Giáo trình khoa học quản lý phần 1 nguyễn hồng sơn và phan huy đường

Ưng lä täc giä, dưng täc giä, chü bien vä dưng chü bien cüa nhieu giäo trinh, säch chuyen khäo vä bäi nghien ciru ve cäc vän de kinh te quưc te, hưi nhäp kinh te quưc te vä phät trien ng

G I Ä O T R I N H

K H O A H O C Q U A N LY -

N G U Y E N H O N G SÖN - PHAN H U Y D U Ö N G

(Dong chü bien)

GIAO TRIN H

(Düng cho däo tao Dai hoc vä Sau Dai hoc ngänh, chuyen ngänh Quän ly Kinh t£)

N H Ä X U Ä T BÄN DAI H O C Q U Ö C GIA HÄ NÖI

Täp the täc giä

PGS.IS Phan Huy Oiröng: Chaöng 1, 3, 4, 5, 6,7

TS Pham Thi Hong öiep: Chirong 2

MUC LUC

LÖI MÖ DÄU .9

V e t ä c g i ä 12 C h ü ö n g 1 N h ä p m ö n k h o a h o c q u ä n l y 1 1 T ö n g quan ve quän l y 15

1.2 C ä c cfac diem cüa khoa hoc quän ly 21

1.3 D ö i tuong, nöi dung vä phuong phäp nghien cüu cüa khoa hoc quän l y 25

1.4 C ä c tu tuong khoa hoc quän l y 30

T o m tät c h u o n g 4 7 Cäu höi ön täp vä thäo luan 49

Bai tap näng c a o 49

C h i / ö n g 2 N g u y e n t ä c , p h i / ö n g p h ä p v ä c h ü c n ä n g q u ä n l y 2.1 C ä c nguyen täc quän l y 51

2.2 C ä c phuong phäp quän l y 68

2.3 C h ü c näng quän l y 83

1 öm tät c h u o n g 86

6 | M uc lu c

Cäu hoi ön täp vä thäo luan 88

Bäi tap näng c a o 88

C h ü ö n g 3 H o a c h d i n h 3.1 Khai niem 91

3.2 Vai trö cüa hoach dinh 92

3.3 C ä c loai hinh hoach d jn h 94

3.4 C ä c h tiep cän trong läp ke h o a c h 100

3.5 Q u y trinh hoach d i n h 10 I 3.6 H o a c h dinh chicn l u p c 107

3.7 Ke hoach täc n g h i e p 143

T o m tat chiro n g 155

Cäu hoi 6n tap vä thäo luan 157

Bäi tap näng c a o 157

C h ü ö n g 4 T ö c h ü c 4.1 T ö c hü c vä c ö cäu tö c h ü c 159

4.2 Xäy dung c ö cäu tö chüc 196

4.3 Nhä quän l y 2 1 4 T o m tat c h u o n g 2 2 4 Cäu höi ön täp vä thäo luan .2 2 6 Bäi tap näng c a o 2 2 6 C h ü ö n g 5 L ä n h d a o 5.1 C ä c vän de c ö bän ve länh dao 2 2 7 5.2 Länh dao n h ö m 231

Mac luc | 7

5.3 M o t sö hoc thuyet ve tao dong l u c 246

5.4 Xung döt vä giäi quyet xung d ö t 2 6 0 5.5 Quän ly stf thay d ö i 268

Toni tat c h u o n g 2 8 0 Cäu höi ön tap vä thäo luän 282

Bäi täp näng c a o 282

C h i / ö n g 6 K i I m t r a 6.1 T ö n g quan ve kiem t r a 2 8 5 6.2 Hinh thüc kiem tra 298

T o m tät c h ü ö n g 315

Cäu höi ön tap vä thäo luan 317

Bäi tap näng c a o 3 1 7 C h ü ö n g 7 T h o n g t i n vä q u y e t d i n h q u ä n l y 7.1 T h ö n g tin trong quän ly 319

7.2 Q u y e t dinh quän l y 335

T o m tät c h u ö n g 366

Cäu höi ön täp vä thäo luän 368

Cäu höi ön tap vä thäo luän 368

T ä i l i e u t h a m k h ä o 3 7 0

LƯI MƯ DÄU

Q u ä n ly xuät hien tü' khi xä hoi cư phän cưng vä phưi ho'p hoit dưng nhäm dat muc tieu chung vä trư thänh hoat dưng tät yei k h ä ch quan khưng the thieü dirgc trong xä hưi lội ngu'ư'i Theo thư'i gian, nhüng ky näng quän ly dirgc tich lüy, tưng ket th<nh ly thuyet vä truyen bä hinh thänh ngänh khoa hoc dưc läp

- l<hoa hoc quän ly

Den riay khoa hoc quän ly dä trư' thänh m ư t ngänh khoa hoc cưvai trư vä täc dưng to lư'n den s u phät trien cüa nhän loai

Vư tu' cäch lä ngänh khoa hoc mang tinh üng dung cao vä dang phit trien rät nhanh, cüng vư'i tinh canh tranh gay gät ngäy cäng gia täng giüa cäc quưc gia, cäc tư chüc trong vä ngội nu’ưc, cäc doinh nghiep, cäc bi quyet thänh cưng, säng tao nhanh chưng duo"c tưng ket vä bư sung dä läm cho kho täng ly thuyet cüa khoa ho: quän ly ngäy cäng phong phü vä mưn hoc näy ngäy cäng

t h c t thirc, dirgc phät trien, dưi mư'i vä säng tao khưng ngüng

v ư rät nhieu trirư'ng phäi khäc nhau

Mưn Khoa hoc quän ly t ü läu dä dirgc nhieu trirưng dai hoc süd u ng nhir mưt mưn hoc bät buưc dưi vưi mä ngänh däo tao

ve quän tri, quän ly Däy lä mưn hoc co" sư' giüp n g u ư i hoc näm dugc n h ü n g noi dung cot lưi ve quän ly, quän tri, tao nen täng

ve nhan t h ü c khoa hoc vä ky näng de tiep tue nghien cüu säu cäc mưn hoc cu the thuưc lTnh virc quän ly nhä nuư'c, quän ly sär xuät kinh doanh, cäc mưn chuyen ngänh n h u Quän tri chien

hoc Kinh te - Dai hoc Quưc gia Hä Nưi tư chü’c bien soan Giäo

trinh Khoa hoc quän ly do PGS.TS Nguyen Hong Sem - Hieu

tru'ư’ng Tru'ư'ng Dai hoc Kinh te vä PGS.TS Phan Huy Du'ư-ng - Chü nhiem Bư mưn Quän ly Kinh te dưng chü bien

Nưi dung Giäo trinh Khoa hoc quän ly du-o-c ket cäu 7 chiron g däm bäo tinh logic chät che, m ang tinh khoa hoc vä thirc tien cao Mưi chu'O'ng du'O'c bien soan theo trinh tir: trinh bäy mưt cäch logic, khoa hoc, chi tiet nưi dung cüa tim g vän de, tü 'd ư rüt

ra y nghia cüa viec hoc täp, nghien ciru Cuưi mưi ch iron g deu cư tưm tat nưi dung cot lưi vä neu ra m ưt sư vän de cän nghien ciru, thäo luan cüng nhir cäc bäi täp näng cao

Giäo trinh Khoa hoc quän ly du'O'c bien soan tren co' sư1 düc ket ly luan vä thirc tiin quän ly, däc biet lä quän ly nen kinh te thi tru'ư'ng hien dai vä quän ly nen kinh te trong dieu kien tộn cäu

hưa, hưi nhäp kinh te quưc te ngäy cäng säu rưng ot V iet Nam.

