Giáo trình kế toán quản trị (tái bản lần thứ 2) phần 2

Biên dông nàng suât lao dông Biên dông già nhân công Thôi gian lao dông thirc tê Don già thuc tê Thôi gian lao dông dinh mire Dan già dinh mire - X Don già dinh mire Thài gian lao dông

C h iro n g 6: Du> toán linh hoat

Chuong 6

D t f T O Á N LIN H H O A T

Muc tiéu ciia chirong náy cung cap cho nguxri hoc nhüng nói dung sau:

❖ P h á n b ié t g iü a d u toán linh h o a t va d u toan tinh; g iá i thích y

n g lua cú a d u toan linh ho a t tro n g viéc láp ké hoach vá kiém

so á t ho a t dóng.

Tính toán va g iá i thích y nglua cúa các bien dó n g chi p h í va bien d ó n g tiéu thu.

❖ L á p va g iá i thích y n g hia cúa báo cáo h o a t dóng.

6.1 KHÁI NIEM VA Y NGHÍA C Ü A D I/ TOÁN LINH HOAT

6.1.1 Khái niém du1 toán linh hoat

T rong c h u a n g 5 chúng ta da nghién cú u vé hé th ó n g dir toán sán xuát

kinh doanh tro n g các tó chúc H é thóng d u toán n áy lá hé thóng d u toán tin h , túc lá d u toán láp cho m pt m ú c do hoat d ó n g cu thé can c ú v áo ké hoach sán xuát kinh d oanh cúa d o n vj N g u a c lai v ó i d u toán tinh, d u toán linh h o a t d u g e láp cho m ot loat các m ú c dó hoat d ó n g n h ám cung cáp thóng

tin vé tinh hinh chi phí, d oanh thu vá lgi nhuán d o n vi có thé dat d u g e theo các phucm g án kinh doanh vá khá n áng có thé xáy ra

Thí du, cóng ty H oa H óng ch uyén sán xuát kinh d oanh xe dap dién du kién tiéu thu d u g e 1.000 chiéc xe trong quí 3 nám N V ó i ké hoach náy, :ó n g ty láp d u toán báo cáo két q uá kinh doanh (tin h ) thé hién m úc doanh thu, chi phí v á lgi nhuán cho m úc dp sán xuát vá tiéu thu 1.000 chiéc xe dap

Giáo trinh KE TOÁN QUÁN TRI

này theo báng 6.1 (theo chúc näng cùa chi phi) h o äc theo bang 6.2 (theo lai nhuân góp)

B àn g 6.1 Bao cáo k ê t quä kinh doanh dir toan theo

Bang 6.2 B áo cáo k êt quà kinh doanh d u toán theo lo i nhuân g ó p

Tuy nhiên không có gì bâo dâm chäc chän rän g công ty H oa H ong sè sàn xuât v à tiêu thu d u ç c 1.000 chiêc xe, do dô dê chû dông trong hoat dông sân xuât kinh doanh công ty nên lâp du toán báo cáo kêt quà hoat dông kinh doanh (linh hoat) cho nhiêu m ue dô hoat dô n g d u kiên khâc nhau Thi du, công ty cô thê d u kiên doanh thu, chi phi và la i nhuân cô thê dat d u a c cho các mire sàn xuât và tiêu thu d u kiên 900; 950; 1.000; 1.050 và 1.100 chiêc

ce Cct s o de lap bao cao ket qua kinh doanh d u kien cho cac m u c do hoat Jong khac nhau n ay la dinh mire chi phi cua cong ty (d u g c trinh b ay tren )ao cao ket qua kinh doanh linh hoat) B ao cao ket qua kinh doanh theo du oan linh hoat cho cong ty H oa H ong d u g c m inh hoa 6 b an g 6.3 B ao cao du oan linh hoat nay se giup cong ty d u tinh d u g c tinh hinh doanh thu, chi phi /a lgi nhuan co the theo cac tru a n g hgp lac quan nhat (1.300 chiec xe), than rong nhat (800 chiec xe), hay co kha nang nhat (1.000 chiec xe).

Cong ty Hoa Hong

Being 6.3 B ao cao k e t qua kinh doan h dir toan lin h h o a t

C h iro n g 6: Dir toan linh ho$t

5.1.2 Y n g h ia c u a d t o a n lin h hogt

D u toan co y nghTa rat Ian trong quan tri doanh ng h iep , dac biet la rong co n g tac ke hoach hoa va kiem soat T u y nhien d u toan tinh va d u toan inh h o at co vai tro khac nhau, d u toan tinh chi co tac dung tro n g cong tac ke loach ho a con hau n h u khong co tac dung trong hoat d o n g k iem soat Do

n uc do hoat dong th u c te th u a n g khac vcri m u c do hoat d o n g d u kien nen so

;anh dir toan tinh v a i ket qua th u c te th u a n g it co y nghTa tro n g viec danh

pa hieu qua kiem soat chi phi, va th u a n g dan den n h u n g n h an d in h sai lam

ie hieu qua hoat do n g cua cac bo phan trong d a n vj T ro n g khi do, n h a viec

Giäo trinh KE TỘN QUÄN TRI

läp d u tộn linh hoat, sau khi ket thüc ki kinh doanh, dem vi tien hänh xäc dinh chi phi d u kien cho m üc do hoat dư n g th u c te de läm c a s ä so sänh väi chi phi th u c te phät sinh C henh lech giira chi phi th u c te phät sinh v ä i chi phi d u a c phep phät sinh cho m üc dp h o at dưng th u c te dư se giüp cho cäc

d a n vi dänh giä cäc nhä quän ly da th u c hien träch n h iem kiem sột chi phi cüa ho n h u the näo

G iä sü cưng ty H oa H ong dä läp ke hoach sän xuät vä tieu thu 1.000 chiec xe trong qui 3 näm N n h u dä m inh hoa tro n g m uc 6.1.1 T huc te trong qui 3 näm N cưng ty dä sän xuät vä tieu thu d u a c 1.200 chiec C hüng ta läp bäo cäo hoat dong so sänh chenh lech giüa ket quä th u c te vä d u tộn cüa cưng ty H oa H ong qui 3 näm N ư bäng 6.4

C o n g ty H o a H o n g

B än g 6 4 B äo cäo h o a t dưn g q u i 3 näm IV

(trieu dưng)

Chi tieu Thirc te Du tộn tinh Chenh lfch

Sän luorng SX vä tieu thu (chiec) 1.200 1.000 200

D u a väo bäo cäo näy, chüng ta thäy cưng ty H o a H ong dä th u c hien

v u a t m üc ke hoach lpi nhuän (lpi nhuän thuc te täng so v äi d u tộn 200 trieu dưng), tuy nhien tưng bien phi th u c te tän g 800 trieu dưng so v äi du tộn N eu cän c ü väo m üc bien dpng chi phi n äy v ä ket luän cưng ty H oa

H ong dä khưng kiem sột to t chi phi v ä läng p h i 800 trieu dư n g v ä khưng hop li, do so lu a n g sän phäm thuc te cao hon so väi so lu ong sän phäm du tộn nen bien phi thuc te cao hon so väi d u tộn lä d u a n g nhien C hinh vi väy

Chrnyng 6: Dir toan linh hoat

ac chenh lech chi phi nay khong the sii dung de danh gia viec kiem soat chi ihi trong doanh nghiep d u g c, viec so sanh bien phi giua hai m uc do hoat long khac nhau (1.200 chiec xe va 1.000 chiec xe) la so sanh khap khieng

De bao cao hoat dong co y nghia, chi phi thuc te va chi phi d u toan ihai dirge so sanh tren co so cung m ot m uc do hoat dong (cung m ot so irgng san pham san xuat) C hinh vi vay, chiing ta can lap d u toan linh hoat

ho m uc do hoat dong san xuat thirc te (1.200 san pham ) B ang 6.5 m inh

10a d u toan linh hoat cho cong ty H oa H ong tai m uc do san xuat va tieu thu 200 chiec xe D u a vao b ang nay chung ta thay tinh theo dinh mire doanh

a chi phi tai m ire san xuat va tieu thu 1.200 chiec xe, cong ty co the dat loanh thu 6.000 trieu dong, bien phi dugc phep phat sinh la 3.000 trieu dong

a lgi nhuan du kien la 1.700 trieu dong Tren co so dvr toan linh hoat chung

a co the lap bao cao hoat do n g so sanh chi phi thuc te va chi phi d u toan

ho m uc do san xuat thuc te (bang 6.6)

Giào trình KÉ TOÀN QUÀN TRI

B a n g 6.6 B ào eòo h o a t d ò n g q u i 3 na n i N

C hénli lèch g iù a tltu r té và dir to à n Unii h o a t

(don vi tinh: trièu dòng)

linh hoat

Chénh lèch

Dira vào bào cào này, chung ta có thè dành già viéc k iè m soàt chi phi trong qui 3 narri N cùa cóng ty H oa H ong Bièn phi cho phép phàt sinh dè sàn xuàt và tièu thu 1.200 chièc xe là 3.000 triéu dòng trong khi thuc tè phàt sinh là 3.300 trièu dòng, còng ty dà kièm soàt chi p h i khòng tò t vói m ùc

vu g t chi 300 trièu dòng, trong dó chù yéu là do phàn v u g t dinh m ùc cùa chi

p h i s a n x u à t 3 5 0 tr iè u d ò n g ( H , 6 % ) C ó n g ty c ù n g tièt k iè m chroc b iè n p h i bàn hàng và quàn ly doanh nghièp 50 trièu dòng (8,3% ) so vói m ùc cho phép phàt sinh

