Khoá luận tốt nghiệp đề tài so sánh một số giống dưa vàng tại huyên nga sơn vụ xuân hè năm 2022

ĐÁNH GIÁ ĐẶC ĐIỂM SINH TRƯỞNG PHÁT TRIỂN, NĂNG SUẤT VÀ PHẨM CHẤT CỦA MỘT SỐ GIỐNG DƯA VÀNG TRỒNG TRONG NHÀ CÓ MÁI CHE TẠI THANH HÓA TÓM TẮT KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Tên đề tài: Đánh giá đặc điểm sinh trưởng, phát triển và năng suất, phẩm chất của một số giống dưa vàng trong nhà có mái che tại Thanh Hóa. Mục đích nghiên cứu: Xác định được giống dưa vàng cho năng suất, chất lượng cao, thích hợp với vụ Đông Xuân trồng trong điều kiện nhà có mái che tại Thanh Hóa. Phương pháp nghiên cứu: Bố trí thí nghiệm trong nhà có mái che tại Thanh Hóa. Thí nghiệm so sánh giống được bố trí theo kiểu khối ngẫu nhiên đầy đủ (RCB), với 4 công thức, 3 lần nhắc lại. Chỉ tiêu theo dõi : Thời gian sinh trưởng, chỉ tiêu sinh trưởng (chiều cao cây, số lá, số nhánh, số hoa cái trên cây), chỉ tiêu sinh lý (chỉ số diện tích lá), tình hình sâu bệnh hại, các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất (số quảcây, khối lượng trung bình quả, năng suất cá thể, NSLT, NSTT). Kết quả nghiên cứu được xử lý bằng Microsoft EXCEL và phần mềm IRRISTAT 5.0 Kết luận Giống dưa vàng Kim Hồng Phúc là giống dưa được đánh giá tốt, thể hiện ưu điểm vượt trội hơn so với các giống khác, năng suất thực thu đạt 27,83 tấnha, khả năng chống chịu bệnh tốt. Quả chín chất lượng mẫu mã đẹp hình oval thon dài, màu vàng đậm, độ Brix đạt trên 12%. Hiệu quả kinh tế cao nhất trong các giống thí nghiệm với lợi nhuận đạt 1045,7 triệu đồngha. PHẦN I: MỞ ĐẦU 1.1. Đặt vấn đề Dưa vàng (Cucumis melo L) là một loại dưa thuộc họ bầu bí (Cucurbitaceae) là loài cây có thân mọc bò, ra quả, có thời gian sinh trưởng ngắn và trồng được nhiều vụ trong năm với năng suất khá cao. Dưa vàng là loại cây cung cấp nhiều chất dinh dưỡng cho cơ thể, có nhiều tác dụng trong việc bồi bổ sức khỏe kéo dài tuổi thọ, theo quan điểm của Y học dân gian giúp điều trị hiệu quả một số chứng bệnh. Giá trị dinh dưỡng của dưa phụ thuộc nhiều vào giống. Dưa vàng chứa nhiều vitamin C và Potassium, những giống có vỏ màu vàng như Cantaloupe chứa nhiều beta carotene, tiền tố của vitamin A. Quả dưa vàng dễ ăn, có thể dùng để ăn tươi, chế biến nước giải khát…, giá thành hợp lý, chất lượng quả, màu sắc, hình thái đa dạng và vận chuyển dễ dàng, bảo quản được lâu hơn so với những loại khác. Hiện nay dưa vàng được trồng tương đối phổ biến ở Việt Nam và nhiều nước trên thế giới. Ngoài ra, dưa vàng còn là cây có giá trị xuất khẩu đã đem lại kinh tế cao cho người trồng trọt. Đồng thời, đây cũng là loại cây trồng quan trọng trong kế hoạch chuyển dịch cơ cấu cây trồng của nhiều địa phương bởi kỹ thuật trồng dưa đơn giản, cho năng suất cao, có thị trường tiêu thụ khá lớn và ổn định, góp thần thúc đẩy xã hội phát triển. Việc nghiên cứu, tuyển chọn và phát triển các giống mới sẽ góp phần chủ động nguồn giống chất lượng, phục vụ cho sản xuất. Các giống dưa trồng ở nước ta hiện nay và chủ yếu là các giống địa phương như dưa lê trắng Hà Nội, dưa lê mật Bắc Ninh, dưa lê Hải Dương,... Các giống này cho năng suất không cao, thịt quả mỏng, quả chóng bị hỏng và kích thước mẫu mã không đẹp. Một số giống nhập nội có ưu thế lai nên cho năng suất cao song giá giống khá đắt nên hiệu quả sản suất giảm. Đặc biệt các giống này thường bị nhiễm bệnh sương mai (Pseudoperonospora cubensis Berk and Curt) từ trung bình đến nặng. Trong điều kiện đồng bằng sông Hồng có năm nặng bị mất tới 4050% . Thanh Hóa là một tỉnh nằm ở vị trí trung chuyển giữa các tỉnh phía Bắc và các tỉnh phía Nam, thuộc khu vực Bắc Trung Bộ. Từ đầu năm 2017 tỉnh Thanh Hóa đã có nhiều chương trình hỗ trợ cho sản xuất phát triển nông nghiệp, đặc biệt là nông nghiệp công nghệ cao sản xuất trong nhà màng, nhà lưới. Bên cạnh đó, với xu thế công nghiệp hóa phát triển liên tục thì kéo theo đó nhu cầu sử dụng các sản phẩm an toàn và chất lượng với sức khỏe được người tiêu dùng đặc biệt quan tâm. Thị trường có rất nhiều giống, hầu hết là giống lai nhập nội, nhu cầu của người tiêu dùng ngày càng cao thì càng nhiều giống mới được du nhập, người nông dân sẽ khó khăn trong việc chọn lựa giống thích nghi, lựa chọn phương thức canh tác phù hợp... Đứng trước vấn đề trên chúng tôi tiến hành triển khai đề tài: “ Đánh giá đặc điểm sinh trưởng, phát triển và năng suất, phẩm chất của một số giống dưa vàng trong nhà có mái che tại Thanh Hóa” 1.2 Mục đích và yêu cầu 1.2.1 Mục đích Xác định được giống dưa vàng cho năng suất, chất lượng cao, thích hợp với vụ Đông Xuân trồng trong điều kiện nhà có mái che tại Thanh Hóa. 1.2.2 Yêu cầu Đánh giá đặc điểm hình thái, khả năng sinh trưởng, phát triển, tiềm năng cho năng suất của các giống dưa vàng. Đánh giá được một số chỉ tiêu về sinh trưởng, phát triển, khả năng chống chịu sâu, bệnh hại, và khả năng cho năng suất, chất lượng của các giống dưa vàng trong điều kiện nhà có mái che tại Thanh Hóa.

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

CHE TẠI THANH HÓA

Giáo viên hướng dẫn : TS NGUYỄN THỊ PHƯƠNG DUNG

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do tôi thực hiện, dưới

sự hướng dẫn của TS Nguyễn Thị Phương Dung – Bộ môn sinh lý thực vật – Khoa Nông Học – Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam Các số liệu, kết quả nêu trong đề tài khóa luận là hoàn toàn trung thực, không sao chép dưới bất kì hình thức nào và chưa sử dụng để bảo vệ học vị nào

Tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm với nội dung khoa học của đề tài khóa luận này

Hà Nội, ngày tháng năm 2022

Nguyễn Thị Huệ

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành khóa luận tốt nghiệp, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo,

sự giúp đỡ, động viên của bạn bè và gia đình

Lời đầu tiên, cho phép tôi bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới

TS Nguyễn Thị Phương Dung cán bộ giảng dạy Khoa Nông Học - Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam đã tận tình hướng dẫn và dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành khóa luận

Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ tận tình của anh chị cán bộ, nhân viên đang làm việc tại Công ty cổ phần Nông nghiệp cao Thiên Lan Hương – huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Sinh lý thực vật, Khoa Nông học - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành khóa luận

Cuối cùng, em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới tất cả người thân, bạn

bè – những người luôn bên cạnh, động viên, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và thực hiện đề tài!

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày tháng năm 2022 Sinh viên

Nguyễn Thị Huệ

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

MỤC LỤC iii

DANH MỤC BẢNG v

DANH MỤC HÌNH vii

DANH MỤC VIẾT TẮT, KÍ HIỆU viii

TÓM TẮT KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ix

PHẦN I: MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục đích và yêu cầu 2

PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

2.1 Tình hình sản xuất dưa vàng trên thế giới và Việt Nam 3

2.2 Nguồn gốc và phân loại 7

2.3 Đặc điểm thực vật học của cây dưa vàng 10

2.4 Yêu cầu điều kiện ngoại cảnh của cây dưa vàng 11

2.5 Thành phần dinh dưỡng 14

2.6 Tình hình nghiên cứu dưa trên thế giới và trong nước 15

PHẦN III: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 20

3.1 Đối tượng và vật liệu nghiên cứu 20

3.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu 20

3.3 Nội dung nghiên cứu 21

3.4 Phương pháp nghiên cứu 21

3.5 Các biện pháp kĩ thuật trồng trọt 22

PHẦN IV: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 33

4.1 Khả năng sinh trưởng, phát triển của một số giống dưa vàng thí nghiệm trong nhà có mái che tại Thanh Hóa 33

4.1.1 Thời gian sinh trưởng của một số giống dưa vàng thí nghiệm ở giai

đoạn vườn ươm 33

4.1.2 Các thời kì sinh trưởng và phát triển của một số giống dưa thí nghiệm trong giai đoạn sản xuất 35

4.1.3 Động thái tăng trưởng chiều cao thân chính của các giống dưa vàng thí nghiệm 38

4.1.4 Động thái tăng trưởng chiều cao số lá trên thân chính của cái các giống dưa vàng thí nghiệm 40

