Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới là chủ chương lớn của Đảng, là cuộc cách mạng ở nông thôn nhằm thực hiện Nghị quyết TW 7 khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Sau hơn 10 năm triển khai Chương trình, với sự nỗ lực, cố gắng của cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương, nhất là phát huy sự sáng tạo, nội lực của cộng đồng của nhân dân, nông thôn trên địa bàn tỉnh Bắc Giang đã có những thay đổi, chuyển biến rõ rệt
Trang 1Tham luận
“Vai trò, trách nhiệm của cơ quan nhà nước và chính quyền các cấp trong xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh Bắc Giang”
Kính thưa
Kính thưa các vị đại biểu, thưa toàn thể hội thảo!
Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới là chủ chương lớn của Đảng, là cuộc cách mạng ở nông thôn nhằm thực hiện Nghị quyết TW 7 khóa X
về nông nghiệp, nông dân, nông thôn Sau hơn 10 năm triển khai Chương trình, với sự nỗ lực, cố gắng của cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương, nhất là phát huy sự sáng tạo, nội lực của cộng đồng của nhân dân, nông thôn trên địa bàn tỉnh Bắc Giang đã có những thay đổi, chuyển biến rõ rệt Kết quả thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới tính hết tháng 6/2022:
Đến nay, toàn quốc có 5.760 xã/8.227 xã (70%) đạt chuẩn nông thôn mới;
có 700 xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao; bình quân cả nước đạt 17 tiêu chí/xã; có 234 đơn vị cấp huyện thuộc 55 tỉnh, thành phố hoàn thành nhiệm vụ/đạt chuẩn nông thôn mới; 16 tỉnhcó 100% số xã đạt chuẩn nông thôn mới
Bắc Giang đã có 06 đơn vị cấp huyện đạt chuẩn nông thôn mới/hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới; có 136/182 xã đạt chuẩn nông thôn mới, chiếm 75%; 23 xã nông thôn mới nâng cao; 150 thôn nông thôn mới kiểu mẫu; bình quân tiêu chí/xã đạt 16,9 tiêu chí/xã Trong những năm gần đây, Bắc Giang đã có những bước phát triển nhanh, toàn diện và đồng bộ trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại Tăng trưởng kinh tế (GRDP) liên tục duy trì ở mức cao, thuộc tốp đầu cả nước; quy mô nền kinh tế ngày càng được mở rộng; cơ cấu kinh tế, lao động chuyển dịch tích cực; thu hút đầu tư, thu ngân sách nhà nước, kim ngạch xuất nhập khẩu liên tục tăng mạnh; lĩnh vực văn hóa - xã hội có nhiều chuyển biến; kết cấu hạ tầng được tập trung đầu tư ngày càng đồng bộ, hiện đại; bộ mặt đô thị, nông thôn có nhiều đổi mới; bộ máy chính quyền ở các cấp được sắp xếp, củng cố, kiện toàn, hiệu lực, hiệu quả; quốc phòng - an ninh được đảm bảo; đời sống của nhân dân không ngừng được cải thiện; hình ảnh, vị thế của tỉnh ngày càng được nâng lên
Theo kế hoạch giai đoạn 2021-2025, tỉnh Bắc Giang phấn đấu có thêm huyện Lục Nam đạt chuẩn NTM; 02 huyện Lạng Giang, Tân Yên phấn đấu đạt chuẩn huyện NTM nâng cao; 160/182 xã đạt chuẩn NTM, (đạt 88% tổng số xã);
78 xã đạt chuẩn NTM nâng cao (đạt 42,4% tổng số xã), 15 xã đạt chuẩn NTM kiểu mẫu (đạt 8,2% tổng số xã); 444 thôn NTM kiểu mẫu; không còn xã đạt dưới 15 tiêu chí theo Bộ tiêu chí quốc gia NTM giai đoạn 2021-2025; chất lượng cuộc sống của cư dân nông thôn được nâng cao, thu nhập bình quân tăng ít nhất 1,5 lần so với năm 2020 Kế hoạch năm 2022, dự kiến có thêm 9 (145/182) xã
