên tiến Đặc biệt, trong kì thi HSG lớp 12 cấp Thành phố, toàn trường có 14 bạn đạt giải, tăng 5 giải so với năm trước:Trong đó:

+ 03 giải nhì bộ môn Hóa và Sinh vật

+ 02 giải ba bộ môn Lịch sử và Sinh vật

+ 09 giải khuyến khích các môn Anh 2 giải, Địa lí 2 giải, Sử 1 giải, Văn 2giải, Vật lí 1 giải, Toán 1 giải

Trong kì thi Olimpic cụm các trường Gia Lâm – Long Biên dành cho học sinh khối 10 và khối 11, đội tuyển học sinh giỏi của trường đã dự thi và đạt được

40 giải

Vấn đề đồng hành với thanh niên trong tư vấn, hướng nghiệp:

Bên cạnh những hoạt động bề nổi, những hoạt động nhằm định hướng nghề nghiệp cho đoàn viên, thanh niên cũng được BGH cũng Đoàn trường chú trọng thồng qua các hoạt động hỗ trợ, định hướng giúp đoàn viên thanh niên có nhận thức đúng đắn về nghề nghiệp tương lai phù hợp với điều kiện và năng lực của bản thân

- Đều đặn tổ chức các tiết học hướng nghiệp với mọi khối, lớp Những tiết học hướng nghiệp với nhiều trò chơi, nhiều cuộc thi lí thú, sôi nổi đã giúp không ít đoàn viên thanh niên định hướng được nghề nghiệp của mình trong tương lai

- Đoàn trường đã tổ chức cho các bạn học sinh khối 12 tham gia ngày hội “ Thanh niên với nghề nghiệp ”

- Những tiết học hướng nghiệp được duy trì đều đặn cho các khối lớp, những tiết sinh hoạt dưới cờ với những nội dung hướng nghiệp đan xen, những bản tham luận của học sinh về vấn đề thanh niên với việc định hướng nghề nghiệp tương lai thường xuyên được dán ở bảng tin của trường…

Tất cả các hoạt động đó đã phần nào giúp thanh niên định hướng nghề nghiệp tương lai của mình.

2 THỰC TRẠNG LỰA CHỌN NGHỀ NGHIỆP CỦA HỌC SINH THPT KHU VỰC NÔNG THÔN

Quá quá trình phân tích số liệu khảo sát ở 2 trường THPT thuộc khu vực ngoạithành Hà Nội Chúng tôi nhận thấy những kết quả sau :

2.1 Số liệu mẫu nghiên cứu:

Phần trăm

Giới tính Số lượng Phần trăm