4.1.5 Động thái tăng trưởng đường kính thân của các giống dưa vàng thí nghiệm 42

4.1.6 Động thái tăng trưởng chiều dài lá của các giống dưa vàng thí nghiệm 43

4.1.7 Động thái tăng trưởng chiều rộng lá của các giống dưa vàng thí nghiệm 45

4.1.8 Đặc điểm hình thái thân, là của các giống vàng thí nghiệm 46

4.1.9 Động thái tăng trưởng diện tích lá của các giống dưa vàng thí nghiệm 48

4.1.10 Tình hình sâu bệnh của các giống dưa thí nghiệm 49

4.2 Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của một số giống dưa vàng thí nghiệm trong nhà có mái che tại Thanh Hóa 51

4.2.1 Kết quả theo dõi khả năng ra hoa, đậu quả của các giống dưa vàng thí nghiệm 51

4.2.3 Đặc điểm về kích thước và độ Brix quả của các giống dưa vàng thí nghiệm 54

4.2.4 Phẩm chất quả của các giống dưa vàng thí nghiệm 56

4.2.5 Tỷ lệ phấn ăn được của các giống dưa vàng thí nghiệm 57

4.2.6 Năng suất của các giống dưa vàng thí nghiệm 58

4.2.7 Sơ bộ hoạch toán kinh tế 60

PHẦN V KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 62

TÀI LIỆU THAM KHẢO 63

PHỤ LỤC 67

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1: Tình hình sản xuất dưa trên thế giới từ 2015 - 2020 3Bảng 2.2: Tình hình sản xuất dưa của 10 nước đứng đầu trên thế giới về

sản lượng 2019 - 2020 4Bảng 2.3: Thành phần dinh dưỡng có trong 100g quả 14Bảng 3.1: Quy trình tưới nước và kiểm soát EC cho cây dưa vàng trồng

trên giá thể 26Bảng 3.2: Lịch tưới nước cho cây dưa vàng trồng trên giá thể 26Bảng 4.1: Các thời kì sinh trưởng của các giống dưa thí nghiệm trong giai

đoạn vườm ươm 33Bảng 4.2: Các giai đoạn sinh trưởng và phát triển của một số dưa vàng thí

nghiệm vụ Xuân - Hè năm 2022 tại Thanh Hóa 36Bảng 4.3: Động thái tăng trưởng chiều dài lá của các giống dưa thí nghiệm

vụ Xuân Hè năm 2022 tại Thanh Hóa 44Bảng 4.4: Động thái tăng trưởng chiều rộng lá của các giống dưa thí

nghiệm vụ Xuân Hè năm 2022 tại Thanh Hóa 46Bảng 4.5: Đặc điểm hình thái thân và lá các giống dưa vàng trong vụ Xuân

-Hè năm 2022 tại Thanh Hóa 47Bảng 4.6: Ảnh hưởng của bệnh hại đến các giống dưa thí nghiệm vụ Xuân

Hè năm 2022 tại Thanh Hóa 50Bảng 4.7: Khả năng ra hoa đậu quả của các giống dưa vàng thí nghiệm vụ

Xuân Hè năm 2022 tại Thanh Hóa

Bảng 4.8: Đặc điểm hình thái các giống dưa vàng thí nghiệm trong vụ

Xuân Hè năm 2022 tại Thanh Hóa 53Bảng 4.9: Đặc điểm kích thước, độ Brix quả của các giống dưa vàng thí

nghiệm vụ Xuân Hè năm 2022 tại Thanh Hóa 55

Bảng 4.10: Phẩm chất quả của các giống dưa vàng thí nghiệm vụ Xuân –

Hè năm 2022 tại Thanh Hóa 56Bảng 4.11: Tỷ lệ % ăn tươi của quả các giống dưa vàng vụ Xuân – Hè năm

2022 tại Thanh Hóa 57Bảng 4.12: Năng suất của các giống dưa vàng thí nghiệm vụ Xuân Hè năm

2022 tại Thanh Hóa 59Bảng 4.13: Hiệu quả kinh tế của các giống dưa thí nghiệm vụ Xuân Hè năm

2022 tại Thanh Hóa 61

DANH MỤC HÌNH

Hình 4.1: Đồ thị biểu diễn động thái tăng trưởng chiều cao của một số giống

dưa vàng thí nghiệm vụ Xuân - Hè năm 2022 tại Thanh Hóa 39Hình 4.2: Đồ thị biểu diễn động thái tăng trưởng số lá của một số giống dưa

vàng thí nghiệm vụ Xuân - Hè năm 2022 tại Thanh Hóa 41Hình 4.3: Đồ thị biểu diễn động thái tăng trưởng đường kính thân chính của

một số giống dưa vàng thí nghiệm vụ Xuân - Hè năm 2022 tại Thanh Hóa 43Hình 4.4: Động thái tăng trưởng diện tích lá của các giống dưa vàng vụ

Xuân -Hè năm 2022 tại Thanh Hóa 48Hình 4.5: Đặc điểm hình thái của các giống dưa vàng thí nghiệm 54

DANH MỤC VIẾT TẮT, KÍ HIỆU

CV Coefficient of variation (Hệ số biến động)

EC Tổng nồng độ ion hòa tan trong dung dịch

LSD Least significant difference (Sai khác nhỏ nhất có ý nghĩa)

BVTV Bảo vệ thực vật

FAO Tổ chức lương thực thế giới

IRRISTAT Phần mềm thống kê nông nghiệp

BNN&PTNT Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn

NSLT Năng suất lý thuyết

NSTT Năng suất thực thu

TÓM TẮT KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

Phương pháp nghiên cứu:

Bố trí thí nghiệm trong nhà có mái che tại Thanh Hóa Thí nghiệm so sánh giống được bố trí theo kiểu khối ngẫu nhiên đầy đủ (RCB), với 4 công thức, 3 lần nhắc lại

Chỉ tiêu theo dõi : Thời gian sinh trưởng, chỉ tiêu sinh trưởng (chiều cao cây, số lá, số nhánh, số hoa cái trên cây), chỉ tiêu sinh lý (chỉ số diện tích lá), tình hình sâu bệnh hại, các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất (số quả/cây, khối lượng trung bình quả, năng suất cá thể, NSLT, NSTT)

Kết quả nghiên cứu được xử lý bằng Microsoft EXCEL và phần mềm IRRISTAT 5.0

Kết luận

Giống dưa vàng Kim Hồng Phúc là giống dưa được đánh giá tốt, thể hiện

ưu điểm vượt trội hơn so với các giống khác, năng suất thực thu đạt 27,83 tấn/ha, khả năng chống chịu bệnh tốt Quả chín chất lượng mẫu mã đẹp hình oval thon dài, màu vàng đậm, độ Brix đạt trên 12% Hiệu quả kinh tế cao nhất

trong các giống thí nghiệm với lợi nhuận đạt 1045,7 triệu đồng/ha

PHẦN I: MỞ ĐẦU 1.1 Đặt vấn đề

Dưa vàng (Cucumis melo L) là một loại dưa thuộc họ bầu bí

(Cucurbitaceae) là loài cây có thân mọc bò, ra quả, có thời gian sinh trưởng ngắn

và trồng được nhiều vụ trong năm với năng suất khá cao Dưa vàng là loại cây cung cấp nhiều chất dinh dưỡng cho cơ thể, có nhiều tác dụng trong việc bồi bổ sức khỏe kéo dài tuổi thọ, theo quan điểm của Y học dân gian giúp điều trị hiệu quả một số chứng bệnh Giá trị dinh dưỡng của dưa phụ thuộc nhiều vào giống Dưa vàng chứa nhiều vitamin C và Potassium, những giống có vỏ màu vàng như Cantaloupe chứa nhiều beta carotene, tiền tố của vitamin A

Quả dưa vàng dễ ăn, có thể dùng để ăn tươi, chế biến nước giải khát…, giá thành hợp lý, chất lượng quả, màu sắc, hình thái đa dạng và vận chuyển dễ dàng, bảo quản được lâu hơn so với những loại khác Hiện nay dưa vàng được trồng tương đối phổ biến ở Việt Nam và nhiều nước trên thế giới Ngoài ra, dưa vàng còn là cây có giá trị xuất khẩu đã đem lại kinh tế cao cho người trồng trọt Đồng thời, đây cũng là loại cây trồng quan trọng trong kế hoạch chuyển dịch cơ cấu cây trồng của nhiều địa phương bởi kỹ thuật trồng dưa đơn giản, cho năng suất cao, có thị trường tiêu thụ khá lớn và ổn định, góp thần thúc đẩy xã hội phát triển

Việc nghiên cứu, tuyển chọn và phát triển các giống mới sẽ góp phần chủ động nguồn giống chất lượng, phục vụ cho sản xuất.Các giống dưa trồng ở nước ta hiện nay và chủ yếu là các giống địa phương như dưa lê trắng Hà Nội, dưa lê mật Bắc Ninh, dưa lê Hải Dương, Các giống này cho năng suất không cao, thịt quả mỏng, quả chóng bị hỏng và kích thước mẫu mã không đẹp Một số giống nhập nội có ưu thế lai nên cho năng suất cao song giá giống khá đắt nên hiệu quả sản suất giảm Đặc biệt các giống này thường bị nhiễm bệnh sương mai

(Pseudoperonospora cubensis Berk and Curt) từ trung bình đến nặng Trong

điều kiện đồng bằng sông Hồng có năm nặng bị mất tới 40-50%

Thanh Hóa là một tỉnh nằm ở vị trí trung chuyển giữa các tỉnh phía Bắc

và các tỉnh phía Nam, thuộc khu vực Bắc Trung Bộ Từ đầu năm 2017 tỉnh Thanh Hóa đã có nhiều chương trình hỗ trợ cho sản xuất phát triển nông nghiệp, đặc biệt là nông nghiệp công nghệ cao sản xuất trong nhà màng, nhà lưới Bên cạnh đó, với xu thế công nghiệp hóa phát triển liên tục thì kéo theo