Trong quä trinh bien soan, cäc täc giä cư ke thira vä chon loc kien thirc tir cäc cưng trinh nghien cü-u ve khoa hoc quän ly, cäc chuyen de quän ly ket hop vư'i cäc vän de ly luan vä thu-c tien mư'i näy sinh Täp the täc giä xin chän thänh cäm on sir giüp dư' cüa Ban Giäm hieu Tru'ư'ng Dai hoc Kinh te - Dai hoc Quưc gia

Hä Nưi, Hưi dưng Nghiem thu Giäo trinh cüa Tru'ư’ng, Phưng Däo tao, Bư phän Tap chi - Xuät bän ve chuyen mưn ky thuät vä täi chinh de hộn thänh cuưn säch näy Täp the täc giä xin du'O'c

Lưi m ư däu 11

cäm o'n chän thänh vä dänh giä cao su giüp dư' ve chuyen mon,

ve nhü'ng dưng gưp y kien het süc quy bau cüa GS.TS Dư Hộng Tộn (nguyen Chü nhiem Khoa Khoa hoc Quän ly - T ruưng Dai hoc Kinh te Quưc dän), PGS.TS Phan Kim Chien (Phư Chü nhiem Bq mưn Quän ly Kinh te - Tru'ư'ng Dai hoc Kinh te Quưc dän), GS.TS Nguyen Bach Khoa (nguyen Hieu tru ư n g T ruưng Dai hoc Thuc^ng mai), PGS.TS Nguyen Ngoc Thanh (Phư Hieu truưng Truưng Dai hoc Kinh te - Dai hoc Quưc gia Hä Nưi), PGS.TS Pham Vän Düng (Chü nhiem Khoa Kinh te Chinh tri - Truưng Dai hoc Kinh te - Dai hoc Quưc gia Hä Nưi), TS Nguyen Anh Tuän (Phư Truưng phưng Phưng Däo tao - T ru ưn g Dai hoc Kinh te - Dai hoc Quưc gia Hä Nưi), TS Phan Trung Chinh (Hoc vien Chinh trj - Hänh chinh Quưc gia Hư Chi Minh) trong quä trinh bien soan vä hộn thien giäo trinh näy

Vưi mưn khoa hoc dang phät trien rät m anh vä cư nhieu truưng phäi khäc nhau nhu khoa hoc quän ly, viec bien soan mot giäo trinh däp üng yeu cäu khoa hoc, hien dai, thuc tien lä mot thäch thüc lưn vä kho tränh khưi thieü sưt Täp the täc giä rät mong nhän duo-c y kien dưng gưp cüa cäc nhä khoa hoc, nhä nghien cüu, nhä giäo, nhä quän ly hoat dưng thuc tien, hoc vien

vä sinh vien de cư the süa chüa, bư sung cho cäc län täi bän sau

TÄP T H E TÄC GI Ä

VE TÄC GIÄ

PGS.TS NGUYfiN HONG SƯNTien sT Kinh te tai Tru'ư’ng Dai hoc Tong hop Moscow mang ten Lomonosov - Lien bang Nga, nhieu näm kinh nghiem läm viec tai Vien Kinh te vä Chinh tri The giư’i (thuưc Vien Hän läm Khoa hoc Xä hưi Viet Nam) vä hien nay lä Hieu tru’ư’ng Tru'ư’ng Dai hoc Kinh te - Dai hoc Quưc gia Hä Nưi Cüng vư’i hoat dưng giäng day, ưng dưng thư'i tham gia nghien ciru, quän ly vä tir vän nhieu de täi, dir än cäp

Bư, Nhä nirư-c vä quưc te ve phät trien ngänh dich vu Viet Nam, quä trinh däm phän ra nhäp W TO cüa Trung Quưc vä häm y cho Viet Nam, hưi nhäp ASEAN, däu tu’ nirư'c ngội tai cäc nirư’c dang phät trien, phät trien täi chinh vä giäo duc Ưng lä täc giä, dưng täc giä, chü bien vä dưng chü bien cüa nhieu giäo trinh, säch chuyen khäo vä bäi nghien ciru ve cäc vän de kinh te quưc

te, hưi nhäp kinh te quưc te vä phät trien ngänh dich vu diro-c xuät bän vä cưng bư tren cäc tap chi khoa hoc uy tin

Ve täc g iä | 13

PGS.TS PHAN HUY DUÖNGTot nghiep Dai hoc Töng ho-p Hä Noi näm 1977» Quän tri Kinh doanh vä Marketing Dai hoc Töng ho-p Georgetown (Hoa Ky) - chuong trinh lien ket däo tao vö'i Dai hoc Töng ho-p

Hä Noi näm 1992, nhän bang Tien si Khoa hoc Kinh te tai Tru'ö'ng Dai hoc Kinh te Quöc dän näm 1994, duo-c cöng nhän Phö Giäo su näm 2003 Lä giäng vien chinh T ruöng Dai hoc Kinh te - Dai hoc Quöc gia Hä Noi vä lä giäng vien thinh giäng ö- möt sö tru'ö’ng dai hoc khäc Hien nay, öng lä Chü nhiem Bo mön Quän ly Kinh te thuöc Truöng Dai hoc Kinh te - Dai hoc Quöc gia Hä Noi

Öng lä täc giä (viet mot minh), chü bien, döng chü bien vä tham gia viet nhieu däu säch giäo trinh, chuyen khäo, tham khäo; chü nhiem nhieu cöng trinh nghien cüu khoa hoc vä cö häng chuc bäi bäo däng tren cäc tap chi chuyen ngänh vä höi thäo khoa hoc trong nuö-c vä quöc te thuöc cäc linh vuc kinh te, tien te, kinh te phät trien, lieh sü- cäc hoc thuyet kinh te, kinh te döi ngoai, quän ly kinh te, khoa hoc quän ly

TS Pham Thj Hong Diep lä döng täc giä möt sö giäo trinh, säch tham khäo vä chuyen khäo; chü tri, tham gia nhieu de täi nghien ciru khoa hoc cäc cäp vä lä täc giä cüa nhieu cöng trinh nghien ciru diro-c cöng bö tren tap chi chuyen ngänh vä ky yeu höi thäo khoa hoc quöc gia, quöc te thuöc cäc linh virc quän

ly kinh te, lieh sir tu- tirong kinh te vä lieh sir kinh te, kinh te Viet Nam

C HUONG 1 ,^=5^’

NHÄP MƯN KHOA HOC QUÄN LY

1.1 TƯNG QUAN VE QUÄN LY

1.1.1 Khäi niem quän ly

Hoat dong quän ly xuät hien tu khi con nguưi biet läm viec chung, cư phän cưng vä phưi hop vưi nhau nhäm dat muc tieu nhät dinh Tuy nhien, chi tu cuưi the ky XIX, quän ly m ưi d u gc phät trien thänh mot linh vuc mang tinh khoa hoc, mưt mưn hoc, mưt ngänh khoa hoc, d ugc truyen bä vä giäng day rưng räi tren the giưi

Ngäy nay, quän ly lä mưt yeu tư khưng the thieü cüa bät cü

tư chüc näo Doanh nghiep, benh vien, truưng hoc, tham chi gia dinh, hộc ư quy mư lưn hon lä quưc gia, tư chüc quưc te , tät cä deu cư su dinh huưng, dieu phưi, giäm sät cäc hoat dưng, tät cä deu cän su quän ly Quän ly trư thänh yeu tư quyet dinh den hieu quä hoat dưng, näng luc canh tranh cüa cäc tư chüc vä doanh nghiep

Tuy väy, viec giäi thich bän chät thuat ngü quän ly van cưn nhieu y kien khäc nhau Ly do ư chư, quän ly lä mưt quan he phüc tap phän änh nhieu mät, nhieu khia canh quan he trong

cư dinh nghia cüa F Taylor: “Quän ly lä hộn thänh cưng viec cüa nguưi chi huy thưng qua nguưi khäc vä biet d u ge mưt cäch chinh xäc ho da hộn thänh cưng viec tot nhät vä rư nhät.” Hộc

dinh nghia cüa J Donnelly vä cäc cưng su trong giäo trinh Quän

tri hoc cän bän: “Quän ly lä mưt quä trinh do mot hộc nhieu

nguưi thuc hien nhäm phưi hgp cäc hoat dưng cüa nhung nguưi khäc de dat d uge nhung ket quä mä mưt nguưi hoat dưng rieng

re khưng the näo dat duge.”

Cäch dinh nghia thü hai coi trong tinh he thưng cäc cưng viec cüa tư chüc Däy lä cäch hieu quän ly lä quän ly cäc cưng viec cän phäi thuc hien, d u g e goi lä cäc chuc näng co* bän: hoach djnh, tư chuc, länh dao vä kiem sột Tieu bieu lä dinh nghia cüa Henry Fayol vä d uge phät trien bưi J Stoner vä S Robbins: “Quän ly lä tien trinh bao gưm viec hoach dinh, tư chuc, länh dao vä kiem tra cäc hoat dưng cüa cäc thänh vien trong tư chuc vä viec su dung tat cä cäc nguưn luc khäc cüa tư chüc nhäm dat d u ge cäc muc tieu da de ra.”

Cäch dinh nghia thü ba nhän manh den cäc p h u an g phäp,

ky thuät (nghe thuat) cüa quän ly trong viec täc dưng väo con nguưi Däy lä cäch hieu quän ly lä quän ly con nguưi Dien hinh

lä dinh nghia cüa M Follett: “Quän ly lä nghe thuät dat d u ge muc tieu thưng qua nguưi khäc.”

Thong qua xem xet cäc dinh nghla ve quän ly, co the rüt ra mot

so noi dung khäi quät:

- Quän ly luưn gän vưi tư chüc vä cäc hoat dưng theo tư chüc cüa con nguưi;

- Quän ly luưn nhäm dat tưi muc tieu chung cüa tư chüc;

- Quän ly bao gưm cäc hoat dưng co* bän: hoach dinh, tư chüc, länh dao, kiem tra;

- Quän ly lä su phưi ho-p cäc hoat dưng cüa con nguưi vä sü dung cäc nguưn luc khäc cüa tư chüc

Tü dư, chüng ta cư the dua ra khäi niem ve quän ly nhu sau:

Quän ly lä sir täc dong cüa chü the quän ly den dưi tu-ang quän

ly nhäm dat den muc tieu cüa to chirc trong dieu kien bien dong cüa mưi tru'ư'ng.

