Giáo trình thí nghiệm vật lý đại cương (tập 1) phần 1

Dòi vói môi loai dung cu ta chi bièt già tri lón nhàt cùa sai sô hç thông có thè màc phài, th u ò n g du o c ghi ngay trèn dung cu do và th u ò n g duoc goi là do chinh xàc cùa dung cu L

- - 0 3 - 7 7

M A SO: —

— -B H TN -2016

Lòi nói dàu

Bài 5: K hào sàt hè vàt chuyèn dòng tinh tièn - quay xàc

djnh m ò men quàn tinh cùa bành xe và lyc ma sàt ò true

Bài 6: K hào sàt dao dòng cùa con làc vàt ly - Xàc dinh già

toc trong truòng

Bài 7: X àc dinh nhièt dung rièng cùa chàt lòng

Bài 8: Xàc dinh hè sò nhót cùa chàt lòng theo phuong

Bài 13: K hào sàt càc phuong trình trang thài và xàc djnh

dièm tói han cùa chàt khi

Bài 14: Xàc dinh nhièt nóng chày cùa nuoc dà

p h v L y c

Tài liéu tham khào

M U C LUC

LÒI NÓI DÀU

Dôi vói sinh viên truòng Dai hoc Su pham - Dai hoc Thâi N guyén, thuc hành Vàt lÿ Dai cuang là mot trong nhùng hoc phân thirc hành bat bupc, dugc thuc hiçn vói myc dich khào sàt càc hi en tupng, kiêm nghiçm câc djnh luàt dà hçc trong cac hoc phân Vàt ly Dai cuong, có kÿ näng và kinh nghiçm sü dung câc thiêt bi thi nghiêm Ngoài ra hoc phân thi nghiçm V àt ly Dai cuong con cung câp cho sinh viên phuong phàp nghièn cùu, rèn luyçn tâc phong và nhùng dùc tinh cân thiêt cùa nguòi nghiên cùu khoa hpc thuc nghiçm

Giào trinh thi nghiçm Vàt ly dai cuong duoc bièn soan theo chuong trinh Thi nghiçm Vàt ly D^i cuong (1&2) cùa K hoa V àt ly tru ò n g Dai hoc Su ph^m - D<ù hoc Thâi nguyén Giào trinh gòm hai tâp Tâp 1 trinh bày hai phân: lÿ thuyèt sai so và mòt sò bài thi nghiçm thuòc phân co - nhiçt Tâp 2 trinh bày m òt sò bài thi nghiçm thuòc phân dien - tù và quang Mòi bài thi nghiçm trong giào trinh trinh bày chi tiêt m uc dich thi nghiçm , giói thiçu thiêt bi thi nghiçm, co sò lÿ thuyêt và h u óng dàn thuc hành Cuòi mòi bài thi nghiçm có câc càu hòi kiêm tra và phàn huóng dân viêt bâo câo thuc hành dê sinh viên có thè trinh bày kèt quà thi nghiêm và vàn dung, cùng cò kièn thuc dà hoc Dê giào trinh có ti nh câp nhât và hiên dai, giào trinh có sù dung m òt sò tài lieu tham khào liêt kè ó cuòi sàch

Nhóm tâc già bày tó su chàn thành càm on dòi vói lành dao truòng Dai hoc Su pham - Dai hoc Thâi nguyén dà tao di êu kièn trong viêc bièn soan cuon giào trinh, càm on câc ban dòng nghiép dà góp nhiêu y kiên quÿ bâu cho viçc hoàn thiên cuôn sâch

C uòn sâch có thè dùng làm tài liêu tham khâo cho hçc viên cao hoc

và giâo viên pho thông

Thûi Ngtiyên, thàng 6 nam 2016

NHÓM TÂC GIÀ

P H À N 1

L Ÿ T H U Y É T SAI SÓ

1.1 Phép do các dai lu ç n g Vât lÿ và don vi do luòng

1.1.1 Phép do càc dai lucnig Vât lÿ

Vât lÿ hQC là m ot ngành khoa hoc thuc nghiêm, djnh luong, liên quan dên thè giói hiên thuc Vi vây trong V ât lÿ hoc, dê dâc trung cho

m ot hiên tu o n g hoàc tinh chât cùa su vât nguòi ta dùng câc dai luong do duoc (kích thuôc, vân tôc, khôi luong, nhiêt dô, )■

Moi d^i lu o n g Vât lÿ dêu do duoc qua câc phép do Phép do m ot dai luong V ât lÿ là phép so sânh dai luong cân do vói m ot dai luong cùng loai duoc quy u ó c chon làm don vi do