đó nhu cầu sử dụng các sản phẩm an toàn và chất lượng với sức khỏe được người tiêu dùng đặc biệt quan tâm

Thị trường có rất nhiều giống, hầu hết là giống lai nhập nội, nhu cầu của người tiêu dùng ngày càng cao thì càng nhiều giống mới được du nhập, người nông dân sẽ khó khăn trong việc chọn lựa giống thích nghi, lựa chọn phương thức canh tác phù hợp Đứng trước vấn đề trên chúng tôi tiến hành triển khai

đề tài: “ Đánh giá đặc điểm sinh trưởng, phát triển và năng suất, phẩm chất của một số giống dưa vàng trong nhà có mái che tại Thanh Hóa”

PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1 Tình hình sản xuất dưa vàng trên thế giới và Việt Nam

2.1.1 Tình hình sản xuất dưa trên thế giới

Dưa vàng được trồng ở các nước trên thế giới, phổ biến ở các nước nhiệt đới, thích hợp trong điều kiện khí hậu ấm áp, phát triển tốt trong điều kiện khô, nắng, nóng, không chịu được rét và sương giá

Bảng 2 1: Tình hình sản xuất dưa trên thế giới từ 2015 - 2020

Chỉ tiêu Diện tích

(ha)

Năng suất (Tấn/ha)

Sản lượng (Tấn)

Lý do là vì quỹ đất dành cho nông nghiệp trên thế giới ngày càng bị hạn chế do điều kiện kinh tế xã hội, văn hóa, dẫn đến diện tích đất dành cho nông nghiệp ngày càng giảm Tuy nhiên sản lượng và năng suất liên tục tăng vì những năm gần đây việc sản xuất cây rau nói chung và cây dưa nói riêng ở trên thế giới ngày càng được chú trọng phát triển Áp dụng các biện pháp kĩ thuật mới vào trong quá trình sản xuất thực tế nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế

Theo thống kế từ FAO diện tích năm 2020 là 1.068.238 ha, năng suất đạt 26,64 tấn/ha và sản lượng đạt 28.467.902 tấn (FAO, 2022)

Bảng 2 2: Tình hình sản xuất dưa của 10 nước đứng đầu trên thế giới về

sản lượng 2019 - 2020

Quốc gia Diện tích (ha)

Năng suất (tấn/ha)

Sản lượng (tấn)

Trung

Quốc 387 636 387 826 35,06 35,75 13 593 531 13 865 368 Turkey 79 113 76 129 22,46 22,65 1 777 059 1 724 856

Ấn Độ 57 000 59 000 22,21 22,54 1 266 000 1 330 000 Iran 44 857 58 520 22,04 21,93 988 968 1 283 699 Kazakhstan 45 747 51 258 22,75 22,73 1 041 153 1 165 397 Hoa Kỳ 23 553 19 506 29,99 35,68 299 879 696 093 Guatemala 26 928 28 384 23,84 23,10 642 210 655 712 Spain 19 690 18 520 33,52 32,99 660 190 610 980 Mexico 19 838 19 116 31,61 32,06 627 135 612 940

(Nguồn: FAO, 2022)

Từ bảng số liệu cho thấy, Trung Quốc là nước có diện tích trồng dưa lớn nhất với 387 826 ha chiếm 36.3% so với thế giới Về sản lượng Trung Quốc vẫn là nước dẫn đầu với 13 865 368 tấn chiếm 48.7% sản lượng thế giới Đứng thứ 2 là Turkey với sản lượng 1 724 856 tấn chiếm 2.50% sản lượng thế giới năm 2020, tiếp theo là Ấn Độ, Iran, Kazakhstan

Trong những năm gần đây trên thế giới cây rau và dưa đang được quan tâm phát triển Các nhà khoa học đang không ngừng nghiên cứu và tạo ra giống mới có năng suất cao chất lượng tốt có khả năng chống chịu được điều kiện ngoại cảnh bất lợi để đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của con

người Thị trường hoa quả trên thế giới thì rất lớn chiếm khoảng 100 tỷ USD/ năm Nếu đem so với thị trường gạo thì cao gấp 10 lần Thị trường hoa quả thế giới hàng năm tăng thêm khoảng 3,6% mà lực cung toàn cầu chỉ đáp ứng tăng khoảng hơn 2%/ năm Như vậy, có thể thấy nhu cầu trái cây thế giới rất cao

Đa số các cây ăn quả là cây lâu năm, thời gian từ trồng đến khi cho quả

là dài, ít nhất là mất một năm Thời gian cho quả hiệu quả trung bình từ 3 - 5 năm, có những cây phải mất 9 - 10 năm mới cho quả Trái lại dưa là cây ngắn ngày, có thể trồng nhiều vụ và cung cấp quả quanh năm cho thị trường như dưa chuột, dưa hấu, dưa lê, dưa bở, dưa gang,… Dưa là cây trồng đóng vai trò quan trọng trong nền nông nghiệp của nhiều nước trên thế giới

2.1.2 Tình hình sản xuất dưa vàng ở Việt Nam

Ở Việt Nam so với ngành phát triển cây rau nói chung và nhóm cây rau

ăn quả nói riêng thì cây dưa vàng có lịch sử phát triển tương đối muộn Nhưng có thể coi là cây dưa có tầm quan trọng vì nó khá được ưa chuộng, dễ trồng, khả năng mở rộng diện tích lớn và là nguồn nguyên liệu cho công nghiệp chế biến

Trong những năm gần đây dưa vàng được trồng rất nhiều trên khắp cả nước Nhờ những chính sách và hỗ trợ từ Nhà nước cùng với sự quyết tâm làm giàu trên mảnh đất quê hương mà diện tích nhà lưới ngày càng tăng một cách nhanh chóng Đa phần cây dưa vàng được trồng trong nhà có mái che vì

nó đem lại hiệu quả và giá trị kinh tế cao gấp rất nhiều lần so với các cây trồng khác như lúa, ngô, lạc Hiện nay diện tích hệ thống nhà có mái che được xây dựng trên khắp cả nước Trong đó có các tỉnh có nhà màng, nhà lưới như Bắc Giang, Hải Dương, Thái Nguyên, Vĩnh Phúc, Hà Nam, Thanh Hóa, Nghệ An và các tỉnh miền Nam như Vĩnh Long, An Giang, Long An và các tỉnh khác

Theo số liệu thống kê, năm 2020 diện tích trồng rau của cả nước đạt trên 975.0 nghìn ha với sản lượng đạt xấp xỉ 18 triệu tấn, ngoài phục vụ nội tiêu, một phần không nhỏ sản lượng rau được xuất khẩu góp phần nâng cao tổng

kinh ngạch xuất khẩu của ngành rau, hoa quả Trong đó cây rau ăn quả chiếm

đa số bao gồm cây họ cà (gồm cà chua, ớt) và cây họ bầu bí (dưa hấu, dưa chuột, dưa lê, dưa thơm, ) đây là cây rau có diện tích trồng trọt và cho sản lượng lớn Trong đó, diện tích sản xuất các chủng loại dưa thơm 6.500 ha (dưa

lê là 6.100 ha, dưa vàng 400 ha)

Một số mô hình ứng dụng công nghệ cao đạt năng suất, chất lượng tốt như:

- Năm 2011 Trung tâm Ứng dụng tiến bộ Khoa học và Công nghệ tỉnh Vĩnh Phúc phối hợp với Công ty TNHH Tư vấn dịch vụ khoa học Nông nghiệp – Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã triển khai xây dựng thành công

mô hình ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất dưa lê sạch bệnh, siêu ngọt

- Năm 2017, Viện Cây Lương thực và Cây Thực phẩm (Viện Khoa học

Nông nghiệp Việt Nam) đã triển khai mô hình "Sản xuất dưa lê, dưa vàng

thơm chất lượng theo hướng an toàn" tại Hưng Yên

- Năm 2018, Trung tâm Ứng dụng Kỹ thuật, Thông tin Khoa học và Công nghệ trực thuộc Sở Khoa học và Công nghệ Yên Bái đã thực hiện thành công mô hình sản xuất dưa lê trong nhà lưới tại Yên Bái theo hướng áp dụng công nghệ cao

Năm 2015 bắt đầu kế hoạch xây dựng và phát triển nông thôn mới hỗ trợ

bà con nông dân sản xuất nông nghiệp theo hướng sạch, đặc biệt là nông nghiệp công nghệ cao Tỉnh Thanh Hóa đã có chính sách hỗ trợ cho những người tham gia xây dựng phát triển nông nghiệp công nghệ cao, xây dựng nhà màng nhà lưới Cứ 1000 m2 nhà lưới tỉnh hỗ trợ 50 triệu đồng, huyện và xã hỗ trợ 20 triệu đồng và hướng dẫn làm thủ tục xin xây dựng nhà màng, nhà lưới Hiện nay số lượng nhà màng trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa ngày càng tăng tính đến năm 2020 thì tổng diện tích nhà có mái che khoảng hơn 300 ha Đặc biệt trong đó có các vùng có nhiều nhà màng như Lam Sơn - Thọ Xuân 10 ha, Nga Sơn 15 ha, Thiệu Hóa 3 ha, Yên Định 2 ha và các huyện khác Khu nông nghiệp công nghệ cao Lam Sơn diện tích trồng 10 ha chuyên trồng dưa Kim

Hoàng Hậu và dưa vàng Hàn Quốc theo tiêu chuẩn Vietgrap, hàng năm xuất

ra thị trường từ 900 đến 1000 tấn Nhờ ứng dụng khoa học kĩ thuật và tưới tự động mà năng suất và chất lượng ngày càng tăng Giá bán dưa ở đây thường rất là cao dao động từ 40 đến 50 nghìn/kg

