Giáo trình tài chính tiền tệ phần 2 nxb đại học thái nguyên

Chircrng 5TÀI CHÍNH DO ANH NG H IÊP M ue tiêu: Nghiên cùu chuong “Tài chinh doanh nghiêp” sê giùp cho nguôi hoc hiêu dupe nhûng kiên thúc co bàn vê tài chinh doanh nghiêp và nhûng vân dê

Chircrng 5

TÀI CHÍNH DO ANH NG H IÊP

M ue tiêu: Nghiên cùu chuong “Tài chinh doanh nghiêp” sê giùp cho nguôi hoc hiêu dupe nhûng kiên thúc co bàn vê tài chinh doanh nghiêp và nhûng vân dê cô liên quan nhu: bàn chât, rnye tiêu, chùc nang và vai trò cúa tài chinh doanh nghiêp; càc nhân to ành huông dên

tô chùc tài chinh doanh nghiêp; vôn kinh doanh cùa doanh nghiêp; chi phi sân xuât kinh doanh và già thanh sàn phâm cùa doanh nghiêp; doanh thu và loi nhuân cùa doanh nghiêp tù dó nguòi hoc cô khà nang vân dung vào thuc tiên công tâc trong lmh vue kinh tê và quàn tri kinh doanh

T ù khâa: Tài chinh doanh nghiêp, vôn kinh doanh, già thành, doanh thu, loi nhuân

5.1 TÔ NG QUAN VÈ TÀI CHÍNH DO ANH NGHIÊP

5.1.1 k h â i niêm tài chinh doanh nghiçp

Doanh nghiêp có vi tri dâc biçt quan trong cùa nên kinh tê, là bô phân chù yêu tao ra tông sàn phâm trong nuôc (GDP) N hûng nâm gân

dây, lioal d(>iig cùa doanh nghiêp dà có buóc phát triên dpt biên, gòp phân giài phóng và phât triên sûc sân xuât, huy dçng và phát huy nôi lue vào phát triên kinh tê xà hôi, gôp phân quyêt dinh vào phyc hôi và tâng truông kinh tê, tâng kim ngach xuât khâu, tâng thu ngân sâch và tham gia giài quyêt cô hiêu quâ câc vân dê xà hçi nhu: tao viçc lâm, xôa dôi, giàm nghèo

Dirai góc dô phàp lÿ. Theo Luât Doanh nghiçp, doanh nghiçp là mot tô chùc kinh tê, cô tên riêng, cô tài sàn, cô try sô giao dich ôn dinh, duoc dâng kÿ thành lâp theo quy djnh cùa phàp luât nhâm mue dich kinh doanh

Dir&i gôc dô kinh tê: Doanh nghiêp là mot tô chirc kinh tê thuc hiçn câc hoat dông sân xuât, cung ung hàng hôa cho nguài tiêu dùng qua thi truông nhäm myc dich sinh loi.

Quâ trinh hoat dông kinh doanh cûa doanh nghiçp là quâ trinh kêt hgp càc yêu tô dâu vào nhu: nguyên vât liçu, mây môc thiêt bi, sire lao dông dê tao ra yêu tô dâu ra là hàng hôa và tiêu thu hàng hôa dô dê thu loi nhuân

Trong nên kinh tê thi truông, dê cô câc yêu tô dâu vào dôi hôi doanh nghiêp phài cô luçng vôn tiên tê nhât dinh Vôi tùng loai hinh phâp lÿ tô chùc, doanh nghiêp cô phuong thirc thi ch hgp tao lâp sô vôn tiên tê ban dâu Tù sô vôn tiên tê dô doanh nghiêp mua sâm mây môc thiêt bi, nguyên vât liêu Sau khi sân xuât xong, doanh nghiçp bân hàng hôa và thu dupe tiên bân hàng Tù sô tiên bân hàng, doanh nghiêp

sù dung dê bù dâp câc khoàn chi phi vât chât dà tiêu hao, trà tiên công cho nguài lao dpng, câc khoàn chi phi khâc, nôp thuê cho Nhà nuàc và phân côn lai là loi nhuân sau thuê Tù sô loi nhuân sau thuê này, doanh nghiêp tiêp tue phân phoi cho câc mue dich cô tinh chât tich luÿ và tiêu dùng Và khâi niêm dông vât chât và dông tiên phât sinh tù dô, tùc là su dich chuyên hàng hôa, dich vu và su dich chuyên tiên giùa câc don vi,

tô chùc kinh tê

Tuong ùng vôi dông vât chât di vào (hàng hôa, dich vu dâu vào)

là dông tiên di ra, nguoc lai, tuong ùng vôi dông vât chât di ra (hàng hôa, dich vy dàu ra) là dông tiên di vào Quâ trinh hoçii dQng cùa doanh nghiêp cüng là quâ trinh tao lâp, phân phoi và sù dung quÿ tiên tê tâp hçrp thành hoat dông tài chinh cùa doanh nghiêp Quâ trinh dô dà làm phât sinh ra su vân dông cùa dông tiên vào và dông tiên ra gân liên vôi câc hoat dông cùa doanh nghiêp Nhu vây, trong quâ trinh luân chuyên von tiên tê dô doanh nghiêp phât sinh câc môi quan hê tài chinh Nhùng quan hê tài chinh chù yéu bao gôm:

Quan hê tài chinh giùa doanh nghiçp voi Nhà nirôc

Quan hê này duoc thê hiçn trong viêc doanh nghiêp thyc hiên câc nghîa vu tài chinh vôi Nhà nuôc nhu nôp câc khoàn thuê, lç phi, ngân

sâch Doanh nghiêp thuông phài nçp nhfrng loai thuê theo quy dinh sau: thuê mon bài, thuê già tri gia tàng, thuê thu nhâp doanh nghiêp, thuê tiêu thu dâc biçt, thuê môi truông, thuê sû dung dât, thuê xuât nhâp khâu, thuê tài nguyên và câc loai thuê khâc.

Tai V iêt Nam , do côn thành phân kinh tê quôc doanh nên su tài trg cùa Nhà nuóc duoc thê hiçn rô bàng viêc bào dâm m ot phân vôn phâp dinh cho câc doanh nghiêp Trong quâ trinh hoat dçng câc D N N N kinh doanh cô hiêu quâ và nhât là cac doanh nghiêp hoat dçng trong câc lînh vue then chôt cùa nên kinh tê dât nuóc së duoc N hà nuóc chü trong dâu tu vôn nhâm giüp doanh nghiêp phât triên tôt hon Cùng trong quâ trinh hoat dông kinh doanh này, câc DNNN phài npp câc khoàn thuê, phi, lê phi nhu câc doanh nghiêp khâc và côn phài nôp thuê sù dung vôn cho NSNN K hoàn thu này chiêm tÿ trong Ion trong thu ngân sâch giüp Nhà nuóc có nguôn dê phuc vu phüc loi xà hôi nói chung và tao hành lang phâp lÿ dê bào vç nên kinh tê cüng nhu xây dung co so ha tâng phuc vu cho phât triên kinh tê và hô trp hoat dông cùa doanh nghiêp Ngoài ra, N hà nuóc côn tham gia vào nên kinh tê vói vai trò là

cô dông cûa câc công ty cô phân

Quart hç tài chinh g iù a doanh nghiêp vó i cac chü thè kinh té và câc tô chirc x â hôi khâc

Quan hç tài chinh giùa doanh nghiêp vói câc chü thê kinh tê khâc rät da dang và phong phü Môi quan hê giùa câc doanh nghiêp phât sinh trong quâ trinh thanh toân câc sàn phâm và dich vu, trong viçc gôp vôn liên doanh, vôn cô phân và chia lpi nhuân do vôn liên doanh cô phân

m ang lai Trong nên kinh tê hôi nhâp hiçn nay, môi quan hç này không chi gói gçn trong m ot quôc gia, mà lan rçng ra toàn thè giói Cùng vói

su phât triên cùa câc yêu tô câu thành trong nên kinh tê thj truông, câc môi quan hê vê kinh tê giùa câc doanh nghiêp cô xu thê ngày càng tâng lên Câc hoat dông dô dan xen vào nhau và tu diêu chinh theo câc quan

hê cung câu vê vôn tiên tç và khà nâng thu hüt lai nhuân Môi quan hç giùa doanh nghiêp vói câc tô chùc tài chinh trung gian (chü yêu là ngân

hàng và công ty báo hiém) phát sinh trong quá trinh doanh nghiêp vay

và hoán trá vón, trá läi, mua báo hiêm, nhán chi trá báo hiém

Ngoài quan he tài chinh vói các chù thè kinh té khác, doanh nghiçp con có thè có quan hè tài chinh vói các tó chúc xà hói khác, nhu: doanh nghiêp thyc hiçn tài tro cho các to chúc xâ hói, các hoat dpng tú thiçn

Quan hç tài chinh giùa doanh nghiçp vói nguòi lao dçng trong doanh nghiêp

Quan hè này dupc thè hièn trong viçc doanh nghiêp thanh toán trá tiên công, thuc hièn thuông phat vât chât vói nguöi lao dçng trong quá trinh tham gia vào hoat dçng kinh doanh cùa doanh nghiçp

Quan hç tài chinh giùa doanh nghiçp vói các chu s ô hùu cüa doanh nghiçp

Môi quan hê này thé hièn ó viêc các chù s ó hûu thuc hiên viêc dáu tu, gôp vôn vào hay rút vón ra khôi doanh nghiêp và trong viêc phân chia loi nhuân sau thuê cùa doanh nghiêp

Quan hç tài chinh trong nçi bç doanh nghiçp

Dây là môi quan hê thanh toán giùa các bô phân npi bô doanh nghiêp, quan hê giùa doanh nghiêp mç và doanh nghiêp con trong hoat dçng kinh doanh, trong viêc hinh thành và sù dung các quÿ cùa doanh nghiêp

Tù nhùng vôn de da neu ra, có thè rút ra mçt so n h $n xét n h u sau:

Xét vê hinh thüc: Tài chinh doanh nghiêp là các quÿ tièn tç trong quá trinh tao lâp, phân phôi, sù dung và vân dpng gàn lién vói hoat dông cùa doanh nghiêp

Xét vê bàn chât: Tài chinh doanh nghiêp là các quan hç kinh tê ducfi hinh thùc già tri này sinh gân liên vói viçc tao lâp, sù dung các quÿ tiên tê cùa doanh nghiêp trong quá trinh hoat dông sàn xuât kinh doanh cùa doanh nghiêp

Nhùng quan hê kinh tê trên dupe biéu hiên trong su vân dpng cùa tiên thông qua viêc hinh thành và sù dung các quÿ tiên tç Nhùng quan

hê này m ot m ât phân ành rô doanh nghiêp là mot don vj kinh tê dôc lâp,

là chù thê trong quan hê kinh tê, dông thài phàn ành rô nét moi liên hê giùa tài chinh doanh nghiêp vói càc khâu khàc trong hê thông tài chinh quòc già Tir dò có thè khái quát: Tài chính doanh nghiêp là các quan

hê kinh tê phàt sinh gân liên vói quà trinh tao lâp, phân phôi và sir dung các quÿ tiên tê trong quà trinh hoat dông kinh doanh cùa doanh nghiêp nhàm dat tài mue tiêu cita doanh nghiêp. Tài chinh doanh nghiêp là mot khâu cùa hê thông tài chinh và là khâu co sà, nên cô nhùng dâc diêm sau dây:

Thirnhât, tài chinh doanh nghiêp gân liên vói quà trinh hoat dông kinh doanh cùa doanh nghiêp Su vân dông cùa quÿ tiên tê, vôn kinh doanh cô nhùng nét riêng biçt, dô là su vân dông cùa vôn kinh doanh luôn gân liên vói các yêu tô vât tu và lao dông

Tài chinh doanh nghiêp cô câc môi quan hê tài chinh doanh nghiêp da dang phât sinh nhu: quan hê câp, nôp giùa doanh nghiêp vói Nhà nuôc; quan hê thanh toân giùa doanh nghiêp vói câc chù thê khâc nhu khàch hàng, nhà cung câp, ngân hàng, vói nguói lao dông trong doanh nghiêp Trong quà trinh hoat dông dô, su vân dçng cùa nguôn tài chinh, quâ trinh tao lâp và sù dung quÿ tiên tê cùa doanh nghiêp - vôn kinh doanh - luôn gân liên vói càc yêu tô vât tu, lao dông C ùng vói quÿ tiên tê này, càc quÿ tiên tê khâc cô trong doanh nghiêp luôn dupe lao lâp, bô sung lu két qua sân xuât kinh doanh mang lai và phyc vu cho chinh quà trinh sân xuât kinh doanh dô

JTiir hai, moi su vân dông cùa câc nguôn tài chinh trong doanh nghiêp dêu nhâm dat toi mue tiêu kinh doanh cùa doanh nghiêp