Trèn co só xày d u n g d u toàn linh hoat càc d o n vj có thè lap bào cào

hoat dòng xàc dinh chènh lèch giùa thuc tè và dir toàn tình theo bàng 6.7, trong dó tàch thành hai thành phàn: (1) chènh lèch g iù a thuc tè và d u toàn linh hoat, (2) chènh lèch giùa d u toàn linh hoat và d u toàn tinh

Chu’cmg 6: Dir toán linh hoat

té - Du toán linh hoat

Dtr toán linh hoat

Chenh léch Dtr toán linh hoat - Dtr toán tính

Du toán tính

Phán chénh léch giúa d u toán linh hoat vá d u toán tính cho chúng ta tháy do cóng ty H oa H óng táng m úc dó hoat dóng (sán xuát vá tiéu thu nhiéu h a n so vói d u toán) tát yéu lám cho bien phí sán xuát, bien phí bán háng vá quán ly doanh nghiép lán lugt táng thém 400 triéu vá 100 triéu Viec táng khói lugng sán xuát vá tieu thu náy da lám cho cóng ty dat d ugc lgi nhuán cao h an so vói d u toán ban dáu (du toán tính) lá 500 triéu dóng Phán chénh léch giúa thuc té vá d u toán linh hoat cho tháy mác du cóng ty Hoa H óng da tiét kiém d u g c bién phí bán háng vá quán ly doanh nghiép 50 triéu dóng, nhung cóng ty da kiém soát khóng tót bién phí sán xuát vói chi phí th u c té v u g t dinh m úc cho phép 350 triéu K ét quá lá lgi nhuán thuc té cúa cóng ty tháp hcm so v ó i d u kién (du toán linh hoat) 300 triéu dóng

N h u váy, néu chi so sánh don thuán giüa thuc té vá d u toán tính, chúng ta chi tháy d ugc lgi nhuán cúa cóng ty da táng thém 200 triéu vá có

Giáo trinh KE TOÁN QUÀN TRI

thè nhân dinh räng công ty dä hoat dông tôt h a n so vói d u kiên T uy nhiên, bang vie; lâp và phân tich d u toán linh hoat, chúng ta có thè phát hiên ra hiêu suât hoat dông cùa công ty thuc tê thâp h a n so vói du kiên v ó i m úc biên phi sàn xuât phát sinh chua d u ç c kiêm soát tôt, v u g t dinh m ú c cho phép Viêc phân tich này là c a s a dinh h u ô n g cho công ty tiêp tue diêu tra

su biên công cùa tú n g khoàn m ue chi phi eu thê theo tú n g nai phàt sinh chi phi, túng dôi tu o n g chiù tràch nhiêm kiêm soàt chi phi (trung tâm tràch nhiêm ) nhâm có thê phàt hiên càc nguyên nhân gây ra biên dô n g phi dê d ua

ra càc dieu chinh hop lÿ cho càc kÿ kinh doanh tiêp theo N h ô viêc lâp toán

du toán linh hoat, càc don vi có c a s a h a p lÿ dê dánh già kêt quâ th u c hiên

kê hoach qua dó hoàn thiên viêc dánh già hoat dông cùa càc trung tâm tràch nhiêm trong d an vi

Dê xàc dinh m ùc dô ành h u ô n g cùa tù n g nhân tô tôi p hân biên dông giùa chi phi d u toán và chi phi thuc tê phàt sinh chùng ta sè p hân tich eu thê càc biên lo n g chi phi ó m ue 6.2, qua dó dánh già cu thè hiêu quá hoat dông cùa tùng trung tâm chi phi

6.2 PHÁN TÍCH BIÉN DÔNG CHI PHÍ 1

6.2.1 Phân tich bien dông chi phi nguyên vât lieu tripe tiép

Biên d ô n g chi phi ng u y ên v ât lieu tru c tiêp là chênh lêch g iù a chi phi n g u y în v ât lieu tru c tiêp th u c tê p h à t sin h v ó i chi p h i n g u y ên v â t lieu

d u toán cho khôi lu g n g sàn x u ât th u c tê D o chi phi n g u y ên v ât lieu tru c tiêp phu :huôc vào hai nhân tô là m ùc tiêu h ao n g u y ên v ât lieu và d a n già nguyên vât liêu n ên biên dông chi p h i n g u y ên v ât lieu tru c tiêp d u g e tàch thành bién d ô n g m ù c tiêu hao nguyên v ât lieu và b iên d ô n g già n g u y ên

v ât liêu

' Trong phât này chúng ta chi tâp trung vào phân tich biên dpng chi phi sàn xuât và npi dung phân tich chi dimf lai à múc dp ca ban.

Chircm g 6: D ir toân linh hoat

Bien dông muc

tiêu hao NVL

Mùc tiêu hao thuc tê

Mire tiêu hao dinh mire

Don giâ

— x dinh mire

Bien dông giâ

NVL

Mire tiêu hao

Biên dô n g m ire tiêu h ao nguyên vât liêu thê hiên ânh h u ô n g cüa su thay dôi vê mire tiêu hao ng u y ên vât lieu tôi tông chi phi nguyên vât lieu tru c tiêp B iên d ô n g mire tiêu hao nguyên vât lieu là chênh lêch g iù a thuc tê

và du toân mire tiêu hao n g u y ên vât liêu cho khôi luçmg sân xuât thuc tê, tinh theo don g iâ d u toân vât liêu B iên dông này cô thê tâc dông tich eue

làm tâng loi nhuân, d u g e goi là biên dông Tôt - ki hiêu là T 2, hoâc tâc dông tiêu eue làm giàm loi nhuân, d u g e goi là biên dông X â u - ki hiêu là X 3 N êu

biên dông mire tiêu hao ng u y ên vât liêu duo n g (+) sè là biên dông xâu (X) thê hiên mire n g u y ên vât liêu th u c tê dà sir dung nhiêu hon so vôi du toân, làm tâng chi phi nguyên vât liêu tnre tiêp và giàm lai nhuân cüa doanh nghiêp N g u g c lai nêu biên d ô n g m ire tiêu hao nguyên vât liêu âm (-) sè là biên dông tôt (T) thê hiên m ire nguyên vât liêu thuc tê dà sir dung it hon so vôi du toân, làm giàm chi phi nguyên vât liêu truc tiêp và tâng lgi nhuân cho doanh nghiêp Câc ng u y ên n hân cüa biên dông xâu cô thê là do chât lugng nguyên vât liêu không dâm bâo, m ây m ôc thiêt bi hoat dông không tôt hoâc do không k iêm soât tôt quâ trin h sân xuât Câc nguyên nhân cüa biên dông tôt cô thê là do chât lu g n g nguyên vât liêu tôt hon, m ây m ôc thiêt bj hoat dông tôt hoâc do kiêm soât tôt qu â trinh sân xuât

B iên dô n g giâ nguyên vât liêu là chênh lêch g iù a thuc tê và d u toân giâ nguyên vât liêu, tinh cho lu g n g v ât liêu thuc tê sù dung N êu biên dông giâ nguyên vât liêu d u o n g (+) sè là biên dông xâu (X), thê hiên giâ nguyên vât liêu thuc tê cao hon so vôi d u toân, làm tâng chi phi nguyên vât liêu truc

Trong tiêng Anh goi là Favourable, ki hiçu là (F).

1 Trong tiêng Anh gpi là Unfavourable, ki hiçu là (U).

Giao trinh KETOAN QUAN TRI

tiep va giam lgi nhuan cua doanh nghiep N g u g c lai, neu b ien dong gia nguyen vat lieu am (-) se la bien dong to t (T ), the hien gia ng u y en vat lieu thuc te thap hem so voi du toan, lam giam chi phi nguyen vat lieu true tiep Cac nguyen nhan cua bien dong xau co the la do gia vat lieu tren thi tru o n g tang, chat lu g n g nguyen vat lieu tang, hoac m ua nguyen vat lieu khong can than C ac nguyen nhan bien dong tot co the do gia v at lieu tren thj tru o n g giam , m ua nguyen vat lieu can than horn, hoac d u g c h u o n g nhu n g khoan chiet khau, giam gia ngoai du tinh

Thi du, cong ty H u o n g Lan (chuyen san xuat banh mi cao cap theo cong nghe Phap) xay dim g dinh mire tieu hao nguyen vat lieu true tiep de san xuat m oi m e banh mi (1.000 chiec banh tieu chuan) la 10kg bot mi voi dcm gia 20.000d/kg T hang 11 nam N cong ty da san xuat 3000 m e banh mi voi khoi lu g n g bot mi thuc te da sir dyng la 33.000 kg, d o n gia thuc te la 19.000d/kg

T ong chi phi nguyen vat lieu true tiep th u c te phat sinh la:

Chwcyng 6: Dis toan linh hoat

6.2.2 Phân tich bien dông chi phi nhân công try c tiép

Biên d ô n g chi phi nhân công truc tiêp là chênh lêch giùa chi phi nhân công truc tiêp thuc tê phàt sinh vói chi phi nhân công du toàn cho khôi

lu gng sân xuât thuc tê D o chi phi nhân công truc tiêp phu thuôc vào hai nhân tô: nàng suât lao dông (thôi gian lao dông) và d an già nhân công theo thôi gian lao dông nên biên dông chi phi nhân công tnrc tiêp d u g c tàch thành biên dông nàng suât lao dô n g và biên dông già nhân công