Kêt quà cùa phép do m ot dai luong V ât lÿ (vi du nhu dò dài 5,2 m) bao gôm mç>t già tri, m ot don vj và dô chinh xàc Kÿ hiêu “ m” cho ta biêt thù nguyên là dp dài, don vi do là mét, sô 5,2 dâc trung cho già tri cùa dai lugng do d u o c và dp chinh xàc cùa phép do

Phép do càc d^i luong Vât lÿ duoc chia thành hai loai: phép do tare tiêp và phép do giàn tiêp

- Phép do truc tiêp dai luong cân do duoc so sành tare tiêp vói dai luong duoc chpn làm don v¡, kêt quà do duoc doc truc tiêp ngay trên

cua vat dupe do true tiep bang dong ho bam giay hoac dong ho do thoi gian hi^n so.

1.1.2 Dan vf do lutm g

K et qua cua m ot phep do m ot dai lu o n g V at ly d uoc bieu dien boi

m pt gia tri bang so kem theo don vi do lu o n g tu o n g ung

Vi du: Chieu dai cua canh ban la L - 1,22 m, cupng do dong dien trong m pt doan mach la 1= 0,5 A;

V e nguyen tac ta co the chon d a n vj cho tu n g dai lu g n g V at ly,

n h u n g do cac dai lu g n g d u g c lien h$ voi nhau ban g cac cong thirc, cac djnh l u |t cho nen ta chi can chon don vj cho m pt so dai lu p n g co ban con don vi do cac dai lu p n g khac deu co the suy ra tu cac don vj da chpn 6 tren

N hung don vj da chon cho cac dai lu p n g co ban gpi la cac don vi

co ban con cac don vj khac goi la don vj dan xuat Tap hpp tat ca cac dan

vi co ban va dan vi dan xuat thanh h£ don vj do luong

Hi£n nay, chung ta dung cac don vj do dupe quy dinh trpng bang don vi do luong hpp phap cua nuoc V i?t nam dua tren co so cua h^ do luong quoc te SI (System International d ’U nites) bao gom:

- Cac dan vi ca ban

+ Dp dai - met (m),

+ Khoi luong - kilogram (kg);

+ T h a i gian - giay (s);

+ N hi^t do - Kenvin (K);

+ C uong dp dong di^n - A m pe (A),

+ C uong do sang - cadela (Cd);

+ L upng chat - kilomol (km ol);

+ D on vj phu goc khoi - steradian (Sr)

- Cac dan vi dan xuat van toe - m /s, luc - N, cu o n g do dien trucrng

- V/m,

C o the noi, hau het don vj cua cac dai luong do gian tiep deu la don

vi dan xuat

1.2 Sai so cua phep do cac dai lu o n g Vat ly

1.2.1 Dinh nghla sai so

Khi do cac dai luong V at ly, vi nhieu ly do khach quan va chu quan

ta khong do duoc chinh xac tuyet doi gia tri cua dai luong Vat ly can do

D o sai lech giua gia tri thuc va gia tri do duoc cua dai luong can do goi

la sai so

V oi: Ax: sai so cua phep do;

xi: gia tri do duoc qua phep do;

x: gia tri thuc cua dai luong can do

1.2.2 Phan loai sai so

D ua tren cac nguyen nhan gay ra sai so ngudi ta chia sai so ra thanh hai loai co ban: sai so he thong va sai so ngau nhien

1.2.2.1 Sai so he thong

Sai so he thong la sai so gay boi nhung yeu to tac dong nhu nhau len ket qua do, do Ion cua sai so nay khong doi trong cac lan do duoc tien hanh tren cung mQt lo^i dyng cu theo cung m ot phuong phap

Vi du 1 D ung m ot qua can co sai so 0,1 g de can vat thi khoi luong cua vat can duoc bao gid cung tang hoac giam m ot luong bang sai so do

Vi du 2: Can vat bang luc ke trong khong khi, trong luong cua vat bao gio cung giam di m pt lu o n g bang trong luong cua khoi khong khi bi vat chiem cho (theo dinh luat A rchim edes)

Khi tien hanh thi nghiem can co gang loai tru hoac giam toi mire toi da sai so he thong vi vay can phai biet cac loai sai so he thong va cach khii chung T huong chia sai so he thong thanh ba nhom:

- N hom 1: Sai so he thong biet ro nguyen nhan nhung khong biet chinh xac gia trj