5.1.2 M ue tiêu cùa tà i ch in h d o an h nghiçp

Khi tiên hành câc hoat dông tài chinh doanh nghiêp cân nhân thùc

rô mue tiêu cân dat dupe là gi Trong nhùng diêu kiên khâc nhau và truông hop khàc nhau thi mue tiêu không giông nhau, nhung nhin chung, m ue tiêu cùa tài chinh doanh nghiêp bao gôm câc mue tiêu sau:

5.1.2.1 Toi da hóa Igi nhuàn

Dày là muc tièu mà dir gre nhièu rigirai quan tàm vi diéu này quyèt djnh dén su tòn tai và phát trièn cùa doanh nghièp Màt khàc, muc tièu này cüng hoàn toàn phù hap vói yèu càu cùa nguyén tàc hach toàn kinh doanh: lày thu bù chi và có lai nhuàn Muc tièu này càn phài xàc djnh

rò vè màt thòi gian, muc tièu dat duac trong ngàn han, muc tièu dat duoc trong dài han Vièc dành già chi tièu này khòng phài là dè dàng nó chiù ành huòng cùa nhièu nhàn tò nhu: thòi gian, rùi ro, và khà nàng tao lai nhuàn trong tuong lai cùa doanh nghièp Tuy nhièn, vièc xàc djnh muc tièu này cüng dà bòc ló nhùng màt han chè nhàt dinh:

Thir nhàt, có thè dàn tói tinh trang lai già lò thàt do phàn bò sai chi phi ;

Thu hai, khòng chú trong tói chièn lupe phàt trièn làu dài cùa doanh nghièp mà chi quan tàm tói lai nhuàn truóc màt;

Thir ba, doanh nghièp chi quan tàm tói lai nhuàn mà khòng quan tàm tói doanh thu thuc hièn, có thè gày ra tinh trang thièu tièn màt, tù

dó có thè làm cho sàn xuat khòng vàn hành lièn tue, thàm chi có thè phà sàn;

Thir tu-, vi lai nhuàn, càc doanh nghièp có thè vi pham phàp luàt Nhà nuóc

5.1.2.2 Toi da hóa già tri doanh nghièp

Chuàn muc dè dành già hièu quà hoat dpng cùa càc doanh nghièp duac nhìn nhàn trèn mòt góc dò m ài, dó là khòng ngùng làm tàng già tri cùa doanh nghièp, tue là làm tàng khòng ngùng già tri tài sàn cùa càc chù só hùu hièn tai cùa doanh nghièp Quàn tri tài chinh doanh nghièp chinh là nhàm thuc hièn muc tièu này Tuy nhièn, muc tièu này se dày

dù han néu di kèm vói muc tièu tói da hoà lai nhuàn cùa doanh nghièp bòi vi càc nhà quàn ly tài chinh doanh nghièp ràt khó xàc dinh, dành già muc dò ành huòng cùa mòt quyèt dinh dòi vói già tri cùa doanh nghièp.Càc quyèt dinh tài chinh trong doanh nghièp: quyèt dinh dàu tu, quyèt dinh huy dóng von, quyèt dinh vè phàn phói kèt quà kinh doanh

có mói lièn hè chàt che vói nhau Trong quàn ly tài chinh, nhà quàn ly phài càn nhàc càc yéu tó ben trong và càc yèu tó bén ngoài dé dua ra quyét dinh làm tàng già tri tài sàn cùa chù só hùu, phù hop vói lgi ich cùa chù só hùu M yc tièu này dàc bièt phù hgp vói càc còng ty co phàn

và vièc xàc dinh muc tièu này thè hièn rò n h ùng lgi ich noi bàt:

Thir nhàt, vàn phàt huy dugc uu dièm cùa m yc tièu tói da hóa lgi nhuàn mà khòng m àc phài nhùng nhugc dièm cùa m uc tièu này

Thir hai, doanh nghièp chù trpng hon dèn vièc quàn ly vòn

K hòng chi chù trong dèn lgi nhuàn mà con chù trgng tói luu lugng vón cùa doanh nghièp

Thir ba, bào vè tói da cho càc nhà dàu tu vào doanh nghièp có lgi cho sy phàt trièn làu dài cùa doanh nghièp

Thir tu, doanh nghièp phài quan tàm dèn chièn lu g c phàt trièn làu dài cùa doanh nghièp

N goài hai myc tièu chinh trèn, quàn ly tài chinh doanh nghièp con

có càc m uc tièu khàc nùa, dó là myc tièu m à ràng thi phàn, myc tièu kéo dài sy tòn tai cùa doanh nghièp, làm tàng uy tin cùa doanh nghièp Dày là nhùng myc tièu m ang tinh chàt trung gian dè dat dugc hai myc tièu chinh trèn và nàng cao khà nàng canh tranh cùa doanh nghièp trèn thi truóng

5.1.3 Vai trò cùa tài chinh doanh n g h ifp

Tài chinh doanh nghièp dóng vai tró rat quan trong dói vói hoat dgng cùa doanh nghièp và dugc thè hièn ó n h ùng dièm chù yèu sau:

5.1.3.1 H uy dpng von dàm bào cho càc hopt dpng cùa doanh nghièp dién ra bình thucmg và lién tue

D è th u c hièn moi quà trình sàn xuàt kinh doanh, tru ó c hét càc doanh nghièp phài có m òt yéu tó tièn dè, dó là vón kinh doanh V ièc thiéu vón se khièn cho càc hoat dòng cùa doanh nghièp gàp khó khan hoàc khòng trièn khai dugc D o dó, vièc dàm bào cho càc hoat dpng cùa doanh nghièp dugc tièn hành binh thuóng lièn tue phy thuòc rat lón vào vièc tó chùc huy dòng vón cùa tài chinh doanh nghièp Dày là vàn dè có

tinh quyêt dinh dên sy sòng con cùa doanh nghièp trong quà trình canh tranh “khâc nghiêt” theo co che kinh té thi truòng.

Nhà quàn tri tài chinh cân cân nhâc kÿ truóc khi dua ra quyét dinh

dé dám báo dàp ùng nhu càu vón cho doanh nghièp nhung vàn phài dàm bào chi phi sù dyng vôn thàp và han chê nhùng rùi ro tài chinh cho doanh nghiçp M pt chinh sách tài tro dúng dän không nhùng giúp doanh nghiçp giám thiêu rùi ro tài chinh mà con tàc dông rät lón dên viçc thuc hiçn myc tiêu tói da hóa già tri doanh nghiçp Vai trò cùa tài chinh doanh nghiçp thè hiçn truóc hét ó viçc:

+ Xàc dinh dùng dän nhu câu vôn cân thiêt cho hoat dóng cùa doanh nghiçp trong tùng thói ky;

+ Tièp dò là lua chpn càc phuong phàp và hinh thùc thich hop huy dông vôn tù bèn trong và ben ngoài Dàp ùng kip thói nhu càu vón cho hoat dóng kinh doanh

Vói viçc sù dyng mot càch linh hoat càc cóng cy tài chinh nhu chinh sàch lai tièn vay, chinh sàch lgi tùc có phàn, chinh sàch tin dung thi tài chinh doanh nghiçp có thè kich thich vièc thu hùt càc nguón vón trèn thi truòng, dàm bào vièc sù dung linh hoat, rpng rài càc nguón vón và chù dóng trong vièc tao lâp vón dàp ùng nhu càu vón kinh doanh vói chi phi sù dyng vón là thàp nhàt

5.1.3.2 Tài chinh doanh nghiçp g iù vai trò quan trpng trong

viêc n û n g c a o h i ç u q u à h o a t d $ n g k i n h d o a n h c ù a d o a n h n g h i ç p

Sau khi huy dông dupe dây dù vôn cho nhu câu sàn xuât kinh doanh thi vân dê tiép theo dät ra là sù dung sô vón dô nhu thé nào Hièu quà hoat dông kinh doanh cùa doanh nghièp phu thuôc rât lón vào vièc

tô chùc sù dung vôn Vièc sù dyng vôn tiêt kièm và có hièu quà là mot dói hôi tât yêu khách quan, nô quyêt dinh su ton tai và phât triên cùa môi doanh nghièp trong nên kinh tè thi truòng

Vai trò cùa tài chinh doanh nghiçp trong vièc tô chùc sù dung vón tiêt kièm và có hièu quà, thè hiên truóc het:

+ Thông qua viçc phân tich, dânh giâ khà nàng sinh loi v à m ùc

dp rùi ro cùa câc du an dâu tu tù d6 gôp phân lu a chpn dupe du ân dâu

+ H inh thành và sù dung tôt câc loai quÿ cüa doanh nghiçp, cùng vôi v içc sü dung don bày kinh doanh và don bây tài chinh hpp lÿ dê tàng tÿ suât lpi nhuân vôn chû sô hùu Diêu này sè gôp phân thüc dây nguôi lao dpng trong doanh nghiêp gàn bô vôi doanh nghiçp hon, phât huy sâng kiên nâng cao hiçu quà công tâc và nàng suât lao d png Tù

dô, nâng cao hiçu quà sù dung von cüa doanh nghiçp

5.1.3.3 Tài chinh doanh nghiçp là công eu ra t hùu ich dê kiêm soât tinh hinh kinh doanh cùa doanh nghiçp

Q uà trinh hoat dpng kinh doanh cüa doanh nghiçp cüng là quâ trinh vân dpng, chuyên hôa hinh thâi cùa von tiên tê Thông qua tinh hinh thu, chi tiên tê hàng ngày, tinh hinh thuc hiên câc chi tiêu tài chinh

và dàc b içt là câc bâo câo tài chinh, nhà quàn tri cô thé kiém soât kip thôi, tong quât câc m ât hoat dpng cùa doanh nghiêp, tù dô phât hiên nhanh chông nhùng ton tai và nhùng tiêm nâng chua dupe khai thâc dê dua ra câc quyét djnh thich hpp diêu chinh câc hoat dpng nhâm dat tôi mue tiêu dê ra cüa doanh nghiêp

D ê sü dung cô hiêu quà công eu kiêm tra tài chinh, dôi hôi nhà quân lÿ doanh nghiêp can to chùc tot công tâc hach toân kê toân, hach toân thong kê, xây dung hç thong câc chi tiêu phân tich tài chinh và duy

tri nê nêp chê dç phân tich hoat dçng kinh tê cùa doanh nghiêp Dâc trung cùa càc chi tiêu tài chinh là càc chi tiêu bäng tiên, dieu dô cho phép các doanh nghiçp cô khà nâng và dieu kiên kiêm soát dupe các hoat dông kinh doanh cùa minh Nhüng hoat dpng mà không quy duoc thành tiên thi tài chinh không kiêm soát.

Tinh hinh tài chinh là mot tâm guong phàn ành trung thuc nhât moi mât hoat dông kinh doanh cùa doanh nghiêp

+ Thông qua viêc tính toán và phân tich càc chi tiêu tài chinh nhu các hç sô vê khà nâng thanh toán, khà näng sinh loi, co câu nguôn vôn, tinh hinh thu chi tiên tç cùa doanh nghiêp giùp cho nhà quàn lÿ tài chinh doanh nghiêp kiêm soát duoc hoat dông kinh doanh cùa minh, cùng nhu kip thài phât hiçn nhüng ton tai, khuyêt diêm trong quàn lÿ dê

cô bien phàp diêu chinh kip thài nhâm dat duoc mue tiêu dâ dinh.+ Thông qua viçc phân tich và du bào tinh hinh tài chinh cùa doanh nghiêp trong tuong lai sè giùp cho lành dao doanh nghiêp cô thê chù dông trong viçc dua ra quyêt dinh vê mât dâu tu dái han

Vai trô cùa tài chinh doanh nghiçp së trô nên tich cue hay thu dpng truóc hêt là phu thuôc vào su nhân thuc và vân dung các chúc nâng cùa tài chinh, sau nùa con phu thupc vào môi truàng kinh doanh,

co ché tô chúc tài chinh doanh nghiçp và các nguyên tàc cân quàn triçt trong moi hoat dông tài chinh doanh nghiçp

5 1 4 N l i û n g n l i â n t o á n h h u ö ' n g d e n t ô c h ú c t à i c h i n h

doanh nghiçp

5.1.4.1 Hinh thúc ph àp lÿ tô chúc doanh nghiçp

Các lo^i hinh doanh nghiêp khàc nhau chi phôi dên viêc tô chúc, huy dông von cùng nhu viçc phân chia loi nhuân cùng khàc nhau Chäng h^n, DNNN dupe NSNN dàu tu von toàn bô hoâc mot phàn vôn diêu lê ban dâu Ngoâi vón Nhà nuôc dâu tu, doanh nghiêp dupe quyên huy dông vón duoi câc hinh thùc phât hành trâi phiêu, vay von, nhân gôp liên doanh nhung không thay dôi hinh thùc sà hùu cùa doanh nghiçp Viêc phân phôi lpi nhuân sau thuê dupe thuc hiên theo quy dinh

cüa chinh phü Dôi vôi doanh nghiêp tu nhân thi von là do chù doanh nghiêp tu nhân tu bô ra, cüng cô thé huy dông thêm tù bên ngoài duôi hinh th u c di vay Loai doanh nghiêp này không duoc phép phât hành mot lo^i chüng khoân nào trên thi tru à n g dê tàng von Phân thu nhâp sau thuê thuôc quyên sà hùu và sù dyng cüa chù doanh nghiêp.

