Phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường trung học phổ thông khu vực Bắc Trung bộ đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.Phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường trung học phổ thông khu vực Bắc Trung bộ đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.Phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường trung học phổ thông khu vực Bắc Trung bộ đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.Phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường trung học phổ thông khu vực Bắc Trung bộ đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.Phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường trung học phổ thông khu vực Bắc Trung bộ đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.Phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường trung học phổ thông khu vực Bắc Trung bộ đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.Phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường trung học phổ thông khu vực Bắc Trung bộ đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.Phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường trung học phổ thông khu vực Bắc Trung bộ đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.Phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường trung học phổ thông khu vực Bắc Trung bộ đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.Phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường trung học phổ thông khu vực Bắc Trung bộ đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.LỜI CẢM ƠN BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH VŨ VĂN HƯNG PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ CÁN BỘ QUẢN LÝ TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG KHU VỰC BẮC TRUNG BỘ ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC Chuyên ngành Quản l.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
VŨ VĂN HƯNG
PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ CÁN BỘ QUẢN LÝ TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
KHU VỰC BẮC TRUNG BỘ ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC
Chuyên ngành: Quản lý Giáo dục
Mã số: 914 01 14
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
NGHỆ AN – 2023
Trang 2Người hướng dẫn khoa học:
Luận án được bảo vệ trước Hội đồng đánh giá luận án cấp Trường
tại Trường Đại học Vinh
vào hồi: giờ ngày tháng năm 2023
Có thể tìm hiểu Luận án tại:
- Thư viện Quốc gia Việt Nam;
- Trung tâm Thông tin – Thư viện Nguyễn Thúc Hào, Trường Đại học Vinh
Trang 31 Lý do chọn đề tài
Đội ngũ cán bộ quản lý (CBQL) trường trung học phổ thông (THPT) có vai trò
vô cùng quan trọng trong đổi mới giáo dục phổ thông (GDPT) Đây là một trong những lực lượng trực tiếp góp phần vào việc hoạch định chiến lược, chủ trương, chính sách, đề án, và các nhiệm vụ đổi mới GDPT Đội ngũ CBQL trường THPT chính là nhân tố quan trọng quyết định sự thành công của GDPT Tuy nhiên, đánh giá về thực trạng đội ngũ CBQL GDPT hiện nay trong đó có khu vực Bắc Trung bộ, Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã chỉ ra những hạn chế, thiếu sót,
đó là: Đội ngũ nhà giáo và cán bộ (CB) quản lý giáo dục (QLGD) bất cập về chất lượng, số lượng và cơ cấu; một bộ phận chưa theo kịp yêu cầu đổi mới và phát triển giáo dục, thiếu tâm huyết, thậm chí vi phạm đạo đức nghề nghiệp Chỉ thị số 40-CT/TW ngày 15/06/200 về việc xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ (CB) QLGD, Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã chỉ ra rằng: “Năng lực của đội ngũ CB QLGD dục chưa ngang tầm với nhu cầu phát triển của sự nghiệp giáo dục” Điều đó đặt ra cho tất cả các ngành, các tổ chức, trong đó có ngành giáo dục làm thế nào để nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên (GV) và CB QLGD, bảo đảm phù hợp với mục tiêu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo (GD&ĐT)