Vưi khäi niem tren, chüng ta cän luu y mot so diem:

Ve cäu truc he thưng quän ly:

- Chü the quän ly lä nhüng täc nhän hộc bư phan cư quyen

luc vä sü dung quyen lirc dư täc dưng tưi dưi tuo'ng quän ly nhäm dat muc tieu chung cüa he thưng quän ly Trong nhüng

he thưng dem giän vä lt nguưi, chü the quän ly cư khi chi lä mot ngirưi Trong he thưng phüc tap vä dưng nguưi cän nhieu nhä quän ly, chü the quän ly lä mưt bư mäy quän ly vưi su phän chia quyen luc tü n gu ư i quän ly cäp cao den nguưi quän ly cäp thäp

- Dưi tuon g quän ly lä cäc cä nhän, cäc nguưn luc chiu su dieu phưi cüa chü the quän ly Trong cäc he thưng quän ly cư cäc dưi tuo'ng phư bien sau:

+ Con n g u ư i: cäc nhän vien trong tư chüc chiu su dieu phưi

vä giäm sät, dưng thưi lä cäp duưi cüa nguưi quän ly;

+ Cäc täi sän: thiet bi, mäy mưc, täi sän, täi chinh, cäc dieu kien vät chät khäc cüa he thưng;

+ Cäc yeu tư vư hinh: thu’ư'ng hieu, uy tin vä mưi quan he cüa tư chüc.

Ve muc tieu cüa he thong quän ly: Lä trang thäi mong do-i cüa

tộn bư he thưng cän bän tư-i trong tuon g lai

Ve mưi tru’ư’ng cüa he thong quän ly : Bao gưm tät cä cäc yeu tư

ben ngội he thưng quän ly nhung cư täc dưng hộc cư khä näng täc dưng den he thưng quän ly Nguư'i ta thu'ư’ng chia nhưm yeu

tư mưi truư'ng thänh cäc phän he nhu mưi truư'ng con nguư'i (khäch the quän ly), mưi truư'ng vät chät, mưi tru’ư'ng phäp luät, mưi truư’ng chinh tri, mưi truư’ng kinh te, mưi truư'ng xä hưi Neu chia theo pham vi thi cư mưi truư’ng dia phuo-ng, mưi truư'ng trong nuư-c, mưi truư'ng quưc te

Phän biet quän ly vä quän trj: Ve mat bän chät, quän ly vä quän

tri lä tuo-ng dưng, song quän ly cư the düng cho cä he thưng vT

mư lan vi mư, cưn quän tri thuư-ng duo-c sü dung de chi quän ly ư- pham vi hep nhu cäc cưng ty, doanh nghiep

1.1.2 Phän loai quan ly

Quän ly dien ra trong tüng tư chüc, tren moi linh vuc cho den quưc gia, quưc te nen cư nhieu cäch phän loai khäc nhau D uoi däy lä mưt sư cäch phän loai co- bän:

Cän cu väo doi tu’O’ng:

- Quän ly giưi vư sinh (nhä xuư-ng, dät dai, häm mư, thiet bi,

mäy mưc, sän phäm )

- Quän ly giư'i sinh vät (cäy trong, vät nuưi )

- Quän ly xä hưi con nguư'i (cäc tư chüc chinh tri, xä hưi, kinh te)

Cän cu- vdo tinh chät hoat dong:

- Quän ly nhä nuư"c (ve cäc linh vuc kinh te, sän xuät kinh

doanh )

- Quän ly cäc tư chüc chinh tri, xä hoi, kinh te

Cän cfr väo hien twang hien dong cüa xä hoi:

- Q uän ly su1 thay dưi

- Q uän ly rüi ro

- Q uän ly khung hộng

Cäc loai hinh quän ly tren däy bieu hien su- giưng nhau ve muc tieu quän ly nhung cư su" khäc biet ve tinh chät vä cäch thirc täc dưng Viec phän loai giüp chüng ta nhän thirc ve quän ly mưt cäch däy dü vä tộn dien Cho dü tưn tai bät ky loai hinh näo thi xet den cüng, bän chät cüa nư lä bieu hien cüa mưi quan he con ngirưi vưi con ngu'ưi

1.1.3 Vai trư quän ly

Vai trư tong the

Trong moi thưi dai vä ư cäc linh virc khäc nhau, quän ly luưn lä yeu tư quyet dinh den sir thänh cưng cüa tư chüc, dưng

th ư i quyet djnh sir thänh cưng cüa cä nhän cäc nhä quän ly täi näng Cäc nghien ciru ve quän ly dä chi ra räng, cäc cưng

ty thänh cưng deu phäi lä cäc cưng ty du'O’c quän ly tot b ư i nhü-ng nhä quän ly täi ba Cäc cưng ty thät bai trong kinh doanh cüng chü yeu do sir yeu kern cüa quän ly Q tarn quưc gia, cäc nu'ưc phät trien nhanh deu cư he thưng quän ly quưc gia tien tien vä hien dai, cư sư menh vä täm nhin rưng lưn Cưn ư nhü-ng nu'ưc be täc chira tim ra lưi di cho sir phät trien, nguyen nhän xuät phät tir sir han hep ve täm nhin, sir tri tre, bäo thü cüa quän ly

Tir giüa the ky XX, truưc cäc xu huưng chung ve phät trien khoa hoc - ky thuät, tộn cäu hưa vä canh tranh quưc te, cäc truưng phäi ve quän ly phät trien ngäy cäng säu rưng, da dang, phong phü vä vai trư cüa quän ly ngäy cäng duo’c de cao Väo cuưi

thäp nien 1990, Peter Drucker - nhä khoa hoc noi tieng ve quän

ly - dä di den ket luän: Quän ly, näng lu-c quän ly, tinh nhät quän cüa quän ly vä viec thuc hien quän ly se cö y nghia quyet dinh doi vö'i cä nuö’c My vä cäc nuö'c khäc trong thäp nien toi Thu’c väy, quän ly ngäy nay dä tro* thänh yeü tö quyet dinh näng luc canh tranh vä su phät trien cüa cäc doanh nghiep, tö chüc vä quöc gia Dö lä ly do tai sao hien nay cäc cöng ty, to chüc vä quöc gia luön chü y den quän ly vä sän tim nhä quän ly giöi, cö chinh säch thu hüt nhän täi, trong dö cö nhän täi ve quän ly, chäp nhän trä luong rät cao cho ho

- Vai trö tö chüc, phöi hop hoat döng: Vö'i vai trö näy, quän

ly lä cöng viec huy döng cäc nguön luc cüa tö chüc, phöi hop cäc nguön luc de thuc hien cäc phuo’ng än hoat döng di den muc tieu möt cäch hieu quä nhät Viec tö chüc, phöi ho-p hoat döng cän phäi kheo leo, tiet kiem nhäm dat den muc tieu nhanh nhät nhung vö'i chi phi ve cäc nguön luc thäp nhät K Marx tüng so sänh quän ly giöng nhu cöng viec cüa möt nguö'i nhac truöng khi chi huy dän nhac phäi phöi hop hänh dong cüa cäc nhac cöng Con nguö'i khi läm viec döc läp thi khöng mang lai hieu quä cao Trong möt tö chüc cö phöi hop hoat döng cüa nhieu nguö'i, neu su hop täc vä phän cöng lao döng duo'c phät huy,

näng suät lao dong vä hieu quä se täng len rö ret Rö räng trong dieu kien lao döng nhieu ngu'ö'i, nhu cäu phöi hop, hop täc vö'i nhau trö' thänh tät yeu vä do dö, vai trö cüa quän ly ö däy lä het süc quan trong.