Tai V içt Nam, Luât D oanh nghiêp nêu rô: xét vê hinh th u c phâp

lÿ cô câc loai hinh doanh nghiêp chü yéu sau: doanh nghiêp tu nhân, công ty hgp danh, công ty cô phân, công ty trâch nhiçm hüu h^n Hinh thüc phâp lÿ tô chüc doanh nghiçp ành h u ông rat lôn dên viçc to chüc tài chinh doanh nghiêp nhu: phuong th ü c hinh thành và huy dçng, viçc chuyên nhupng hay rüt vôn ra khôi doanh nghiçp, phân phôi lpi nhuân sau thué, trâch nhiêm cüa chü sô hüu dôi vôi khoàn no cüa doanh nghiçp và nghïa vu tài chinh cüa doanh nghiçp Doanh nghiçp phài nâm vüng câc quy dinh phâp luât vê tài chinh liên quan dên hinh thüc phâp lÿ cüa doanh nghiçp m inh dê cô nhüng quyêt dinh düng phâp luât

mà vân dàm bào m ue tiêu ho?t dông cüa minh

5.1.4.2 D çc diêm kinh té kÿ thuât cüa ngành kinh doanh

Tô chüc tài chinh doanh nghiçp côn dua vào dâc diêm kinh tê -

kÿ thuât cüa ngành kinh doanh Môi ngành kinh doanh cô dâc diêm vê

m ât kinh té và kÿ thuât riêng N hüng dàc diêm dô dà ành h uông dên

co câu von kinh doanh cüa doanh nghiçp, ành h u ông dén to c dô luân chuyén vôn

a Ành huàng cùa tinh chât ngành kinh doanh

Tinh chât ngành kinh doanh quyêt dinh quy mô vôn kinh doanh, thành phân v à co câu tài sàn cüng nhu nguôn hinh thành v à câch sü dung vôn tu o n g üng Tù dô së ânh huông tôi phuong phâp dâu tu và thé thüc thanh toân chi trà cüa doanh nghiçp Tùy vào tinh chât ngành nghê kinh doanh m à doanh nghiçp së quyêt dinh viçc huy dçng vôn dé sü dung vào câc hoat dông kinh doanh cüa m inh Doanh nghiçp cô thé di vay vôn ngân hàng, phât hành trâi phiêu h o jc phât hành cô phiêu Vôi

sô vôn huy dçng duoc, câc nhà quàn tri cüng dua vào tinh hinh kinh

doanh cùa ngành, thi truòng dê dua ra kê hoach sù dung vôn sao cho dat dupe hiçu quà cao nhât.

Nhùng doanh nghiêp ho^t dông trong ngành thuong mai, djch vy thi von luu dông thuong chiêm tÿ lê trong cao hon, toc dò chu chuyên von luu dông cüng nhanh hon so vói càc ngành nông nghiçp, công nghiêp, dâc biçt là công nghiçp näng Ö càc ngành này, vôn co dinh chiêm tÿ lê cao hon vôn luu dông và thài gian chu chuyén vôn cüng châm hon

b Ành hircmg cùa tinh thcri vu và chu ky sàn xuât kinh doanh

Tinh thcri vu cùa hoat dông kinh doanh cô thê hiêu là su biên dông trong hoat dông kinh doanh cùa doanh nghiêp tuong úng ô càc thcri diêm khàc nhau Thài diêm này cô thê là càc mùa trong nâm, càc ngày

lê và nhùng su kiên khàc (mùa tuu truàng, kÿ nghi hè cùa hoc sinh, sinh viên ) Tinh thài vu và chu kÿ sàn xuât ành huàng lán dên nhu câu vôn sù dung trong tùng thài kÿ, tiên thu bân hàng, tinh hình thu chi

và khâ nâng thanh toân cùa doanh nghiêp Dâc diêm này là nhùng nhân

tô tâc dông không nhô toi viçc tô chùc dàm bào nguôn vôn cüng nhu dàm bào cân dôi thu chi bâng tiên cùa doanh nghiçp

Nhùng doanh nghiêp sân xuât ra nhùng loai sàn phâm cô chu kÿ sàn xuât ngàn cô nhu câu vôn luu dông giüa câc thài kÿ trong nâm thuàng không cô biên dông làn, doanh nghiêp cüng thuàng xuyên thu duçrc tiê n bân h àn g , n h ò (tó c ô th ê dê dàng b à o (tàm cân ctôi giüa thu và chi bâng tiên, cüng nhu bâo dàm nguôn vôn cho nhu câu kinh doanh

N g u Q C lai, nhùng doanh nghiçp sàn xuât ra nhùng loai sàn phâm cô chu

kÿ sàn xuât dài, phài ùng ra lugng von luu dông Ion hon

Nhùng doanh nghiçp hoat dông trong ngành sàn xuât cô tinh thài

vu thi nhu câu vê von luu dông giùa càc thài kÿ trong nâm chênh lçch nhau rât lón, giùa thu và chi bang tiên thuàng cô su không ân khôp nhau vê thài gian Dô là diêu phài tinh dên trong viçc to chùc tài chinh, nhàm bào dàm von kip thài, dây dû cho hoat dông cùa doanh nghiçp cüng nhu bào dàm cân dôi giùa thu và chi bâng tiên

B at cú m pt doanh nghiép náo cüng hoat dpng trong m pt mói tru an g kinh doanh nhát dinh Mói tru a n g kinh doanh bao góm tát cá các diéu kién bén ngoái ánh huóng tói hoat dpng kinh doanh cúa doanh nghiép D o dó, viéc tó chúc tai chính doanh nghiép phái tính den tác dpng cúa mói tru a n g kinh doanh M ói tru ó n g kinh doanh bao góm tát cá nhüng diéu kién bén trong v á bén ngoái ánh h uóng tói hoat dpng cúa doanh nghiép nhu: mói tru o n g kinh té - tái chính, mói truóng chính tri, mói tru ó n g pháp luát, mói tru ó n g cóng nghé, mói truóng van hóa - xa h ó i

a Mói truong kinh té - tái chính

Mói truóng kinh té - tái chính có thé tao ra cá co hói vá thách thúc vói các hoat dpng tái chính cúa doanh nghiép Các yéu tó cúa mói truóng kinh té - tái chính bao góm:

- Co s á ha táng cita nén kinh té: N éu co só ha táng ph át trien (hé thóng giao thóng thóng tin lién lac, dién, n u ó c ) sé giám b ó t dupc nhu cáu vón dáu tu cúa doanh nghiép, dóng thói t^o diéu kién cho doanh nghiép tiét kiém du p c chi phí tro n g kinh doanh nhu: chi phí ván chuyén, chi phí quáng cáo, chi phí thanh toán, chi phí th u c hién hpp dóng

- Tinh trang cúa nén kinh té. Trong giai do^n táng truóng cúa nén

kinh té, doanh nghipp có nhicu ca hpi do dau tu phát trien, vi váy nhu

cáu vé vón cao nén doanh nghiép phái tích cuc huy dóng vón dé nám bát các co hói m ó róng thi truóng Khi nén kinh té gáp khó khan, doanh nghiép khó có thé tim dupc co hói tót dé dáu tu, do dó, doanh nghiép phái có các bién pháp sú dung vón hiéu quá dé duy tri sán xuát

- Lai suát thi truong: Dáy lá yéu tó tác dóng rát lón dén hoat dpng tái chính cúa doanh nghiép Lái suát thi tru ó n g ánh huóng dén co hpi dáu tu, dén chi phí sú dung vón vá co hpi huy dpng vón cúa doanh nghiép M át khác, lái suát thi truóng ánh h u óng gián tiép dén tinh hinh sán xuát kinh doanh cúa doanh nghiép Khi lái suát thi truóng táng cao,

5.1.4.3 Mói truóng kinh doanh

thi nguói ta có xu hiróng tiét kiém nhiéu hon tiéu dúng, diéu dó han ché viéc tiéu thp sán phám cúa doanh nghiép.

- Lam phát: Khi nén kinh té có lam phát ó múc dó cao thi viéc tiéu thy sán phám cúa doanh nghiép gáp khó khan khién cho tinh tr^ng tái chính cúa doanh nghiép cáng tháng Néu doanh nghiép khóng áp dung các bién pháp tích cuc thi có thé bi thát thoát vón kinh doanh Lam phát cüng lám cho nhu cáu vón kinh doanh táng Ién vá tinh hinh tái chinh doanh nghiép khóng ón djnh

- Chính sách kinh té vá tái chính cúa Nhá nuác dói vái doanh nghiép: N hu các chính sách khuyén khích dáu tu, chính sách thué, chính sách xuát kháu, nháp kháu, ché dó kháu hao TSC B dáy lá yéu

tó tác dóng Ión dén các ván dé tái chính cúa doanh nghiép Bé t£n dyng dugc co hói vá giám thiéu nhüng nguy co, các doanh nghiép phái nám bát dugc các quy dinh, chính sách vá pháp luát do Chính Phú ban hánh

- M úc dó canh tranh: Khi múc dó canh tranh trén thi truóng cao, doanh nghiép phái dáu tu nhiéu han cho viéc dói mái thiét bj, cóng nghé vá náng cao chát luang sán phám, cho quáng cáo, tiép thj vá tiéu thy sán phám M úc dó c^nh tranh phu thupc so luang doanh nghiép tham gia canh tranh, múc dó táng truóng cúa ngánh, co cáu chi phí có dinh vá múc dó da dang hóa sán phám

- Thi truóng tái chính vá hé thóng các trung gian tái chính. Su phát trien cúa thi tnrñrng lám cta dang hóa các cóng cu vá các hinh thúc huy dóng vón cho doanh nghiép, cháng h^n nhu su xuát hién vá phát trien các hinh thúc thué tái chính, su hinh thánh vá phát trién cúa thi truóng chúng khoán Hoat dóng cúa các trung gian tái chính có tác dóng rát lón dén hoat dóng tái chính cúa doanh nghiép Su phát trién lón manh cúa các trung gian tái chính sé cung cáp các dich vu tái chính ngáy cáng phong phú, da dang han cho các doanh nghiép

b Mói truemg chính tri pháp luát

Các yéu tó chính tri vá pháp luát có ánh huóng ngáy cáng lón dén hoat dóng cúa các doanh nghiép Các yéu tó náy bao góm: hé

thông các quan diêm, d u ó n g loi chính sách cúa chính phú, hç thông luát pháp hiçn hánh, các xu h u ó n g ngoai giao cúa chính phú, nhúng diên bién chính tri trong nuóc, trong khu vue vá trên toán thê giói Su

ón dinh chính tri tao ra mói tru ó n g thuán lai dói vói các hoat dpng kinh doanh M ót chính phú manh vá san sáng dáp úng nhúng dói hói chính dáng cúa xa hói se dem lai lóng tin vá thu hút các nhá dáu tu trong vá ngoái nuóc Trong m ót xa hói ôn dinh vé chính tri, các nhá kinh doanh dupe dám báo an toán vê dáu tu, quyén só húu các tái sán khác cúa hp, nhu váy ho se sän sang dáu tu vói só vón nhiéu han váo các du án dái han Chính su can thiép nhiéu hay it cúa chính phú váo nén kinh té da tao ra nhúng thuán lai hoác khó khan vá ca hói kinh doanh khác nhau cho túng doanh nghiép

c Mói iru&ng van hóa xä hói

Mói truóng ván hóa - xa hpi bao góm nhúng chuân muc vá giá tri dupe châp nhán vá ton trong bói m pt xa hpi hoác mót nén van hóa cu thé Su thay dói cúa các yéu tó ván hóa - xâ hçi mót phán là hç quá cúa

su tác dóng láu dái cúa các yéu tó vi mó khác, do váy nó thuóng bién dói chám han so vói các yéu tó khác M pt só dác diém má các nhá quán tri cán chú y lá: su tác dóng cúa các yéu tó van hóa - xa hpi thuóng có tinh dái han vá tinh té han so vói các yéu tó khác, nhiéu lúe khó má nhán biét duac Mât khác, pham vi tác dóng cúa các yéu tó van hóa - xä hpi thuóng rát rpng: "Nó xác dinh cách thúc nguói ta sóng, lám viçc, sán xuát vá tiéu thu các sán phám vá dich vu"