Nguyên nhân của những yếu kém bất cập trước hết là do yếu tố chủ quan, trình
độ quản lý GD chưa theo kịp với thực tiễn và nhu cầu phát triển, đồng thời chịu sự tác động của các yếu tố khách quan khi chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Chính vì vậy, thực tiễn đặt ra yêu cầu tăng cường xây dựng đội ngũ nhà giáo và CB QLGD một cách toàn diện Để đáp ứng những yêu cầu đổi mới GDPT trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, việc không ngừng nâng cao chất lượng của đội ngũ CBQL trường học nói chung và trường THPT khu vực Bắc Trung bộ nói riêng là một yêu cầu cấp thiết
Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi đã lựa chọn đề tài “Phát triển đội ngũ cán
bộ quản lý trường trung học phổ thông khu vực Bắc Trung bộ đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục” để tiến hành nghiên cứu
2 Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, đề tài luận án đã đề xuất được các giải pháp phát triển đội ngũ CBQL trường THPT khu vực Bắc Trung bộ, góp phần nâng cao chất lượng GD, đáp ứng yêu cầu đổi mới dục phổ thông
3 Khách thể, đối tượng nghiên cứu
3.1 Khách thể nghiên cứu
Vấn đề phát triển đội ngũ CBQL trường THPT các tỉnh khu vực Bắc Trung bộ đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục nói chung và đổi mới giáo dục THPT nói riêng
3.2 Đối tượng nghiên cứu
Những giải pháp phát triển đội ngũ CBQL trường THPT các tỉnh khu vực Bắc Trung bộ nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục
4 Giới hạn phạm vi nghiên cứu
4.1 Giới hạn đối tượng nghiên cứu
Trong phạm vi nghiên cứu, luận án xác định chủ thể quản lý đội ngũ CBQL trường THPT các tỉnh khu vực Bắc Trung bộ là Sở Giáo dục và Đào tạo Đội ngũ
Trang 4CBQL trường THPT là Hiệu trưởng và Phó hiệu trưởng
4.2 Giới hạn về nội dung nghiên cứu:
Luận án sử dụng lý thuyết quản lý nguồn nhân lực của Leonard Nadler phân tích thực trạng phát triển đội ngũ CBQL trường THPT với các nội dung: sử dụng nguồn nhân lực, phát triển nguồn nhân lực và tạo môi trường nguồn nhân lực với các nội dung: quy hoạch; tuyển chọn, bố trí, sử dụng; đào tạo, bồi dưỡng; kiểm tra, đánh giá; xây dựng môi trường và thực hiện chính sách đãi ngộ đối với đội ngũ CBQL
4.3 Giới hạn địa bàn nghiên cứu
Luận án tập trung nghiên cứu ở 03 tỉnh thuộc khu vực Bắc Trung bộ gồm: Thanh Hóa, Nghệ An và Hà Tĩnh
4.4 Giới hạn khách thể khảo sát
Luận án lựa chọn ngẫu nhiên khách thể khảo sát 440 người thuộc 02 nhóm đối tượng: nhóm người là lãnh đạo quản lý nhà nước, quản lý chuyên môn của Sở GD&ĐT và Sở Nội vụ (160 người) Nhóm người trực tiếp liên quan: lãnh đạo trường, lãnh đạo đoàn thể, tổ trưởng chuyên môn, GV THPT (280 người)
5 Giả thuyết khoa học
Trên cơ sở tiếp cận hệ thống; tiếp cận quản lý nguồn nhân lực theo Leonard Nadler; tiếp cận thực tiễn Lận án đã xây dựng đưa ra giả thuyết khoa học là GDPT đang đặt ra những yêu cầu mới đối với CBQL trường THPT Từ đó hình thành và thực hiện đồng bộ các giải pháp: xây dựng quy hoạch đội ngũ CBQL theo lộ trình phù hợp; đổi mới công tác tuyển chọn, bổ nhiệm; bồi dưỡng; hoàn thiện và tổ chức thực hiện có hiệu quả chế độ, chính sách Đây là động lực để phát triển đội ngũ CBQL trường THPT phù hợp với đặc điểm của các tỉnh khu vực Bắc Trung bộ đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay
6 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Xây dựng cơ sở lí luận phát triển đội ngũ CBQL ở trường THPT nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục
- Phân tích, đánh giá thực trạng phát triển đội ngũ CBQL trường THPT, giai đoạn 2016-2021; các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển đội ngũ CBQL trường THPT khu vực Bắc Trung bộ đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục
- Đề xuất giải pháp phát triển đội ngũ CBQL trường THPT khu vực Bắc Trung
bộ đáp ứng đổi mới giáo dục
- Thực nghiệm một giải pháp phát triển đội ngũ CBQL trường THPT khu vực Bắc Trung bộ