Biên dông nàng

suât lao dông

Biên dông già

nhân công

Thôi gian lao dông thirc tê Don già thuc tê

Thôi gian lao dông dinh mire Dan già dinh mire

- X

Don già dinh mire

Thài gian lao dông thirc tê

Biên d ô n g nàng suât lao dông là chênh lêch sô giô lao dông thuc tê và

sô g iô lao dông dir toàn cho khôi lugng sân xuât thuc tê, tinh theo d an già nhân công dir toàn N êu biên dông nâng suât lao dông duo n g (+) sè là biên dông xâu (X ), thê hiên sô g iô lao dông thuc tê dâ sir dung nhiêu quà míre so vói d u toàn (nâng suât lao dông giàm ), làm tâng chi phi nhân công truc tiêp

và giàm lgi nhuân cùa doanh nghiêp N gugc lai nêu biên dông nâng suât lao dông âm (-) sè là biên dông tôt (T), thê hiên sô g iô lao dông thuc tê dà sù dung it h an so vói d u toàn (nàng suât lao dông tâng), làm giàm chi phi nhân công truc tiêp và tâng lgi nhuân cho doanh nghiçp N guyên nhân cùa biên dông xâu cô thê do công nhân d u g c dào tao kém , thiêt bi sàn xuât hông làm

n gù n g trç qua trinh sàn xuât hoâc viêc giàm sàt dôc thùc công nhân kém

N guyên nhân cùa biên dông tôt cô thê do công nhân d u g c khuyên khich và dào tao tôt, chât lu gng nguyên v ât lieu tôt h an, m ày m ôc thiêt bi hoat dông tôt hoâc do kiêm soàt tôt quà trinh sàn xuât

B iên dông già nhân công là chênh lêch giùa thuc tê và d u toàn già nhân công, tinh cho sô g iô lao dông thuc tê sù dung N êu biên dông già nhân c ô n g d irang (+) sè là biên dông xâu (X), thê hiên già nhân công thuc tê cao h a n so vói d u toàn, làm tâng chi phi nhân công truc tiêp và giàm lgi nhuân cua doanh nghiêp N g u g c lai, nêu biên dông già nhân công âm (-) sè

Giáo trinh KE TOÁN QUÀN TRI

là biên dông tôt (T), thê hiên già nhân công thuc tê th âp hem so v ó i dir toán, làm giâm chi phi nhân công truc tiêp và täng lai nhuân cho doanh nghiêp

N guyên nhân cûa biên dông xâu có thè do d an già tiên công tän g , cô thôi gian làm viêc thêm giô, hoàc sir dung công nhân tay n ghê cao h a n dê thuc hiên càc công viêc d u a c trâ lu a n g cao h a n so vói d u kiên N g u y ên nhân cùa biên dông tôt cô thê do sù dung công nhân tay n ghê thâp h a n dê thuc hiên càc công viêc d u a c trâ lu a n g thâp h an so vói d u kiên

Thi du, công ty H u an g Lan xây du n g dinh m u e thôi gian lao dông truc tiêp dê sàn xuât môi mè bành mi là 10 g iô vói d o n già 40.000d/gió

T háng 11 nâm N công ty dà sàn xuât 3.000 m é b ành mi vói tô n g thôi gian lao dông thuc tê dà sir dung là 32.000 giô, d a n già th u c tê là 4 2 000d/giô

Tông chi phi nhân công truc tiêp th u c tê phàt sinh là:

32.000 giô X 4 2 0 0 0 d /g iô = 1.344.000.000dTông chi phi nhân công truc tiêp cho phép p h àt sinh dê sàn x u ât 3000

- Biên dông nàng suât lao dông là:

(32.000 g iô - 30.000giô) x 4 0 0 0 0 d /g iô = 80.000.000d (X )

- Biên dông già nhân công là:

(42.000d/giô - 40.000d/giô) x 3 2 0 0 0 g iô = 64.000.000d (X )

6.2.3 Phân tich bien dông chi phi sàn xuât chung

N goài viêc phân tich biên dông chi phi nguyên v ât lieu truc tiêp v à chi phi nhân công truc tiêp, chùng ta cân tiên hành phân tich biên dông chi phi sàn xuât chung T rong m ôi tru ô n g sàn xuât hiên dai, viçc ù n g du n g mày

m óc thiêt bj tu dông hôa vào quà trinh sàn xuât làm cho chi phi sàn xuât

Chircyng 6: Du> toán linh hoat

chung ngày càng chiêm tÿ trong lán trong tông chi phi sàn xuât C hính vi vây, viêc phân tich bien d ô n g chi phi sàn xuât chung ngày càng quan trong nhäm giúp kiêm soát chi phi tôt h an dê m ang lai hiêu suât hoat dông cao cho doanh nghiêp Biên d ô n g chi phi sàn xuât chung là chênh lêch g iù a chi phi sàn xuât chung thuc tê và chi phi sàn xuât chung dà phân bô cho càc sàn phâm theo tÿ le u ôc tinh d âu kÿ D o chi phi sàn xuât chung bao gôm hai bô phân: chi phi biên dôi (vât lieu giàn tiêp, nhân công giàn tiêp, diên chay

m à y ) và chi phi cô djnh (khâu hao nhà x u ô n g , bào vê, bào h iê rn , ), biên dông chi phi sàn xuât chung d u o c phân tich tàch biêt giûa biên dông biên phi sàn xuât chung và biên dông djnh phi sàn xuât chung Khi phân tich biên dông chi phi sàn xuât chung cân phân biêt g iù a sô g iô m ày (hoac sô g ià lao dông) du toàn trong kÿ dà sù dung dê xàc djnh tÿ le phân bô chi phi sàn xuât chung u ô c tinh vói sô g ià m ày (hoàc sô g iô lao dông) thuc tê và sô giô mày (hoàc sô giô lao dông) theo dinh m ùc cân thiêt dê sàn xuât khôi luong thuc tê

6.2.3.1 P h â n tich biên d ô n g biên p h i sà n x u â t c h u n g

Biên dông biên phi sàn xuât chung là chênh lêch giùa biên phi sàn xuât chung thuc tê và biên phi sàn xuât chung theo d u toàn cho khôi lu ong sàn xuât thuc tê Biên dông biên phi sàn xuât chung d uoc tàch thành biên dông hiêu nâng và biên dô n g chi tiêu biên phi sàn xuât chung Biên dông hiêu nàng biên phi sàn xuât chung thuc chât không phài là dành già vê hiçu nâng sù dung biên phi sàn xuât chung mà là dành già hiêu nâng sù dung co

sô phân bô biên phi sàn x u ât chung Biên dông hiêu nâng biên phi sàn xuât chung là chênh lêch vê biên phi sàn xuât chung tinh theo tÿ le phân bô uôc linli giùa so g ià m ày (hoac sô g io lao dong) thuc té va sô g io m ày (hoac sô

g ià lao dông) theo dinh m ùc cân th iêt dê sàn xuât khôi luong thuc tê Biên dông chi tiêu biên phi sàn x u ât chung dành già vê m ùc dô läng phi hay tiêt kiêm trong viêc sù dung càc nguôn lue p huc vu quà trinh sàn xuât Biên dông chi tiêu biên phi sàn x u ât chung là chênh lêch vê biên phi sàn xuât chung tinh cho sô g iô m ày (hoac sô g iô lao dông) thuc tê giùa tÿ lê phân bô thuc tê và tÿ lê phân bô u ô c tinh N êu biên dông chi tiêu d u o n g (+) sè là biên dông xâu (X), thê hiên m ùc dô lang phi và nêu biên dông chi tiêu âm (-)

Giäo trinh KE TỘN QUÄN TRI

se lä bien dưng tot (T ), the hien m üc dp tiet kiem trong viec sü dung cäc nguưn lirc phuc vu quä trinh sän xuät

Bien dưng chi tieu

bien phi SX chung

Sư gia thuc te

Sư gia dinh müc - x Ti le phän bư

dinh müc

Thi du, cưng ty H u o n g Lan xäy dung ti 1q phän bư bien phi sän xuät chung lä 15 OOOd/gicr lao dưng truc tiep voi dinh m üc thưi gian lao dưng truc tiep lä 10 gio/m e bänh T häng 11 näm N cưng ty dä sän xuät 3000 me bänh mi v ai tưng theri gian lao dưng thuc te dä sü dung lä 3 2 000 giư, tưng bien phi sän xuät chung thuc te phät sinh lä 512.000.000d

T ưng bien phi sän xuät chung thuc te phät sinh lä 512.000.000d, do dư

ti le phän bư bien phi sän xuät chung thuc te lä:

5 12.000.000d/ 32.000 gier = 16.000d/giư

T ưng bien phi sän xuät chung cho phep phät sinh de sän x u ät 3000 me bänh mi lä:

3.000 me x lOgiư x 15.000d/gia = 450.000.000dTưng m üc bien dưng bien phi sän xuät chung lä:

Ch iron g 6: Dir toán linh hoat

6.2.3.2 P h â tt tich bien d ô n g d in h p h i s à n x u â t c h u n g

B iên dô n g dinh phi sàn xuât chung là chênh lêch giùa dinh phi sàn

xuât chung th u c tê và dinh phi sàn xuât chung p h â n bô th eo dir toán cho

khôi lu g n g sàn xuât thuc tê B iên dông dinh phi sàn xuât chung d u ç c tàch thành biên dô n g khôi lu gng và biên dông chi tiêu djnh phi sàn xuât chung

H ay nói càch khàc, biên dông khôi lugng dinh phi sàn xuât chung là chênh lêch g iù a dinh phi sàn xuât chung phân bô và dinh phi sàn xuât chung

d u toàn b an dâu

Biên dông chi tiêu dinh Dinh phi sàn xuât Dinh phi SX

B iên d ô n g khôi lu g n g dinh phi sàn xuât chung là chênh lêch vê dinh phi sàn x u â t chung phân bô theo tÿ lê u ô c tinh cho khôi lu g n g sàn xuât thuc

tê (d u toàn linh hoat) và dinh phi sàn xuât chung du kiên ban dâu (d u toàn tînh) N êu b iê n dông dinh phi sàn xuât chung ducrng (+) sè là biên dông tôt (T) do m úc dô hoat dông thuc tê cao hon so vói d u kiên, m âc dù m úc dinh phi sàn x u â t chung phân bô nhiêu hou nhung sè làm tàng lai nhuân cho doanh nghiêp N êu biên dông dinh phi sàn xuât chung âm (-) sè là biên dông xâu (X) do m ú c dô hoat dông thuc tê thâp hem so vói d u kiên, và làm giàm

lu i uliuân cu d d om ili n g h iê p

B iên d ô n g chi tiêu dinh phi sàn xuât chung là chênh lêch g iù a dinh phi sàn xuât ch u n g thuc tê và dinh phi sàn xuât chung u ô c tinh ban dâu Biên dông chi tiêu djnh phi sàn xuât chung dành già vê m úc dô läng phi hay tiêt kiêm trong v iêc sù dung càc nguôn lue phuc vu quà trinh sàn xuât N êu biên dông chi tiê u d u o n g (+) sè là biên dông xâu (X), thê hiên su läng phi do dinh phi sàn x u ât chung thuc tê cao hem so vói d u toàn N guyên nhân cô thê

do già cùa càc khoàn m ue chi phi trong dinh phi sàn xuât chung tàng, hoàc phân x u ô n g d à sú dung câc dich vu sàn xuât nhiêu h a n so vói d u toàn N êu

Giáo trinh KE TOÁN QUÁN TRI

biên d ô n g âm (-) së là biên dông tôt (T ), thê hiên su tiêt kiêm tro n g viêc sù dung các nguôn lue phuc vu quà trinh sàn x u ât do djnh phi sân x u â t chung

th u c tê thâp hem so vói d u toán N guyên n hân có thè do già cù a các khoân

m ue chi phi trong dinh phi sân xuât ch u n g giâm , hoac p hân x u ó n g d à sù dung tiê t kiêm các dich vu sân xuât so v ó i d u toán

T h i du, công ty H u a n g Lan cô tô n g d in h phi sàn x u â t ch u n g là

2 8 0 0 0 0 000d/thàng C ông ty xác dinh ti lê p h ân bô dinh phi sân x u â t chung

u ô c tin h trên c a sô sàn xuât 2800 mè b án h /th án g vói djnh m ù c thôi gian lao

dô n g tru c tiêp là 10 giô/m é bánh T háng 11 näm N công ty dà sàn x u â t 3000

m é b án h mi vói tông thôi gian lao dông th u c tê dà sù dung là 32.0 0 0 giô,

tô n g djn h phi sàn xuât chung thuc tê phât sinh là 315.000.000d

Ti lê phân bô dinh phi sàn xuât chung dir toán là:

tìié n dô n g chi tiêu djnh phi sân x u ât chung là:

Chircyng 6: D ir toan linh hoat

T rong doanh nghiep ap du n g he thong hach toan chi phi bien doi (chi phi true tiep), bien dong d in h phi san xuat chung la chenh lech g iu a djnh phi san xuat chung thirc te p h at sinh va dinh phi san xuat chung d u toan, tire la :h i co bien do n g chi tieu, va k h ong co thanh phan bien dong khoi lucmg Neu eong ty H u o n g Lan ap dung he thong hach toan chi phi bien doi, bien 3ong dinh phi san xuat chung cua eong ty chi la:

_ 3 1 5 000.000d - 280.00Q 000d = 35.000.000d (X)

6.2.3.3 Phan tich ch i tiet bien d o n g cac y e u to ch i p h i san x u a t ch u n g

N goai viec phan tich tong quat bien dong chi phi san xuat chung thanh hai thanh phan chi phi bien doi va chi phi co djnh, cac doanh nghiep con co :he tien hanh phan tich chi tiet tirng yeu to chi phi trong chi phi san xuat :hung de danh gia cu the ve hieu q ua kiem soat chi phi cua cac nha quan ly

so phan san xuat

Thi du phan x u o n g san xuat banh cua eong ty H u o n g Lan co so lieu

;hi tiet ve tinh hinh chi phi san xuat chung thang ll n a m N theo bang 6.8

Bien phi SX chung

Dinh phi SX chung

Gíáo trinh KE TOÁN QUÁN TRI

N éu d u a váo s\r so sánh giüa chi phí sán xuát ch u n g th u c té p h át sinh (827 triéu dóng) v á chi phí sán xuát chung d u toán ban dáu (700 triéu dóng)

dé dánh giá nhá quán ly bó phán sán xuát da kiém soát chi p h í sán xuát chung khóng tót, v u g t chi 127 triéu dóng lá khóng h g p ly, do m ú c dó hoat dóng thuc té 32.000 g ió lao dóng nhiéu h a n so vói ké hoach b an dáu 4.000

g iá lao dóng truc tiép tát yéu dán dén viéc phát sinh tán g chi phí D é dánh giá dúng dán vé hiéu quá kiém soát chi phí cúa n há quán ly bó p hán sán xuát, chúng ta cán láp du toán linh hoat, phán tích chi tiét bién dóng túng

y éu tó chi phí sán xuát chung theo báng 6.9

C óng ty H u o n g Lan

B án g 6.9 B áo cáo ch i p h í sán x u á t ch u n g

T háng 11 nám N _ _ (nghin dóng)

C hi ticu T h y c te

Bien dpng hiéu náng (Thtrc té - Du- toán linh hoat)

Du- toán linh hoat

Bién dón g khói lirong hoat dón g (Du- toán linh hoat - Du- toán ttnh)

Dir toán ttnh

1 Bién phí SX chung

D u toán linh hoat cho m úc dó hoat dóng thuc té 32.000 gió lao dóng

tru c tiép d u g c láp trén ca só bién phí sán xuát chung d in h m úc cho 1 g ió lao

d ó n g truc tiép vá tóng dinh phí sán xuát chung du toán ban dáu H é thóng

Chirang 6: Dir toân linh hoat

:hi phi dinh mire này là co sô dê xây dung kê hoach chi phi (d u toân tïnh)

heo bâng 6.8

Lao dông giân tiêp 3 nghin dông/ 1 g ià lao dông truc tiêp

V ât lieu giân tiêp 5 nghin dông/ 1 g iô lao dông tnre tiêp

D iên, nuôc 9 nghin dông/ 1 g iô lao dông tnre tiêp

D ua vào bâng 6.9 ta thây do mire dô hoat dông tâng thêm 4.000 giô

ao dông truc tiêp tât yêu dân dên tâng tông chi phi sàn xuât chung cüa công

y Hucmg Lan thêm 124.000 dông Tuy nhiên câc nhà quân li bô phân sàn cuât cùa công ty H uong Lan cüng dâ kiêm soât chua tôt chi phi lao dông

>iân tiêp (tâng 4.000 dông) và chi phi bâo d u ông (tâng 35.000 dông) M ac

iù dà tiêt kiêm d u o c chi phi diên, nuôc 36.000 dông, nhung tông hçrp lai chi )hi sàn xuât chung vân v u ç t mire cho phép 3.000 dông Biên dông chi phi

ao dông giân tiêp là biên dông nhô (tâng 4% chi phi d u toân), công ty

^ u o n g Lan cô thê không cân diêu tra nguyên nhân, nhung biên dông chi phi )âo d u ô n g (tâng 2 !% chi phi du toân) và biên dông chi phi diên, nuôc giàm 12,5% chi phi du toân) là câc biên dông lôn cân duoc diêu tra phât lien câc nguyên nhân tâc dông dê tù dô cô câc bien phâp diêu chinh hop li

;ho ki hoat dông tiêp theo

3.3 PHÂN TÎCH BIÉN DÔNG TIÊU THU

Bên canh viêc kiêm soât chi phi, biên dông tiêu thu là mot nhân tô

<hâc tâc dông tôi viêc thuc hiên kê hoach loi nhuân cüa doanh nghiêp Viêc hue hiên kê hoach tiêu thu sàn phâm vê khôi lu ong và vê giâ bân sè tâc

J ô n g H u e lié p tô i m ü e lu i n h u â n d u a n li n g liiç p e u th e d u t d u g e D ic n d ô n g :iêu thu d u ç c tâch thành hai biên dông thành phân: biên dông khôi luong :iêu thu và biên dông giâ bân