Trang 2đạt chuẩn nông thôn mới, 19 xã nông thôn mới nâng cao, 01 xã nông thôn mới kiểu mẫu và có 239 thôn nông thôn mới kiểu mẫu; bình quân tiêu chí/xã đạt 17,1 tiêu chí/xã
Nhìn chung, xuất phát điểm các xã phấn đấu đạt chuẩn nông thôn mới trên địa bàn tỉnh đều khó khăn; những tiêu chí chưa đạt, hầu hết đòi hỏi nguồn lực đầu tư lớn và sự đồng lòng của người dân như: giao thông, trường học, trạm
y tế, công trình nước sạch, thu nhập, tỷ lệ hộ nghèo, môi trường…Trong khi đó, sản xuất nông nghiệp có quy mô nhỏ lẻ phân tán; thu nhập của người dân còn ở mức thấp, nguồn kinh phí hạn chế; việc huy động đóng góp rất hạn chế Trước những khó khăn, thách thức đó, để phấn đấu hoàn thành các mục tiêu, nhiệm vụ
đề ra đòi hỏi các cơ quan nhà nước và chính quyền địa phương phải xác định rõ vai trò, trách nhiệm; quyết liệt trong quá trình chỉ đạo triển khai, tổ chức thực hiện Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới
1 Về vai trò của cơ quan nhà nước trong xây dựng nông thôn mới
Trong những năm qua, các Sở ngành đã tham mưu cho HĐND, UBND tỉnh Bắc Giang đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách có tác động lớn đến việc tổ chức triển khai thực hiện và hiệu quả Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới, cụ thể như: Nghị quyết số 07/2017/NQ-HĐND ngày 13/7/2017 quy định chính sách hỗ trợ cứng hóa đường trục thôn, đường liên thôn và đường nội đồng gắn với giao thông liên thôn trên địa bàn tỉnh Bắc Giang, giai đoạn 2017– 2021; Nghị quyết số 44/NQ-HĐND tỉnh ngày 09/12/2020 quy định Chính sách hỗ trợ liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2021-2025; Nghị quyết số 06/NQ-HĐND tỉnh ngày 09/07/2020 quy định hỗ trợ từ ngân sách nhà nước cho đầu tư xây dựng các lò đốt rác và hoạt động xử lý rác thải sinh hoạt trên địa bàn tỉnh Bắc Giang, giai đoạn 2020- 2025; Quyết định số 975/QĐ-UBND, ngày 29/6/2018 của UBND tỉnh Bắc giang về Phê duyệt Chương trình mỗi xã một sản phẩm tỉnh Bắc Giang giai đoạn
2018-2020, tầm nhìn đến năm 2030
Các sở ngành theo chức năng, nhiệm vụ của mình hàng năm đã chủ động tham mưu cho BCĐ, UBND tỉnh ban hành hoặc trực tiếp ban hành các văn bản triển khai, hướng dẫn, kiểm tra, giám sát và tổ chức kiểm tra thực tế đánh giá kết quả xây dựng nông thôn mới theo các chỉ tiêu, tiêu chí thuộc ngành, lĩnh vực phụ trách; hàng năm tham mưu cho BCĐ, UBND tỉnh báo cáo kết quả xây dựng nông thôn mới, cụ thể:
Sở Nông nghiệp và PTNT, Văn phòng Điều phối nông thôn mới tỉnh với vai trò nhiệm vụ là cơ quan chủ trì đã chủ động tham mưu giúp BCĐ, UBND tỉnh tổ chức thực hiện Chương trình, như: Tham mưu UBND tỉnh giao chỉ tiêu
kế hoạch cho các địa phương về xây dựng thôn nông thôn mới kiểu mẫu; xã đạt chuẩn nông thôn mới, nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu, huyện nông thôn mới hàng năm; xây dựng phương án phân bổ nguồn vốn trung ương,