7 Quan điểm tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
7.1 Quan điểm tiếp cận
Đề tài sử dụng các quan điểm tiếp cận sau: tiếp cận hệ thống; tiếp cận quản lý nguồn nhân lực của Leonard Nadler; tiếp cập theo chuẩn hiệu trưởng trường trung
học phổ thông và tiếp cận thực tiễn
7.2 Các phương pháp nghiên cứu
Luận án sử dụng các nhóm phương pháp nghiên cứu sau:
- Nhóm nghiên cứu lý luận: Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, so sánh, đối chiếu
- Nhóm nghiên cứu thực tiễn: Quan sát, điều tra, phỏng vấn, tổng kết kinh nghiệm, phân tích, tổng hợp, thử nghiệm
Trang 5- Nhóm phân tích thống kê: Xử lý số liệu điều tra, khảo sát bằng các tham số thống kê như tỷ lệ %; số trung bình cộng, số trung vị, hệ số tương quan thứ bậc (Spearman), độ lệch chuẩn (S)
8 Những luận điểm cần bảo vệ
- Đổi mới giáo dục dẫn đến sự tất yếu đặt ra yêu cầu phải nâng cao phẩm chất
và năng lực của CBQL trường THPT
- Phát triển đội ngũ CBQL trường THPT là quá trình tác động đồng bộ đến các yếu tố lập quy hoạch; tuyển chọn; bồi dưỡng; đánh giá thực hiện chính sách đãi ngộ…
- Thực trạng đội ngũ CBQL trường THPT các tỉnh khu vực Bắc Trung bộ về phẩm chất năng lực tương đối tốt, đã và đang thực hiện mục tiêu đổi mới giáo dục cấp THPT Tuy nhiên, trước yêu cầu đổi mới còn có những tiêu chí, tiêu chuẩn theo yêu cầu chưa đáp ứng được với đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay, đang cần được bồi dưỡng
- Thực trạng quy hoạch; tuyển chọn; bồi dưỡng; đánh giá thực hiện chính sách đãi ngộ đối với đội ngũ CBQL trường THPT các tỉnh khu vực Bắc Trung bộ hiện nay còn có những khâu, những yếu tố bất cập, đang cần được quan tâm điều chỉnh
- Để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông, Sở GD&ĐT các tỉnh khu vực Bắc Trung bộ cần có các giải pháp khắc phục những hạn chế về thực trạng năng lực, phẩm chất đội ngũ CBQL trường THPT
10 Những đóng góp mới của luận án
- Luận án góp phần hệ thống hóa và làm phong phú lý luận về phát triển đội ngũ CBQL trường THPT theo cách tiếp cận quản lý nguồn nhân lực của Leonard Nadler; phân tích được những yêu cầu mới về giáo dục trường THPT và vấn đề đặt ra về phát triển phẩm chất, năng lực đội ngũ CBQL trường THPT, từ đó có giải pháp phát triển đội ngũ CBQL đáp ứng được yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục trường THPT
- Luận án phân tích được thực trạng phẩm chất, năng lực CBQL trường THPT
và thực trạng phát triển đội ngũ CBQL THPT khu vực Bắc Trung bộ; xác định được những nguyên nhân của thực trạng và những yếu tố ảnh hưởng đến phát triển đội ngũ CBQL trường THPT khu vực Bắc Trung bộ
- Các giải pháp mà luận án đề xuất để phát triển đội ngũ CBQL trường THPT khu vực Bắc Trung bộ trong bối cảnh đổi mới giáo dục có tính ứng dụng phù hợp với các địa phương, mang tính toàn diện, góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ CBQL trường THPT khu vực Bắc Trung bộ, đáp ứng với yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay
11 Cấu trúc của luận án
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận án gồm 03 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận của phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường trung học phổ thông đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục
Chương 2: Thực trạng phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường trung học phổ thông khu vực Bắc Trung bộ
Chương 3: Giải pháp phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường trung học phổ thông khu vực Bắc Trung bộ đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục
Trang 61.1.1 Các nghiên cứu về đội ngũ cán bộ quản lý trường học
Phát triển đội ngũ CBQL trong nhà trường đã được đề cập trong các nghiên cứu lý luận và được sử dụng rất sớm trong thực tiễn hoạt động GD ở các nước trên thế giới Ở các nước có nền giáo dục phát triển như Mỹ, Nhật Bản, Pháp, Hàn Quốc, Thái Lan, Trung Quốc nhà giáo và CBQL giáo dục luôn được xem là yếu tố quan trọng có vai trò quyết định đến quá trình phát triển nền giáo dục, đặc biệt là vai trò của người đứng đầu nhà trường