Biên dông

khôi lugng = -

tiêu thu

Khôi lugng tiêu thu thuc tê

Biên dông

giâ bân

Don giâ thuc tê

Khôi lugng tiêu thu du toân

Don giâ dinh mûre

_ x Lgi nhuân gôp dinh mue dvsp

Khôi lugng

— X tiêu thu thuc tê

Giao trinh KETOAN QUAN TRI

B ien dong khoi lu gng tieu thy la chenh lech gifra khoi lirgng tieu thu

thyc te va khoi lu gng tieu thy du toan (tinh), tinh theo lo i n h u a n g o p dinh

m uc don vi san pham N eu bien dong khoi lugng tieu thy d u o n g (+), the hien khoi lu g n g tieu thy thyc te nhieu hon so vai d u toan, do do tac dong tot (T), lam tang lgi nhuan cua doanh nghiep N gugc lai, neu bien dong khoi lugng tieu thy am (-), the hien khoi lu gng tieu thy th y c te k h o n g d at d u g c nhu d u toan, do do tac dong xau (X), lam giam lgi nhuan

B ien dong gia ban la chenh lech giua don gia ban thuc te va don gia ban dinh m uc, tinh theo khoi lugng tieu thy thyc te N eu bien dong gia ban duorng (+), the hien gia ban thyc te cao hon gia ban dinh m u c, do do tac dong tot (T), lam tang lgi nhuan cua doanh nghiep N g u g c lai, neu bien dong gia ban am (-), the hien gia ban thyc te thap hon gia ban dinh m uc, do

do tac dong xau (X ), lam giam lgi nhuan cua doanh nghiep

Thi du, cong ty H u o n g Lan co gia ban djnh m u c/m e b anh (1.000 chiec banh m i) la 1.200.000d vai khoi lugng san pham san xuat va tieu thu d u kien la 2.800 m e banh G ia ban thyc te trong thang ll n a m N la 1.300.000d/m e banh v ai khoi lugng san xuat va tieu thy thyc te la 3.000 me banh Lgi nhuan gop dinh m uc /I me banh cua cong ty la 3 50.000d.5

B ien dong khoi lu gng tieu thy thang 1 ln am N la:

(3.000 m e - 2.800 m e) x 350.000d /m e = 70.000.000 d (T)

B ien dong d o n gia ban thang 11 nam N la:

(1.300.000d/m e - 1,200.000d/m e) x 3.000 me = 300.000.000d (T)

T ong hgp anh h u a n g cua hai nhan to, bien dong tieu thy trong thang

11 nam N da lam tang lgi nhuan so v ai d u toan 3 7 0.000.OOOd

1.200.000d Tru CPSX djnh muc/me banh:

NVL tnrc tiep (20.000d x 10kg) 200.000

Nhan cong true tiep (40.OOOd x 10 gicr) 400.000

Bien phi SX chung (15.000d/gicr x 10 gia) 150.000

Dinh phi SX chung (lO.OOOd/gia x 10 gia) 100.000

Lpi nhuan gop djnh mue/1 me banh 350.000d

Chisong 6: D y toán linh hoat

T riràng hçrp doanh nghiêp áp dung phuomg pháp hach toán chi phi )iên dôi (phucmg pháp chi phi truc tiêp), bien dông khôi lirgng tiêu thu là :hênh lêch giùa khôi lugng tiêu thu thuc tê và khôi lugng tiêu thu du toàn,

inh theo lcri n h u â n g ó p djnh m ue don vj sàn phâm

Bien dông khôi

lugng tiêu thu

Khôi lugng tiêu thu thuc tê

Khôi lugng tiêu thu

du toán

Lgi nhuân gôp dinh mue dvsp

Trong thi du vê công ty H uong Lan, loi nhuân góp djnh mùc/1 mè bành

à 450.000d.6 Khi dô biên dông khôi lugng tiêu thu tháng 11 nam N sè là:

(3.000 m é - 2.800 mé) x 450.000d /m è = 90.000.000 d (T)

).4 BÁO CÁO HOAT DÔNG

Sau khi phân tich các nhân tô tàc dông tôi viêc thuc hiên dir toán lgi ihuân, các doanh nghiêp th uông lâp các báo cáo hoat dông, tông kêt và lành già viêc thuc hiên d u toán lgi nhuân trong kÿ M ot trong nhùng dang ihô biên cùa báo cáo hoat dông là dôi chiêu giùa lgi nhuân d u toán và lgi ihuân thuc tê thông qua viêc tông hgp các biên dông tiêu thu và biên dông

hi phi trong kÿ M inh hoa cho Báo cáo hoat dông cùa công ty H uong Lan háng 11 nàm N ô bàng 6.10 Can cù dê lâp bàng này là các tài lieu vê du aàn chi phi và tiêu thu, kêt quà hoat dông thuc tê và các phân tich biên :ông tiêu thu và chi phi trong kÿ

jiá bàn djnh múc/mé bánh 1 200.000d

rù bien phi dinh mirc/mé bánh:

NVL tnre tiêp (20.000d x 10kg) 200.000

Nhân công tryc tiêp (40.000d x 10 già) 400.000

Bién phi SX chung (I5.000d/gicr x 10 già) ISO.000

Loi nhuân góp djnh m úc/l mé bành 450.000d

rong vi dy này, chùng ta chua xcm xét den các chi phi ngoài sàn xuât.

Bang 6.10 Bao cao hoat dong Giao trinh KE TOAN QUAN TRI

Cong ty Huong Lan

B a o c a o h o a t d o n g

th a n g 11 n a m N

(don vi tinh: nghin dong)

2 Bien dpng tieu thu

4 Bien dong chi phi

B ao cao hoat dong nay cho thay cong ty H u o n g Lan thvrc hien vuot

m u c k6 lioacli ly i nhuan 2 2 tri§u d o n g , tro n g d o v ie c ta n g g ia ban va tang

khoi luong tieu thu lam tang loi nhuan 370 trieu dong, nhu n g cong ty da kiem soat chi phi khong tot cr hau het cac khoan chi phi voi m uc chi phi

7 Lgi nhuan d\i toan = Khoi lugng tieu thv dy toan x Lpi nhuan gQp dinh mire don vi san pham

= 2.800 me banh x 350.000d/me banh = 980.000.000d

8 Doanh thu thirc te (3000 me banh x 1.300 000d'mc) 3.900.000.000d

Tru chi phi thyc te:

v u o t dinh m uc 248 triêu dông C ông ty cân diêu tra phât hiên nguyên nhân

và cô nhùng d iêu ch in h hop li cho câc ki sau

Nêu công ty H u o n g Lan âp dung p h u an g phâp hach toân chi phi biên dôi, bâo cào h o at dô n g së d u ç c lâp theo bàng 6.11

B ân g 6.11 B âo cào h oat (tông

C h iro n g 6: Dir toân linh hoat

Công ty Huong Lan

Bâo câo hoat dông thâng 11 nàm N

(don vj tinh: nghin dông)

2 Biên dông tiêu thu

4 Biên dông chi phi

Lpi nhuân du toân = Khôi luçmg tiêu thy d\r toân x Lçri nhuân gçp djnh mire don vi sàn phâm

= 2.800 mè bânh x 350.000d/m è bânh = 980.000.000d

10 Doanh thu thuc té (3000 mé bânh x 1,300.000d/mé) 3.900.000.OOOd

Trù chi phi thvrc tê:

Ke't luan chucmg

D i tộn sän xuät kinh doanh lä m ưt lTnh vuc quan trong cüa ke tộn quän tri D y tộn tlnh cư vai trư quan trong trong cưng täc ke hoach hoa, cưn

d y tộn linh hoat cư vai trư quan trong trong cưng täc kiem sột chi phi cüa

m ưi d a r vi D y tộn linh hoat giüp d a n vi so sänh g iü a chi phi thuc te phät sinh v a m üc chi phi cho phep phät sinh tai mirc dư hoat dưng thuc te dư

B ien dcng cüa mưi khộn m uc chi phi lai dirac täch thänh cäc bien dpng thänh p la n giüp d a n vj phän tich cäc nhän tư täc dưng ta i bien dưng chi phi

N i a viec phän tich bien dưng chi phi vä bien dư n g tieu thu d a n vi cư the läp jäo cäo hoat dưng dưi chieu vä li giäi nguyen nhän chenh lech lai nhuän g ư a thuc te vä d u tộn

Giao trinh KETỘN QUÄN TRI

Ch won g 7: Ke toán trách nhiêm

K E T O Á N TRÁCH NHIÊM

Mue tiêu ciia chuwng náv cung cap cho nguòi hoc nhüng nói dung sau:

❖ Khái niêm và phân loai trung tâm trách nhiêm, c o s â hinh thành trung tâm trách nhiêm trong càc doanh nghiêp Nôi dung kê toán cita càc trung tâm trách nhiêm dôi vài nhà quàn tri càc câp trong càc tô chirc hoat dông.

Khái niêm, dâc diêm và phân tích các báo cào bô phân trong doanh nghiêp, dây là mot trong nhüng báo cào quan trong cita

kê toán quàn tri dê xác dinh trách nhiêm cùa nhà quàn tri trong hoat dông kinh doanh.

♦> Su cân thiêt ph ài phân bô chi p h i ph u c vu, tiêu tln'rc lira chon phân bô chi phi, nguyên tac và càc hinh thi'rc phân bô chi p h i

ph u c vu cho càc bô phân chûc nâng nhàm tàng cuàng trách nhiêm cúa càc nhà quàn tri trong doanh nghiêp.