- Vai trö khich le, döng vien, kho*i nguön döng luc trong tö chüc: Vai trö näy giüp phän biet möt nhä quän ly täi näng, biet khich le cäp d u öi sin säng läm viec so vö'i möt nhä quän ly töi, khöng phät huy d u g c näng lirc nhän vien Trong dieu kien höi nhäp, khi con nguö’i vä tri thüc trö1 thänh yeu tö chü yeu cüa näng luc canh tranh thi vai trö näy cäng quan trong Nhö- cö quän ly mä cäc tiem näng cüa con nguö'i vä tö chüc d u gc phät huy, giüp tö chüc cö the v u g t qua d u gc cäc thäch thüc vä su thay döi cüa möi truö'ng

- Vai trö giäm sät: Quän ly luön gän lien vö’i giäm sät tät

cä cäc hoat döng cüa tö chüc, kip thö'i phät hien cäc däu hieu

d ugc goi lä lech chuän de kip thö'i dieu chinh, bäo däm dat töi muc tieu möt cäch hieu quä nhät Möt tö chüc d u gc quän ly tot phäi lä möt tö chüc giäm sät tot, tüc lä bäo däm cäc nguyen täc, chuän m uc, dinh huöng, muc tieu cüa tö chüc d u g c thuc hien hieu quä

1.2 CÄC DÄC DIEM CÜA KHOA HOC QUÄN LY

Neu nhu quän ly d u g c dinh nghla lä su täc döng cüa chü the quän ly den döi tu g n g quän ly nhäm dat töi muc tieu thi khoa hoc quän ly chinh lä mön khoa hoc nghien cüu cäc cäch thüc täc döng cüa chü the quän ly sao cho dat hieu quä cao nhät

Khoa hoc quän ly lä mot mön khoa hoc nghien c&u vä läm rö cäc quy luät, nguyen täc, phu-o-ng phäp, cöng cu, chirc näng cüa quä trinh quän ly nhäm tim ra nhü-ng cäch thü-c quän ly cö hieu quä nhät cö the äp dung cho cäc he thöng quän ly.

22 | c h ü ư n g 1

Tren ccr sư quan niem dư, cư the thäy khoa hoc quän ly cư cäc

däc diem chinh sau däy:

1.2.1 Tmh khoa hoc

Thuc te cho thäy quưc gia, doanh nghiep thänh cưng lä quưc gia, doanh nghiep duo-c quän ly tot, mang lai danh vong, su phät trien cüa quưc gia vä tien bac, quyen luc cho chü doanh nghiep Nhieu nhä khoa hoc dä cư gang di tim cän nguyen cüa cäc nhä quän ly thänh cưng trong viec dän dät quưc gia phät trien thinh vuo'ng vä doanh nghiep kinh doanh phät dat de khäng dinh uy tin tren thi truư’ng

Ban däu, nhieu nguưi cho räng ngu-ư-i quän ly giưi chü yeu lä

do ho cư bi quyet, cư näng luc bäm sinh, cư nghe thuät bi mät hộc gia truyen, khưng the truyen day duo’c Tuy nhien, mưt sư nhä nghien cüu van nư luc tim kiem nhüng yeu tư m ang tinh quy luat, nguyen täc trong täi näng cüa nhä länh dao thänh dat vưi muc dich truyen day nhüng kinh nghiem näy cho nguư’i khäc Chinh nhüng nư luc di theo h u ưn g näy dä dät cäc nen mong däu tien cho khoa hoc quän ly Ngäy nay khoa hoc quän

ly phät trien manh me vưi rät nhieu tru ư n g phäi hoc täp khäc nhau, trư thänh ngänh khoa hoc cư rät nhieu thänh tu u tưng ket cäc bi quyet cüa quän ly, düc ket thänh nhüng nguyen ty khoa hoc cư the truyen day duo’c V i väy, quän ly dä trư1 thänh mưt ngänh däo tao häp dän thu hüt nhieu n g u ư i theo hoc Nhieu ccr sư quưc te uy tin chuyen nghien cüu vä dao tao nhä quän ly trong kinh doanh, nhieu tru ư n g chuyen däo tao cäc chinh khäch trong linh vue quän ly nhä nuưc N hu väy, tinh khoa hoc cüa quän ly duo'c khäng dinh the hien ư cäc nưi dung sau:

- Tưn trong vä vän dung cäc quy luat khäch quan: Cäc quy Iuät khäch quan cư täc dưng den cäc hoat dưng quän ly bao gưm

Nhap m ön khoa h oc quän ly [ 23

cäc quy luät tu nhien, quy luät kinh te, quy luät xä hoi, quy luät

täm ly - tinh thän Viec nam vüng cäc quy luat khäch quan lä yeü

tö däm bäo thänh cöng trong quän ly

- Tuän thü cäc nguyen täc quän ly: Cäc nguyen täc quän ly lä yeu tö buöc phäi tuän thü de däm bäo khä näng hiröng den muc tieu, tüc lä däm bäo su* thänh cöng vä hieu quä quän ly Tuän thü cäc nguyen täc chinh lä tön trong tinh tät yeü khäch quan cüa cäc quan he quän ly

- Sü dung thänh thao cäc phu'ong phäp quän ly: Khoa hoc quän ly dä töng ket rät nhieu phirong phäp quän ly diro-c äp dung thänh cöng trong cäc he thöng khäc nhau Nhä quän ly giöi biet

sü dung thänh thao cäc phirong phäp quän ly giöng nhir möt bäc sT giäu kinh nghiem biet sü dung cäc cöng cu cüa ngänh y hoc Muön sü dung thänh thao cäc phirong phäp döi höi nhä quän ly pl^äi cö kien thüc vüng väng, ky näng thänh thao

1.2.2 Tfnh nghe thuät

Tinh nghe thuät cüa quän ly xuät phät tü thirc tien quän ly,

tü tinh phüc tap cüa bän thän cäc he thöng quän ly Trong dö, quän ly he thöng con ngu'öi cö tinh phüc tap cao nhät Do he thöng con ngirö'i cö nhieu möi quan he kinh te, xä höi, tu* nhien,

ky thuät vä vöi cäc hien tu-o-ng, sir vät nen viec quän ly he thöng

näy döi höi khöng chi kien thüc khoa hoc mä cön & täi nghe, sir

kheo leo, linh hoat trong xü ly cäc quan he lien quan den con ngu-öi vä sir viec Chinh täi nghe xü ly quan he diroc coi lä nghe thuät quän ly

Nghe thuät trong quän ly thiröng the hien ö cäc lmh virc sau:

- Nghe thuät düng ngirö'i;

- Nghe thuät w o t qua thäch thüc vä sir thay döi;

- Nghe thuät tan dung co höi;

- Nghe thuat canh tranh;

- Nghe thuat ra quyet dinh;

- Nghe thuat giao tiep vä xü ly thong tin

Nhüng yeu tư co- bän de phät huy nghe thuat trong quän ly bao gưm:

- Cư kien thüc, cư bän linh vüng väng trong quän ly khi näy sinh cäc su viec, hien tuo-ng trong thuc tien;

- Thänh thao cäc ky näng xü ly cäc cưng viec, hien tuo'ng, quan he quän ly trong moi tinh huưng;

- Cư y thüc vä thäi dư düng dän dưi vư'i cäc yeu tư nh u bi quyet länh dao, bi mät kinh doanh, nghe thuat quän ly, ke säch kinh doanh

1.2.3 Tinh tong hdp lien ngänh

Khoa hoc quän ly nghien cüu mưt cäch tưng ho-p vä he thưng tät cä cäc quan he quän ly cüa he thưng nhäm phuc vu cho viec tim ra cäc giäi phäp dat dugc muc tieu hieu quä Mät khäc, quän

ly dien ra ư moi linh vuc khäc nhau, cư chuyen mưn khäc nhau,

do dư khoa hoc quän ly khưng phäi lä mưn khoa hoc chuyen säu hep mä lä bư mưn tưng hgp lien ngänh sü dung truc tiep cäc ket quä cüa cäc mưn khoa hoc chuyen säu khäc, vüa cư dưi tu gn g nghien cüu rieng cüa minh

He thưng cäc mưn khoa hoc lien quan bao gưm:

- Nhưm thü nhät gưm cäc mưn khoa hoc co* bän nhu triet hoc, kinh te hoc, khoa hoc nhä nuưc vä phäp luät, dieu khien hoc

- Nhưm th ü hai gưm cäc mưn khoa hoc hư trg nhu xä hưi hoc, täm ly hoc

- Nhưm th ü ba gưm cäc mưn khoa hoc cưng cu nhu tộn kinh te, tin hoc, he thưng thưng tin quän ly, ngoai ngü

Chảc vö'i mön khoa hoc mang tinh ly thuyet, khoa hoc quản

ly nang tinh üng dung rảt cao vi nö duo'c töng ket tu thuc tien thinh ly thuyet vả phuc vu lai thuc tien Tinh üng dung cüa khoa ho: quản ly döi höi khi nghien cüu, hoc tảp khöng duo-c giảo diei, mảy möc, sao chep Su vản dung sảng tao vảo dieu kien cu tht lả yeu tö cản thiet dảm bảo su thảnh cöng trong quản ly

’hinh dảc diem nảy dả dan den su hinh thảnh möt sö truöng phii dảo tao quản ly khöng chi dua vảo hoc kien thüc mả chü yei lả tap trung vảo viec hoc ky nảng, hảnh nghe thöng qua cảc bảitảp tinh huöng vả thuc hảnh cu the