Tát cá các doanh nghiép cán phán tích rpng rai các yéu tó xä hpi nhám nhán biét các c a hpi vá nguy ca có thé xáy ra Khi m ót hay nhiéu yéu tó thay dói chúng có thé tác dpng dén doanh nghiép, nhu xu huóng nhán chúng hçc, só thích vui chai giái tri, chuán m pc dao dúc vá quan diém vé m úc sóng, cpng dóng kinh doanh Trong diéu kién thpc hiçn

ca ché thj truóng, có su quán ly cúa N há nuóc, dao dúc xä hpi trong dó

có dao dúc kinh doanh dupc coi là mót khía canh thiét thyc vá quan trong cúa mói truóng kinh doanh Dao dúc là giói han ngän cách nhúng hánh vi xâu và là dóng lue thúc dáy nhúng hánh vi tôt Dao dúc có thé

coi nhir mot nhu câu xà hôi và bât kÿ mpt thê chê kinh tê nào cüng phài xây dung m çt khuôn khô dao dûc dê làm mot trong nhüng nguyên tàc diêu hành.

d Môi truxrng công nghê

Dây là mot trong nhüng yêu tô rât nâng dông, chüa dung nhiêu ca hpi và de doa dôi vôi càc doanh nghiêp Nhüng àp lue và de doa tù môi truông công nghê cô thê là: su ra dôi cûa công nghê moi làm xuât hiên

và tàng cuàng uu thê canh tranh cüa càc sàn phâm thay thê, de doa càc sàn phâm truyên thong cûa ngành hiçn hüu Su bùng nô cûa công nghê môi làm cho công nghê hiên tai bi loi thôi và tao ra àp lue dôi hôi càc doanh nghiêp phài dôi môi công nghê dê tâng cuông khà nàng canh tranh Su ra dôi cüa công nghê môi làm tâng thêm àp lue de doa câc doanh nghiêp hiên cô trong ngành Su bùng nô cüa công nghê môi càng làm cho vông dôi công nghê cô xu huông rüt ngàn lai, diêu này càng làm tâng thêm âp lue phài rüt ngàn thôi gian khâu hao so vôi truôc.Câc doanh nghiçp cüng phài cành giâc dôi vôi câc công nghç môi,

cô thê làm cho sàn phâm cûa hp bi lac hâu mot câch trac tiêp hoâc giân tiêp Bên c^nh dô, câc nhà quàn tri doanh nghiêp cân luu y thêm khi dê câp dên môi truông công nghç: âp lue tâc dçng cûa su phât triên công nghê và müc chi tiêu cho su phât triên công nghç khâc nhau theo ngành; mot sô ngành nhât dinh cô thê nhân dupe su khuyên khich và tài tro cüa chinh phû cho viêc nghiên cüu và phât trién - khi cô su phù hpp vôi câc phuong huông và uu tiên cûa Chinh phû

5.2 VÔN K IN H DOANH CÙA DOANH N G H IÊP

Trong npi dung hoat dông cüa tài chinh doanh nghiêp, quàn lÿ von kinh doanh là khâu quan trong nhât, cô tinh chât quyêt dinh tôi müc

dô tâng truông hoâc suy thoâi cûa mpt doanh nghiêp Quàn lÿ vôn kinh doanh bao gôm nhiêu khâu nhu: xâc dinh nhu câu vôn kinh doanh, khai thâc và tao lâp vôn kinh doanh, dâu tu và sü dung, bâo toàn vôn kinh doanh Nhân thüc dupe vân dê này sê cô tâc dyng tich eue trong viêc quàn lÿ vôn kinh doanh cùa doanh nghiêp

Su phát triên kinh té ó câc n uóc trên thè giói và V içt Nam dà chúng minh rang m uôn phàt triên m ot doanh nghiêp phài giài quyêt ba vàn dê kinh tê co bàn là: Sàn xuàt cài gì? Sàn xuât nhu thê nào và sàn xuât cho ai? Tuy nhiên, nêu càc nguôn lue (dàt dai, lao dông, vôn, khoa hoc công nghç) là vô han thi nguòi ta cô thê sàn xuât hàng hôa mot càch không han chê, sù dung mày móc, nguyên vàt lieu b ú a bài,., cüng cháng sao Song thuc tê moi nguôn lue lai là m ot pham trù húu han dôi hôi ngày càng nhiêu và cao hon, diêu này buôc càc doanh nghiêp phài

sû dung m ot càch cô kê hoach càc nguôn lue cúa minh dê tàng hiçu quà sàn xuât kinh doanh

N hu ta dâ biêt, tu liêu lao dông, dôi tup n g lao dông và súc lao dông là 3 yêu tô cüa m ot quà trinh sân xuât kinh doanh Trong nên kinh

tê hàng hoâ tiên tê, dê cô dupe câc yêu tô cân thiêt dô cho quâ trinh sàn xuât kinh doanh dôi hôi doanh nghiêp phài cô mot lupng vôn nhât dinh Vôn là diêu kiçn tiên dê, cô y nghïa quyêt dinh toi moi khâu cúa quy trinh sàn xuât kinh doanh Vôn la mot pham trù kinh tê trong lînh vue tài chinh, nô gân liên vói nên sàn xuât hàng hoà - tiên tê Vôn là tiên nhung tiên chua hân dâ là vôn Tiên chi tro thành vôn khi nô dupe dua vào hoat dông trong quâ trinh sàn xuât và luu thông Cô du p e tiên vôn doanh nghiêp moi cô thê dâu tu mua sâm câc tài sàn cân thiêt cho hoat dpng sàn xuât kinh doanh, trà luong cho nguòi lao dçng, Sau khi tiêu thy sàn phâm, làm dich vu, doanh nghiêp thu dupe tiên tú bàn sàn phâm , cung câp lao vu, dich vu dô T ú sô tiên này, doanh nghiêp phâi dành m ot phân dê bù dâp giâ tri tài sàn cô dinh hao mon, bù dàp càc khoàn chi phi, m ot phân dê lâp quÿ du trü, dâu tu mua sâm, m ô rông quy mô cho quâ trinh sàn xuât kinh doanh tiêp theo

Théo hoc thuyêt kinh tê cô diên và phài cô diên moi: Von là mçt trong càc yêu to dâu vào dé sàn xuât kinh doanh (dât dai, lao dông ), vôn là càc sàn phâm dupe sàn xuât ra dê phyc vy cho sàn xuât (mày môc, thiêt bi ).

Ricardo cho rang: Tu bân là nhùng tu liêu sàn xuât và vât phâm tiêu dùng, là mot bô phân cüa cài quôc gia dùng vào sàn xuât nhu com

ân, âo mâc, nhà xuàng

Paul.A.Samuelson, nhà kinh tê hoc theo truàng phài Tân cô diên

dâ kê thùa câc quan diêm cùa truàng phâi cô diên vê yêu tô sàn xuât dê phân chia câc yêu tô cüa dâu vào quà trinh sàn xuât thành ba bô phân là: Dât dai, lao dông và vôn Theo ông, vôn là càc hàng hôa durrc sàn xuât ra dê phuc vu cho mot quà trinh sàn xuât mái, dô cô thê là mày môc, thiêt bi, vât tir, nguyên vât liêu, công cu dung cu, Trong quan niçm vê von cüa Samuelson không dê câp dên càc tài sàn tài chinh, nhüng tài sàn cô già cô thé dem lai loi nhuân cho doanh nghiêp, ông dâ dông nhât vôn vôi tài sàn cüa doanh nghiçp

Theo giào trinh Lÿ thuyêt Tài Chinh (Hoc viçn Tài Chinh) thi:

"VKD trong câc doanh nghiêp là môt loai quÿ tiên tç dâc biêt" Tiên dupe coi là vôn phài thoà mân nhùng diéu kiçn sau:

Mpt là: Tiên phài dai diçn cho mpt lupng hàng hoà nhât dinh Hay tien phài dupe bào dâm bâng môt lupng tài sàn cô thuc

lia i là; Tien phài dupe tich ty và t$p trung dén mpt lupng nhât

dinh dû dê tiên hành kinh doanh

Ba là: Khi dâ cô dû vê lupng, tiên phài dupe vân dông nhâm mue dich sinh lài

Nhu vây, trong 3 diêu kiçn trên thi diêu kiçn 1, 2 dupe coi là diêu kiên cân dê tiên trô thành vôn, côn diêu kiçn 3 dupe coi là dâc trung ca bân cùa vôn Tiên không thê là vôn nêu tien không vân dông nhâm myc dich sinh lài

Sy vân dpng cùa vôn trong quâ trinh sàn xuât kinh doanh cô thê dupe hinh dung qua so dô sau:

X , DTLDQuà trinh hoat dông sân xuât kinh doanh dupe bât dâu là vôn à

hinh thài tiên tê mà doanh nghiêp phài bô ra dê mua tu liçu lao dpng và dôi tupng lao dông phuc vu cho quà trinh sàn xuát Lúe này von dâu tu

tù hinh thài tiên tê chuyên sang hinh thài hàng hoâ Qua quâ trinh tao ra sân phâm lao vu và dich vu, vôn vân ô hinh thài hàng hoâ Cuôi cùng khi tiêu thu xong hàng hoâ (sàn phâm, lao vu và dich vu) vôn lai tù hinh thài hàng hoâ chuyên sang hinh thài tiên tç N hu vây, trong suôt quâ trinh vân dông vôn cô thê thay dôi hinh thài biêu hiçn nhung diêm xuât phàt và diêm cuôi cùng cûa vông tuân hoàn phài là giâ tri, song vôi giâ tri cuôi cùng Ion hon già tri ban dâu Nhô cô su vân dông dô, dông vôn moi cô khà nâng sinh loi, giùp cho câc doanh nghiêp dat dupe mue tiêu tôi da hoà loi ich cho doanh nghiêp và cho xâ hpi

Theo quan diêm cûa C M âc (trong Bp Tu bàn) thi pham trù vôn dupe khâi quât qua pham trù tu bàn "Tu bân là giâ tri m ang lai giâ tri thâng du" Dinh nghîa này dâ bao hàm dây dù bàn chât và tâc dung cûa vôn

N hu vây, cô thê thây m pt càch rô ràng rang: Dê tiên hành sàn xuât kinh doanh thi bât kÿ mot doanh nghiêp nào cùng phài cô vôn Vôn là

dieu kiçn dâu tiên và cô y nghîa quyct dinh, d$c biçt là trong nên kinh te thj truông hiên nay Hiêu theo nghîa chung nhât thi: vôn kinh doanh cûa doanh nghiêp là biêu hiên bang tiên cûa toàn bô già tri tài sàn (huit hinh và vô hinh) duoc huy dông, su dung vào hoat dçng sàn xuât kinh doanh nhâm mue dich thu duoc loi ich trong tuong lai.

Vôn là diêu kiên không thê thiêu dupe dê m pt doanh nghiêp dupe thành lâp và tiên hành câc hoat dông sàn xuât - kinh doanh Do dô, vôn kinh doanh cô dâc trung:

+ Là mot quÿ tiên tê dâc biêt;

+ Nhâm phuc vu cho sàn xuât kinh doanh tùc là mue dich tich luÿ;

+ Phäi dat tưi muc tieu sinh lưi vä von luưn thay dưi hinh thäi bieu hien vüa ton tai duưi hinh thäi tien te, vüa tưn tai duưi hinh thäi vät tu hộc täi sän vư hinh, nhung ket thüc vưng tuän hộn phäi lä hinh thäi tien te.