❖ C àc phirong phàp xác dinh chi phi sàn xuât sàn phàm theo

p h u a n g pháp truc tiêp và toàn bô Báo cáo kêt quá kinh doanh theo 2 cách xác dinh chi phi, dôi chiêu và g iài thich s u khàc nhau vê loi nhuân cùa 2 phuang ph áp lâp dira trên nhüng cách tiêp cân chi p h i kliàc nhau.

Giáo trinh KETOÁN QUÁN TRI

7.1 KHÁI NIÊM, PHÂN LOAI VÀ NÔI DUNG DÁNH GIÁ HO A T DÔNG C Á C TR U N G TÂM TR Á C H NHIÊM

7.1.1 Khái niêm trung tâm trách nhiêm

T rung tâm trách nhiêm là m ot bô phân trong m ot tô ch ù c hoat dông

mà nhà quàn trj bô phân chiù trách nhiêm vê toàn bô hoat dô n g cùa bô phân

m inh dôi v ó i n h à q uàn tri câp cao T rong doanh nghiêp d ua trên c o sô phân

câp quàn lÿ tài chinh m à p h ât sinh nhiêu loai trung tâm trách nhiêm khâc nhau n h u tru n g tâm chi phi n h u phân xuô n g , trung tâm doanh thu n h u cùa hàng, trung tâm lai nhuân n h u Ban giàm dôc, trung tâm dâu tu n h u Hôi dông quàn trj

T rung tâm trách nhiêm d u o c hinh thành tù dàc diêm tô chùc bô m ày hoat dông cùa tù n g doanh nghiêp và nô phu thuôc và dàc d iêm cùa hoat dông kinh doanh theo tù n g ngành nghê eu thê T rung tâm trách nhiêm phât huy tâc dung khi c o chê quàn lÿ tài chinh d uoc phân câp eu thê cho tùng

n g uôi, tù n g bô phân gàn v ó i trách nhiêm , nghïa vu và quyên lai trong tùng hoat dông eu thê B áo cào kêt quà kinh doanh cùa tù n g bô p hân gàn vói trách nhiêm cù a tù n g nhà quàn tri cu thè có già trj rât cao dôi vói hiêu quà cùa các hoat d ç n g trong hiên tai và tucmg lai M pt tô chùc h o at dông phân câp trách n h içm eu thê cho tù n g bô phân: Phông, ban, phân x u ô n g g â n vói

co chê tài ch in h k hen thuông, x ù phat thich dàng sè là dông lu e quan trong

tron g quà trinh tô c h ú c c á c h o a t d ô n g dat h iê u quá ca o T r o n g c á c tô ch ire

hoat dông khi p h ân câp quàn lÿ tài chinh m anh mè, các nhà quàn trj càng chù dông tro n g các quyêt dinh diêu hành doanh nghiêp C ác nhà quàn tri phát huy tính tu duy, sáng tao trong các tinh huông dê tao ra cái m oi Khi dô nhà quàn tri phài chiù trách nhiêm vê các quyêt dinh trong quyên han cùa minh T uy nhiên viçc phân câp quàn lÿ tài chinh cùng cô n h ù n g han chê nhât djnh V iêc p h ân câp quàn lÿ tài chinh dân dên su dôc lâp tu a n g dôi giùa các bô phân K hi nhà quàn trj bô phân d ua ra quyêt djn h cùa bô phân

m inh th u ô n g không xem xét su ành huô n g dên các bô phân khâc nhu thê

Chirong 7; Ke toan trach nhiem

nao Mat khac cac bo phan thuong quan tam den muc tieu cua bo phan m inh

m a coi nh e m uc tieu cua bo phan gan voi muc tieu chung cua toan doanh nghiep T ro n g cac to chuc phan cap quan ly tai chinh, m oi m ot bo phan

th u o rg dirge coi la m ot trung tam trach nhiem, sir hoat dong cua trung tam gan \a i trach nhiem cu the cua nha quan tri.

C h u n g ta xem xet cau true to chuc cua Tong cong ty H oang Son trong

so dc 1 va 2 m o ta cac trung tam trach nhiem cua Tong cong ty

C ap T on g cong ty: Tong giam doc (hoac Chu tich) la n g u o i chiu trach nh iem ve lgi nhuan duge tao ra va hieu qua su dung von trong tong cong ty T ong giam doc co quyen trong viec ra cac quyet dinh quan trong anh h u an g den lgi nhuan va von dau tu trong Tong cong ty T oan bo Tong cong ty d u g c xem la m ot trung tam dau tu

C ap K hu vu’c: G iam doc cac khu vuc (vi du Khu v uc p h ia Bac) trong

Tong cong ty la nguoi chiu trach nhiem va co quyen ra cac quyet dinh anh huong den lgi nhuan va von dau tu cua khu vuc minh phu trach M oi khu vuc cua to n g cong ty cung d ugc xem la mot trung tam dau tu

C a p cong ty: G iam doc cac cong ty (cong ty A, B,C) trong tung khu

vuc la n g u o i chju trach nhiem ve lgi nhuan tao ra trong cong ty T uy nhien, giam doc cong ty khong co tham quyen ra cac quyet dinh ve von dau tu cua cong ty m inh quan ly M oi cong ty trong so do 7.1 tren d u g c xem la m ot trung tam lgi nhuan

C a p P h o n g , B a n : C o n g ty C co 5 bo phan trUC thu()c, d o la cac P h o n g

tieu thu, P hong ky thuat, Phong san xuat, Phong nhan su, va P hong ke toan

N ha quan tri pho n g tieu thu la nguoi chiu trach nhiem ve viec tieu thu san pham , dich vu cua cong ty C Phong tieu thu dugc xem la m ot trung tam doanh thu C ac bo phan con lai trong cong ty C de la cac trung tam chi phi

vi n g uoi quan ly cac bo phan nay chi chiu trach nhiem ve chi phi phat sinh cua bo phan

S a dô 7.1 S a dô tô chirc Tông côn g ty H oàn g S an

Giáo trinh KETOÁN QUÀN TR?

Câp phân xirúng: C àc phân xuô n g san xuât là nhû n g bô phân truc

thuôc P hông sàn xuât trong C ông ty C Q uàn dôc là nguôi quàn lÿ hoat dông cùa phân x u ô n g sàn xuât së chiù trách nhiêm vê chi phi phât sinh trong hoat dông sàn xuât cùa p h ân x u ông Vi vây, m ôi phân x u ô n g sàn x u ât d u o c xera

là m ot trung tâm chi phi

C ap to sân xuát: C ác tô sàn xuât là câp quàn lÿ thâp n h ât trong co

câu tô chùc cùa T ô n g công ty HS Tô truông sân xuât chi chju trách nhièm

vê hoat dông sàn xuât và chi phi cùa m inh quàn lÿ M oi tô sàn x u ât n h u vây duoc goi là m ot tru n g tâm chi phi

Chipong 7: Ke toan trách nhiêm

Ser d ô 7.2 Cúc tru n g tâm trácli nhiêm cùa Tông cô n g ty H S

trách nhiêm

7.1.2 Phân loai trung tâm trách nhiêm

T rung tâm trách nhiêm rät da dang và phong phú, vi nô phu thuôc vào dâc diêm cûa h o at dông kinh doanh, pham vi hoat dpng, ngành nghê sàn xuât kinh doanh S ong môi m ot trung tâm trách nhiêm eu thê th u à n g gan

vori m ôt n h à qnàn lÿ etê y à c d in h rô trách nhiêm CÙa các trving tâm tro n g v iê c

tao ra kêt quà và h iê u quà kinh doanh chung cûa toàn doanh nghiêp

- C an c ú v ào nôi dung kinh tê cùa các trung tâm trong các don vi,

th u à n g d u p e ch ia thành:

+ T ru n g tâm trách nhiêm chi phi (trung tâm chi phi) T rung tâm chi phi th u à n g d u ç c hin h thành tai các phân xuòng, dôi sàn xuât, tô sàn xuât gän vói trách nhiêm cùa Q uân dôc phân x uàng, Tô truông tô sàn xuât, D ôi tru ô n g dôi sàn xuât M ue tiêu cùa trung tâm trách nhiêm chi phi là tôi thiêu hôa chi phi D âu v ào cùa trung tâm là các chi tiêu phán ánh các yêu tô sàn

Gíáo trinh KETOÁN QUÀN TRI

xuât n h u nguyên v ât liêu, tiên công và tinh hinh sù dung m áy m óc thiêt

b i c ó thè d u a c do bang nhù n g thuóc do khâc nhau D âu ra cùa tru n g tàm

là càc chi tiêu p hân ành kèt q ua sàn xuât n h u so lu o n g và chât lu o n g sàn phàm , chi tiêu chi phi sàn xuât và già thành sàn phâm

+ T rung tâm tràch nhiêm doanh thu (trung tàm doanh thu) T ru n g tàm doanh thu thuòrng p h át sinh tai các bô phân bàn hàng n h u eira hàng, sièu thj, phòng kinh d o a n h T rung tâm tràch nhièm doanh thu gän vói tràch nhiêm cùa càc C ù a hàng tru à n g , T ru ô n g bô phân bàn hàng, T ru ô n g p h ò n g kinh doanh M ue tiêu cùa trung tàm doanh thu là tòi da hóa doanh thu trèn càc thj truòmg Dâu vào cùa trung tàm doanh thu dò là so lu ong và chât lu o n g hàng hóa, sàn phàm , dich vu chuân bi m ang di tiêu thu D âu ra cùa trung tâm dò

là càc chi tiêu doanh thu bàn hàng, tông sô tiên thu vè thè hien bang thuóc

D âu ra cùa trung tâm dó là càc chi tiêu lai nhuân góp, lai nhuân gôp, loi nhuân thuân, lçri n h u ân sau thuê thê hiçn bang th u ó c do già tri