.3 DơI Tư ơ N G , NơI DUNG Vẩ PHươNG PHẩP

.3.1 Doi tuföng cüa khoa hoc quản ly

<hi xảc dinh döi tuo-ng cüa khoa hoc quản ly, cản xuảt phảt tü thvc chảt cüa quản ly vöi tu cảch lả chüc nảng cüa lao döng xả

hö Trong quả trinh lảm viec, con nguöi hoat döng trong nhüng

m ả quan he nhảt dinh vöi nhau, cön quản ly dien ra d u öi quan

h eiảc biet vöi nguöi tham gia quản ly Vi the, nghien cüu quản

ly lghTa lả nghien cüu quan he giüa nguöi vöi nguöi trong quả triih dö, tim ra tinh quy Iuảt hinh thảnh quan he, tren co- sö dö xả’- dung cảc nguyen tảc, hinh thüc vả phuong phảp thuc hien cải quan he quản ly

Zö the xảc dinh quan he quản ly lả döi tu on g cüa khoa hoc

quin ly

^uan he quản ly lả tö ho-p phüc tap cảc möi lien he vả tảc doig qua lai cüa con nguöi vả tảp the trong quả trinh chuản bi

v ả huc hien su tảc döng quản ly Neu nöi dung cüa quan he sản

x u t lả su lien he cüa nhüng nguöi sản xuảt tru-c tiep ra cüa cải

Nhảp m ön khoa h o c quản ly | 25

.2.4 Tinh ü’ng dung

26 ỡ 5 gf * NCHươNG !>/"‘ / 4 >' "y CVY'

vat chảt, thi noi dung cüa quan he quản ly lả su1 lien he phản ảnh viec to chüc cảc hoat dong chung cüa nhüng ngu'öi tham gia sản xuảt

Quan he quản ly lả möt hinh thüc cüa quan he sản xuảt bö-i bản thản quả trinh quản ly cö nhiem vu bảo dảm sir phöi hop cảc hoat döng chung cüa ngiröi thirc hien trirc tiep bang cảch ket hop Im ich xả höi, tảp the vả cả nhản

Quan he quản ly diroc phản thảnh cảc loai sau dảy:

- Quan he giüa he thöng quản ly vả bj quản ly;

- Quan he quản ly tön tai trong nöi bö bản thản he thöng quản ly: Quan he giüa cảc cảp quản ly (giüa bö m ảy quản ly cüa töng cöng ty, cöng ty, phản xirö’ng ), quan he giüa cảc khảu quản ly cüa möi cảp (giüa cảc bö phản quản ly cüa cöng

ty, phản xu-öng ), quan he giüa cảc khảu quản ly cüng chüc nảng ö cảc cảp khảc nhau cüa he thöng quản ly (giüa cảc vu kinh te - ke hoach cüa bö, giüa cảc phöng kinh te - ke hoach cüa cöng ty );

- Quan he giüa ngiröi lảnh dao vả ngiröi diröi quyen trong tüng khảu quản ly;

- Quan he quản ly giüa ngiröi lảnh dao vả giüa nhüng ngu'öi diröi quyen

Ngoải ra, quan he quản ly cön du’O'c phản chia theo ngảnh (quan he trong giö'i han möt ngảnh), lien ngảnh (quan he giüa cảc tö chüc cüa cảc ngảnh kinh te khảc nhau), lien vüng (quan

he giüa cảc tö chüc cüa cảc vüng khảc nhau), lảnh thö

1.3.2 Noi dung cüa khoa hoc quan ly

Khoa hoc quản ly nghien cüu cảc nöi dung cüa quản ly de vản dung vảo viec tien hảnh quản ly trong thirc te

- Co- so- ly luan ve quän ly, trinh bäy co sư phu-ong phäp luan hinh thänh khoa hoc quän ly;

- Tư chüc quän ly xem xet cäc vän de ve chüc näng quän ly, co- cäu tư chüc quän ly, nhä quän ly;

- Quä trinh quän ly de cäp den nưi dung quä trinh quän ly, cor

cäu quän ly vä cưng nghe quän ly;

- Hộn thien he thưng quän ly gưm cäc vän de hieu quä quän ly, tư chüc cäi tien quän ly, trien vong phät trien he thưng quän ly

1.3.3 Phüdng phäp nghien cüu cüa khoa hoc quän ly

Phüdng phäp duy vät bien chüng

Cüng nhu cäc ngänh khoa hoc khäc, khoa hoc quän ly düng

ph uong phäp duy vät bien chüng läm phuong phäp luan chung

de nghien cüu cäc vän de quän ly Phuong phäp duy vät bien chüng dưi hưi xem xet vä giäi quyet cäc vän de quän ly trong mưi quan he qua lai cüa chüng, trong su phät sinh, vän dưng vä phät trien cüa chüng

PhUdng phäp lieh s ü

Quän ly luưn phäi däp üng nhüng yeu cäu cüa hộn cänh xä hưi cu the Bưi väy, cän phäi nghien cüu cäc vän de quän ly trong cäc dieu kien lieh sü cu the cư tinh den cäc kinh nghiem, trien vong vä su phät trien cüa xä hưi, su thay dưi cüa cäc nhiem vu chinh tri vä kinh te, cäc hinh thüc vä phuo-ng phäp quän ly Vi the, phuo-ng phäp lieh sü lä bät buưc dưi vưi viec nghien cüu cäc vän de quän ly

Noi dung cüa khoa hoc quan ly bao gưm:

Phircyng phảp tong ho-p lả möt trong nhü-ng dieu kien de nghien cüu cö hieu quả vản de quản ly vả quản ly lien quan den nhieu linh vu-c cüa döi söng vả hoat döng xả höi Nö bao göm viec nghien cüu cảc hien tirong trong möi lien he vả trong sir phu thuöc cüa chüng vöi nhau Nhir vảy, khi nghien cüu möt vản de phải tinh den tảt cả cảc yeu tö: kinh te, chinh tri, tảm

ly, xả höi, Iuảt phảp , döng thöi phải biet chon loc cải gi lả co* bản nhảt

Phtföng phảp he thöng

Phiro-ng phảp he thöng giü möt vai trö quan trong trong khoa hoc quản ly, nö cho phep xem xet he thöng quản ly vả bi quản ly nhu* lả möt he thöng töng the toản ven cüa cảc yeu tö cö lien he qua lai vöi nhau duo-c thöng nhảt böi muc dich chung, tim ra dảc tinh cüa he thöng, cảc möi lien he ben trong vả ben ngoải cüa he thöng

Chang han, nen kinh te quöc dản lả möt he thöng cö nhieu hoat döng phüc tap Cảc bö phản rieng biet trong he thöng dö

cö tinh döc lảp tu o n g döi, nhung do chuyen mön höa sản xuảt phảt trien, cảc möi lien he kinh te ngảy cảng trö nen phüc tap hon, do dö su phu thuöc qua lai giüa cảc bö phản trong he thöng cüng gia tảng Vi the, khi nghien cüu cảc vản de quản

ly cản cö quan diem he thöng, phải tinh den cảc dảc diem cüa toản bö he thöng, cüa cảc bö phản trong he thöng vả möi lien

he qua lai giüa chüng

Phtföng phảp xả höi hoc

Phuong phảp xả höi hoc cüng duo'c sü dung röng rải nhüng nảm gản dảy (cảc cuöc trung cảu, thi nghiem ) N hö phuo-ng phảp nảy, nguöi ta nghien cüu cảc quan he xuảt phảt tü su tảc

>28 | CHươNG 1

Phtföng phảp tong höp

Nbttp m ưn khoa hoc quan ly | 29

dong cüa chüng doi vư'i viec näng cao hieu suät cüa sän xuät xä hưi, dưi vư'i viec hinh thänh y thüc vä hänh dưng cüa con nguưi trong quä trinh lao dưng

Phi/o'ng phäp mư hinh hưa

Däy lä phuong phäp hieu quä de giäi quyet nhieu nhiem vu quän ly kinh te - xä hưi N guưi ta chü y den viec läp mư hinh cäc

he thưng, cäc hien tuo'ng kinh te - xä hưi Tät nhien khưng phäi tät cä cäc mät cüa quän ly deu cư the mư hinh hưa

Cäc phu’ư'ng phäp tộn kinh te

Viec trang bi mäy tinh dien tü cho quän ly giüp äp dung cäc

p h u on g phäp näy mưt cäch khoa hoc nhäm näng cao hieu quä quän ly

Kho khän trong viec nghien cüu cäc vän de quän ly lä ư cho, ben canh cäc hien tuo’ng cư the tinh tộn ve mät sư luon g (chäng han viec lua chon phirong phäp däm bäo tưn it thưi gian nhät de hộn thänh mưt cưng viec näo dư), cưn cư cäc hien tuo'ng khưng the dänh giä ve mät sư lu o n g (chäng han änh h u ưn g cüa cäc nhän tư kich thich dư dưi hưi cäc phuong phäp däc thü dua tren viec nghien cüu häng loat cäc hien tuo'ng cüng mưt tinh chät kern theo viec xü ly bang ph uong phäp tộn hoc dưi vưi nhüng

sư lieu dä cư)

Mưt khư khän khäc lä trong quän ly cư nhieu nguyen nhän

vä nhän tư träi n gu gc nhau, tham chi loai trü nhau, khưng phü

h op vưi viec dänh giä ve sư lu o n g; nhüng nhän tư dư xen ke nhau Vi the, khoa hoc quän ly cän phäi dua ra vä phän tich rư diro'c cäc vän de co" bän de läm co" sư ly luan vä p h u o n g phäp luan cho viec giäi quyet cäc vän de dư cư tinh logic, khoa hoc

S u phän tich vä cäc ket luan cäng chinh xäc thi giäi phäp ly luan vä giäi phäp thirc tien cho vän de d u g c xet cäng dat hieu

quả Neu xem thu öng sir phản tich dö mả cö nh üng ket luan vöi vảng se dản den xuyen tac tinh hinh vả hau quả lả giải quyet khöng düng vản de.