Căn cứ vào thực trạng sản xuất dưa của Việt Nam nói chung và tỉnh Thanh Hóa nói riêng, ta thấy tuy sản lượng dưa trong những năm gần đây có tăng lên song thực tế sản xuất còn gặp nhiều khó khăn như:

- Chưa có bộ giống tốt cho từng vụ và từng vùng sinh thái khác nhau

- Chưa đưa được ra quy trình canh tác hợp lý cho tùng giống và từng vùng sinh thái khác nhau

-Trình độ dân trí còn hạn chế, vốn đầu tư ít, người dân chưa trú trọng phát triển trên quy mô lớn, việc sản xuất còn manh mún, vì vậy chưa có lượng sản phẩm hàng hóa lớn cho xuất khẩu và chế biến công nghiệp

- Ngành bảo quản và chế biến còn chưa phát triển, dẫn đến sản phẩm sản xuất ra có lúc thừa nhiều lúc lại khan hiếm

Bên cạnh những khó khăn, ngành sản xuất dưa của ta cũng có nhiều lợi thế:

- Điều kiện khí hậu đất đai thuận lợi đặc biệt là các tỉnh miền núi phía bắc phù hợp cho sinh trưởng và phát triển của cây dưa

- Diện tích trồng có thể mở rộng vì cây dưa có thể trồng được quanh năm

và trồng được cả trên nhiều loại giá thể khác nhau

- Các vùng trồng dưa đều có dân số đông, nguồn lao động dồi dào, giá nhân công rẻ

2.2 Nguồn gốc và phân loại

2.2.1 Nguồn gốc

Dưa vàng có nguồn gốc từ Ấn Độ và Châu Phi Người Ai Cập là những người đầu tiên trồng loài cây này, sau đó là người Hy Lạp và La Mã Hiện nay dưa vàng được trồng khắp nơi trên thế giới, chủ yếu bán tươi và được xem là loại thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao

Theo một số tài liệu nghiên cứu (Tạ Thu Cúc & cs, 2005) cây dưa có nguồn gốc ở Châu Phi, người Ai Cập mô tả và sử dụng dưa hấu ít nhất là

4000 năm Nhà truyền giáo David Livingstone (1857) đã phát hiện thấy cả 2 loài dưa Melon đắng và ngọt hoang dại sinh trưởng ở Châu Phi Ông để ý thấy người địa phương dùng chúng như nguồn nước trong mùa khô Vì vậy Châu Phi được xác định là trung tâm nguồn gốc của dưa lê Ở vùng cận nhiệt đới Châu Phi vẫn còn những vùng dưa hấu rộng lớn tồn tại cho tới ngày nay Tên dưa đã được xuất hiện trong ngôn ngữ văn chương của nhiều dân tộc trên thế giới như: Ả Rập, tiếng Phạm, tiếng Tây Ban Nha, Dưa được đưa đến Trung Quốc và miền Đông Liên Xô cũ vào thế kỷ thứ 10 và đến Anh năm

1600 Những đoàn khách lữ hành đã mang dưa đến các vùng ấm áp của Châu Phi Các thương gia Châu Phi đã mang hạt dưa đến bán ở nhiều vùng của Châu Mỹ, nhưng năm 1640 dưa được trồng rộng rãi ở Mỹ, giống tốt đã được sản xuất tại Mỹ đó là Alabama sweet(1850), Peerless(1960) và 22 giống Phinney early và Gerogia Rattlenake(1870), sau đó là giống Charleston Gray(1954) và Crim sweet, Jubibe(1964),

2.2.2 Phân loại

Dưa vàng (Cucumis melo) thuộc: Bộ bầu bí (Cucurbitales), họ bầu bí (Cucurbitaceae), chi (Cucumis), loài (Cucumis melo L.) Đã có rất nhiều tác

giả tiến hành phân loại dưa trên theo nhiều quan điểm khác nhau

Lê Thị Kiều Oanh (2018) theo Munger và Robinson (1991) sử dụng mô

tả của Naudin (1959), Grebenscikove (1953), Pangalo (1929), Hammer và cộng sự (1986) nghiên cứu và sắp xếp các mẫu nguồn gen dưa lê vào bảy nhóm như sau:

- C melo var Agrestis: Thân mảnh, lá cây đơn tính cùng gốc, đều có hoa đực và hoa cái trên cùng một thân, phát triển như cỏ dại ở Châu Phi và các nước Châu Á Quả rất nhỏ (<5cm) và không ăn được, cùi rất mỏng và hạt rất nhỏ

- C melo var cantalupensis: Quả có kích thước trung bình lớn, bóng, mịn, màu sắc vỏ biến động có vảy hoặc vân Quả có mùi thơm, vị ngọt khi chín Gồm có dạng Reliculatus Hoa đơn tính đực và lưỡng tính ở hầu hết các kiểu gen, có lông ở bầu nhụy

- C melo var inodorus: Khi trồng vào mùa đông thì quả lớn, thời gian bảo quản dài nhưng quả không thơm, cùi dày, mịn hay vân đốm Bao gồm các loại dưa ngọt Châu Á và Tây Ban Nha như giống dưa ruột xanh và dưa vàng, thường đơn tính và lưỡng tính, có lông trên bầu nhụy

- C melo var flexuosus: Đặc điểm quả dài, không ngọt, ăn non như dưa chuột Được tìm thấy ở Trung Đông và Châu Á, thường có hoa đơn tính cùng gốc

- C melo var makuwa: Các giống vùng Viễn Đông, vỏ trơn, thịt mỏng, trắng, quả có vân nhỏ cùng gồm loại ngọt và loại ăn xanh giòn Hoa đơn tính đực và lưỡng tính Lá có lông, nhụy có lông rất mịn

- C melo var chito và dudaim: Được mô tả bởi Naudin nhưng được nhóm lại với nhau bởi Munger và Robinson Có nguồn gốc hoang dại ở Châu

Mỹ, quả nhỏ, hoa và quả thơm, dây leo, hoa đơn tính cùng gốc, có lông mịn ở bầu nhụy

- C melo var momordica: Là nhóm do Munger và Robinson bổ sung thêm năm 1991 gồm các mẫu có nguồn gen Ấn Độ, dây leo, hoa đơn tính cùng gốc, quả to, không ngọt, vỏ mỏng

Theo Lim T.K (2012) dưa lê được chia thành 6 nhóm như sau:

- Nhóm Cucumis melo cantalupensis: Có nguồn gốc ở Châu Âu (Italya, Pháp), dưa có da thô và có nốt sần, được người Mỹ gọi là dưa đỏ Đặc điểm quả hình cầu hoặc hình trứng, thịt quả có màu da cam

- Nhóm Cucumis melo makuwa: Hay còn gọi là dưa lê Hàn Quốc Là loài cây thân leo, có phân cành Lá cây mọc về hai phía, so le, rìa lá có răng cưa và màu xanh thẫm, cả hai bề mặt lá đều phủ lông Hoa lưỡng tính

- Nhóm Cucumis melo conomon: Được coi là mẫu dưa cổ nhất ở Trung Quốc Quả có nhiều hình dạng như elip, hình trứng, hình quả lê, hình cầu dài

từ 11 -30cm, trơn nhẵn, màu sắc có thể thay đổi trắng, vàng, ánh vàng, hơi vàng trắng với các sọc xanh, xanh thẫm Thịt quả có màu trắng, cam, vàng

và thường là màu trắng, có vị ngọt nhẹ

- Nhóm Cucumis melo reticulatus: Có nguồn gốc ở Ấn Độ và Châu Phi

Là loài cây phân nhiều nhánh, không có tua, lá mọc so le, cuống lá dài, rìa lá có hình răng cưa, cả 2 bề mặt lá đều phủ lông Phần lớn là hoa lưỡng tính Quả có nhiều hình dạng như hình cầu, hình trứng, hình elip, bề mặt xù xì có nốt sần Thịt quả ngọt, màu cam hay hồng nhạt, thơm Hạt dẹt, hình trứng

- Nhóm Cucumis melo indorus: Dưa hoàng yến, dưa mật, dưa tây xanh, dưa tây, dưa xanh Được cho là có nguồn gốc ở Châu Phi Là loài thân bò, thân nhỏ, góc cạnh và xù xì Lá hình phân thùy, được phủ bởi một lớp lông Hoa lưỡng tính

- Nhóm Cucumis melo reticulatus “hami melon”: Dưa vàng hami Có nguồn gốc từ Hami Tân Cương Trung Quốc Là loài thân bò, thân có lông cứng, có những sọc vằn và có các tua Lá phân thùy, hoa lưỡng tính Quả to

có hình ovan, hình trứng Vỏ dày màu xanh hoặc vàng với các sọc dọc xanh thẫm Vỏ trơn nhẵn, thịt quả có màu cam hay hơi hồng Vị ngọt, nhiều nước

và giòn Có nhiều hạt, màu trắng hoặc trắng sữa

2.3 Đặc điểm thực vật học của cây dưa vàng

Dưa vàng hay còn gọi là dưa bở, dưa nứt, dưa hồng, dưa lê vàng lai (danh pháp hai phần: Cucumis melo) là một loại dưa thuộc họ bầu bí (Cucurbitaceae)

Rễ: Rễ cây dưa là là loại dễ chùm, bộ rễ phát triển mạnh, có khả năng chịu hạn nhưng không chịu úng Bộ rễ cây thường phát triển rất mạnh và và

có xu thế phát triển mạnh những chỗ được tưới nước và có độ ẩm cao (Tạ Thu Cúc, 2005)

Thân: Thân cây là dạng thân thảo, là cơ quan dinh dưỡng quan trọng có nhiệm vụ vận chuyển dinh dưỡng từ lá xuống tới rễ và có nhiệm vụ hút các chất khoáng từ rễ lên tới lá Thân cây thường bắt đầu phát triển nhánh từ đốt thân thứ Nhánh phát triển ra được gọi là nhánh cấp 1, số nhánh thuộc vào người trồng Chiều cao cây, màu sắc, độ mập cây phụ thuộc vào khả năng phát triển lóng, chế dộ dinh dưỡng cho cây trồng, điều kiện ngoại cảnh và giống (Tạ Thu Cúc, 2005).