+ T rung tàm tràch nhiçm dâu tu (trung tâm dâu tu) T rung tâm d âu tu thuóng phát sinh tai P hòng dâu tu, Ban giàm dôc, hôi dông quàn tri gän vói trâch nhiêm là G iàm dôc doanh nghiêp, C hù tjch Hqí dông quàn tri, T ru ô n g phòng dâu tu D âu vào cùa trung tâm dâu tu dó là vôn phyc vu cho sàn xuât kinh doanh, vôn cho càc p h u o n g à n D â u ra cùa trung tâm dó là càc chi tiêu lori nhuân thu vê tù kêt quà hoat dông kinh doanh

- C ân cù vào phân câp quàn lÿ trong tùng doanh nghiêp eu thê, càc trung tâm tràch nhiêm , th uông d u ç c chia thành:

+ T rung tâm tràch nhiêm c o sô, th u ô n g phát sinh ó câp quàn tri thâp

nhât trong m ot tô ch ù c h o at dông D äc diêm cùa các trung tâm này th u ô n g hach toán phu thuôc, giao khoán cho m ot sô chi tiêu quan trong n h u chi phi,

sư quyen tu chü täi chinh T rung täm träch nhiem näy th u ư n g lä trung täm lgi nhuän p h ät sinh tai phưng Ke tộn, Ban giäm dưc.

+ T ru n g täm träch nhiem cäp cao, thuưng phät sinh ư cäp quän tri cao nhät trong m ưt tư ch ü c hoat dưng Däc diem cüa cäc trung täm näy thuưng hach tộn tu chü, cư quyen quyet dinh vi däy thuưng bư phän xäy dirng c a che tai ch in h cüa m ưt doanh nghiep Trung täm träch nhiem näy th u ư n g lä trung täm däu tu phät sinh tai Hưi dưng quän tri, Ban giäm dưc

7.1.3 C hi tieu dänh giä träch nhiem cüa cäc trung täm

T huc ch ät ke tộn träch nhiem cüa cäc trung täm chinh lä thưng qua cäc chi tieu dänh giä ket quä, hieu quä cüa tüng bư phän, tü dư xäc dinh träch nhiem cüa tü n g nhä quän trj dưi vưi bư phän minh quän ly

- K e tộn träch nhiem trung täm chi phi cư nhipm vu kiem sột cäc khộn m uc vä yeu tư chi phi phät sinh theo cäc dinh müc vä d u tộn da xäy dung L äp cäc bäo cao chi phi sän xuät, giä thänh sän phäm theo yeu cäu quän tri Phän tich su bien dưng cüa cäc dinh m üc chi phi nguyen vät lieu truc tiep, n hän cưng truc tiep, chi phi sän xuät c h u n g T ü dư xäc dinh

nhirng ngiiyen nhnn änh hiräng vä dua ra cäc bien phäp n h äm g iä m chi phi thäp nhät

- K e tộn träch nhiem trung täm doanh thu, läp bäo cao ve doanh thu cäc m ät häng, ngänh häng, thj truưng, thưi g ia n theo yeu cäu quän tri T ü

dư phän tich doanh thu cüa tü n g m ät häng, doanh thu theo thj truưng, doanh thu theo c ü a häng, doanh thu theo thưi g ia n .de xäc dinh n h ü n g nhän tư änh

h u ư n g den doanh thu dua ra cäc bien phäp näng cao doanh thu vä thưa m an nhu cäu cüa thj tru ư n g

- K e tộn träch nhiem trung täm lgi nhuän, läp bäo cäo ket quä kinh

Giao trinh KETOAN QUAN TRI

doanh theo cac cach tiep can chi phi khac nhau Tir do p han tich lgi nhuan cita tim g bo phan theo yeu cau quan tri n h u noi dung kinh te, d ia diem phat sinh, th a i g ia n d e xac dinh nhu n g nhan to anh h u a n g d en lgi n h u an d ua ra cac bien p h ap toi d a h oa lgi nhuan cua doanh nghiep

- K e toan trach nhiem trung tarn dau tu D e danh g ia trach nhiem cua trung tarn dau tu cac nha quan tri thucmg hay sir dung chi tieu R O I (return

on investm ent) Chi tieu ROI d u g c xac djnh n h u sau:

L ai nhuan tru a c thue va lai vay

R O I = - i— - —

Von kinh doanh binh quan

C hi tieu nay cho biet, sau m ot ky hoat dong kinh d oanh ho ac ky vong cho ky ta i, doanh nghiep dau tu 1 dong von thi thu d u g c b ao n h ieu dong lgi nhuan (lgi n huan tru a c thue va lai tien vay chinh la lgi nhuan tir hoat dong kinh doanh n tao ra), chi tieu nay cang cao chung to hieu su du n g von cang tot, the hien trin h do to ehuc cac yeu to san xuat cua cac n h a quan trj

K hi v iet cong th u e tinh ROI, ta co the trien khai d u a i dang:

R O I = - x

-i -D oanh thu V on kinh doanh binh quan

K hi v ie t cong thue RO I theo cach nay s6 lam t o cac nhan to anh

h u a n g d en su e sinh lai cua von dau tu cua m ot trung tam d au tu

H e so lgi nhuan tren doanh thu d ugc g<?i la lai tren d oanh thu (sales

m argin) C hi tieu nay cho biet khi thue hien d u g c 1 dong doanh thu thi doanh nghipp dat d u g c m uc lgi nhuan bang bao nhieu p han tram cua mQt

do n g doanh thu V i dy, v a i m uc lai tren doanh thu b5ng 5% , mQt dong doanh thu th u e hi?n d u g c se d ua ve m uc lgi nhuan la 5% D o vay, doanh nghiep se kiem d u g c 5 dong lgi nhuan cho moi 100 d o n g doanh thu thue hi?n d u g c

H e so g iu a doanh thu va von dau tu d u g c goi la so q u ay vong cua von (capital turnover) Chi tieu nay cho biet bao nhieu dong doanh thu co the tao

ra tir m gt d o n g von dau tu Ta co the phan tich cac nhan to anh h u a n g den

R O I theo m o hinh sau:

Chirong 7: Ke toan trach nhiem

So' do 7.3 Cac nhan to cinh hitting den K O I

Sire sinh lai 1

cua doanh thu

iTong chi phi

~ T

ROI

Vong quay cua von

Von hoat dong

Tong tai san ngan han

Tong tai san dai han

B ang 1, d u ai day cho biet viec tinh toan ROI cua K hu v uc Phia Bac

va K hu v u c Phia N am , la hai trung tarn dau tu trong Tong cong ty HS

B an g 7.1 Tinh toan R O I cua trung tarn dau tu thuoc Tong co n g ty H S

Chi tieu Khu vu-c Phia Nam Khu vuc phia Bac

Giao trinh KETOAN QUAN TRI

T hong qua chi tieu ROI d u g c xac dinh trong cac tru an g hgp, trach nhiem cua n ha q uan tri cac cap d u g c the hien ro N h u vay hieu qua dau tu cua khu v u c phia N am thap hem phia Bac, chung to trinh do to chuc quan ly cac yeu to san xuat nha quan tri phia N am thap hem phia Bac

Khi sir dung chi tieu ROI co nhung han che sau:

- C ac nha quan trj thucmg quan tam toi ty If sinh lai cua von trong ngan han, it quan tam toi chien luge phat trien dai han cua doanh nghiep trong tucmg lai D o vay doanh nghiep co the bo qua nhirng co hoi dau tu trien vong trong tu a n g lai

- RO I khong hoan toan chi phoi boi nha quan tri cua trung tam dau tu Cac tai san cua doanh nghiep co the dugc quyet djnh boi nha quan trj cap cao

N goai chi tieu R O I, dung de danh gia hieu qua cua m ot trung tam dau

tu, ta con sir dung chi tieu thu nhap thang du (residual incom e - RI)

Thu nhap thang d u d u g c dinh nghla la chenh lech giua Igi nhuan cua

m ot trung tam dau tu v a mire lgi nhuan de dat d ugc ty le sinh lai toi thieu tinh theo von dau tu (gia su dung von cua trung tam dau tu)

Thu nhap th an g d u (RI) la m ot chi tieu tuy?t doi, khong giong nhu ROI la m ot chi tieu tucmg doi RI thyc chat la lgi nhuan con lai cua mQt trung tam d au tu sau khi loai tru chi phi sir dung von dau tu

G ia su rin g , hieu qua thuc hien cong viec cua nha quan ly K hu vuc Phia Bac trong T o n g cong ty HS d ugc danh gia bang chi tieu thu nhap thang

d u RI V a i mire lgi nhuan cua trung tam dau tu: 720 ty dong

T hu nhap _ Lgi nhuan cua trung Chi phi su dung

V on dau tu la 3.600 ty dong, chi phi su dung von la 432 ty dong.Thu nhap thang d u (RI) la 288 ty dong