Trang 3tỉnh hàng năm và giai đoạn cho các địa phương; ban hành văn bản chỉ đạo, đôn đốc tiến độ và đánh giá kết quả thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh, kịp thời nắm bắt, hướng dẫn, tháo gỡ khó khăn tại cơ sở; theo dõi, tổng hợp, báo cáo, giám sát, đánh giá tình hình thực hiện Chương trình trên địa bàn tỉnh; tổ chức các hội nghị tuyên truyền, tập huấn nghiệp vụ về xây dựng nông thôn mới cho cán bộ cấp cơ sở; chủ trì, tổ chức thẩm định xã đạt chuẩn nông thôn mới, xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu trình Chủ tịch UBND tỉnh Quyết định công nhận; phối hợp với UBND các huyện, thành phố tham mưu cho UBND tỉnh trình Ban chỉ đạo xây dựng nông thôn mới Trung ương thẩm định, công nhận huyện đạt chuẩn nông thôn mới, thành phố hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới
Hàng năm, Sở Nông nghiệp và PTNT chỉ đạo các cơ quan chuyên môn thuộc sở xây dựng, tổ chức thực hiện các Chương trình, đề án trọng điểm phát triển nông nghiệp, nông thôn phù hợp với đặc điểm, tiềm năng, thế mạnh của từng địa phương; ưu tiên phát triển các sản phẩm chủ lực và sản phẩm đặc sản của địa phương; sản xuất rau, thủy sản theo hướng VietGap; triển khai Chương trình mỗi xã một sản phẩm, nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn
Các Sở Xây dựng, Giao thông vận tải, Xây dựng, Công thương chỉ đạo, hướng dẫn, đôn đốc, kiểm tra các địa phương triển khai các nội dung về quy hoạch, định hướng giúp các xã lập đề án và tổ chức thực hiện xây dựng nông thôn mới đồng bộ, đảm bảo phát triển bền vững về hạ tầng kinh tế - xã hội tạo thuận lợi cho việc tổ chức sản xuất và sinh hoạt của người dân nông thôn; diện mạo nông thôn được đổi mới, khang trang, sạch, đẹp; hạ tầng thương mại nông thôn, thông tin truyền thông cơ bản hoàn thiện, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dân nông thôn
Các Sở Văn hóa, thể thao và Du lịch, Y tế, Giáo dục và Đào tạo, Tài nguyên và môi trường chỉ đạo, hướng dẫn, đôn đốc, kiểm tra các địa phương triển khai các nội dung về chỉ đạo các địa phương triển khai các nội dung về lĩnh vực văn hóa, y tế, giáo dục và vệ sinh, môi trường
Sở Nội vụ, Sở Tư pháp, Công an tỉnh chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra, các địa phương triển khai các nội dung về hệ thống chính trị xã hội, tiếp cận pháp luật; củng cố, an ninh, trật tự xã hội trên địa bàn
2 Vai trò của chính quyền địa phương cấp huyện, cấp xã trong xây
dựng nông thôn mới
Bên cạnh cơ chế chính sách của tỉnh, các huyện, thành phố đã tích cực triển khai và chủ động ban hành cơ chế chính sách phù hợp với địa phương để
hỗ trợ các xã như: Chính sách về hỗ trợ xây dựng cơ sở hạ tầng; hỗ trợ các xã bằng xi măng, trích 100% phần vượt thu từ đấu giá đất cho các xã đăng ký đạt chuẩn nông thôn mới; bố trí ngân sách huyện cùng với ngân sách tỉnh hỗ trợ đảm bảo xây dựng công trình
Trang 42.1 Vai trò của chính quyền địa phương cấp huyện
Chính quyền các địa phương đã chủ động đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp nông thôn, tổ chức lại sản xuất; tập trung thực hiện một số nội dung cụ thể như: Tuyên truyền, vận động nhân dân, xây dựng phương án, định hướng phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp, sản xuất các loại sản phẩm có thị trường và hiệu quả kinh tế cao; phát triển chăn nuôi công nghiệp cao; hỗ trợ sản xuất gắn với phương châm mỗi địa phương một sản phẩm theo chuỗi liên kết giá trị; tiếp tục rà soát, bổ sung, điều chỉnh lại quy hoạch sản xuất nông nghiệp theo hướng phát huy lợi thế tự nhiên của từng vùng, lợi thế kinh tế của từng loại cây trồng, con gia súc, tăng tỷ trọng chăn nuôi và dịch vụ; áp dựng khoa học công nghệ vào sản xuất; khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi để các doanh nghiệp và hợp tác xã đầu tư phát triển khu nông nghiệp công nghệ cao, chế biến nông lâm thủy sản…