Lá:Lá dưa vàng là loại 2 lá mầm, 2 lá mầm đầu tiên mọc đối xứng nhau qua đỉnh sinh trưởng, hình trứng Lá mầm có ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của cây Lá mầm khỏe là tiền đề để cây con phát triển Các chỉ tiêu đường kính thân, độ dài lóng là những yếu tố quan trọng đánh giá tình hình sinh trưởng của cây Lá thật có hình chân vịt xẻ thùy có lông (Tạ Thu Cúc, 2005)

Hoa: Hoa trên cây dưa thường có hoa đực, hoa cái, hoa lương tính Số lượng hoa trên cây là khác nhau Trên cây dưa hoa thường bắt đầu xuất hiện

từ nhành trên nhánh đốt thứ 2 Hoa đực thường xuất hiện trước hoa cái Hoa đực thường mọc theo chùm ở nhành cây, còn hoa cái thường mọc ở đầu các nhành cấp 1 Hoa cái thường để từ nhành số 8 đến số 11 là đẹp nhất Thời gian thụ phấn thích hợp là buổi sáng sớm từ 5 đến 9 giờ sáng Tùy vào điều kiện thời tiết mà có thể thay đổi sớm hoặc muộn hơn (Tạ Thu Cúc, 2005).Quả: Quả có nhiều dạng khác nhau, và vỏ quả đặc trưng có màu vàng và tùy từng giống có thể là có thêm vân lưới Khi chín quả màu vàng, thơm và ăn rất ngọt Hạt dưa dạng bẹt hình oval dài 10-15mm vỏ hạt nhẵn trắng đến đen Mỗi cạnh hạt có một rãnh, phôi được bao quanh bởi ngoại nhũ, phôi lớn hai lá mầm tiêu hoá nội nhũ hoàn toàn(Tạ Thu Cúc, 2005)

2.4 Yêu cầu điều kiện ngoại cảnh của cây dưa vàng

Trong suốt thời gian sinh trưởng và phát triển, cây dưa chịu tác động của nhiều yếu tố ngoại cảnh như: nhiệt độ, ánh sáng, nước, đất đai và dinh dưỡng

Về mặt sinh lý học thì cây dưa phản ứng mạnh với các tác động của điều kiện ngoại cảnh

2.4.1 Nhiệt độ

Dưa vàng là cây thuộc họ bầu bí, có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới nên có

khả năng chịu được nhiệt độ cao, khô nhưng không chịu được úng

Cây sinh trưởng phát triển tốt từ 25 - 30oC ban ngày và 18-200C Nhiệt

độ cao quá cây bị ảnh hưởng dễ bị héo do mất nước Nhiệt độ trên 40oC cây kém phát triển và có thể ngừng phát triển Bộ rễ bị lạnh kéo dài do một phần

rễ có chức năng hút các chất dinh dưỡng bị chết, dẫn đến hiện tượng phá vỡ

sự tương quan giữa bộ rễ và bộ phận thân lá

Cây dưa không có khả năng chịu lạnh cao nên nhiệt độ dưới 15oC cây ngừng hút dinh và vận chuyển chất dinh dưỡng Thường cây dưa trồng vào mùa đông thường kém phát triển hơn, thời gian thu hoạch lâu hơn là do lạnh nên có những giai đoạn cây không phát triển

Mức độ phản ứng của cây với nhệt độ phụ thuộc vào pha sinh trưởng và giống Ở giai đoạn nảy mầm , dưa yêu cầu nhiệt độ tối thiểu là 160C, ở nhiệt

độ này hạt có thể nảy mầm, dưa có thể nảy mầm sau 9-16 ngày, nếu nhiệt độ đất là 210C hạt dưa nảy mầm sau 5-6 ngày

Ở giai đoạn ra hoa khi nhiệt độ lên cao 400C cây ngừng sinh trưởng Hoa cái không xuất hiện Trong giai đoạn này gặp điều kiện độ ẩm dưới 150C dưa cũng không thể ra hoa

Nhiệt độ không chỉ ảnh hưởng đến sinh trưởng, ra hoa của cây dưa mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới sự nở hoa cũng như quá trình thụ phấn, thụ tinh,

sự chín của quả,

Thời gian thu hoạch dưa mùa hè sớm hơn dao động khoảng 65 ngày, thời gian thu hoạch dưa mùa động dạo động khoảng 80 ngày (Tạ Thu Cúc, 2005)

2.4.3 Độ ẩm

Cây dưa là cây có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới nên có khả năng chịu khô

và nóng khá tốt Tuy nhiên dưa vàng có nhu cầu nước rất cao do hàm lượng nước trong thân lá dưa có chiếm đến 93,1% về khối lượng, hàm lượng nước trong quả là 96,8% Mặt khác cây dưa có bộ rễ kém phát triển, trong khi bộ lá

có diện tích lớn, khí khổng to, tế bào chứa lượng nước không liên kết cao,

động thái sinh trưởng của cây rất mạnh, dẫn tới thoát hơi nước mạnh

Cây dưa không cần quả ẩm nhưng phải đủ độ ẩm cho cây dưa phát triển,

độ ẩm thích hợp từ 75 - 80% Độ ẩm càng lớn thì khả năng nấm bệnh càng cao Nên cần chú trọng quan tâm đến độ ẩm của đất của nhà trồng cây luôn giữ độ ẩm phù hợp và thông thoáng (Tạ Thu Cúc, 2005)

2.4.4 Đất và dinh dưỡng

Cây dưa sinh trưởng phát triển trên các loại đất khác nhau Có thể trồng trên đất cát, pha cát, đất phù sa ve biển phù hợp với những loại có thành phần

cơ giới nhẹ, độ pH trung tính

Cây dưa có thể trồng trên đất và giá thể tùy vào điều kiện và nhu cầu sản xuất Giá thể phù hợp cho cây dưa bao gồm cát, xơ dừa, phân hữu cơ Trồng cây dưa phát triển tốt ban đầu cần bón lót lượng lớn phân chuồng hoại mục và phân lân Nhờ đó đất có nhiều chất hữu cơ và mùn mà đất tơi xốp hơn giúp bộ

rễ cây phát triển, hút nước và dinh dưỡng tốt hơn

Dinh dưỡng cây dưa ban đầu thời kì cây con thì cần nhiều lân để phát triển bộ rễ Sau đó đến thời kì cây con cần một lượng đạm lớn và để phát triển cây và ra hoa Giai đoạn cuối thì cần nhiều kali để thúc đẩy quá trình tạo ngọt cho cây Trong quá trình chăm sóc cần bổ sung thêm Ca, Magie và các phân đơn khác cho cây (Tạ Thu Cúc, 2005)

2.5 Thành phần dinh dưỡng

Dưa vàng là loại quả mùa hè, được nhiều người ưa chuộng vì có mùi vị ngọt thơm Đây cũng là loại quả có nhiều công dụng thần kỳ như: Ngăn ngừa bệnh Alzheimer, giúp hạ huyết áp, giúp da sáng đẹp hơn, hạt giàu protein, tốt cho tim mạch, có tác dụng giảm béo, cải thiện mật độ xương, hỗ trợ đường ruột

Dưa vàng là nguồn chứa chất chống oxy hóa dạng polyphenol, là chất

có lợi cho sức khỏe trong việc phòng chống bệnh ung thư và tăng cường hệ miễn dịch Các chất này điều tiết sự tạo thành nitric oxit, một chất quan trọng đối với nội mạc và hạn chế các nguy cơ tim mạch Dưa vàng cung cấp nguồn vitamin C dồi dào Trong dưa hàm lượng nước chiếm tới 90% và còn có một

số chất như: chất xơ, chất béo, axit pantothenic, vitamin E, vitamin K,

Dưa vàng là loại quả dễ ăn, có thể dùng để ăn tươi, làm salad, làm nước

ép hoa quả , giá thành hợp lý, chất lượng quả, màu sắc, hình thái đa dạng

Bảng 2 3: Thành phần dinh dưỡng có trong 100g quả

Chất dinh dưỡng Khoáng (mg) Vitamin (mg)

2.6 Tình hình nghiên cứu dưa trên thế giới và trong nước

2.6.1 Tình hình nghiên cứu dưa trên thế giới

Hiện nay trên thế giới đã có rất nhiều những thành tựu của các nhà khoa học về việc nghiên cứu, chọn tạo ra những giống dưa vàng thích hợp với từng vùng sinh thái, từng mùa vụ, từng mục đích sử dụng khác nhau Với nhiều con đường khác nhau như lai tạo, chọn lọc hợp tử, gây đột biến nhân tạo…bước đầu tạo ra những kết quả khả quan

Đăc biệt bằng công nghệ gen, các nhà khoa học Pháp và Tây Ban Nha đã hoàn thành bản đồ một phần của các phân đoạn của chuỗi DNA dưa, DNA được chiết xuất từ mô lá thu 21 ngày sau khi trồng Các nhà nghiên cứu Texas kết nối những phân đoạn với những phát hiện mới trong nghiên cứu của họ để hoàn thành toàn bộ bản đồ hệ gen của dưa Bản đồ di truyền sẽ rất hữu ích cho các nghiên cứu trong tương lai trong việc xác định vị ngọt trái cây, chất lượng, kích cỡ, hình dạng và sức đề kháng với bệnh tật

Một số giống được tạo ra như:

+ Các loại dưa Ananas (hay còn gọi là dưa Trung Đông) là hình bầu dục, thịt trắng thơm,vị rất ngọt Trọng lượng trung bình là 3-4 kg/quả

+ Dưa đỏ Athena là dưa đỏ Đông Hoa Kỳ là giống chín sớm, hình bầu dục, màu vàng cam, vỏ dày, thịt màu vàng cam Da có lưới thô Trọng lượng trung bình là 5-6 kg/quả

+ Các loại dưa Canary (hay còn gọi là Tây Ban Nha, Juan Canary, Jaune des Canaries, và San Juan dưa chim hoàng yến), có vỏ màu vàng sáng và hình dạng thuôn dài, thịt màu trắng nhạt, hương vị thơm nhẹ

+ Các loại dưa Casaba có hình dạng hình bầu dục với một đầu nhọn, vỏ quả màu vàng nhăn nheo Cân nặng 4-7 kg, thịt gần như trắng, vị rất ngọt + Các loại dưa Charentais (hay còn gọi là Pháp Charentais) nhận dạng bởi vỏ mịn, màu xám, hoặc màu xám xanh và thịt màu cam

+ Các loại dưa Crenshaw là giống có hình dạng thuôn hơi dài, trọng lượng ít nhất là 5 kg Vỏ xanh hơi nhăn, chín màu vàng, bên trong thịt màu hồng nhạt

2.6.2 Tình hình nghiên cứu dưa ở Việt Nam

Ở nước ta trong những năm gần đây công tác nghiên cứu và chọn tạo giống dưa đang được quan tâm và có những bước thành công đáng kể Các nhà khoa học đã chọn tạo ra nhiều dòng, giống dưa thích ứng với điều kiện tự nhiên của nước ta, chúng có khả năng cho năng suất cao, phẩm chất tốt, đặc biệt là nghiên cứu và chọn tạo ra giống dưa xuân hè Đây là hướng đi đúng để chọn tạo dưa thích hợp, tạo ra lượng sản phẩm lớn để cung cấp cho nhân dân trong thời kỳ khan hiếm

Ở Việt Nam để tăng năng suất dưa đã có nhiều biện pháp như trồng dưa bằng phương pháp thủy canh, cải tiến quy trình trồng dưa ngoài đồng, trong nhà có mái che, nhập nội các giống dưa cho năng suất cao, Tuy nhiên cho đến nay chưa có giống dưa nuôi cấy mô hay chuyển gen được đưa ra đánh giá

ở diện rộng trên đồng ruộng Công tác nghiên cứu về dưa đã được thực hiện chủ yếu trên các lĩnh vực :

- Thu thập, nhập nội nguồn gen các giống dưa tạo cơ sở cho lai tạo và nghiên cứu

- Tạo nguồn vật liệu bằng lai tạo và xử lý đột biến bằng các tác nhân hóa học

- Chọn và tạo các giống dưa cho chế biến và sản xuất trái vụ

- Bước đầu nghiên cứu công nghệ sản xuất rau sạch (hàm lượng nitrat,

dư lượng thuốc hóa học, kim loại nặng và vi sinh vật dưới ngưỡng cho phép)

- Tập trung việc phát triển các giống dưa tốt trong sản xuất, chuyển giao công nghệ sản xuất rau cho nông dân

Ths Lê Thị Kiều Oanh (2017) đã thực hiện đề tài “Nghiên cứu tuyển chọn và xây dựng biện pháp kỹ thuật cho giống dưa lê Hàn Quốc nhập nội tại Thái Nguyên” với mục đích tuyển chọn được 1-2 giống dưa lê mới có khả

năng sinh trưởng tốt, năng suất cao, chất lượng quả tốt và xây dựng được các biện pháp kỹ thuật canh tác dưa lê nhằm tăng năng suất, chất lượng và nâng cao hiệu quả kinh tế trong sản xuất nông nghiệp Kết quả nghiên cứu cho thấy

đề tài đã đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển của 8 giống dưa lê Hàn quốc trồng trong vụ Xuân Hè và Thu Đông 2017 tại Thái Nguyên Kết quả cho thấy các giống dưa lê Hàn Quốc có khả năng sinh trưởng tốt tại Thái Nguyên, thời gian sinh trưởng từ 97-100 ngày trong vụ Xuân Hè và 87- 92 ngày vụ Thu Đông Thời gian ra hoa cái từ 40-50 ngày sau gieo trồng Dưa lê

bị một số sâu bệnh hại như Sâu xanh ăn lá, bọ dưa, ruồi đục quả, bệnh phấn trắng, sương mai, thán thư, khảm lá trong đó sâu gây hại ở mức độ nhẹ, bệnh phấn trắng và giả sương mai gây hại ở mức phổ biến Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các giống Hàn Quốc đều vượt trội hơn giống đối chứng Ngân Huy, trong đó có 2 giống Chamsa Rang và giống Geum Je có ưu thế rõ rệt nhất Giống Geum Je đạt năng suất quả 22,67 tấn/ha trong vụ Xuân Hè

và 17,74 tấn/ha trong vụ Thu Đông trong khi giống Chamsa Rang đạt năng suất tương tự là 22,33 tấn/ha trong vụ Xuân Hè và 17,97 tấn/ha trong vụ Thu Đông Hầu hết các giống dưa lê Hàn Quốc đều có màu sắc vỏ quả vàng sọc trắng, bóng đẹp, có hương thơm đặc trưng như mùi mật ong khi chín, thịt quả chắc, màu trắng ngà vị giòn, có thể bảo quản ở nơi thoáng mát từ 10-12 ngày

Trần Thị Ba & cs (2007) thực hiện đề tài “So sánh sự sinh trưởng, năng suất và phẩm chất của 11 giống dưa lê trong nhà lưới vụ Xuân Hè 2007” nhằm mục đích tìm ra giống dưa lê cho năng suất cao, phẩm chất ngon cung cấp ổn định cho thị trường trong nước và hướng đến xuất khẩu trong nền kinh

tế hội nhập Nghiên cứu sử dụng 11 giống dưa lê F1 nhập nội để tiến hành thí nghiệm đánh giá năng suất, chất lượng và đặc tính nông học trồng trong nhà lưới tại Trại Thực nghiệm Nông nghiệp, Trường ĐH Cần Thơ từ tháng 3-5/2007 Kết quả sau nghiên cứu cho thấy: có sự khác biệt qua phân tích thống

kê về năng suất tổng và năng suất thương phẩm giữa các giống Năng suất

thương phẩm cao, ở mức 21,0 - 32,3 tấn/ha Bốn giống dưa có triển vọng nhất

là Kim Cô Nương, Dưa lê 1864, Phương Thanh Thanh và Melon Hoàng hạt

về phương diện trái đồng nhất, thời gian sinh trưởng ngắn 60 - 70 ngày, hàm lượng chất rắn hòa 18 tan (độ ngọt) trong thịt trái khá cao (biến thiên 10,3 - 12,4%) Giống Kim Cô Nương (được dùng làm đối chứng) bởi vì đã được trồng nhiều năm ở Việt Nam có độ ngọt cao nhất, ăn giòn và có thời gian bảo quản lâu nhất Sâu bệnh hại trong nhà lưới không đáng kể trong suốt thời gian thực hiện thí nghiệm

Vũ Văn Liết, Hoàng Đăng Dũng (2012) tiến hành đánh giá sinh trưởng, phát triển và năng suất của một số giống dưa nhập nội từ Trung quốc tại Gia Lâm, Hà Nội Kết quả nghiên cứu cho thấy thời gian sinh trưởng của các giống dao động trong khoảng 64 - 78 ngày Các giống tham gia thí nghiệm có đặc điểm hình thái quả như đường kính quả, trọng lượng quả, độ dày thịt quả, màu sắc quả phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng Trong điều kiện vụ Thu - Đông sâu bệnh hại không ảnh hưởng nhiều đến năng suất Các giống tham gia thí nghiệm được đánh giá là có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt

Đỗ Trung Hiếu (2015) đã tiến hành đề tài “So sánh một số giống dưa vàng và xác định một số biện pháp kỹ thuật trồng trọt cho giống dưa ưu tú ” Kết quả cho thấy các giống dưa vàng tham gia thí nghiệm đều thuộc loại hình sinh trưởng vô hạn, có chiều cao trên 200 cm Khối lượng trung bình quả của giống NH – 2798 đạt cao nhất là 1,52 kg/quả, giống Phụng tiên có khối lượng trung bình quả nhỏ nhất đạt trung bình 1,0 kg/quả Số quả/cây của giống Kim

Cô Nương cao nhất là 1,2 quả/cây, thấp nhất là giống F86 – 2877 và Chu phấn đạt 0,9 quả/cây Giống dưa vàng Kim Cô Nương là giống có năng suất thực thu đạt cao nhất (31,5 tấn/ha) và được sử dụng để nghiên cứu các mức phân bón và mật độ

Theo Nghiên cứu của Viện Rau quả về quy trình trồng dưa lê Super 007 Honey thì khoảng cách trồng phù hợp cho dưa lê là cây cách cây 50 cm, luống

rộng 1,5 - 1,8 m, trồng 1 hàng giữa luống, mật độ trồng từ 9.000 - 9.500 cây/ha Đặc điểm giống có thời gian sinh trưởng 70 - 80 ngày Số quả trung bình trên cây 5-6 quả/cây Khối lượng quả trung bình 350 - 450 g/quả Năng suất đạt 24 - 25 tấn/ha Thịt quả màu trắng kem, dễ tách hạt Chống chịu bệnh phấn trắng và sương mai khá Chất lượng quả ngọt, thơm, hàm lượng vitamin

C đạt 12 mg%, chất khô đạt 14 %, độ Brix 13 - 15% (Trịnh Khắc Quang và

cs, 2014)