Các nghiên cứu về phát triển nguồn nhân lực đều nhấn mạnh: Đặc trưng của phát triển nguồn nhân lực là việc tạo ra sự tăng trưởng bền vững về hiệu năng của mỗi thành viên người lao động và hiệu quả chung của tổ chức, gắn liền với việc không ngừng tăng lên về chất lượng về số lượng của đội ngũ cũng như chất lượng sống của nhân lực Chất lượng của một nguồn nhân lực được đánh giá bởi mức sống, trình độ giáo dục và y tế
Phát triển nguồn nhân lực QLGD là quá trình tạo ra sự tăng trưởng bền vững
về hiệu năng của mỗi CBQL giáo dục và hiệu quả chung của đội ngũ CBQL, gắn liền với việc không ngừng tăng lên về chất lượng, về số lượng của đội ngũ cũng như chất lượng sống của từng CBQL
1.1.2 Các nghiên cứu về phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường trung học phổ thông
Trên thế giới và Việt Nam vấn đề phát triển đội ngũ CBQL giáo dục CBQL giáo dục trường THPT đã có nhiều công trình nghiên cứu Các công trình này khai thác ở các khía cạnh cơ bản khác nhau của hoạt động này Như nghiên cứu về lập kế hoạch, quy hoạch CBQL; nghiên cứu về tuyển chọn, bổ nhiệm, sử dụng CBQL; Nghiên cứu về đào tạo, bồi dưỡng CBQL; Nghiên cứu về kiểm tra, đánh giá CBQL giáo dục; Nghiên cứu về tạo môi trường và thực hiện chính sách đãi ngộ đối với nhà giáo và CBQL giáo dục
1.1.3 Đánh giá chung về tình hình nghiên cứu
Đội ngũ CBQL là chủ thể quản lý nhà trường THPT, giữ vai trò “then chốt” Hoạt động phát triển đội ngũ CBQL trong nhà trường THPT cần phải đổi mới theo hướng tiếp cận hiện đại Vấn đề xây dựng môi trường và thực hiện chính sách đãi ngộ
là một trong những động lực cơ bản để nâng cao hiệu quả hoạt động của đội ngũ CBQL trường học
Trang 7Việc lập quy hoạch, kế hoạch; tuyển dụng, bổ nhiệm, sử dụng cán bộ và kiểm tra, đánh giá; bồi dưỡng CBQL theo chuẩn, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông và thực tiễn vùng, miền Phát triển đội ngũ CBQL trường THPT ở các tỉnh khu vực Bắc Trung bộ gắn liền với đào tạo nguồn nhân lực và phát triển bền vững kinh tế- xã hội Trên cơ sở đó, luận án đã làm rõ vấn đề lý luận của phát triển đội ngũ CBQL trường THPT đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay Nghiên cứu thực trạng và đề xuất các giải pháp phát triển đội ngũ CBQL trường THPT các tỉnh khu vực Bắc Trung bộ đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay; từ đó, đề xuất giải pháp khả thi nhằm phát triển đội ngũ CBQL trường THPT khu vực Bắc Trung bộ đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục
1.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài
1.2.1 Trường trung học phổ thông trong hệ thống giáo dục quốc dân
Trường THPT là cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân, gồm các loại hình: Trường dân lập, trường tư thục, trường công lập, thực hiện mục tiêu phát triển giáo dục phổ thông; giúp cho học sinh (HS) củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục trung học cơ sở (THCS), hoàn thiện học vấn phổ thông và có những hiểu biết thông thường về kỹ thuật và hướng nghiệp, có điều kiện phát huy năng lực (NL) cá nhân lựa chọn cho mình hướng phát triển ở bậc đại học, cao đẳng, trung cấp, học nghề… Trường THPT là cấp học cao nhất của GDPT, đặt dưới sự quản lý trực tiếp của Sở GD&ĐT
1.2.2 Cán bộ quản lý và các bộ quản lý trường trung học phổ thông
CBQL là chủ thể trong công tác quản lý, là người có chức vụ trong các các cơ quan, các tổ chức chính trị- xã hội được cấp trên ra quyết định bổ nhiệm; là người chỉ huy giữ vai trò quản lý, điều hành, kiểm tra đối tượng quản lý nhằm thực hiện kế hoạch, nhiệm vụ được giao; đồng thời chịu sự chỉ đạo của cấp trên