Ư däy cän cư su phän biet giüa tien vä von Tien duoc goi lä von phäi dưng thưi thộ man nhung dieu kien sau däy:

- Thü nhät, tien phäi dai dien cho mưt lupng häng hưa nhät dmh, tue lä tien phäi duoc däm bäo bäng mưt luong täi sän cư thuc

- Thü hai, tien phäi duoc tich tu vä täp trung den mưt luong nhät dmh, dü süc de däu tu cho mưt du än kinh doanh

- Thü ba, khi da dü ve so lugng, tien phäi duge vän dpng nhäm muc dich sinh lưi Cäch vän dưng vä phuong thüc vän dưng cüa tien lai

do phuong thüc däu tu kinh doanh quyet dinh Cäc phuong thüc däu tu

cư the mư phưng theo so dư sau:

+ Däu tu linh vyc sän xuät:

SLD SX H ' T' (T1 = T + AT) (5.2)

DTLD

+ Däu tu väo lmh vue täi chinh (mua cư phieu, träi phieu ):

5.2.2 Phän loai von trong doanh nghi^p

Trong nen kinh te thi truưng mưt doanh nghiep cän cư ba yeu to

co bän lä chü kinh doanh, von (tu bän) vä lao dpng Tuy theo mưi quan h$ xuät von vưi quan he träch nhiem dieu hänh doanh nghiep mä cư cäc loai hinh doanh nghiep khäc nhau

+ Cư truưc khi dien ra hoat dưng sän xuät kinh doanh;

5.2.2.1 Can cir vào quan hç sà hiru

Theo cách phân loai này toàn bô von cùa doanh nghiçp gôm vôn chü sò hüu và no phâi trà

a Vôn chu sà hiru

Vôn chü sô hüu là sô vôn góp do chù sà hüu, các nhà dâu tu dông gôp Sô vôn này không phâi là mot khoàn no, doanh nghiçp không phài cam kêt thanh toàn, không phâi tra lâi suât Tuy nhiên, lgi nhuân thu dugc do kinh doanh cô lâi cùa doanh nghiêp sê dugc chia cho câc

cô dông theo tÿ lê phân vôn gôp cho minh Tuy theo lo ji hinh doanh nghiêp, vôn chu sô hüu duoc hinh thành theo các cách thüc khác nhau Thông th u àn g nguôn vôn này bao gôm vôn gôp và lâi chua phân phôi Nguôn vôn chù sà hüu biêu hiên quyên sà hüu cùa nguôi chü vê câc tài sàn hiên cô ó doanh nghiêp

M ot doanh nghiêp cô mot hoàc nhiêu chù sà hüu: Nhà nuôc, càc thành viên tham gia gôp vôn, câc cô dông Do vây, von chù sa hüu duoc tao nên tü câc nguôn: (i) tiên dông gôp cùa câc nhà dâu tu, nguôi chù sô hüu doanh nghiêp gôm: vôn NSNN, vôn tu cô cùa doanh nghiêp

tu nhân, vôn liên doanh, vôn cô phân ; (ii) tông sô tiên dugc tao ra tü kêt quà hoat dông sàn xuât kinh doanh cùa doanh nghiçp (lâi không chia hay con goi là lâi chua phân phôi); (iii) ngoài ra vôn chù sà hüu con bao gôm chênh lêch dânh già lai tài sàn, quÿ dâu tu phât triên sân xuât k i n h d o a n h , quÿ d u trïr, c h ê n h lêch tÿ già, quÿ khen thuông, quÿ phüc lgi, vôn dâu tu xây dung co bân, kinh phi su nghiçp

Trong diéu kién nén kinh té thi truóng, háu nhu khóng mót doanh nghiép náo chi hoat dóng sán xuát kinh doanh báng nguón vón tu có má déu phái hoat dóng báng nhiéu nguón vón, trong dó no phái trá chiém ty

lé dáng ké N g phái trá có y nghía quan trong khóng nhüng chi ó khá náng tái trg các nhu cáu bó sung cho viéc m ó róng vá phát trien sán xuát kinh doanh cúa doanh nghiép má con tao diéu kién linh hoat trong viéc thu hep quy mó kinh doanh báng viéc hoán trá các khoán ng dén han vá giám so lugng vón vay

* N (f p h á i trá bao g ó m :

- Tin dung ngán háng dirái nhiéu dang:

+ Tin dyng úng truóc;

+ Tháu chi (tin dung han múc) lá hinh thúc cáp tin dung úng truóc dác biét dugc thyc hién trén co so hgp dóng tin dung, trong dó doanh nghiép (khách háng) dugc phép sú dung du ng trong mót giói han vá thói han nhát dinh trén tái khoán váng lai;

+ Chiét kháu thuong phiéu;

+ Bao thanh toán;

+ Tin dung thué mua;

+ Tin dung báng chü ky: tin dyng cháp nhan, tin dung báo lánh

- Phát hánh trái phiéu: Chi có DNNN, cóng ty có phán có phát hánh có phiéu mói có quvén vay vón báng cách phát hánh trái phiéu.Trái phiéu, thuc chát lá mót giáy vay ng má cóng ty phát hánh dé vay vón dái han Nguói mua trái phiéu cóng ty goi lá trái chú (ó các nuóc phát trién, trái chú thuong lá các NHTM , mpt só tó chúc tái chính, cóng ty báo hiém ) Khác vói có dóng, trái chú khóng phái lá nguói chú só hüu cóng ty, do dó khóng dugc quyén tham gia váo cóng tác quán ly cúa cóng ty (khóng dugc tham du dai hpi dóng có dóng, khóng dugc báu hpi dóng quán tri, ban kiém soát vá khóng có quyén biéu quyét) Nhung khi cóng ty bi phá sán, các trái chú dugc quyén uu tién trá ng truóc khi chia mót phán tái sán cho các có dóng cúa cóng ty

- Tin dung thuxmg mai la quan he tin dung g iu a cac nha doanh nghiep, dugc bieu hien duoi hinh th u c m ua, ban chiu hang hoa Can phan biet sy khac nhau giua tin dyng th u an g mai v a tin dung ngan hang Doi voi doanh nghiep khi vay can phai can nhac ky:

+ N eu hieu qua th u c te cua khoan vay khong du de tra gia ca khoan vay thi khong nen vay;

+ N eu hieu qua th u c te cua khoan vay tuong ducmg voi gia ca khoan vay thi can nhac ky, nhat la phai tinh toi cac rui ro co the xay ra;

+ N eu hieu qua th y c te cac khoan vay cao hon gia ca cac khoan vay thi nen vay vi vay to t hon la phat hanh co phieu

N ghien cuu ngi dung, tinh chat cua cac nguon von giup cho doanh nghiep co the lua chgn nguon von, khai thac huy dpng von phu hgp vdi nhu cau va kha nang cho phep cua moi doanh nghiep Du doanh nghiep huy dgng von duoi hinh th u c nao cung phai tra m gt khoan chi phi va dam bao nhung dieu kien nhat djnh, doi hoi doanh nghiep phai tich toan

ky luong hieu qua, can nhac lai suat, thdi han va dieu kien

Doi voi moi doanh nghiep cung can phai hieu rang khi co nhu cau dau tu von dai han, tru o c het doanh nghiep phai huy dpng toi da nguon von tir ben trong de th u c hien ke hoach dau tu cua minh Chi khi nguon von tu ben trong khong du dap ung thi doanh nghiep moi bo sung nguon von tu ben ngoai V iec huy dpng von ben trong doanh nghiep la m$t v i a dc h i t sue q uaa irpng u o a g sy pliai tri6a cua doanh nghiep Nguon tai trp tu ben ngoai la can thiet nhung khong nen trong dpi qua mire vao nguon von do

S 2.2.2 Can cur vao npi dung vpt chat

- Von p h i tai chinh (von thuc) la toan bp tu lieu san xuat phyc vy cho san xuat va dich vy khac nhu may moc thiet bj, nha xuong, nguyen vat lieu Phan von nay phan anh hinh thai vat the cua von N o tham gia true tiep vao hoat dpng san xuat kinh doanh

- Von tai chinh: B ieu hien duoi dang tien, chung khoan va cac loai giay to co gia khac Phan von nay phan anh phuong dien tai chinh

cùa vòn, nó tham gia giàn tièp vào hoat dòng sàn xuàt kinh doanh thòng qua hoat dpng dàu tu.

5.2.2.3 Càn tir vào hình thài bièu hién

- Vón hìru hình: Bao gòm tièn, càc giày tò có già và nhùng tài sàn bièu hièn bang hièn vàt khàc nhu dàt dai, nhà xuòng, mày móc thièt bi, nguyèn vàt lièu

- Vón vó hình: Gòm già tri nhùng tài sàn vò hình nhu chi phi thành làp doanh nghièp, chi phi mua bàn quyèn tàc già, nhàn hièu thuong mai

5.2.2.4 Càn tir vào thài han luàn chuyèn vón

- Vón ngàn han là lo^i vòn tham gia vào qua trinh sàn xuàt kinh doanh dich vu và có thói gian thu hòi vòn duói mpt nàm

- Vón trung han là loai vòn có thói han luàn chuyèn tù 1 dèn 3 nàm

- Vón dai han là loai vòn có thói han luàn chuyèn trèn 3 nàm

5.2.2.5 Càn tir vào phiromg thirc luàn chuyèn già tri

- Vón có djnh là già tri cùa TSCD, dupc dùng vào sàn xuàt kinh doanh dich vu, già tri cùa vòn này dupc chuyèn dich dàn vào già tri cùa sàn phàm qua nhièu chu ky sàn xuàt kinh doanh, dupc bù dàp dàn qua vièc khàu hao và hoàn thành mpt vòng tuàn hoàn khi hét thói han

sù dung

- Vón hm dnng là già tri cùa tài sàn Imi dòng, direte dùng vào sàn xuàt kinh doanh dich vu, phyc vu cho mòi mót chu ky sàn xuàt kinh doanh, già tri cùa nó dupc chuyèn vào trong già thành sàn phàm và dupc bù dàp sau mòi làn tièu thu sàn phàm

5.2.3 Tài sàn co djnh và vón co djnh

5.2.3.1 Tài sàn co dinh và hao ntòn tài sàn co dinh

a Khài nièm tài sàn có dinh

Dè tièn hành ho^t dòng sàn xuàt kinh doanh càc doanh nghièp phài có càc yèu tò: sùc lao dòng, tu lièu lao dòng và dói tupng lao dòng Trong càc doanh nghièp, tu lièu lao dpng ràt phong phù vè màt

thè loai, môi loai lai có công dung kinh tê, có thcri gian sù dung và già tri don vj khâc nhau Vi vây, dê tâp trung cho vièc quân lÿ tô t các tu lieu lao dông chû yêu và giàm nhç khôi lugng công vièc quân lÿ vê mât tài chinh kê toân thi nguài ta tiên hành phân chia tu liçu lao dông thành hai loai dô là TSCD và công eu lao dông nhô Trong dô, TSC D là bô phân quan trong nhât cùa tu liçu lao dông duge sù dung trong quâ trinh sàn xuât kinh doanh cùa doanh nghiêp.

Theo quy dinh hiên nay, nhùng tu liêu lao dông nào thôa mân dông thôi câc diêu kiên sau dây thi duge goi là TSCD:

- Chàc chân thu diroc Ieri ich kinh tê trong ticcrng lai tù vièc s ù dung tài san dò Lpi ich kinh tê trong tuong lai cùa m ot tài sàn là tiêm nàng làm tâng nguôn tiên và câc khoàn tuong duong tiên cùa doanh nghiçp hoâc làm giàm bot câc khoân tiên mà doanh nghiêp phài chi ra Doanh nghiêp phài tu xàc dinh m ue dô châe chân cùa vièc thu duge lgi ich kinh tê trong tuong lai, dua trên câc bâng chùng hiên có tai thôi diém ghi nhân ban dâu và phài chiù moi rùi ro liên quan

- Nguyên già tài san phai dim e xàc dinh mot càch tin cây Diêu kiên này thuông duge thôa mân vi nguyên giâ TSCD du g e xâc dinh thông qua mua sàm, trao dôi hoâc tu xây dung

- Thôi gian s ù dung dài (uôe tinh trên m ot nâm);

- Phai có già tri leni (m ùc già tri eu thê duge Chinh phù quy djnh

phù hçrp vói tinh hinh kinh te cùa tùng thôi kÿ), quy djnh hiçn nay là có

giâ tri tù 30.000.000 dông trô lên

N hùng tu liêu lao dông không dù càc tiêu chuân quy dinh trên duge coi là nhùng công eu lao dông nhô và duge mua sàm bân g nguôn vôn luu dông cùa doanh nghiêp N hu vây, TSCD cua doanh nghiêp là nhùng tu liêu lao dông chu yêu có già tri l&n và thôi gian s ù dung dài cho càc hoat dông cùa doanh nghiêp và thoà mân dông thài càc tiêu chuân là TSCD.