Mặc dù đã đạt được một số thành tựu nhất định, công tác chọn tạo giống dưa lê của Việt Nam vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu sản xuất và thị hiếu người tiêu dùng Các giống địa phương vẫn chưa được khai thác triệt để phục

vụ công tác lai tạo giống dưa lê mới ở Việt Nam Chưa có giống chuyên dùng cho chế biến và phục vụ xuất khẩu mà thường phải nhập khẩu hạt giống từ nước ngoài nên chi phí hạt giống cao và phụ thuộc vào nguồn giống cung cấp

PHẦN III: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng và vật liệu nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu bao gồm 4 giống dưa vàng:

- Dưa vàng Kim Hồng Ngọc (Công ty TNHH Chiatai Việt Nam phân

phối) là giống sinh trưởng phát triển khỏe, kháng bệnh phấn trắng tốt Vỏ quả mỏng khi chín có màu cam, ruột quả màu vàng cam, ăn ngon ngọt, thịt quả dày Độ Brix từ 14- 17 Thời gian thu hoạch từ 65 đến 75 ngày 2700- 3000 hạt / 1000 m² Mỗi gói 10g có 500 hạt

- Dưa vàng Kim Hoàng Hậu (Công ty TNHH Hai Mũi Tên Đỏ phân

phối) là giống sinh trưởng phát triển khỏe, kháng bệnh tốt, quả nặng trung bình từ 1,8-3,0 kg, độ Brix từ 13- 16 Vỏ quả màu vàng Ruột màu màng cam,

ăn thơm ngon ngọt Thời gian thu hoạch 65 đến 75 ngày sau trồng Lượng giống cần thiết 7-8 gói / 1000 m².Mỗi gói 10g chứa khoảng 500 hạt

- Dưa Kim Hồng Phúc (Công ty TNHH Chiatai Việt Nam phân phối) là

giống có khả năng chịu lạnh, kháng bệnh tốt, Vỏ quả mỏng, chín màu vàng cam.Thịt quả khi chín chắc,màu vàng cam,ăn ngon ngọt Độ Brix từ 14 đến 17.Thời gian thu hoạch từ 60 đến 75 ngày Gói 500 hạt Lượng hạt cần thiết 2700-3000 hạt / 1000 m²

- Dưa Kim Ngọc Đường (Công ty TNHH Hai Mũi Tên Đỏ phân phối) là

giống sinh trưởng tốt dễ trồng, dễ chăm sóc, có khả năng chống chịu tốt với bệnh sương mai và giả sương mai Khi chín ruột có màu vàng cam rất đẹp, ăn rất ngon và giòn, độ Brix 14 – 16 Quả dạng tròn, khi chín nổi vân lưới rất đẹp Thu hoạch khi gieo sau 60 – 65 ngày Mật độ trồng trong nhà lưới từ

2000 – 2200 cây/1000 m2

3.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu

- Địa điểm nghiên cứu: Thí nghiệm được bố trí trong nhà lưới có mái che tại Công ty cổ phần nông nghiệp công nghệ cao Thiên Lan Hương huyện Nga Sơn - Thanh Hóa

- Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 01/2022 đến tháng 06/2022

3.3 Nội dung nghiên cứu

- Đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển của một số giống dưa vàng trong điều kiện nhà có mái che tại Thanh Hóa

- Đánh giá năng suất và phẩm chất của một số giống dưa vàng trong điều kiện nhà có mái che tại Thanh Hóa

3.4 Phương pháp nghiên cứu

Thí nghiệm so sánh giống được bố trí theo kiểu khối ngẫu nhiên đầy đủ (RCB), với 4 công thức, 3 lần nhắc lại

Quy mô thí nghiệm: gồm 40 bầu công thức, mỗi lần nhắc lại 10 cây Tổng quy mô thí nghiệm là 120 bầu cây, mỗi bầu trồng 1 cây, hàng cách hàng

130 cm, cây cách cây 40 cm Mật độ 2500 cây/1000 m2

Thí nghiệm được bố trí vào vụ xuân – hè năm 2022 trong nhà lưới có áp dụng hệ thống tưới nhỏ giọt tự động

+ CT1: Công thức đối chứng là giống dưa Kim Hoàng Hậu

+ CT2: Giống dưa Kim Hồng Ngọc

+ CT3: Giống dưa Kim Hồng Phúc

+ CT4: Giống dưa Kim Ngọc Đường

3.5 Các biện pháp kĩ thuật trồng trọt

3.5.1 Cấu tạo nhà màng trồng dưa vàng

Nhà màng trồng dưa là giải pháp đê ngăn ngừa sâu bệnh và tác động xấu của thời tiết Để đảm bảo chất lượng một hệ thống nhà màng trồng dưa sẽ bao gồm các phần cơ bản sau đây:

• Hệ thống hỗ trợ khung nhà: Bao gồm các khung kết cấu thép kết nối với nhau và với các cột chính nhà để tăng sự vững chắc cho nhà màng

- Nhà màng được thiết kế với hệ thống nhà một mái hoặc hai mái Để hạn chế tác động của mưa phần mái nhà thường được lớp bằng lớp màng nông nghiệp chuyên dụng Lớp màng phủ cho nhà màng cần đáp ứng 2 tiêu chí: độ dày và chất liệu đảm bảo chống chọi được mưa bão đến một cấp độ nhất định: Đồng thời, lớp màng chuyên dụng này sẽ không ảnh hưởng nhiều đến lượng ánh sáng mặt trời mà cây trồng hấp thụ

- Xung quanh nhà màng thường được lắp đặt thêm hệ thống ni lông xung quanh để che chắn gió mà giữ ấm Hệ thống này được sử dụng bằng mô tơ cuộn để dễ dàng cuộn lên mỗi khi cần

- Để hạn chế hiện tượng tăng cao của nhiệt độ vào mùa hè thì thiết kế bao xung quanh nhà màng bằng các tấm lưới chắn côn trùng có độ dày 40 lỗ/cm2 Như vậy sẽ vừa giúp ngăn côn trùng vừa đảm bảo độ thông thoáng

- Ngoài ra, để theo dõi nhiệt độ trong nhà giúp mô tơ cuộn hoạt động tự động còn lắp thêm cảm biến nhiệt độ

3.5.2 Hệ thống tưới nhỏ giọt

- Tưới nhỏ giọt là kỹ thuật tưới cung cấp nước vào rễ cây dưới dạng các giọt nước nhỏ ra chậm với lưu lượng không đổi nhờ các cơ chế điều tiết áp lực nước của các đầu nhỏ giọt gắn chìm trong ống dẫn hay lắp bên ngoài ống

Hệ thống tưới gồm: máy bơm nước; timer hẹn giờ; van điện từ; bộ lọc và ống nhỏ giọt

- Ở Công ty cổ phần Nông nghiệp công nghệ cao Thiên Lan Hương áp dụng hệ thống tưới nhỏ giọt tự động điều khiển bằng cách thiết lập thời gian tưới

và số lần tưới thông qua Ewelink - một ứng dụng miễn phí có thể quản lý và kiểm soát hơn hàng trăm thiết bị thông minh của 80 thương hiệu khác nhau

- Nguyên vật liệu trong thiết kế hệ thống bao gồm:

• Nguồn nước đã qua xử lý lắng đọng để để giảm thiểu độ bẩn và sử dụng nước qua bộ lọc tưới cho cây

• Một máy bơm là máy sử dụng động cơ điện có thể máy bơm đặt trên

bờ hoặc có thể máy bơm được sử dụng ở dưới nước.Tùy vào diện tích canh tác mà người ta sử dụng các loại máy bơm công suất khác nhau

• Ống nhựa PVC cứng, đường kính 34 – 42 mm hoặc 60 mm làm ống dẫn nước chính

• Các phụ kiện lắp ráp hệ thống ống gồm: các co, khúc nối thẳng, khúc nối chữ T, khúc nối giảm đường kính ống, ống van cánh bướm và keo để dán các khúc nối

• Ống nhựa dẻo có đường kính 16 mm và các bộ vòi chia nước ra các gốc cây

• Kim tưới nhỏ giọt

• Đồng hồ đo áp suất, tủ điều khiển,

- Bảo quản và vận hành: Thường xuyên vệ sinh bộ lọc và kiểm tra các vòi nước của các bộ chia xem có bị tách nghẽn để khắc phục

3.5.3 Quy trình trồng dưa vàng

3.5.3.1 Chuẩn bị cây giống:

- Hạt giống ngâm trong nước sạch 4 – 6 giờ; ủ 10 - 12 giờ cho nứt nanh

- Ươm hạt trong khay ươm để trong nhà có mái che từ 7-8 ngày là đạt tiêu chuẩn trồng

- Khay ươm: thường làm bằng vật liệu xốp, có kích thước dài 50 cm, rộng 35cm, cao 5cm (có 84 lỗ/khay)

- Cách ươm hạt như sau: đặt khay ươm trong nhà ươm có che mưa và lưới chắn côn trùng, cho giá thể vào đầy lỗ mặt khay, gieo 01 hạt/lỗ, sau đó tưới nước và đảm bảo giữ ẩm thường xuyên nhằm giúp hạt giống nảy mầm đồng đều

Tiêu chuẩn cây giống khi trồng phải đạt tối thiểu:

o Số ngày gieo ươm: 7 – 8 ngày

o Chiều cao cây: 5 – 7 cm

- Giá thể trồng gồm hỗn hợp phân hữu cơ hoai mục + mụn xơ dừa, tro trấu đã qua xử lý + hoặc giá thể tái sử dụng Trong đó:

• Mụn xơ dừa: trước khi trồng cần phải xử lý như sau: cho mụn xơ dừa vào đầy hồ chứa, ngâm và xả nước (sáng bơm nước vào đầy hồ, chiều xả sạch nước) cho đến khi quan sát thấy nước xả trong (thời gian xử lý khoảng 07 –