CBQL trường THPT được hiểu là người có chức danh quản lý trong trường THPT do cơ quan nhà nước có thẩm quyền bổ nhiệm, công nhận và được hưởng phụ cấp trách nhiệm theo quy định hiện hành của Nhà nước, gồm: Hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, trưởng và phó bộ môn, tổ trưởng và tổ phó văn phòng
1.2.3 Đội ngũ cán bộ quản lý trường trung học phổ thông
Đội ngũ được hiểu là một nhóm người được tổ chức và tập hợp thành một lực lượng để thực hiện một hay nhiều chức năng, có thể có cùng nghề nghiệp hoặc không cùng một nghề nghiệp nhưng cùng có chung một mục đích nhất định
Đội ngũ CBQL trường THPT là tập hợp những người làm công tác quản lý ở nhà trường, luận án tập trung nghiên cứu đội ngũ CBQL trường THPT bao gồm: HT và phó
HT, còn các đối tượng khác chưa đi sâu nghiên cứu
1.2.4 Phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường trung học phổ thông
Phát triển là một trường hợp đặc biệt của sự vận động biểu hiện chiều hướng đi
Trang 8lên của các đối tượng trong hiện thực khách quan, là quá trình chuyển hoá từ trạng thái này sang trạng thái khác ngày càng hoàn thiện hơn
Phát triển đội ngũ CBQL trường THPT là một phần của sự phát triển nguồn nhân lực Bản chất của nó là tạo ra những tác động để đội ngũ CBQL biến đổi theo chiều hướng tích cực, xây dựng đội ngũ CBQL phát triển cả về số lượng, cơ cấu, phẩm chất, năng lực và có khả năng đáp ứng yêu cầu quản lý của cơ sở giáo dục, nhằm thực hiện có hiệu quả mục đích quản lý
Phát triển đội ngũ CBQL theo mô hình của Leonard Nadler gồm: Lập quy hoạch phát triển đội ngũ; bồi dưỡng và phát triển đội ngũ CBQL trường THPT dựa nguồn nhằm nâng cao năng lực, khả năng cống hiến; sử dụng và tạo môi trường, cơ chế, động lực làm việc; bổ nhiệm, luân chuyển, bãi nhiệm tạo cơ hội bình đẳng cho thành viên trong các nhà trường THPT; đánh giá kết quả làm việc của đội ngũ CBQL trường THPT với các tiêu chuẩn đã được xác định trong mục tiêu của vị trí làm việc
1.3 Đổi mới giáo dục và những yêu cầu đối với người cán bộ quản lý trường trung học phổ thông
1.3.1 Đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay
Đổi mới giáo dục phổ thông là vận dụng, thực thi những quan điểm chỉ đạo về đổi mới giáo dục vào lãnh vực giáo dục phổ thông Nghị quyết số 29 NQ/TW của Đảng cũng đã xác định mục tiêu: “Đối với giáo dục phổ thông, tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời”
1.3.2 Vị trí, vai trò của người cán bộ quản lý trường trung học phổ thông trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông
CBQL nhà trường THPT là người chịu trách nhiệm quản lý, điều hành các hoạt động của nhà trường, do cơ quan có thẩm quyền bổ nhiệm hoặc công nhận
Căn cứ Thông tư 32/2020/TT- BGDĐT ngày 15/9/2020 của Bộ GDĐT ban hành Điều lệ trường THCS, trường THPT và trường phổ thông có nhiều cấp học; căn
cứ những đặc điểm của đổi mới giáo dục phổ thông thông, người CBQL trường THPT có những vai trò quan trọng trong tất cả các hoạt động của nhà trường để hoàn thành nhiệm vụ được giao trên các phương diện, chịu trách nhiệm trước Nhà nước, trước Nhân dân về chất lượng dạy học của đơn vị mình
1.3.3 Những yêu cầu về phẩm chất, năng lực của người cán bộ quản lý trường trung học phổ thông trước yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông
Để đáp ứng được yêu cầu đổi mới giáo dục, người CBQL giáo dục nói chung phải có những phẩm chất, năng lực Dựa trên chuẩn Hiệu trưởng các cơ sở giáo dục phổ thông được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành kèm theo Thông tư số
Trang 914/2018/TT-BGDĐT; nội dung và yêu cầu đổi mới giáo dục, luận án đã xây dựng khung năng lực CBQL trường THPT đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục, gồm 05 tiêu chuẩn: Phẩm chất nghề nghiệp; lãnh đạo và quản trị nhà trường; xây dựng môi trường giáo dục; phát triển mối quan hệ giữa nhà trường, gia đình, xã hội; sử dụng ngoại ngữ
và công nghệ thông tin Các tiêu chuẩn được cụ thể bởi 18 tiêu chí