Khoa hoc quản ly lả möt mön khoa hoc cö tinh giai cảp Dieu nảy cö nghia khi nghien cüu vản de quản ly phải düng tren lảp truö’ng cüa giai cảp, tüc lả phải chü y xem quản ly phuc vu lo’i ich cüa giai cảp nảo, bảo ve nhüng lo'i ich nảo, nhüng ly luan nảo thüc dảy su tien bö xả höi Tinh giai cảp khöng m lu thuan vö’i tinh khoa hoc

1.4 CẩC T ư TươNG KHOA H O C QUẩN LY

Tü khi ra döi cho töi nay, khoa hoc quản ly dả trải qua nhieu giai doan di tü so1 khai den hien dai Cảc tu tuö-ng quản ly cö the duo-c phản loai theo phuo-ng Döng vả phrnrng Tảy

1.4.1 C ảc tUtUcfng quản ly phtföng Döng

Khong Tü (551-479 TCN)

Tu tu ön g quản ly cüa Khöng Tü xuảt phảt tü quan niem con nguöi cö tinh thien, cö löng nhản, tü dö Ềd ü cỂ lả cöng cu chü yeu de cai tri xả höi; vả cảc phucmg phảp chü yeu de quản ly con ngiröi lả neu guong vả giảo duc ho

ơng phản chia cảc giả trj xả höi thảnh ỀNgü th u ö n g Ể: Nhản,

Le, Nghia, Tri, Düng; chia cảc möi quan he xả höi thảnh ỀTarn cuo’ngỂ: quan he vua - töi, quan he cha - con vả quan he thảy - trö Döi vöi con nguöi, öng chia thảnh hai loai: quản tü vả tieu nhản Quản tü lả nguöi hieu biet, lả ke sl N guöi quản tü biet tu thản, te gia thi cö the tri quöc, binh thien ha, cö the lảm ngu öi cai tri - quản ly, giảo höa nguöi khảc vả do tu luyen ve dao düc, tri nảng mả thảnh

Nhap m ưn khoa h oc quän ly | 31

Nhän lä biet yeu thirưng ngirưi khäc, biet giüp dü ngu'ưi khäc thänh cưng nhir minh Dirưi gưc do quän ly, Nhän tro thänh nguyen täc co bän, quy dinh hoat dong cüa chü the quän

ly trong quan he vưi chinh minh vä vưi dưi tirong quän ly Trong

“Ngü thirưng”, Nhän lä yeü tư quan trong nhät, quy dinh, chi phưi, änh hirưng den cäc yeü tư khäc Tir tirong ve Nhän diroc Khưng Tü näng len thänh dao, trư thänh nguyen täc chung cho tộn xä hưi

L<§ lä hinh thüc cüa Nhän “Dieu gi m inh khưng muưn ai läm cho minh thi khưng nen läm cho ai” Thieu Nhän thi Lechi lä hinh thüc, giä dưi: “Ngirưi khưng cư düc Nhän thi Le

\ i \ \ )t

ma lam gi

Nghia lä thäy viec gi däng läm thi läm, khưng miru dnh loi ich

cä nhän Nghia gän lien vưi Nhän Theo ưng, “cäch üng xü cüa ngu'ư'i quän tü khưng nhät dinh lä nhu* the näy mưi diroc, cüng khưng nhät djnh lä nhu' the kia thi khưng diro-c, cü ho-p nghia thi läm”

Tri lä hieu biet, cư khä näng hänh dưng cư ket quä mä khưng

bi ngirüi khäc loi dung; hieu biet säng suưt mưi biet cäch giüp ngu'ư'i mä khưng hai cho ngirư-i vä cho minh

Düng lä kien cirưng, quä cäm, däm hy sinh bän thän minh

vi muc dich cao cä, däm virot qua khư khän de dat dirgc muc dich Düng lä bieu hien, lä bư phän cüa Nhän Ngirưi Nhän ät

cư Düng, nhung ngu’ư’i Düng chira chäc dä cư Nhän “Hüu düng

vư nhän” lä nguyen nhän cüa loan Theo Khưng Tü, Nhän - Tri

- Düng lä phäm chät ccr bän cüa ngirưi quän tü vä cüng lä tieu chuän co1 bän cüa nhä quän ly - cai tri

Hän Phi Tut (280-233 TCN)

Khäc vưi Khưng Tü thien ve le tri, Hän Phi Tü thien ve phäp tri Cäc täc phäm cüa Hän Phi Tü täp trung giäi quyet nhüng

van de chinh tri vä quän ly - cai tri dua tren co" sö triet hoc vüng chäc, trong dö nöi bat hai tir tu'O'ng ccr bän: thü- nhät, bän chät con nguö'i cö tinh äc, muu lgi cho bän thän; thü hai, ly luan phäi tüy thö'i mö’i cö ich.

Hän Phi Tü chü truöng düng hinh phat de ngän ngüa nhüng hänh döng cüa dän cö hai cho nuöc Theo Hän Phi Tü, chi cö möt sö rät it thänh nhän cö tinh thien, cön dai da sö von cö tinh äc: tranh nhau vi lgi, sän säng giet nhau vi m ieng än hay chüc

vi, läm bieng, khi cö du än röi thi khöng muön läm gi nüa, chi phuc tüng quyen luc Ho’n 2.000 näm sau, tu tu ön g vi lo’i cüa Hän Phi Tü d u g c täi hien trong tu tuo'ng “con nguö’i kinh te” - co- so- triet hoc cüa thuyet quän ly theo khoa hoc cüa F Taylor vä “con nguö'i lu ö i nhäc, ham lg i” trong thuyet X cüa D McGregor Thuc dung vä cuc doan ho'n tu tu ö n g quän ly thö'i

F Taylor, Hän Phi Tü dä mö- röng bän chät vi lgi den moi möi quan he gia dinh vä xä höi Theo öng, quyen luc suy cho cüng cüng chi vi quyen lg i vät chät Däc biet, öng dä v u g t xa thö’i dai minh khi neu ra tu tu ön g däu tranh sinh tön vä giäi thich nguyen nhän cüa su ngheo kho lä do dän sö täng nhanh, v u g t quä su gia täng cüa sän xuät

Hän Phi Tü phe phän tu tuöng Nho gia coi “dän lä göc cüa

n u ö c ”, cho räng dö lä mj dän Theo öng, “läm chinh tri mä mong vüa löng dän deu lä möi loan, khöng the theo chinh säch dö tri nuö’c d u g c ”

Mäc dü väy, Hän Phi Tü lä nguöi de cao chinh säch düng nguöi Täi näng cüa nhä cai tri the hien ö viec düng süc, düng tri cüa nguöi khäc “Süc möt nguöi khöng dich nöi däm döng, tri möt nguöi khöng biet d u gc moi vät, düng möt nguöi khöng bang düng cä nuöc Vüa chüa bäc thäp kern düng het khä näng cüa minh, bäc trung düng het süc cüa nguöi, bäc cao düng het tri cüa n g u ö i”

Nhäp m ưn kho.i hoc quän ly | 33

William Ouchi

Thuyet Z du’O’c William Ouchi dua ra väo thäp nien 1970, lä ket quä cüa viec nghien cüu phuong thüc quän ly trong cäc doanh nghiep Nhät Bän, do dư thuyet Z cưn cư ten goi khäc lä “Quän

ly kieu Nhät” Väo thäp nien 1980, thuyet Z duo-c phư bien khäp the giưi Neu nhu thuyet X cư cäch nhin tieu cu-c ve nguưi lao dong thi thuyet Z lai chü trong väo viec gia täng su trung thänh cüa ngu-ư-i lao dưng vư’i cưng ty bang cäch tao su an täm, män nguyen; tưn trong nguưi lao dưng cä trong vä ngội cưng viec Cot lưi cüa thuyet näy lä läm thưa män tinh thän cüa nguưi lao dong de tü- dư näng cao näng suät, chät luong vä dưng gưp väo

su phät trien chung cüa tư chüc

Khäc vưi thuyet X vä thuyet Y di säu väo bän chät con nguưi, Ouchi quan täm den thäi dp lao dưng cüa con nguưi vä cho räng thäi dư dư phu thuưc väo cäch ho du-o-c dưi xü tren thuc te Xuät phät tu gưc re vän hưa vä täp quän Nhät Bän, thuyet Z cho räng

mư hinh quän ly hieu quä phäi dua tren viec xäy dung mưt nen vän hưa kieu Z cho mưi truưng ben trong cüa doanh nghiep vưi nhüng nưi dung cot lưi sau däy:

- Viec ra quyet dinh täp the tot hon quyet dinh cä nhän, vi the duy tri viec ra quyet dinh vä näng cao träch nhiem täp the bang cäch tao dieu kien cho nhän vien tham gia väo cäc quyet säch, kjp thưi phän änh tinh hinh cho cäp tren The che quän

ly phäi däm bäo cho cäp tren näm bät duo’c tinh hinh cüa cäp duưi mưt cäch däy dü vä khuyen khich nhän vien dua ra nhüng phuong än de nghi cüa minh

- Däm bäo che dư läm viec läu däi de nhän vien yen täm vä trung thänh vưi doanh nghiep, phät huy tinh tich cuc vä träch nhiem tuư’ng hư cüa cä hai ben

- Nhä quän ly phäi thu ưng xuyen quan täm den tät cä cäc vän de cüa n gu ư i lao dưng, ke cä trong vä ngội cưng viec, tü

34 | CHD’ƯNG 1

do tao thänh sir hưa hop, thän äi, khưng cäch biet giüa cäp tren vä cäp duư'i Xi nghiep Z se khưng cư hien tu o n g cưng nhän väng mät, läm bieng hay bi sa thäi, tät cä hop thänh mưt gia dinh, mưt cưng dưng sinh tưn cư lien he khäng khit vư'i nhau ve tư chüc

- Chü y däo tao vä phät trien nhän vien Dänh giä nhän vien phäi tộn dien, rư räng, cän trong vä cư bien phäp kiem sột mưt cäch te nhi, mem deo, giü the dien cho ngu'ư'i lao dưng

- Läm cho cưng viec trư1 nen häp dän de thu hüt nhän vien trong cưng viec

Tir dư, Ouchi so sänh giüa doanh nghiep Nhät Bän vư'i doanh nghiep phirong Tay Nưi dung cüa thuyet Z cho thäy nư lä mưt hoc thuyet phirong Täy khä hien dai nhung do diroc düc rüt tir kinh nghiem quän ly cüa cäc doanh nghiep Nhät Bän nen mang nhü’ng däc diem tu- duy cüa phuo’ng Dưng Diem nưi bat truư-c tien lä nguư’i Nhät nưi rieng vä nguưi phuo’ng Dưng nưi chung rät coi trong su trung thänh vä lưng tu trong Nguư'i Nhät dä vän dung duoc dieu dư de dua väo ph uong phäp quän ly cüa minh Ben canh dư, nguưi phuong Dưng th u ưn g luưn cư gang huưng den su hưa hop; trong thuyet Z ta thäy su hưa hop cüa 3 yeu tư

dư lä näng suät lao dưng, su tin cäy vä su khưn kheo trong quan

he giüa nguư'i vư'i nguư’i

Masaaki Imai

Masaaki Imai lä nguưi de x u ư n g ly thuyet Kaizen, vư'i noi dung cot lưi lä nhüng cäi tien như, cäi tien tü n g b u ư c Tai Nhät Bän, cưng viec duo’c cäi tien tüng ngäy thưng qua n h ü n g cäi tien Kaizen - n gu ư i Nhät thuư’ng tan dung nhüng täi nguyen sän cư nhu nhän lirc, vät tu, thiet bi mä khưng tưn kem tien cüa Tuy nhien, trong truư-ng hup cän thiet ho san säng däu

tu mưt sư tien lư-n cho viec cäi tien Kaizen chü trong tư*i quä

trinh thuc hien cöng viec, cäi tien quä trinh thirc hien de cö ket quä tot ho-n Ho-n nüa, Kaizen hu-öng ve con ngu-ö-i vä nhü-ng

nö lu-c cüa con ngu-ö-i Diem näy khäc hän löi tu- duy cüa da

sö nhä quän ly phu-o-ng Tay chi chü trong töi ket quä Kaizen nhän manh den vai trö cüa ngu-öi quän ly trong viec üng hö vä khuyen khich nhirng nö lu-c cüa cöng nhän de cäi tien quy trinh läm viec

Möt giäm döc quan täm den Kaizen thuöng chü trong den: (i)

ky luät; (ii) quän ly thöi gian; (iii) phät trien tay nghe; (iv) tham gia cäc hoat döng trong cöng ty; (v) tinh thän lao döng; vä (vi) su- cäm thöng

Cö the rüt ra nhän xet: Phuo-ng Täy h uöng töi cöng nghe cao, thu-c hien nhüng döi m öi ve cöng nghe vä sän xuät Phuo-ng Döng h u ö n g töi cöng nghe phü ho-p, do dö luön luön phäi cäi tien; cöng nghe hu-öng töi con ngu-öi vä con nguöi luön duo-c däo tao lai de phü ho-p vöi cöng nghe Nhüng cäi tien ö phuo-ng Döng h u ön g töi the he sän phäm möi Trong täm cüa Kaizen lä

de cao chien luo-c con nguöi, tuy nhien nö vän huöng töi cöng nghe möi

1.4.2 C ä c tü tuöng quän ly phüdng Täy

Cäc tu tu ön g quän ly phuo-ng Täy bät nguön tü cäc quan diem triet hoc Sau däy lä möt sö quan diem tieu bieu

Democritus (460-370 TCN)

Quan diem cüa Democritus lä nhä nuöc cö nhiem vu quän ly moi hoat döng cüa xä höi De quän ly dät nuöc, cö the lua chon

3 phuo-ng phäp co- bän:

Thir nhät, phuo-ng phäp dän chü döi vöi con nguöi.

Th& hai, phuo-ng phäp düng hinh phat döi vöi cäc hänh vi vi

pham chuän muc dao düc xä höi

Thü- ba, phu’O’ng phäp täc dong len nhu cäu vä lo’i ich cüa con ngirffi, qua dư khien con nguưi tuän thü Den thäp nien 1950, phuo-ng phäp näy mư-i duo-c cäc täc giä cüa truư’ng phäi hänh vi tiep cän mưt cäch cu the.

Cho den ngäy nay, cäc phuong phäp tren van duo’c ke thüa vä phät trien, the hien qua cäc phuong phäp quän ly nhu giäo duc thuyet phuc, hänh chinh cuưng büc vä kinh te trong quän ly cäc

tư chüc cüng nhu quän ly nhä nuưc ngäy nay

Platon cho räng con n gu ư i lä nen täng cüa bät cü nen chinh tri xä hưi näo Trong quän ly xä hưi, phäi tim kiem vä säp xep nhüng n gu ư i phü hop väo cäc cưng viec khäc nhau tüy theo däc diem täm ly mưi n gu ư i Theo ưng, täm ly con

n g u ư i cư 3 phän co1 bän chi phưi hänh vi con n g u ư i lä ly tinh, xüc cäm vä cäm tinh N hüng n gu ư i cư phän ly tinh manh, biet kiem che xüc cäm vä cäm tinh th u ư n g lä n g u ư i hieu biet, cư bieu hien be ngội ưn hưa, cư the gänh väc cưng viec cüa nhä

n u ư c N hüng n g u ư i cư phän xüc cäm m anh, biet kim nen thü vui cäm tinh, th u ư n g thich hop vưi cưng viec bäo ve nhä

n u ư c nh u quän dưi, cänh sät N hüng n g u ư i cư phän cäm tinh manh, it bi chi phưi bưi ly tinh vä xüc cäm, hop v ư i cưng viec lao dưng sän xuät, truc tiep tao cüa cäi cho xä hưi Moi ngu ưi phäi biet sưng vưi täng lưp cüa minh, phäi läm trưn bưn phän

vä träch nhiem cüa minh Dư lä cäch dưng gưp tot nhät cho

xä hưi

A’h.jp m ưn kho.! h oc quän ly | 37

Cưng viec tri nuưc vüa lä khoa hoc vüa lä nghe thuat, trong

dư cän nhieu su tan täm vä kien thüc Theo ưng, chi cư hang ngu’ư'i triet gia, nhän düc mư'i thich hop vä du khä näng länh dao dät nu’ư’c, do dư cän chon nhüng vi minh triet, khưn ngoan

vä düc hanh, loai bư nhüng nguüi ngu dưt, bip bom trong viec tri nu'ưc V i väy, ưng cho räng:

- Phäi giäo duc tät cä tre em vä dira chüng ve vüng thưn que Trong quä trinh hoc se cư 3 ky thi tuyen üng vưi trinh dư vä ngänh nghe sau näy: thü nhät lä nghe buưn bän, läm tho-, läm nưng; thü hai läm cưng täc phu tä, s! quan, tham miru trong quän dưi; thü ba läm vien chüc chinh phü Neu thuc hien tron ven quä trinh däo tao nhu väy se bäo däm duo-c nưi lirc con nguư'i de xäy dung quưc gia

- Phäi xäy dung luät phäp, coi luät phäp lä tưi thuưng, bät

di bät dich vä chiem vai trư häng däu; de cao tinh tu nguyen,

tu giäc cüa mưi nguưi trong chäp hänh luät phäp Vän de an ninh dä d u g c giai cäp chien binh gin giü, nhung thuc ra bien phäp giü gin trat tu hộn häo nhät lä trat tu tü täm hon cüa moi nguưi

- Phäi tin väo mưt däng tưi cao mac dü däng tưi cao chua chäc cư thät, nhung nư cư täc dung läm kich thich tinh thän cüa tät cä moi nguưi, khien ho cư the 1dm nen su ich ky, dam me mä phuc vu cho quưc gia

Ve phät trien kinh te, ưng chü trong väo nghe nưng, cho räng mưt nhä nuưc ly tuưn g khưng cän phät trien buưn bän vi nư tät yeu dän den cuưp bưc, chien tranh, chi phät trien ve nưng nghiep vä thü cưng nghiep lä dü Tät nhien däy lä mưt sai läm lưn cüa ưng

38 I CHươNG 1

Aristotle (384-322)

Aristotle dira ra cảc tir tuöng ccr bản lien quan den quản ly:

- Con nguö'i lả loải sinh vảt xả höi, mang bản tinh loải, söng cöng döng, do vảy tảt yeu ho phải d ugc quản ly theo möt the che, thiet che dac biet - dö lả nhả nuöc Quyen luc nhả n u ö c cö the chia thảnh 3 nhảnh: lảp phảp, hảnh phảp vả phản xü Dảy lả tu tuöng quan trong de sau nảy hinh thảnh quan diem nhả nuöc phảp quyen vöi Ềtarn quyen phản lảpỂ

- Nhiem vu ccr bản cüa nhả nuöc lả lảm cho moi nguöi söng hanh phüc vả giü gin trat tu xả höi Do dö, tieu chuản de dảnh giả nhả nuöc lả phüc lgi mả nhả nuöc dem lai cho dản chüng vả

su ön dinh xả höi

Vöi hai tảc phảm tieu bieu lả Gia quản hoc (chü yeu bản ve

quản ly kinh te trong gia dinh, öng goi dö lả nghe thuat kiem

tien) vả Höa te hoc (chü yeu bản ve thucmg mai, buön bản), öng

lả nguöi dảu tien bản den quản ly vi mö Trong hai tảc phảm dö, öng de cảp den lảp ke hoach khi khang dinh vai trö cüa y thüc trong viec du doản, luöng truöc cöng viec cản lảm vả hieu quả cüa nö

Frederick Winslow Taylor (1858-1915)

Taylor dả dua ra thuyet quản ly theo khoa hoc, möt hoc thuyet rảt cö giả tri vả ảnh huöng sảu röng den toản bö hoat döng quản

ly ö My vả chảu ẩu

Cảc tu tu ön g chinh cüa thuyet quản ly theo khoa hoc lả:

Tieu chuản höa cöng viec: Qua quan sảt, phản tich cảc döng

tảc cüa cöng nhản, Taylor nhản thảy cö nhüng döng tảc thüa vả mảt nhieu süc khien nảng suảt lao döng bi han che, tü dö rüt ra ket luan cản phải hgp ly höa lao döng tren ccr sö dinh müc cu the vöi cảc tieu chuản dinh lugng nhir möt cảch thüc töi uu de

phän chia cưng viec thänh nhüng cưng doan, nhüng khäu hop ly

vä dinh ra chuän mirc de dänh giä ket quä lao dưng

Viec xäy dirng dinh m üc lao dưng chü yeu du-oc thu'c hien bang phu’ong phäp thu'c nghiem: chon cưng nhän khưe, hu'ưng dän ho nhüng thao täc chuän xäc, bäm giư1 thu'c hien tüng dưng täc, läy dư läm müc khộn chung Dư lä m üc cao dưi hưi phäi läm cät lux song diroc bü däp bang thu nhap tü täng näng suät

Chuyen mưn hưa lao dong: Phän cưng lao dưng theo hirư'ng

chuyen mưn hưa nhäm dat yeu cäu “tot nhät (do thänh thuc trong thao täc) vä “re nhät” (do khưng cư dưng täc thüa vä chi phi däo tao thäp) Viec näy trirưc het phu thuưc nhä quän ly trong tư chüc sän xuät Tư chüc sän xuät theo däy chuyen lä

he quä cüa hirưng chuyen mưn hưa lao dưng, trong dư mưi cưng nhän chi thirc hien thu-ưng xuyen, lien tue mot (hộc väi) dưng täc don giän Tü dư, viec däo tao cưng nhän hirưng väo su’ thänh thao hon lä tay nghe “van näng” Taylor nhän manh phäi tim nhüng nguưi th o “giưi nhät” theo hirưng chuyen säu, dua väo näng suät lao dưng cä biet dư de xäy du-ng dinh müc lao dưng

Viec chuyen mưn hưa lao dưng leeo theo yeu cäu cäi tien cưng

cu lao dưng theo hu'ưng chuyen mưn hưa (cưng cu chuyen düng cho tüng dưng täc lao dưng dä du'O’c chia như) de de sü dung nhät, tưn it süc nhät vä dat näng suät cao nhät

Cäi tao cäc quan he quän ly: Duy tri bau khưng khi ho-p täc

giü'a ngu'ư'i dieu hänh vä tho cüng lä mưt yeu tư quan trong cüa mưi tru'ưng lao dưng Quän ly phäi giäi quyet mäu thuan gay gät giüa chü vä tho khưng chi bang mưt he thưng cäc giäi phäp ky thuät mä cưn bang phu’ong thüc quän ly khien cä chü

vä tho cư the gän bư ho-p täc vưi nhau trong mưt tư chüc de

40 | CHươNG 1,

cüng di tai muc tieu chung lả nảng cao hieu quả vả nảng suảt lao dong Taylor cho rang do lả su m a dảu Ềmot cuoc cảch mang tinh thản vi daiỂ nhảm thay doi toản bo tinh thản, thải do cüa

cả döi ben tren c a sö' höa giải, h g p tảc vả su tin cảy lản nhau Taylor cüng thảy d uge döng ca thüc dảy lao döng - möi quan tảm cüa cả döi ben - lả Igi ich kinh te phải d u ge xu ly hải höa qua che dö lu a n g thu öng hgp ly, chi cö nhu vay cảc cảch thuc

to chuc sản xuảt möt cảch khoa hoc mö'i phảt huy d u g e tảc dung cao V ai nöi dung nảy, thuyet quản ly theo khoa hoc cüa Taylor nhản manh vai trö cüa quản ly, nảng luc tö chuc vả nhản

tö con nguö'i

Henry Fayol (1841-1925)

Henry Fayol lả nguö'i dua ra thuyet quản ly hảnh chinh ơng dinh nghia: Quản ly hảnh chinh lả du doản vả lảp ke

hoach, to chuc, dieu khien, phöi h gp vả kiem tra D ir doản

- lảp ke hoach lả nöi dung quan trong hảng dảu cüa quản ly

hảnh chinh Cöng tảc ke hoach lả cản thiet vi nö trảnh d u ge

su do du, lu a n g truö'c nhung thay döi, khö khản Tuy nhien, öng cüng chi ra tinh tu a n g döi cüa cöng cu ke hoach lả khöng the du doản truö'c d u ge tat cả nhung su viec bảt ngö' cö the xảy ra, do dö ke hoach cản phải cö tinh linh hoat de u n g phö

Tö chüc - toản bö chuc nảng nảy cö the chia thảnh hai bö

phản chinh: tö chuc vảt chảt vả tö chuc con nguö'i Döng göp nöi bat cüa öng lả dua ra trat tu th u bảc trong bö mảy quản ly

v a i s a dö tö chuc quản ly göm 3 cảp c a bản Cảp cao nhảt lả ban giảm döc chi dao moi hoat döng trong tö chuc; cảp giCra

lả cảc nhả quản ly bảc trung - nhung n g u a i lảp ke hoach, tuyen chon nhản vien, chi dao cảc bö phản, tö chuc thuc hien muc tieu de ra; cảp thảp nhảt lả cảc nhả quản ly c a sö', mang tinh tảc nghiep Trat tu dö the hien su phản phöi quyen han