10 ngày) thì đem trồng được

• Phân hữu cơ: Sử dụng phân chuồng đã hoai mục Phân này đã được

xử lý nguồn bệnh bằng nấm đối kháng Trichoderma như sau: pha nấm Trichoderma vào nước để tưới hoặc phun xịt đều lên phân cần ủ theo tỷ

lệ 1,5 kg Trichoderma/01 tấn nguyên liệu phân cần ủ, sau đó ủ bạt để giữ ẩm,

giữ nhiệt trong khoảng 10 – 15 ngày, định kỳ đảo trộn để đảm bảo bào tử phân tán đều và cung cấp oxy

Sau khi chuẩn bị xong, giá thể được cho vào bịch (chậu) nilon có kích thước 20 cm x 40 cm (Kích thước khi chưa có giá thể) và khối lượng 5kg/bịch Lưu ý, bịch phải được đục lổ để thoát nước Sau khi cho giá thể vào bịch (chậu), đem vào nhà lưới xếp thành hàng

Mật độ, khoảng cách trồng

- Trồng hàng kép, hàng x hàng = 1,3 m và cây x cây = 0,4 m, mật độ: 3.000 cây/1.000 m2

- Từ 3 – 5 ngày sau trồng tiến hành kiểm tra trồng dặm lại các cây bị chết

Tưới nước và bón phân

- Tưới nước sử dụng nước giếng khoan hay nước sông suối, pH từ 6 – 7, nước không mặn, không phèn

- Vào mùa đông tưới 6 đến 7 lần mỗi lần cách nhau 2 tiếng Bắt đầu tưới

từ lúc 7h thời gian tưới của 1 lần là 5 phút

- Vào mùa hè thì phải tăng số lần tưới lên 1 tiếng 1 lần hoặc có thể tăng

thời gian tưới lên 8-10 phút 1 lần, thời điểm tưới bắt đầu lúc 6h

Tùy thuộc vào điều kiện thời tiết mà điều chỉnh lượng nước, thời gian tưới và số lần tưới sao cho phù hợp

- Lượng nước tưới cần thiết và kiểm soát EC cho cây dưa vàng được

trình bày ở bảng dưới đây:

Bảng 3 1: Quy trình tưới nước và kiểm soát EC cho cây dưa vàng

Bảng 3 2: Lịch tưới nước cho cây dưa vàng trồng trên giá thể

Thứ tự các lần tưới Thời điểm tưới (giờ)

Quy trình dinh dưỡng cho cây dưa vàng

- Phân bón dùng cho hệ thống tưới nhỏ giọt để sản xuất cây dưa vàng cần phải chứa đủ các nguyên tố cần thiết cho quá trình sinh trưởng và phát triển của cây Đó chính là các nguyên tố đa và trung lượng (đạm, lân, kali, canxi, magie, lưu huỳnh, photpho, ) cùng với các nguyên tố vi lượng khác

- Phân bón NovAcid (xuất xứ: Israel) chuyên dùng cho hệ thống tưới nhỏ giọt là phân vô cơ, tan nhanh trong nước, độ tinh khiết cao,

Bảng 3 3: Quy trình bón phân NovAcid cho dưa trồng trên giá thể

LIỂU LƯỢNG (Kg)

LƯỢNG NƯỚC PHA (lít)

TỶ LỆ HÚT PHÂN (lít/m 3 nước)

Sáng 12 MgSO4

Chiều 20

200 3.0 KNO 3 10

Sau 49 ngày - Thu

* Lượng phân bón trên là mức khuyến cáo chung, tùy vào tình hình thực

tế có thể điều chỉnh phù hợp

- Chuẩn bị một thùng sạch 200 lít, pha liều lượng và loại phân bón

NovAcid theo giai đoạn của cây trồng Tưới nước trước 1 phút để đẩy áp lực đường nước trong ống, sau đó đồng thời hút cả phân bón và nước

- Sau khi tưới phân xong tưới thêm nước 2-5 phút để rửa sạch đường ống

- Dung dịch dinh dưỡng và nước tưới được cung cấp đồng thời thông qua

hệ thống tưới nhỏ giọt Dựa vào nhu cầu dinh dưỡng và giai đoạn sinh trưởng của cây để điều chỉnh nồng độ dung dịch tưới phù hợp

3.5.3.3 Chăm sóc

- Khi trồng được 10 ngày, bắt đầu treo dây cố định cây, đến giai đoạn ra hoa tiến hành thụ phấn bằng ong hoặc thụ phấn thủ công cho cây dưa Thụ phấn thủ công là lấy bông đực để chụp vào bông cái, thụ phấn từ lúc sáng sớm (trước 9h sáng) để đảm bảo hạt phấn còn sống Sử dụng ong mật để thụ phấn, thả 1 thùng ong/1.000 m2 (thùng ong có 4 cầu)

- Tỉa bỏ các cành nách để tạo thông thoáng, hạn chế sâu bệnh và sự tiêu hao dinh dưỡng

- Mỗi cây để lại từ 1 – 2 quả, để quả ở lá thứ 9 – 15 Sau đó tỉa hết các cành nách tạo thông thoáng và hạn chế sự tiêu hao dinh dưỡng Sau khi quả

có đường kính từ 2 – 4 cm thì tiến hành hãm ngọn (lúc này cây đã có lá thứ 23 – 25, tương đương khoảng 40 ngày sau trồng) để cây tập trung dinh dưỡng nuôi quả

- Tỉa lá gốc tạo độ thông thoáng cho quả phát triển, hạn chế sâu, bệnh ; tiến hành treo quả để hạn chế sự rụng quả do cơ giới

+ Biện pháp canh tác: dùng giống chất lượng kháng bệnh tốt, dọn sạch

cỏ trong vườn, dùng màng phủ đất để hạn chế cỏ dại

+ Biện pháp sinh học: Sử dụng chế phẩm Trichoderma để phòng trừ các bệnh có tác nhân là nấm, virus, vi khuẩn, tuyến trùng

+ Phun phòng bệnh đúng thời điểm, đúng liều lượng, ưu tiên các loại thuốc sinh học, đảm bảo thời gian cách ly Khi quả bắt đầu chuyển sang màu vàng đặt trưng thì dừng hoàn toàn việc phun thuốc BVTV

Một số bệnh hại chính

- Bệnh sương mai (Pseudoperonospora cubensis): Sử dụng một số loại

thuốc như: Ridomil, Metiran 80% nồng độ 500… phun luân phiên định kỳ 7 ngày/lần

- Bệnh phấn trắng (Erysiphe sp.): phun Benlate C 0,01%, Anvil, phun

trị bệnh định kì 5 ngày và liên tục 3 lần liên tiếp

- Bệnh héo xanh (vi khuẩn Pseudomonas solanacearum): Sau khi nhổ bỏ

cây bị bệnh, bón vôi bột vào chỗ vừa nhổ để khử trùng đất đồng thời dùng thuốc Starner 20W, Map Lotus 125WP hoặc Bactocide 12 WP tưới luân phiên định kỳ 5 – 7 ngày vào gốc để hạn chế bệnh

3.6 Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi

Các chỉ tiêu sinh trưởng phát triển:

+ Thời kì vườn ươm

* Các giai đoạn sinh trưởng và phát triển:

- Thời gian sinh trưởng : Từ khi gieo đến khi kết thúc thu hoạch

- Ngày ra tua: là ngày có 50% số cây/ô xuất hiện tua

- Ngày ra hoa: Ngày có 50% số cây trên 1 ô có hoa đầu

- Ngày đậu quả: Ngày có 50% cây trên 1 ô đậu quả

- Ngày thu quả đợt 1: Ngày có 50% cây trên 1 ô có quả chín để thu hoạch

- Ngày kết thúc thu hoạch: Ngày có ¾ số cây trên 1 ô đã thu hoạch hết quả thương phẩm

+ Các chỉ tiêu theo dõi

- Chiều cao cây (cm): Động thái tăng trưởng chiều cao cây và chiều cao cuối cùng (cm); Đo từ cổ rễ đến đỉnh sinh trưởng

Chiều cao cây Tb (cm) = Tổng chiều cao cây/Tổng số cây theo dõi

- Số lá (lá/cây): Theo dõi động thái tăng trưởng số lá của cây dưa vàng Tính số lá bắt đầu từ lá thật đến lá trên cùng đỉnh sinh trưởng có lá nhỏ nhất

từ 2 cm trở lên, đếm, đo 5 cây /lần nhắc lại

- Đường kính thân (mm): Theo dõi động thái tăng trưởng đường kính thân của cây dưa vàng Sử dụng thước panme để đo đường kính gốc

- Chiều dài lá (cm): Theo dõi động thái tăng trưởng chiều dài lá của cây dưa vàng Đo từ mép cuống lá đến đầu đỉnh lá theo chiều dọc

- Chiều rộng lá (cm): Theo dõi động thái tăng trưởng chiều rộng lá của cây dưa vàng Đo độ rộng khoảng cách rộng nhất của lá

- Diện tích lá (cm2 /cây): Theo dõi diện tích lá của cây dưa vàng và sử dụng phần mềm ImageJ để tính toán

- Chiều dài cuống lá (cm): Theo dõi động thái sinh trưởng chiều dài cuống lá của các giống dưa vàng

- Đặc điểm hình thái thân, lá, quả của các giống: Tiến hành quan sát các

đặc điểm hình thái của các giống

-Tình hình sâu, bệnh hại: Theo dõi diễn biến sâu, bệnh hại trong cả quá trình sinh trưởng của cây, theo dõi thời điểm bắt đầu phát sinh của một số đối tượng gây hại chính (là thời điểm bắt đầu phát hiện loài đó) cứ 5 ngày theo dõi/lần đánh giá thành phần và tần suất bắt gặp