Đẩy mạnh đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng ở nông thôn, có chính sách phù hợp đối với thu hồi đất, đấu giá quyền sử dụng đất để tạo vốn hỗ trợ cho xây dựng công trình hạ tầng Mở rộng hình thức nhà nước và nhân dân cùng làm trong đó nhà nước đầu tư, nhân dân đóng góp thêm vốn, nhân công Chỉ đạo, tổ chức quản lý các vấn đề xã hội, an ninh và trật tự khu vực nông thôn, phát triển giáo dục và đào tạo; chú trọng công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân; đảm bảo
vệ sinh môi trường; xây dựng nông thôn ổn định về chính trị, an toàn xã hội tạo điều kiện cho phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương; thực hiện công tác kiểm tra, giám sát, đánh giá, tổng kết thực tiễn xây dựng nông thôn mới, kịp thời bổ sung, điều chỉnh kế hoạch, mục tiêu, chương trình hành động phù hợp với điều kiện cụ thể từng địa phương
2.2 Vai trò, trách nhiệm của chính quyền cấp xã
Chính quyền cấp xã có vai trò, trách nhiệm trong việc tổ chức, triển khai xây dựng nông thôn mới thông qua bốn hoạt động cơ bản: Cụ thể hóa kế hoạch, chương trình xây dựng nông thôn mới của cấp trên ở cơ sở, tổ chức triển khai thực hiện kế hoạch, chương trình xây dựng nông thôn mới ở cơ sở; xây dựng tổ chức bộ máy và đội ngũ công chức đảm bảo chỉ đạo, thực hiện xây dựng nông thôn mới; vận động nhân dân cũng như các cơ sở sản xuất, kinh doanh đồng thuận tham gia xây dựng nông thôn mới theo hệ thống các tiêu chí; tổ chức quản
lý, huy động và quản lý các nguồn lực xây dựng nông thôn mới và tổ chức giám sát, kiểm tra, tổng kết việc thực hiện kế hoạch, chương trình phát triển kinh
tế -xã hội ở cơ sở
Có thể khẳng định, địa phương nào cấp ủy Đảng cơ sở quan tâm sát sao trong chỉ đạo, hoạch định chính xác mục tiêu, nhiệm vụ trọng tâm, huy động được nguồn lực, triển khai thực hiện, có cơ sở tổng kết, đánh giá rút kinh nghiêm thì nơi đó xây dựng nông thôn mới được đẩy nhanh và đạt hiệu quả Xây dựng nông thôn mới là một Chương trình lớn, phức tạp vì liên quan đến
Trang 5nhiều ngành, nhiều chính sách và hoạt động có tác động trực tiếp đến đời sống người dân ở khu vực nông thôn Việc triển khai xây dựng nông thôn mới là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, trong đó vai trò lãnh đạo, tổ chức thực hiện chính quyền địa phương đóng vai trò nòng cốt, có tính chất quyết định
Xây dựng nông thôn mới theo phương châm phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng dân cư địa phương là chính, Nhà nước đóng vai trò định hướng, ban hành các tiêu chí, quy chuẩn, đặt ra các chính sách, cơ chế hỗ trợ và hướng dẫn Các hoạt động cụ thể do chính cộng động người dân ở thôn bàn bạc quyết định và tổ chức thực hiện. Sự tham gia của người dân, của cộng đồng trong xây dựng nông thôn mới là một trong những yếu tố cơ bản để nâng cao tính dân chủ
ở nông thôn, từ đó huy động được cả động đồng tham gia tích cực vào quá trình xây dựng nông thôn mới.
Kính thưa các đồng chí!