1.4 Vấn đề phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường trung học phổ thông đáp ứng đổi mới giáo dục
Phát triển đội ngũ CBQL trường THPT là một trong những yêu cầu cần thiết vì: Yêu cầu của đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo; yêu cầu thực hiện chương trình giáo dục phổ thông năm 2018; đáp ứng sự thay đổi vai trò của người CBQL trường phổ thông trong bối cảnh mới
Chủ thể phát triển đội ngũ CBQL trường THPT, gồm nhiều thành phần phối hợp với nhau, nhưng chủ thể chính là Sở Giáo dục và Đào tạo
Nội dung phát triển đội ngũ CBQL trường THPT hiện nay bao gồm: Lập quy hoạch; tuyển chọn, bổ nhiệm, miễn nhiệm và luân chuyển; xây dựng và thực thi kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ CBQL; kiểm tra, đánh giá chất lượng đội ngũ CBQL trường THPT; tạo môi trường, động lực và chế độ, chính sách đối với CBQL trường THPT
1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường trung học phổ thông đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục
Các yếu tố khách quan ảnh hưởng đến phát triển đội ngũ bao gồm: Quan điểm của Đảng, Nhà nước về phát triển đội ngũ CBQL giáo dục; chính sách phân cấp quản
lý giáo dục; các yếu tố kinh tế- xã hội, phong tục tập quán của địa phương
Các yếu tố chủ quan là: Công tác đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực lãnh đạo quản lý; cách thức đánh giá CBQL trường THPT; phẩm chất, năng lực của đội ngũ CBQL
CBQL trường THPT là những người đứng đầu nhà trường, có vai trò quan trọng trong việc lãnh đạo, quản lý nhà trường hoàn thành tốt mục tiêu giáo dục đặt ra đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông
Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác phát triển đội ngũ CBQL trường THPT bao gồm các yếu tố chủ quan và khách quan
Trang 10Chương 2 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ CÁN BỘ QUẢN LÝ
TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG KHU VỰC BẮC TRUNG BỘ 2.1 Khái quát đặc điểm tự nhiên, kinh tế- xã hội và giáo dục khu vực Bắc Trung bộ
2.1.1 Điều kiện tự nhiên, tình hình kinh tế - xã hội
Bắc Trung bộ là phần phía Bắc của Trung bộ Việt Nam có địa bàn từ phía Nam Ninh Bình tới phía Bắc Đèo Hải Vân Vùng Bắc Trung bộ là một trong 07 vùng kinh
tế được Chính phủ giao lập quy hoạch tổng thể kinh tế xã hội Bao gồm 06 tỉnh (Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên Huế) Diện tích khoảng 5,15 triệu ha trên 10,5 triệu dân
2.1.2 Khái quát về tình hình giáo dục khu vực Bắc Trung bộ
Tình hình giáo dục khu vực Bắc Trung bộ được biểu hiện bởi: Quy mô trường, lớp các cơ sở giáo dục; đội ngũ nhà giáo, CBQL; cơ sở vật chất đảm bảo chất lượng các hoạt động giáo dục Những năm gần đây, các tỉnh khu vực Bắc Trung bộ đã có sự quan tâm đặc biệt cho giáo dục Vì vậy, quy hoạch mạng lưới trường, lớp học, đầu tư
cơ sở vật chất trang thiết bị dạy học được đảm bảo, đáp ứng yêu cầu dạy và học của mỗi nhà trường; nhu cầu học tập của nhân dân; công tác quản trị nhà trường có sự đổi mới theo hướng tích cực; đội ngũ CBQL, nhà giáo nhìn chung luôn tích cực học tập, nâng cao trình độ chuyên môn, phẩm chất, năng lực nghề nghiệp đáp ứng yêu cầu dạy học theo chương trình GDPT mới năm 2018; chất lượng dục đại trà được nâng lên và chú trọng công tác đào tạo, bồi dưỡng nhân tài, bồi dưỡng tài năng trẻ từ HS giỏi xuất sắc
Tuy nhiên, Chất lượng GD nhìn chung thấp, chưa thực sự đáp ứng yêu cầu, là một trong những nguyên nhân làm hạn chế chất lượng nguồn nhân lực, chưa giải quyết tốt mối quan hệ giữa số lượng và chất lượng Từ thực trạng trên, đòi hỏi các địa phương khu vực Bắc Trung bộ cần có những giải pháp hỗ trợ để các trường phát triển đội ngũ CBQL đủ về số lượng, mạnh về chất lượng đáp ứng yêu cầu của đổi mới giáo
dục hiện nay để nâng cao chất lượng giáo dục, đáp ứng yêu cầu xã hội
2.2 Tổ chức khảo sát thực trạng
2.2.1 Mục tiêu khảo sát:
Phân tích, đánh giá thực trạng đội ngũ CBQL và phát triển đội ngũ CBQL trường THPT các tỉnh Bắc Trung bộ để xác lập cơ sở thực tiễn cho việc đề xuất các giải pháp phát triển đội ngũ CBQL ở các trường THPT đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay
2.2.2 Nội dung khảo sát:
Khảo sát thực trạng phát triển đội ngũ CBQL và các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển đội ngũ CBQL ở các trường THPT các tỉnh thuộc khu vực Bắc Trung bộ
Trang 112.2.3 Đối tượng khảo sát địa bàn và thời gian khảo sát thực trạng
Đối tượng khảo sát gồm 440 người được phân thành 2 nhóm đối tượng: Nhóm lãnh đạo quản lý nhà nước, quản lý chuyên môn (160 người); nhóm những khách thể
trực tiếp liên quan: Lãnh đạo trường, tổ trưởng chuyên môn, giáo viên trung học phổ
2.2.4 Phương pháp khảo sát và cách tính toán
Phương pháp điều tra khảo sát: Điều tra bằng phiếu hỏi; quan sát; phương pháp
phân tích kết quả hoạt động; phương pháp chuyên gia
Số liệu điều tra, khảo sát thực trạng đội ngũ và thực trạng phát triển đội ngũ CBQL trường THPT được đánh giá theo 4 mức độ: tốt; khá; đạt; chưa đạt với điểm
số tương ứng: 4, 3, 2, 1 Đánh giá thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển đội ngũ CBQL trường THPT theo 4 mức độ: rất ảnh hưởng; ảnh hưởng; ít ảnh hưởng; không ảnh hưởng với điểm số tương ứng là: 4, 3, 2, 1
2 3 Thực trạng đội ngũ cán bộ quản lý trường trung học phổ thông khu vực Bắc Trung bộ
2.3.1 Thực trạng về số lượng, trình độ đào tạo, cơ cấu đội ngũ cán bộ quản lý trường trung học phổ thông các tỉnh khu vực Bắc Trung bộ
Qua điều tra cho thấy:
- Ở 03 tỉnh khảo sát (Thanh Hóa, Nhệ An, Hà Tĩnh), số lượng CBQL trường THPT cơ bản đầy đủ về số lượng đảm bảo cơ cấu trình độ qua đào tạo theo quy định Trình độ được đào tạo về ngoại ngữ, tin học mới đạt mức độ tối thiểu, lý luận chính trị còn hạn chế so với quy định
- Độ tuổi của CBQL trường THPT phân hoá tương đối phù hợp với nghề giáo dục Tuổi từ 41-50 cao nhất (61,6%); độ tuổi 51- 60 chiếm 23,10%; độ tuổi từ 31- 40 chiếm tỷ lệ thấp (15,22%)
Từ phân tích trên, cho thấy các trường THPT đã được quan tâm quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, bổ nhiệm CBQL đảm bảo sự kế thừa giữa các thế hệ nhà giáo Đây là điều kiện tốt cho sự phát triển ổn định, bền vững của các nhà trường
2.3.2 Thực trạng chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý trường trung học phổ thông các tỉnh khu vực Bắc Trung bộ
Tìm hiểu chất lượng đội ngũ CBQL trường THPT khu vực Bắc Trung bộ, chúng tôi tiến hành khảo sát, đánh giá dựa trên 5 tiêu chuẩn: Phẩm chất nghề nghiệp; quản trị nhà trường; xây dựng môi trường giáo dục; phát triển mối quan hệ giữa nhà trường, gia đình, xã hội; sử dụng ngoại ngữ và công nghệ thông tin (theo khung năng
Trang 12lực được xác định tại mục 1.3.3 của luận án; Thông tư số 14/2018/TT-BGDĐT quy định về chuẩn hiệu trưởng các cơ sở giáo dục phổ thông)
Kết quả khảo sát cho thấy: Về phẩm chất nghề nghiệp được đánh giá với 3 tiêu chí (đạo đức nghề nghiệp; tư tưởng đổi mới; NL phát triển) Điểm trung bình (ĐTB) chung đạt 2,86 điểm (mức khá) Quản trị nhà trường (7 tiêu chí) ĐTB chung là 2,77 điểm (mức khá) Xây dựng môi trường giáo dục (3 tiêu chí) ĐTB chung đạt 2,72 (mức khá) Phát triển mối quan hệ giữa nhà trường, gia đình, xã hội (3 tiêu chí) ĐTB chung đạt 2,70 (mức khá) Năng lực sử dụng ngoại ngữ (tiếng dân tộc) và công nghệ thông tin (2 tiêu chí) ĐTB chung đạt 2,57 điểm (mức khá)
2 4 Thực trạng phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường trung học phổ thông các tỉnh khu vực Bắc Trung bộ
Đánh giá thực trạng phát triển đội ngũ CBQL trường THPT luận án tiến hành khảo sát 160 CBQL ở các trường THPT với các nội dung gồm: Thực trạng quy hoạch CBQL; thực trạng tuyển chọn, bổ nhiệm, miễn nhiệm và luân chuyển CBQL; thực trạng sử dụng CBQL; thực trạng đào tạo, bồi dưỡng CBQL; thực trạng kiểm tra, đánh giá CBQL; thực trạng chế độ, chính sách của CBQL