RI cua m ot phucm g an Ion h a n khong (0), d u an se dugc chap nhan vi

no lam tang tong R I cua trung tam dau tu R at nhieu nha quan ly cho rang thu nhap thang d u - RI la m ot cong cu danh gia hiru hieu cua trung tam dau

tu RI thuc day cac nha quan ly thuc hien dau tu co lgi tinh tren tong the cua

Chw ang 7: Ke toan trách nhiêm

tô chúc, d àm bào tính phù hop giûa mue tiêu cúa các d an vi vói m ue tiêu chung cùa tô chvrc

M huac diêm cách tinh thu nhâp thäng du cô mot diêm han chê là hiêu quà huông vê các bô phân lôn thuông cô thu nhâp thäng d u cao hem các bô phân cô q u y m ô nhô, và dî nhiên không phài vi chúng d u g e diêu hành tôt

h an ma chi d an giàn là vi vôn duge sir dung nhiêu han Dê m inh hoa, chúng

ta xem xét sô lieu vê thu nhâp thäng du cûa hai trung tâm dâu tu X và Y sau:

Bô phân X và Bô phân Y :

p h â n cô thê k êt hgp sù dung

V i d u 1 C ác chi tiêu tài chinh cùa 2 Công ty m ay N hà Bè và V içt

T ién cùng kinli d o an h ngành nghè nhu nhau Sô lieu näm N

Nhà Bè

Công ty may Viçt Tién

Giáo trinh KE TOÁN QUÀN TR?

Càn c ú vào kêt quà tính toán trên ta thây, chi tiêu ROI cùa công ty may Nhà Bè cao hon công ty m ay V iêt Tiên Song chi tiêu RI cùa C ông ty may Nhà

Bè lai thâp hon công ty m ay Viêt Tiên N hu vây 2 thông tin tù 2 chi tiêu cô tinh chât ngu ac nhau N h u n g nhin chung hiêu quà dâu tu cùa 2 công ty dêu cao, công ty m ay V iêt T iên dà có thi tru àn g tiêu thu rông hon, tính canh tranh cao

V i du 2\ C ô tài lieu vê chi phi và doanh thu cùa C ông ty M inh Q uang

à nàm N -l n h u sau:

(dan vi tinh: 1.000 dông)

e D oanh n g h içp d âu tu 90.000 tiên m at (lây tù càc khoàn phài thu) dê

m ua dât nhäm m ue d ic h x ây du n g nhà x u à n g tro n g tu o n g lai

2) N êu doanh ng h iêp m uôn tÿ le hoàn vôn (R O I) là 26% thi già bàn là bao nhiêu dê thoà m ân yêu câu này

Chuxyng 7: Ke toán trách nhiêm

Bài giäi:

1 Lâp bao cáo kêt quà hoat dông kinh doanh theo lai nhuân gôp

(Dan vj tinh: 1000 ngd)

1 D oanh thu ( 10.000 sàn phâm x 50) 500.000 50

2 Biên phi (10.000 sàn phâm x 30) 300.000 30

ROI = 16% là tÿ lê hoàn vôn dâu tu nâm N -1

a- N êu chi phi nhân công tiêt kiêm 5.000 môi nâm diêu kiên doanh thu và các nhân tô khâc không dôi, thi làm lai nhuân tàng thêm 5.000, lai nhuân sè là 45.000 (40.000 + 5.000) vây ROI sè là:

y" T 45.000 500.000

ROI = x —

-500.000 250.000

= 9% x 2 = 18%

T rong tru à n g hop này cho thây tÿ suât lai nhuân / doanh thu tâng con

hê sô quay vòng vôn không dôi

b - N êu doanh nghiêp giàm d u ac câc loai hàng tôn kho binh quân là50.000 thi vôn hoat dông tham già chi con là 200.000 (250.000 - 50.000)

D iêu kiên doanh thu và chi phi không dôi ta tinh ROI nhir sau:

40.000 500.000

R O I = -x

-500.000 200.000

= 8% x 2,5 = 20%

T rong tn rà n g hop này thi tÿ suât lai nhuân / doanh thu không dôi côn

hê sô quay vông vôn tàng

c- Khi doanh thu tàng thêm 50.000, diêu kiên djnh phi và vôn hoat dông không dôi thi doanh thu tàng thêm chi gôm biên phi chiêm 60% , 40%

là tÿ lê sô du dàm phi L ai nhuân tàng thêm là: 50.000 x 40% = 20.000 Vây lai nhuân lúe này sè là 40.000 + 20.000 =60.000 RO I d uge tinh nhu sau:

Chuxyng 7: Ke toân trâch nhiêm

T rong tru à n g hop này tÿ suât lai nhuân trên doanh thu không dôi và

hê sô quay vô n g vôn tàng

2) N êu doanh nghiêp m uôn dat tÿ lê hoàn vôn ROI = 26% thi giâ bân phài tinh nhu sau:

X âc dinh phân tràm sô tiên tàng thêm theo phuang phâp truc tiêp

- i 2 5 0 0 0 0 x 2 6 % + 1 6 0 0 0 0

Ty le % tan g them so v ai chi phi nen = - =

1 0 0 0 0 x 3 00,75 hay 75%

G iâ bân dirge xâc dinh

B iên phi m ot sàn phâm 30.000d

Sô tiên tàng thêm ( 30 x 75% ) 22.500d

Chi tiêu giâ bân 52.500d

V ây nêu C ông ty m uôn cô ROI = 26% thi giâ bân phài là 52.500d/sp

7.1.4 Hê thông bâo céo ké toân trâch nhiêm

T rong nôi dung hê thông kê toân trâch nhiêm, bâo câo kê toân là

p h u a n g tiên q uan trong dê cung câp thông tin, xâc dinh trâch nhiêm eu thê cùa câc n hà quàn tri dôi vôi tùng bô phân m à minh quân lÿ

Dê câp q uân tri cao nhât trong m ot tô chùc cô thê nàm d u a c toân bô tinh hinh hoat dô n g cùa bô phân, dinh kÿ câc trung tâm trâch nhiêm tù câp thâp bâo câo lên câp cao h a n trong hê thông vê nhùng chi tiêu tài chinh chù yêu cùa trung tâm trong m ot kÿ goi là bâo câo thuc hiên trâch nhiêm

M ot bâo câo thuc hiên trinh bày câc sô lieu dir toân, thuc tê và sô

c h c n h lç c li n h ù n g c h i tic u tà i c h fn li c h ù ycu p h ù h g p th e o t ù n g lo a i tr u n g tâm trâch nhiêm T hông qua câc bâo câo thuc hiên, nhà quàn tri b ân g câc kÿ thuât nghiêp vu sè kiêm soât du ac câc hoat dông cùa tô chùc m ot câch hiêu quà

Câc loai b âo câo kê toân trâch nhiêm:

Dôi vôi tru n g tâm chi phi: Bâo câo tinh hinh thuc hiçn chi phi, giâ thành sàn p h â m

Dôi v â i trung tâm doanh thu: Bâo câo tinh hinh th u c hiên doanh thu theo yêu câu quân tri

Giáo trinh KE TOÁN QUÁN TRI

Dôi vói trung tâm lai nhuân: Báo cáo kêt quà kinh doanh theo lai nhuân góp

Dôi vói trung tâm dâu tu: B áo cáo kêt quà kinh doanh theo lai nhuân góp, lçri nhuân gôp, la i nhuân thuân, chi tiêu RO I và RI

S u vân dông thông tin trong hê thông báo cáo kê toán trách nhiêm :Trinh tù báo cáo thông tin trong hê thông kê toán trách nhiêm bât dâu

tù câp quán tri thâp nhât trong tô chûc cho dên câp quàn tri cao nhât M ue

dô chi tiêt cûa báo cáo giâm dân theo su gia tâng cùa các câp quàn lÿ trong

tô chúc Vi du, giâm dôc khu vue (K hu vue phia Bâc) có thê khô n g cân biêt

m ot cách chi tiêt chi phi sàn xuât phát sinh tai m ot phân x u ô n g sàn x u ât cùa

m ot công ty (vi du C ông ty A) Báo cáo thuc hiên d u a c lâp cho K hu vue phia Bâc chi tông h g p các kêt quà hoat dông cùa các công ty (công ty A, B, C) truc thuôc khu v u e quàn lÿ S a dô sau dây mô tà m ot cách khái quát trình

tu báo cáo trong hê thông kê toán trách nhiêm cûa T ông công ty HS

Sor dô 7.4 Trinh tù báo cáo trong h ê thông k ê toán trách nhiçm

cùa Tông công ty H S

Báo cáo thuc hiên cûa các khu vue, tông hop lai trong

Báo cáo thuc hiçn cap Tông công ty

Báo cáo thuc hiên cùa công ty, tông hop lai trong Báo

cáo thuc hiên câp khu vue

Báo cáo thuc hiên cùa các phòng ban, lòng hop lai trong

Báo cáo thuc hiên câp công ty

Báo cáo thuc hiên cûa phân xuông, tông hop lai trong

Báo cáo thuc hiên câp phòng ban

Báo cáo thuc hiên cùa các tô sàn xuât, tông hop lai

trong Báo cáo thuc hiên câp phân xuông

D ê m inh hoa, chùng ta chi tâp trung tim hiêu môi quan hê giùa các báo cáo thuc hiçn eáe d a n vj và bô phân trong công ty A (thuôc K hu vire