9

Sai sô m äc phài loai này là do dô chính xàc cûa môi loai dung cu chi dat m ot già trj nào dó Dòi vói môi loai dung cu ta chi bièt già tri lón nhàt cùa sai sô hç thông có thè màc phài, th u ò n g du o c ghi ngay trèn dung

cu do và th u ò n g duoc goi là do chinh xàc cùa dung cu Loai sai sô này con du o c goi là sai sô dung cu và thuòng d uoc ghi ngay trèn dung cu do

Vi du: Trên thuóc do nhiêt bièu ghi 0,05°, trèn th u ó c do chièu dài ghi 0,001 m nghìa là dò chinh xàc cüa nhiêt biêu là 0,05° cùa th u ó c là 0,001 m

K hòng thè khù loai sai sô này, chi có thè khàc phuc bàng càch thay dung cu có dò chinh xàc cao hon hoác thay dôi thang do trên dung cu (dôi vói dung cy do diên)

- N h ó m 2: Sai sô hê thông biêt chinh xàc nguyên nhàn và dò lònSai sò thuòc nhóm này thông th u ò n g do su sai lêch ban dâu cùa dung cu do C hàng han khi chua có dóng diên chay qua, kim cùa Am pe

kê khòng chi sò 0 mà dà chi 0,1 A C àc kêt quà doc trên A m pe kè này dèu phài hièu chinh (trù) m òt luong là 0,1 A

N h u vày, sai sô hê thông thuóc nhóm này có thè khù duoc bang càch hièu chinh (công hoàc trù) vào kêt quà do m òt luo n g dùng bang dò lêch ban dàu cùa dung cu

- N h ó m 3: Sai sô hê thông do tính chàt vàt do

Vi du Khi do khôi luong riêng m ot chât ran d u o c xàc dinh bòi công thùc p = y7 (vói m và V là khôi lu o n g và thê tich cùa chât dô), nêubên trong vât có m ot khoàng trông nào dô dân dên thè tích V do duoc lón hon thè tich th u c cùa vât thi khôi luong riêng xàc djnh duoc chäc chàn nhô hon khôi luo n g riêng thuc cùa vât

Lo^i sai sô hê thông này không thây rô bân chât và dò lón Nguòi

ta khàc phuc loai sai sô này bàng càch do trên nhiêu m âu vât khàc nhau, lây già tri trung binh và loai m âu có sai sô lón

N hu vây, chi có sai sô hê thông nhóm thù nhât là không khù duoc hoàn toàn Vi thè sai sô hê thông m äc phài trong phép do it nhât cüng

phài bàng sai sô hê thông loai này, nghla là sai sô hê thông nhô nhât cüng phài bang dô chinh xâc (sai sô) cüa dung eu Dô chinh xâc cua dung cil thông thuông du p e xâc dinh bàng giâ tri nho nhât mà dung eu dô cô thê

do duoc

Ngoài ra, su xuât hiên sai sô hê thông côn do phuong phâp tiên hành thi nghiêm du o c lira chon chua tôi uu (công thùc dê tinh dai luong cân do chi là công thüc gân dung, .)

1.2.2.2 Sai sô ngâu nhiên

Sai sô ngâu nhiên gây bôi nhüng nguyên nhân chù quan và khâch quan rât khâc nhau, tâc dông m ot câch ngâu nhiên lên kêt quà do Sai sô ngâu nhiên cô dô lôn khâc nhau trong câc lân do Nôi câch khâc nô làm cho kêt quà do khi thi lôn hon, khi thi nhô hon giâ tri thirc cûa dai luong cân do

Vi d u: D ùng dông hô bâm giây dê do nhiêu lân chu kÿ cüa con lac don hoàc con làc V ât lÿ D o bâm, ngât dông hô không dûng lue, do giô ânh huông tôi su dao dông cüa con lâc dân dên mot sô câc kêt quà do sè

cô giâ tri lôn hon, m ot sô kêt quà khâc lai cô giâ tri nhô hon chu kÿ dao dông thyc cüa con làc

Vôi sai sô ngâu nhiên, khi câc dai luong cân xâc dinh cô sô lân do dû lôn thi chüng ta tuân theo quy luât thông kê cüa câc hiên tuong ngâu nhiên

Vôi cüng m pt phuong phâp do, theo phân bô Gauss, sai sô ngâu nhiên cô câc tinh chât sau:

- N h ü n g sai sô n g â u nh iên b à n g nhau vc dû lün và liai dâu eu *ùc suât xây ra nhu nhau

- N h ü n g sai sô ngâu nhiên cô giâ trj tuyêt dôi càng lôn thi xâc suât xây ra càng nhô

- Tri tuyçt dôi cüa sai sô ngâu nhiên không v u o t quà m ot giôi han xâc djnh

Ngoài hai loai sai sô co bàn nêu trên, côn m ot loai sai sô nüa: Sai

so loi lâm. N guôn gôc cüa nô là do nguôi làm thi nghiêm không thân trong trong khi làm viêc N êu do nhiêu lân cô m ot giâ tri không theo quy

luât, khác xa vĩi các già tri con lai ta cân loai trù hộc tơt hon nên do thêm m ịt vài lân nûa vi trong quà trinh do cĩ thè dà màc sai sơ loi lâm.