Những kết quả và thành công trong xây dựng nông thôn mới ở tỉnh Bắc Giang giai đoạn vừa qua, có thể rút ra một số kinh nghiệm sau:
Một là, cần thực hiện tốt công tác chính trị tư tưởng; tuyên truyền, vận
động nâng cao nhận thức cho cán bộ, đảng viên và nhân dân về mục tiêu xây dựng nông thôn mới Thực hiện tốt quan điểm Nhà nước và nhân dân cùng làm, trong đó vai trò của Nhân dân có ý nghĩa quyết định, tránh tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào Nhà nước, có kinh phí hỗ trợ thì mới triển khai thực hiện mà thiếu sự chủ động sáng tạo của địa phương.
Hai là, Phát huy được sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị
và nhân dân tham gia xây dựng nông thôn mới Bên cạnh sự hỗ trợ của cấp trên, việc huy động sự đóng góp của nhân dân, cần tích cực huy động sự đóng góp của con em địa phương đang công tác ở trong nước và nước ngoài, huy động sự dóng góp của cán bộ, công chức ở địa phương; thu hút đầu tư của các doanh nghiệp, các nhà hảo tâm Tuy nhiên cần xác định mức đóng góp của người dân phải phù hợp với điều kiện kinh tế, thực tiễn ở địa phương
Ba là, củng cố tổ chức bộ máy, bồi dưỡng trình độ lý luận chính trị,
chuyên môn nghiệp vụ, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ, công chức, nhất
là cán bộ công chức tron bộ máy chính quyền cấp xã, để đáp ứng được đòi hỏi ngày càng cao của quá trình xây dựng nông thôn mới Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức thực hiện điều hành, quản lý, tổ chức thực hiện về xây dựng nông thôn mới chuyên nghiệp, hiệu lực, hiệu quả
Bốn là, bảo đảm dân chủ, công khai, minh bạch trong xây dựng nông thôn
mới Chính quyền cấp xã phải thực hiện dân chủ từ khâu triển khai chủ trương, nghị quyết của Đảng; nội dung triển khai thực hiện ở cơ sở Nhân dân phải được biết, được bàn, được làm, được kiểm tra, được thụ hưởng; bảo đảm dân chủ, công khai về quy hoạch, thiết kế, dự toán, các khoản đóng góp đối ứng của
Trang 6dân, để xây dựng công trình trong phạm vi thôn, làng, tổ dân cư của mình và thanh quyết toán minh bạch Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát trong xây dựng nông thôn mới, kịp thời phát hiện những thiếu sót khuyết điểm để khắc phục, sửa chữa.
Kính thưa các quý vị đại biểu, thưa toàn thể hội thảo!
Xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục và lâu dài; góp phần thực hiện mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” Ngày 16/6/2022, BCH TW ban hành Nghị quyết số 19-NQ/TWvề nông nghiệp, nông dân, nông thôn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 Trong đó
mục tiêu tổng quát đến năm 2030: “Nông dân và cư dân nông thôn có trình độ,
đời sống vật chất và tinh thần ngày càng cao, làm chủ quá trình phát triển nông nghiệp, nông thôn Nông nghiệp phát triển nhanh, bền vững, hiệu quả, bảo đảm vững chắc an ninh lương thực quốc gia, quy mô sản xuất hàng hoá nông sản ngày càng lớn, bảo đảm môi trường sinh thái, thích ứng với biến đổi khí hậu Nông thôn phát triển toàn diện, có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội đồng bộ, hiện đại, cơ cấu kinh tế và hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, môi trường sống an toàn, lành mạnh, giàu bản sắc văn hoá dân tộc; an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội được giữ vững; tổ chức đảng và hệ thống chính trị ở cơ sở trong sạch, vững mạnh”.
Với phương châm “Xây dựng nông thôn mới là quá trình liên tục, lâu dài,
có điểm khởi đầu nhưng không có điểm kết thúc” Để phấn đấu nông thôn tỉnh
Bắc Giang trở thành những “Làng quê đáng sống” cần sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và người dân, thực hiện tốt phong trào thi đua “Bắc Giang chung sức xây dựng nông thôn mới”
Trước khi dừng lời, tôi xin kính chúc toàn thể các đồng chí và quý vị đại biểu mạnh khỏe, hạnh phúc và thành công Chúc Hội thảo thành công tốt đẹp./
Xin trân trọng cảm ơn!