Kết quả cho thấy: Về thực trạng quy hoạch CBQL (8 nội dung) ĐTB chung đạt 2,69 điểm (mức khá) Thực trạng tuyển chọn, bổ nhiệm, miễn nhiệm và luân chuyển CBQL (10 nội dung) ĐTB chung đạt 2,62 điểm (mức khá) Thực trạng sử dụng CBQL (3 nội dung) ĐTB chung là 2,66 (mức khá) Thực trạng đào tạo, bồi dưỡng CBQL (8 nội dung) ĐTB chung là 2,63 (mức khá) Thực trạng kiểm tra, đánh giá CBQL (7 nội dung) ĐTB chung là 2,66 (mức khá) Thực trạng chế độ, chính sách của CBQL (7 nội dung) ĐTB chung là 2,69 điểm (mức khá)
2.5 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển đội ngũ cán bộ quản
lý trường trung học phổ thông
Để tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến công tác phát triển đội ngũ CBQL trường THPT, chúng tôi đã điều tra 160 CBQL cho thấy: Có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng đến công tác phát triển đội ngũ CBQL trường THPT khu vực Bắc Trung bộ ĐTB dao động từ 2,83 điểm đến 2,91 điểm Bao gồm các yếu tố khách quan (quan điểm của Đảng, Nhà nước; các yếu tố kinh tế- xã hội, phong tục tập quán của địa phương; yếu tố tác động từ “chính sách phân cấp QLGD” Các yếu tố chủ quan (yếu
tố tác động từ “cách thức đánh giá CBQL trường THPT”; yếu tố tác động từ “công tác đào tạo, bồi dưỡng nâng cao NL lãnh đạo quản lý cho đội ngũ CBQL trường THPT”; yếu tố tác động từ “phẩm chất, NL của CBQL trường THPT” Kết quả khảo sát ĐTB chung đạt 2,87 (mức khá)
2.6 Đánh giá chung về thực trạng
2.6.1 Mặt mạnh và nguyên nhân:
Trang 13* Mặt mạnh
- Đa số CBQL trường THPT khu vực Bắc Trung bộ có phẩm chất, năng lực cơ bản đáp ứng được các tiêu chí trong tiêu chuẩn của CBQL trường THPT Hầu hết các CBQL là người có uy tín, phẩm chất, năng lực được đồng nghiệp tín nhiệm; có năng lực tổ chức và hỗ trợ việc thực hiện kế hoạch giáo dục của nhà trường đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục
- Các Sở GD&ĐT các tỉnh Bắc Trung bộ đã thực hiện đầy đủ các hoạt động phát triển đội CBQL trường THPT của tỉnh trên cơ sở lý thuyết phát triển nguồn nhân lực;
- Kết quả khảo sát cho thấy các hoạt động nhằm phát triển đội ngũ CBQL trường THPT các tỉnh khu vực Bắc Trung bộ đạt được ở mức “khá”
* Nguyên nhân
- Chủ thể chính quản lý phát triển CBQL là Sở GD&ĐT ở các tỉnh Bắc Trung
bộ đã nắm được lý luận về phát triển nguồn nhân lực; có nhiều kinh nghiệm trong công tác quản lý đội ngũ; có sự lãnh đạo và quản lý của Tỉnh uỷ và Ủy ban Nhân dân các tỉnh và của Bộ GD&ĐT
- Từng CBQL trường THPT đã có những nỗ lực cao, phấn đấu trong học tập, công tác để thích ứng và đáp ứng được với các yêu đổi mới giáo dục
2.6.2 Mặt hạn chế và nguyên nhân
* Mặt hạn chế
- Công tác quy hoạch có nội dung xây dựng chưa sát, chưa đúng với thực tiễn đang diễn ra ở các trường THPT, vẫn còn quy hoạch một số CBQL có NL quản trị nhà trường còn hạn chế chưa đáp ứng được yêu cầu về đổi mới GD&ĐT trong giai đoạn hiện nay
- Công tác tuyển chọn, bổ nhiệm, miễn nhiệm và luân chuyển CBQL trường THPT chưa được đổi mới để phù hợp với yêu cầu đổi mới cơ sở giáo dục THPT các tỉnh Bắc Trung bộ
- Công tác bồi dưỡng CBQL trường THPT để đội ngũ đó đạt chuẩn chưa được cụ thể hoá về nội dung và hình thức bồi dưỡng để phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế, xã hội và đổi mới giáo dục các tỉnh khu vực Bắc Trung bộ; công tác đánh giá cán bộ sau bồi dưỡng còn chưa thực sự chặt chẽ, chất lượng
- Hoạt động đánh giá quá trình quản lý và đánh giá kết quả hoạt động phát triển CBQL trường THPT các tỉnh Bắc Trung bộ chưa được các Sở GD&ĐT khu vực Bắc Trung bộ quan tâm đúng mức dẫn đến việc đánh giá còn chưa thực sự chất lượng, mang đậm tính hình thức
- Các tỉnh khu vực Bắc Trung bộ cũng chưa có các giải pháp căn cơ, thiết thực, phù hợp nhằm tạo môi trường thuận lợi (tạo động lực) cho CBQL trường THPT phát
triển như các chính sách ưu đãi riêng của tỉnh đối với CBQL trường THPT
* Nguyên nhân
- Nhận thức và đổi mới tư duy về quản lý phát triển CBQL trường THPT ở các