Dâc diêm cùa TSCD trong doanh nghiêp là tham gia vào nhiêu chu ky sàn xuât sân phâm Trong quâ trinh dô, hinh thài vât chât và dâc

tinh sù dyng ban dâu cúa TSCD không thay dôi Song già tri cúa nó lai dupe chuyên dich dân tùng phân vào già tri sàn phâm sân xuât ra Bqphân già tri chuyên dich này là mòt bô phân câu thành nèn chi phi sàn xuât kinh doanh cùa doanh nghiêp và dupe bù dâp khi sàn phâm dupe tiêu thy.

b Phân loai tài sân cô dinh

Dê thuân loi cho viêc quàn lÿ TSCD, chúng ta cân sâp xêp TSCD thành tùng nhôm, tùng loai theo nhùng dâc trung nhât dinh nhâm nâm bât tinh trang hiçn tai cûa TSCD trong doanh nghiêp Thông thuòng cô mot sô phuong phâp phân loai chu yêu sau:

* Cân cù và o hinh ihâi bicu hiçn, TSCD dupe chia thành hai loai TSCD hüu hinh và TSCD vô hinh

- Tài sân cô dinh hùu hinh là nhùng tu liçu lao dông chü yêu cô hinh thâi vât chât thoà mân câc tiêu chuân cùa TSCD hùu hinh, tham gia vào nhiêu chu kÿ kinh doanh nhung vân giù nguyên hinh thâi vât chât ban dâu nhu: nhà cùa, vât kiên trùc, mây môc thiêt bi, phuong tiçn vân tài, dung cu quân lÿ, vuôn cây lâu nâm

- Tài sân cô dinh vô hinh là nhùng tài sàn không cô hinh thâi vât chât, thê hiçn mot lupng già tri dâ dupe dâu tu thôa mân câc tiêu chuân cùa TSCD vô hinh, tham gia vào nhiêu chu kÿ kinh doanh, nhu: chi phi liên quan tryc tiêp dên quyên sù dyng dât, chi phi vê quyên phât hành,

bàn quyen, bang sang clic, bi mât kinh doanh, nhân hiçu, tên thucrng

mai và chi dân dai lÿ, giông cây trông và vât liçu nhân giông

* Cân c ù vào tinh hinh sù dung, TSCD dupe chia làm 4 loai: TSCD dang dùng, TSCD chua cân dùng, TSCD không cân dùng và TSCD cho thanh lÿ

- Tài sân cô dinh dang dùng là nhùng TSCD dang sù dung cho câc hoat dông sàn xuât kinh doanh, hay câc hoat dçng khâc cùa doanh nghiêp nhu: hoat dông phùc lpi su nghiêp, hay an ninh quóc phông

- Tài sàn cô dinh chua cân dùng là nhùng TSCD cân thiêt cho hoat dpng sàn xuât kinh doanh, hay câc hoat dông khâc cùa doanh

nghiçp, nhung hiçn tai chua dua vào sù dyng, dang dupe du trù dê sù dyng cho kÿ sau.

- Tài sàn cô dinh không cân dùng là nhùng TSCD không côn sù dyng du p e cho hoat dông sàn xuât kinh doanh cùa doanh nghiçp, vi không côn phù hop vôi quy trinh sàn xuât hiçn nay cüa doanh nghiçp

- Tài sàn cô dinh chà thanh lÿ là nhùng TSCD không côn sù dyng cho sàn xuât cü a doanh nghiçp, hêt khâu hao dang cho dê thanh lÿ

* Cân cirtheo quyên s&hùu, TSCD duoc chia Iàm hai loai nhu sau:

- Tài sân co dinh tu cô là nhùng TSCD do doanh nghiêp tu m ua sam, xây d u n g bàng nguôn vén ngân sâch câp, vén vay, vôn ty bô sung

và vôn gôp liên doanh

- Tài sàn cô dinh di thuê là nhùng TSCD mà doanh nghiçp thuê cüa câc doanh nghiçp khâc (không thuôc quyên sà hùu cùa doanh nghiçp) TSC D di thuê gôm 2 loai: TSCD thuê hoat dpng và TSCD thuê tài chinh

T rong th u c tê hoat dông sàn xuât kinh doanh, doanh nghiêp cô thê kêt hgp hai hay nhiêu phuong phâp phân loai TSCD dê dua ra chinh sâch quàn lÿ tài sân tôi uu nhât

c Hao m on tài sân cô dinh

T rong q u â trinh tham gia vào hoat dpng kinh doanh, do cô nhiêu nguyên nhân tâc dçng dâ làm cho TSCD cùa doanh nghiçp bi hao m on dân v à sau m o t th âi gian sù dung nhât dinh thi câc TSCD dô së bi hu hông H ao m on TSCD là m pt pham trù chi su giàm sût thuân tuÿ vê

m ât giâ tri sù dyng và giâ tri cùa TSCD D o TSCD tham gia vào câc hoat d çn g kinh doanh, do sy bào m ôn cüa ty nhiên, do tiên bô khoa hpc kÿ thuât C ô hai hinh thüc hao môn dô là hao m ôn hùu hinh v à hao m ôn v ô hinh

- Hao m ôn hùu hinh là su giàm sût vê giâ tri sù dyng v à giâ tri cüa TSCD trong quâ trinh bào quàn và sù dung Loai hao môn này së càng lôn néu doanh nghiçp sù dung càng nhiêu hoàc ô trong môi tru àn g cô

su an m ôn hôa hpc hay diçn hôa hpc

Nguyen nhän vä müc dp hao mưn hüu hinh:

+ Trirac het, phu thupc väo cäc yeu to trong quä trinh sü dpng TSCD nhu thcri gian vä cuưng dp sü dung, vi£c chäp hänh cäc quy trinh

ky thuät sü dung vä bäa duưng TSCD M üc dp hao mưn TSCD ty le thuän vưi thưi gian vä cuưng dp sü dung TSCD

+ Thirhai, phu thupc väo cäc yeu tư ve tu nhien vä mưi truưng sü dung TSCD nhu nhiet dp, dp am, chät hưa hpc, mua näng

+ Müc dp hao mưn TSCD hüu hinh cưn phu thupc väo chät lupng che tao TSCD Vi du: chät lupng nguyen vät li?u dupc sü dung, trinh

dp ky thuät, cưng nghe che tao

- Hao mưn vư hinh lä sp hao mưn thuän tuy ve m ät giä tri cüa TSCD, trong khi giä tri sü dung cüa chüng mưi bi hao mưn mpt phän hộc thäm chi vän cưn nguyen ven

Nguyen nhän ca bän cüa hao mưn vư hinh lä sp phät trien cüa khoa hpc ky thuät vä sp äp dung khoa hpc ky thuät väo sän xuät Ben canh dư,

sp ket thüc chu ky sưng cüa sän phäm cüng läm cho cäc mäy mưc, thiet

bi, quy trinh cưng nghe sän xuät ra sän phäm dư trư nen l^c häu hộn tộn vä mät giä tri Bp phän giä tri hao mưn dupc chuyen dich väo giä tri sän phäm sän xuät ra dupc coi lä mpt yeu tư chi phi sän xuät sän phäm, bieu hien duưi hinh thäi tien te gpi lä tien khäu hao TSCD. Khi sän phäm häng hộ dupc tieu thu, so tien khäu hao TSCD dupc tich luy lai vä hinh

thäah ucn quy kliau hao TSCD cüa doanh nghipp Q u y khäu h ao lä quy

tien te chuyen düng de täi sän xuät TSCD cüa doanh nghiep

Nhu väy, trong quä trinh sän xuät kinh doanh, cäc TSCD cüa doanh nghiep luưn luưn chiu änh huưng, täc dpng cüa hao mưn hüu hinh vä hao mưn vư hinh Läm cho giä tri sü dung vä giä tri cüa TSCD

bi giäm süt De bü däp giä tri TSCD bi hao mưn näy, doanh nghiep phäi chuyen dich dän phän giä tri hao mưn dư väo giä tri sän phän sän xuät

ra trong ky, hoat dưng dư gpi lä khäu hao TSCD.

Khäu hao TSCD lä viec chuyen dich phän giä tri hao mưn cüa TSCD trong quä trinh sü dung väo giä tri sän phäm sän xuät ra theo cäc

p hu an g pháp tính toán thích h<?p Hay nói cách khác, kháu hao TSCD là viçc tính toán và phán bó m ót cách có hç thông nguyén già cüa TSCD váo chi phi sán xuát kinh doanh trong thói gian sir dyng TSCD.

M uc dich cûa viçc kháu hao TSCD nhám myc dich thu hói so von dàu tu dà bó ra nhám tài sàn xuàt giàn don và tái sán xuát m ó róng TSCD Viçc lua chon phu an g pháp tính kháu hao véri tùng doanh nghiêp là bien pháp quan trçng dé khác phuc hao mòn vô hình, con là can cir quan trçng dê xác djnh thói gian hoàn vôn dâu tu TSCD tù càc nguôn vay dài han, dông thói cüng là càn cir dê lua chçm phu an g àn dâu

tu thich hap cho môi doanh nghiêp Bai vây, viêc lya chçn phuang pháp tính khâu hao cüng là nçi dung quan trçng trong công tâc quàn lÿ vôn cô dinh và dâu tu xây dung co bàn trong tùng doanh nghiêp Có ba phuang pháp khâu hao chinh thuông d uac sü dung là: khâu hao theo duông thâng, khâu hao nhanh và khâu hao theo sàn luang

5.2.3.2 Vôn cô dinh và càc dâc diêm chu chuyên von co dinh

Trong nên kinh tê hàng hoâ - tiên tê, dê tiên hành sàn xuât kinh doanh càc dan vi phài mua sâm, xây dung TSCD nên cân phài cô mot

lu an g vôn tiên tê nhât dinh Sô vôn doanh nghiêp üng ra dê hinh thành nên TSCD duac goi là vôn cô dinh cita doanh nghiêp.

N hu vây, vôn cô dinh là sô vôn dâu tu im g tru&c dê mua sâm, xây dung hay lap dât các TSCD hihi hinh và vô hình cita doanh nghiêp. Là

sô vôn dâu tu üng truóc dê m ua sâm, xây dyng càc TSCD nên quy mô cüa vôn cô dinh lón hay nhô sè quyêt dinh dên qui mô, tính dông bô cùa TSCD, ánh huông rât lón dên trinh dô trang bi kÿ thuât và công nghê sàn xuât, nâng lue sàn xuât kinh doanh cüa doanh nghiêp M ât khâc, trong quà trinh tham gia vào hoat dông kinh doanh, vón co dinh thuc hiên chu chuyên già tri cûa nô Su chu chuyên này cùa von cô djnh chiù

su chi phôi rât lón bòi dâc diêm kinh tê kÿ thuât cùa TSCD

Cô thê khâi quât nhüng dâc diêm chü yêu chu chuyên cùa vôn cô dinh trong quà trinh kinh doanh cùa doanh nghiçp nhu sau:

- Von có dinh tham gia váo nhiéu chu ky sán xuát kinh doanh Diéu náy do dác diém cúa TSCD dupc sü dung láu dái trong nhiéu chu

ky sán xuát quyét dinh

- Von có dinh luán chuyén dán dán tüng bó phán giá tri váo sán phám mói cho dén khi hét thói han sü dung thi vón có dinh hoán thánh mpt vóng luán chuyén (vóng tuán hoán vón có dinh) Trong quá trinh tham gia ho^t dpng sán xuát kinh doanh, TSCD bi hao món, giá tri cúa TSCD di chuyén dán dán tírng phán váo giá tri sán phám Theo dó, vón

có dinh cüng duoc tách thánh hai phán Mpt phán sé nháp váo chi phí sán xuát (duói hinh thúc chi phí kháu hao) tuong úng vói phán hao món cúa TSCD Phán cón lai cúa vón có djnh dupc “có dinh” trong TSCD Trong các chu ky sán xuát tiép theo, néu nhu phán vón luán chuyén duoc dán dán táng lén thi phán vón “có dinh” lai dán dán giám di tuong úng vói múc giám dán giá tri sú dung cúa TSCD Két thúc su bién thién nghich chiéu dó cüng lá lúe TSCD hét thói gian sú dung vá vón có dinh hoán thánh mpt vóng chu chuyén

- Vón có dinh chi hoán thánh mót vóng chu chuyén khi tái sán xuát dupc TSCD vé mát giá tri - túc lá khi thu hói dú tién kháu hao TSCD vá giá tri TSCD dupc chuyén dich hét váo giá tri sán phám da sán xuát ra

Vón có dinh lá mpt bp phán quan trpng cúa vón kinh doanh Viéc táng thém vón có dinh trong các doanh nghiép nói riéng vá trong các ngánh nói chung có tác dpng lón dén viéc táng cuong ca só vát chát ky thuát cúa doanh nghiép vá nén kinh té Do giü vj tri then chót vá dác diém v |n dpng cúa vón có dinh tuán theo tính qui luát riéng, nén viéc quán ly vón có dinh dupc coi lá mpt trong diém cúa cóng tác quán ly tái chính doanh nghiép Dé quán ly sü dung vón có dinh có hiéu quá can nghién cúu vé kháu hao TSCD vá các phuong pháp kháu hao TSCD.Xuát phát tü dác diém TSCD vá vón có dinh lá tham gia váo nhiéu chu ky sán xuát kinh doanh song ván giü nguyén hinh thái vát chat vá dác tính sú dung ban dáu, cón giá tri lai dich chuyén dán váo giá

tri sàn phâm Vi thê nçi dung bào toàn vcn cô dinh luôn bao gôm hai mât: hiên vât và giâ tri Trong do bào toàn /ê m ât hiçn vât là co so, tiên

dê dê bào toàn vôn cô djnh vê m ât giâ tri

Bào toàn vôn cô dinh vê mât hiên iât không chi là giù nguyên hinh thâi vât chât và dàc tinh sù dung ban eau cüa TSCD m à quan trpng hon là phâi duy tri dupe nàng lue sàn x u ât )an dâu cûa TSCD N ghîa là trong quâ trinh sù dyng TSCD doanh nghiçp phâi quàn lÿ chat chê không làm m ât mât TSCD, th u c hiçn dùng quy trinh kÿ thuât sù dung

và bào duông, sùa chùa TSCD , không dê TSCD bi hu hông truôc theri han quy dinh

Môi TSCD phâi cô hô so theo dôi qutn lÿ riêng Cuôi môi nàm tài chinh doanh nghiêp phâi tiên hành kiêm kêT S C D , phât hiçn câc truông hpp thiêu, thùa và lâp biên bân quàn lÿ; tin nguyên nhân và biçn phâp

x ù lÿ Dê quân lÿ tôt hon nùa thi doanh ngiiêp cân phài tiên hành phân loai TSCD theo câc tiêu thùc khâc nhau di tù dô xâc djnh dupe trpng tâm cùa công tâc quân lÿ

Bào toàn vôn cô dinh vê mât giâ tri là phài duy tri dupe giâ tri thuc (suc m ua) cùa vôn cô dinh à thôi diêm hiên tai so vôi thoi diêm bô vôn dâu tu vào TSCD ban dâu bât kê su biên dpng cùa giâ câ, tÿ giâ hôi doâi, ành huông cùa tiên bp khoa hpc kÿ thuât Khi doanh nghiçp không chi duy tri dupe sùc m ua cùa dông von mà côn m ô rpng quy mô vôn dâu tu ban dâu thi chùng tô doanh nghiêp dâ phât triên dupe vôn cô dinh cùa minh

5.2.4 Tài sàn liru dông và von Itru dông

5.2.4.1 Khâi niçm và n ç i dung von Itru âçng

Dê tiên hành hoat dpng sàn xuât kinh doanh, ngoài tu liçu lao dpng câc doanh nghiêp cân phài cô thêm dôi tupng lao dông và sùc lao dông K hâc vôi câc tu liçu lao dpng, câc dôi tupng lao dpng (nhu nguyên nhiên vât liçu, bân thành p h â m ) khi tham gia vào quâ trinh sàn xuât kinh doanh không g iù nguyên hir.h thâi vât chât ban dâu, giâ tri cùa nô dupe chuyên djeh toàn bp m ot lâr vào giâ tri sàn phâm và chi

tham già vào mot chu kÿ sàn xuât kinh doanh Nhùng dôi tuçrng lao dông nói trên, néu xét vê hinh thài hiên vât dugc goi là tài sân luu dông côn nêu xét vê hinh thài già tri duac goi là vôn luu dông cùa doanh nghiêp Là biêu hiên bàng tiên cùa tài sàn luu dông nên dâc diêm vân dông cùa von luu dông luôn chju su chi phôi bòi nhùng dâc diêm cùa tài sàn luu dông.

Trong doanh nghiçp, tài sàn luu dông thuông duoc chia thành hai loai: tài sàn luu dông sàn xuât và tài sàn luu dông luu thông

- Tài sân luu dông sàn xuât gôm mot bô phân là nhùng vât tu du trù dê dàm bào cho quâ trinh sàn xuât duac liên tue nhu nguyên vât liêu chinh, vât liêu phu, nhiên liêu và mot bô phân là nhùng sàn phâm dang trong quâ trinh sàn xuât nhu: sàn phâm dò dang, bân thành phâm

- Tài sàn luu dông luu thông là nhùng tài sân luu dông nâm trong quâ trinh luu thông cùa doanh nghiêp nhu: thành phâm trong kho chô tiêu thu, vôn bàng tiên, vôn trong thanh to ân

Trong quà trinh sân xuât kinh doanh, tài sàn luu dông sàn xuât và tài sàn luu dông luu thông luôn thay thê chô cho nhau, vân dông không ngùng nhâm dàm bào cho quâ trinh tài sân xuât duac tiên hành liên tue

và thuân lai Ngoài ra, cô mot bô phân tu liêu lao dông cùa doanh nghiêp không dû tiêu chuàn là TSCD Dê thuân tiên cho dâu tu mua sâm, cûng nhu dê giàm nhç khôi luang trong công tàc quàn lÿ thi theo chê dô tài

chinh hiçn hành thi hp phân tir liçn sàn xuat này cûng duac coi là tài sân luu dông và duac goi là công eu dung eu (vât ré tiên mau hông)

Dê hinh thành nên càc tài sân luu dông, doanh nghiêp phài ùng ra mot sô vôn tiên tç nhat djnh dâu tu vào câc tài sàn luu dông So vôn này duoc goi là vôn luu dpng cùa doanh nghiêp Von luu dông cùa doanh nghiçp thuông xuyên vân dông, chuyên hôa lân luçrt qua nhièu hinh thâi khâc nhau

+ Giai doan 1 (T - H): Doanh nghiêp dùng tiên mua câc dôi tuang lao dông dê du trù Trong giai doan này, vôn luu dông dâ tù hinh thâi vôn bàng tiên chuyên sang hinh thâi vôn vât tu hàng hoà

+ Giai doan 2 (H SX H ’): Dcanh nghiçp tién hành sù dung so vât

tu hàng hoâ du trù sàn xuât dô vào boat dông kinh doanh Trài qua quâ trinh sàn xuât thi sàn phâm mcri dupe ao ra Trong giai doan này, von luu dçmg tù hinh thài vât tu du trû sàn xuâ: chuyên sang hinh thâi sàn phâm do dang và cuôi cùng là chuyên sang hinh thâi vôn thành phâm

+ Giai doan 3 (H ’ - T ’): Dom h nghiçp tiên hành tiêu thy sàn phâm và thu dupe tiên vê Trong giii doan này, von luu dông tù hinh thâi vôn thành phâm chuyên sang him thâi vôn tiên tç ban dâu

Quâ trinh hoat dông kinh doanl cûa doanh nghiêp diên ra liên tue, không ngùng, nên su tuân hoàn cûa 'ô n luu dông cüng diên ra liên tue, làp di lâp lai cô tinh chât chu ky tac thành su chu chuyên cùa von luu dông N hu vây, vôn luu dông cùa doanh nghiêp là sô vôn ùng ra dé hinh thành nên câc tài sàn luu dông nhâm dam bào cho quâ trinh kinh doanh cùa doanh nghiêp duac thuc vên thuàng xuyên, liên tue. Trong quâ trinh tham gia vào hoat dông kin.i doanh, do bi chi phôi bôi câc dàc diêm cûa tài sàn luu dông nên vôn I u j dông cô câc d je diêm sau:

- Vôn luu dpng tham gia vào cuâ trinh sàn xuât kinh doanh duoi nhiêu hinh thùc khâc nhau nhu vôn agàn h$n khâu du trù (nguyên vât liçu, công eu dyng cy ), khâu sàn xuât (sàn phâm d à dang, bân thành phâm), khâu luu thông (vôn bâng tiên, câc khoân phài thu, vôn hàng hôa, vôn thành phâm);

- Dàc diêm luân chuyên cùa vôn liru dông là chi tham gia vào mot chu ky sàn xuât và dupe hoàn l^i toàr bp sau môi chu ky kinh doanh;

- Vôn luu dông hoàn thành mot vông tuân hoàn sau mot chu ky kinh doanh

Vôn luu dông là diêu kiçn vât ;hât không thé thiéu dupe cûa quâ trinh tài sàn xuât M uôn cho quâ trinh tâi sàn xuât dupe liên tue, doanh nghiêp phài cô dû tiên vôn dâu tu vào câc hinh thâi khâc nhau cùa vôn luu dông, khiên cho câc hinh thâi cô dupe mùc ton t^i hpp lÿ và dông bp voi nhau Nhu vây sè tao diêu kiên cho chuyên hôa hinh thâi cùa vôn trong quâ trinh luân chuyên dupe thuân loi, gôp phân tàng toc dô luân

chuyên vôn liru dông, tâng hiçu suât sur dung vôn liru dông và nguoc lai.Bên canh dô, vôn luu dông côn là phuong tiçn phàn ánh, dánh già

q u i trinh vân dông cùa vât tu Trong doanh nghiêp su vân dông cùa vôn phàn ánh su vân dông cùa vât tu Sô vôn luu dông phàn ánh sô luçng vât tu, hàng hôa du trû sù dyng à các khâu là nhiêu hay it Vôn luu dông luân chuyên nhanh hay châm côn phàn ánh sô lupng vât tu sù dung cô hiêu quà hay không, thôi gian nàm à khâu sàn xuât luu thông

cô hgp lÿ hay không Bôi vây, thông qua quá trinh luán chuyên vôn luu dông cô thê kiem tra, dánh giá mot càch kip thôi dôi vói các hoat dông mua sâm, du trû, sàn xuât và tiêu thu phâm dich vu cüa doanh nghiçp

5.2.4.2 Thành phân và kêt câu cüa vôn liru dçng

Dê quân lÿ và sù dyng vôn luu dông cô hiêu quà cân tiên hành phân loai von luu dçng cùa doanh nghiêp theo các tiêu thùc khâc nhau Thông thuàng cô nhûng càch phân loai sau:

a Phân loai theo hinh thâi biêu hiên

Cân cù theo hinh thâi biêu hiên, vôn luu dông dupe chia thành 2 lo$i nhu sau:

- Vôn vê hàng ton kho:

+ Vôn nguyên vât liçu chinh hay bán thành phâm mua ngoài là nhûng loai nguyên vât liçu khi tham gia vào sàn xuât, chùng câu tao nên thuc thê sàn phâm;

+ Vôu nguyên v$t liçu phu là nhûng loçii v$.t liçu giùp cho viçc

hinh thành sàn phâm làm cho sàn phâm bên han dçp han;

+ Von nhiên liçu là nhûng loai du trû cho sàn xuât cô tâc dyng cung câp nhiçt luong cho quà trinh sàn xuât nhu than, cùi, xâng dâu ;+ Vôn phu tùng thay thé là giá tri cùa nhûng chi tiêt, phy tùng, linh kiên mày môc thiêt bi dy trû phuc vu cho viçc sùa chûa hoâc thay thé nhûng bô phân cùa mày môc thiêt bi sân xuât, phuong tiên vân tài ;+ Vôn vât lieu dông gôi là nhûng vât liçu dùng dê dông gôi trong quà trinh sàn xuât nhu bao ni long, giây, h ô p ;

+ Vôn công cu dung eu: cô thê tham gia vào nhiêu chu kÿ sàn

xuât kinh doanh và giù nguyên hinh thâi vât chât nhung già tri nhô không dû tiêu chuân;

+ Vôn sàn xuât dang chê tao (bàn thành phâm ) là già tri khoi lupng sàn phâm dang côn trong quà trinh chê tao, dang nàm trên dây chuyên công nghê, dà kêt thûc mot vài quy trinh chê bien nhung côn phài chê biên tiêp moi trô thành thành phâm;

+ Vôn chi phi trà truôc là nhûng chi phi thuc tê dà chi ra trong kÿ, nhung chi phi này tuong dôi Ion nên phài phân bô dân vào già thành sàn phâm nhàm dàm bào cho già thành ôn djnh nhu: chi phi sùa chûa lón, nghiên cûu chê thù sàn phâm, tiên luong công nhân nghi phép, công eu xuât dûng ;

+ Vôn thành phâm gôm nhûng thành phâm sàn xuât xong nhâp kho duoc du trü cho quà trinh tiêu thu

Dôi vói loai vôn này cân xàc djnh vôn du trû hgp lÿ dê tû dô xàc djnh nhu câu vôn luu dông dàm bào cho quâ trinh sàn xuât và tiêu thu

d upe liên tyc

- Vôn bâng tiên và càc khoan phai thu gôm tiên mât, tiên gûi ngân hàng, càc khoân no phài thu N hûng khoàn vôn này dê xày ra that thoàt và bi chiêm dung vôn nên cân quàn lÿ chat chë

Viêc phân loai vôn luu dông theo càch này tao diêu kiçn thuân loi cho viêc xem xét dánh già múc ton kho du trû và khà nàng thanh toàn cuti duanli nglii^p M ât kliàc, thông qua càch phân loai này cô thé tim các biçn pháp phát huy chúc náng các thành phân vôn và biêt duoc kêt câu vôn luu dông theo hinh thâi biêu hiçn dê djnh huông diêu chinh hop

lÿ cô hiêu quà

b Phân loai theo vai trò cùa vôn Imi dông trong quà trinh sàn xuât

Cân cû vào vai trô cùa vôn luu dông trong quà trinh sân xuât, vôn luu dông cûa doanh nghiçp duoc chia thành 3 loai nhu sau:

- Vôn luti dông trong khâu d u trù sàn xuât: Vôn nguyên vât liçu, vôn nguyên vât liêu phu, vôn nhiên liçu, vôn phu tùng thay thê, vôn vât lieu dông gôi, vôn công eu dung cu

- Vón lint dóng trong quá trinh sán xuát: Vón sán xuát dang ché tao (bán thánh phám), vón chi phí trá truóc

- Vón luv dóng trong quá trinh lint thóng: Vón thánh phám, von báng tién, vón trong thanh toán (Iá nhüng khoán phái thu tam úng phát sinh trong quá trinh bán háng hoác thanh toán nói bó), vón dáu tu chúng khoán ngán han

Phuang pháp náy giúp viéc dánh giá tinh hinh phán bó vón luu dóng trong các kháu cúa quá trinh luán chuyén vón, tháy dugc vai tro cúa tírng thánh phán vón doi vói quá trinh kinh doanh Trén co só dó,

dé ra các bién pháp tó chúc quán ly thích hop nhám tao ra mót két cáu vón luu dóng hpp ly, táng dugc tóc do luán chuyén vón luu dóng

c Phán loai theo quan he so hüv ve vón

Can cú theo quan hé só hüu vé vón, vón luu dóng cúa doanh nghiép dugc chia thánh 2 loai: Vón chü só hüu vá các khoán ng phái trá

- Vón chú so hüv lá só vón luu dóng thupc quyén só hüu cüa doanh nghiép, doanh nghiép có dáy dü các quyén chiém hüu, sü dung, chi phói vá dinh doat Túy theo loai hinh doanh nghiép thuóc các thánh phán kinh té khác nhau má vón chü só hüu có nói dung cy thé riéng nhu: vón dáu tu tü NSNN; vón do chú doanh nghiép tu nhán tu bó ra; vón góp có phán trong cóng ty có phán; vón góp tú các thánh vién trong doanh nghiép üén doanh; vón tu bó sung tü lgi nhuán doanh nghiép

- Các khoán no lá các khoán vón luu dóng dugc hinh thánh tü vón vay các ngán háng thuong mai hoác các tó chúc tái chính khác; vón vay thóng qua phát hánh trái phiéu; các khoán ng khách háng chua thanh toán Doanh nghiép chi có quyén sú dung trong mót thói han nhát djnh.Cách phán loai náy cho tháy két cáu vón luu dóng cüa doanh nghiép dugc hinh thánh báng vón cúa bán thán doanh nghiép hay các khoán ng Tü dó có các quyét dinh trong huy dóng vá quán ly, sú dung vón luu dóng hgp ly han, dám báo an ninh tái chính trong sú dung vón cúa doanh nghiép

d Phán loai theo nguôn hinh thánh

Cän cú theo nguôn hinh thánh vón luu dóng, có thé chia vón luu dçng nhu sau:

- Nguôn vôn diêu lé là sô vón luu dóng duçrc hinh thành tù nguôn vôn diêu lê ban dâu khi thành lâp hoác nguôn vôn diêu lç bo sung trong quá trinh sàn xuât kinh doanh cúa doanh nghiçp N guôn vôn này cüng

có su khác biçt giüa các loai hinh doanh nghiçp th u Q C các thành phán kinh tê khác nhau

- Nguôn vôn tir bô sung là nguôn vôn do doanh nghiçp tu bô sung trong quá trinh sàn xuât kinh doanh nhu tù lai nhuân cúa doanh nghiêp

du g c tái dâu tu

- Nguôn vôn liên doanh, lien kêt là sô vôn luu dông duac hinh thành tù vôn góp liên doanh cúa các bên tham gia doanh nghiçp liên doanh Vôn góp liên doanh có thê báng tiên mât hoâc bàng hiçn vât là vât tu, hàng h ô a theo thôa thuán cúa các bên liên doanh

- Nguôn vôn di vay Vôn vay cúa các NHTM hoác TCTD, vôn vay cüa nguôi lao dông trong doanh nghiçp, vay các doanh nghiçp khác

- Nguôn vôn huy dông tù thi truxmg vôn: B áng viçc phát hành cô phiêu, trài phiêu

Viêc phân chia vôn luu dông theo nguôn hinh thành giùp cho doanh nghiçp thây dugc c a câu nguôn vôn tài trg cho nhu câu vôn luu

d çng trong kinh doanh cua minh Tù gôc dç quán lÿ tài chính mpi nguôn tài trg dêu có chi phi sú dung cúa nó Do dó, doanh nghiçp cân xem xét ca câu nguôn tài trg tôi uu dê giàm thâp chi phi sú dung vôn cûa minh

Trong quá trinh hoat dçng, nâng cao hiêu quà sù dung tài sàn luu dgng và vôn luu dông cúa doanh nghiêp là vân dê quan trçng, cô y

nghîa to lón vê m ât tài chính và kinh tê Dê làm dugc diêu này, các doanh nghiçp cân phài thuc hiçn càc biên phàp sau:

• X ác dinh dúng dän nhu câu vôn luu dông th u àn g xuyên cân thiêt dê dám bào cho quà trinh sàn xuât kinh doanh dugc diên ra

thuàng xuyên, liên tyc, tiét kiçm và hiçu quà Bài vi, xác dinh dùng dàn nhu câu von luu dông thuông xuyên giùp cho doanh nghiçp trành duoc tinh trang ú dong vôn, sù dung vôn hop lÿ, hiçu quà và tiêt kiçm, không gây ra tinh trang càng thâng già tao vè nhu câu von kinh doanh

và là cân cù quan trong cho viçc xác dinh các nguôn tài trp vôn liru dông cho doanh nghiêp

• Dây nhanh tôc dô luân chuyên vôn luu dông à các khâu, các khoán mue trong quá trinh sàn xuât và tiêu thu sàn phâm

• Ap dung các biçn pháp bào toàn vôn luu dông nhu xù lÿ vât tu

ú dpng, hàng hôa châm luân chuyên mot các kip thài, ngán chán các hiçn tuong chiêm dyng vôn

• Thuông xuyên phân tich tinh hinh sù dung vôn luu dông dê cô biên pháp diêu chinh kip thài nhàm nâng cao hiçu quà sù dung von

DOANH NG H IÊP

5.3.1 Chi phi cùa doanh nghiêp

5.3.1.1 K hâi niçm chi p h i cùa doanh nghiçp

Myc tiêu cuôi cùng cùa các doanh nghiêp là tói da hoá già tri tài sán cho các chù sô hùu Dê dat duoc myc tiêu dô, nhât thiêt các doanh nghiêp phái bô ra nhùng chi phi nhât dinh trong quá trinh thyc hiçn hoat

dông kinh doanh Các chi phi mà doanh nghiçp bô ra truôc hét là các chi phi cho hoat dông sàn xuât kinh doanh cùa doanh nghiçp, dô là chi

phi cho viçc sàn xuât và tiêu thy hàng hoá

Khi tiên hành sàn xuât, doanh nghiêp phài tiêu hao các lo?i vât tu nhu nguyên vât lieu, hao mon mày môc, thiêt bi, công cy dyng cy, trà luong cho nhân công Các chi phi tiêu hao này phát sinh cô tinh chat thuông xuyên và gàn liên vói quá trinh sán xuát sàn phâm Nhu vây, chi phi sàn xuât cùa doanh nghiêp là biêu hiên bâng tiên cùa toàn bô hao

p hi vê vât chât và lao dông mà doanh nghiêp phài bô ra dê sàn xuât sàn phâm trong mot thài ky nhât dinh.

Sau khi sán xuât duQC sân phâm, doanh nghiçp con phài tô c h ú c tiêu thy sán phâm Trong quá trình tiêu thy sán phâm, doanh n g h i ç p cüng bô ra các khoàn chi phi nhât dinh nhu: chi phi chon I q c d ó n g g ó i , chi phi bao bi, quáng cáo, bào quàn, chi phi thuê kho, bên bài d o , c h i phi diêu tra nghiên cúu thi tru ò n g Tât cà các chi phi liên quan dên tiêu thy sàn phâm goi là chi phi bàn hàng.

Trong nên kinh té thi truòng, ngoài tiên hành các hoat dông kinh doanh các doanh nghiêp con có thè tiên hành các hoat dông khàc nhu: gôp vôn liên doanh, mua bán chúng khoán, thuê và cho thuê tài sàn, thanh lÿ nhuong bán tài sàn, các hoat dông thu hôi no, di vay và cho vay, các hoat dông bât thuàng khàc Dê thyc hiçn các hoat dông này doanh nghiêp cùng phài bô ra nhùng chi phi nhât dinh, duQC goi là chi phi hoat dông khàc Tù gôc dô doanh nghiêp, chi phi cùa doanh nghiçp

là toàn bô các khoàn chi phi cho hoat dông kinh doanh, cho các hoat dông khàc mà doanh nghiêp phài bô ra dê thyc hiên các hoat dông cùa doanh nghiêp trong m ot thôi kÿ nhât dinh

5.3.1.2 N çi dung chi p h i cùa doanh nghiêp

Chi phi cùa doanh nghiçp bao gôm chi phi sàn xuât kinh doanh, chi phi hoat dông tài chinh và chi phi khàc

Chi p h i sàn xuât kinh doanh cùa doanh nghiêp là biêu hiên bàng tiên cüa các loai vât tu dâ tiêu hao, chi phi hao mon mày môc, thiét bi,

tiên lirrrng hay tiên công và các khoàn chi phi khác phât sinh trong quá

trình sàn xuât, bán hàng cùa doanh nghiçp trong m ot thôi kÿ nhât dinh Chi phi sàn xuât kinh doanh bao gôm:

+ Chi phi cho viçc sàn xuât ra các sàn phâm hàng hoà, dich vy;+ Chi phi bán hàng;

+ Chi phi quàn lÿ doanh nghiçp

Chi p h i hoat dông tài chinh là chi phi cô liên quan dên hoat dông dâu tu vôn, huy dông vôn, hoat dông tài chinh khàc cùa doanh nghiçp trong mot thôi kÿ nhât dinh Chi phi tài chinh cùa doanh nghiêp bao gôm các khoàn chi phi chù yêu sau:

+ Chi phi lien quan den viec doanh nghiep den hänh cho cäc tư chüc hay cäc doanh nghiep khäc vay von;

+ Cäc chi phi lien doanh lien ket; chi phi thue täi sän; chi phi mua bän chüng khộn; du phưng giäm giä chüng khộn; chiet khäu thanh tộn cho nguưi mua häng trä den truưc han; läi phäi trä cho so von huy dưng; chenh lech ty giä ngoai te; cäc chi phi khäc lien quan den däu tu

ra ngội doanh nghiep

Chi phi khäc lä nhüng chi phi phät sinh do cäc su kien hay cäc nghiep vu rieng biet vưi hoat dưng thưng thuưng cüa cäc doanh nghiep Chi phi khäc cüa doanh nghiep, gưm: chi phi thanh ly, nhuong bän TSCD; chenh lech lư do dänh giä lai vät tu, häng hộ, TSCD dua di gưp von lien doanh, däu tu väo cưng ty lien ket, däu tu däi h^n khäc; den phat do vi ph^m hpp dưng kinh te; bi phat thue, truy nưp thue

Chi phi vä chi tieu lä hai khäi niem khäc nhau nhung cư quan he mät thiet vưi nhau Chi tieu lä co sư phät sinh cüa chi phi, khưng cư chi tieu thi khưng cư chi phi Tưng sư chi phi trong ky cüa doanh nghiep bao gưm tộn bp giä tri täi sän hao phi hộc tieu düng het cho quä trinh sän xuät kinh doanh tinh väo ky näy

Chi phi vä chi tieu khưng nhüng khäc nhau ve lupng mä cưn khäc nhau ve thưi gian, cư nhüng khộn chi tieu ky näy nhung tinh väo chi

phi ky sau (chi mua nguycn, vijt licu ve nhäp kho nhung chua sü dyng)

vä cư nhüng khộn tinh väo chi phi ky näy nhung thue te chua chi tieu (chi phi phäi trä) Sư di cư su khäc biet giüa chi tieu vä chi phi trong cäc doanh nghiep lä do däc diem, tinh chät van dưng vä phuong thüc chuyen dich giä tri cüa tüng loai täi sän väo quä trinh sän xuät vä yeu cäu ky thuät hach tộn chüng

Mưi ngänh kinh te, do nhüng däc diem kinh te, ky thuät rieng cư änh huưng den chi phi kinh doanh cüa doanh nghiep nhu ngänh cưng nghiep, ngänh nưng nghiep, ngänh xäy dung ca bän, ngänh thuang mai

+ Chi phi trä läi vay von kinh doanh trong ky;