Tĩm lai: Khi làm thi nghiêm chimg ta cân biêt câch xâc âinh hạ loai sai sơ là sai sơ ngâu nhiên cùa phép do va sai sơ dung cu.

1.3 Xû' lÿ so liçu trong phép do truc tiêp

1.3.1 Sai so ngâu nhiên (AA„)

Già sù dai luong cân do là F cĩ già tri thuc là A. Khi tiên hành do dai luong này n lân trong cùng mot diêu kiên, vĩi cùng m ot phuong phâp

ta thu duoc càc già tri A/, A 2, /l„khàc vĩi già tri A, nghỵa là mơi lân do dêu cĩ sai sơ Loai sai sơ này tuân theo quy luât thơng kê dơi vĩi hiên tuong ngâu nhiên: nêu ta do nhiêu lân (n là sơ Ion) thi câc già tri Aj, A 2 A„ duoc phân bơ dêu dàn vê cà hai phia lân cân già tri thuc cùa A. Khi

dĩ già tri trung binh so hoc (go¡ tat là già tri trung binh) kÿ hiêu là A së gân dùng vĩi già tri thyc A. Già tri trung binh xâc djnh theo cịng thùc:

7 _ A\ + A 2 + A3 + - + An 1 «

Sai sơ ngâu nhiên duoc tinh theo câc buĩc sau

- Tinh sai sơ tuyêt dĩi cùa dai luong cân do trong mơi lân do (AA¡):

=|.4j - A sai sơ tuyêt dĩi cùa lân do thù nhât

A^n = ~ ^ sa' sơ tuyêt dơi cùa lân do thù n

- Tinh sai sơ tuyêt dơi trung binh AA

AA. + A/L, + A /L + + AA„ 1 n

AA = — 2 -2 -1. = _ £ Aa

Sai sơ tuyêt dơi trung binh chinh là sai sơ ngâu nhiên cùa phép do.

1.3.2 Sai so du ng cu ( X i j J

Sai sơ hê thơng nhơ nhât bang dị chinh xàc (hay sai sơ) cùa dung

cu Dị chinh xâc cùa dung cu là già tri nhơ nhât cùa dai luong cân do mà dung cu dĩ cĩ thè do duoc

- Thòng thuóng dò chinh xàc cùa mòi dung cu do duoc ghi ngay trèn dung cu

Vi du 1 T h u ó c kep có dò chinh xàc là 0,1 mm (d u o c ghi ò trèn

th u ó c ) thi chi có thè dùng th u ó c dó do d u o c kich th u ó c cùa càc v àt

> 0,1 mm

Vi du 2: Càn phàn ti eh có dò chinh xàc là 0,001 g (1 mg) thi chi có thè dùng càn dó xàc duoc khòi luong cùa càc vàt > 1 mg

- T ruòng hop dung cy khòng ghi rò dò chinh xàc, sai sò dung cu

d u o c lày bang già tri m òt dò chia nhò nhàt cùa dung cu N hung nèu dò chia nhò nhàt cùa dung cy nào dó có kich thuóc lón hon nhièu so vói khà nàng phàn giài cùa m àt nguói làm thi nghièm thi có thè lày sai sò dung

cu bang 1/2 dò chia nhò nhàt cùa dung cy dó

Vi d u: N h ièt kè có dò chia là 1° C m à khoàng càch g iù a 2 vach lièn tièp khà lón (hon 1 m m ) sai sò dung cu cùa nhièt kè dó se du o c lày là 0,5° C

- Dòi vói càc dòng hò do dièn (ampe kè, vòn kè ), sai sò hè thòng duoc xàc dmh dya trèn cap chinh xàc cùa dung cu và du o c ghi rò trèn dòng hò cùa dyng cy Càp chinh xàc cùa dung cu khàc vói dò chinh xàc cùa dung cy C àp chinh xàc cùa dyng cy bièu thi sai sò tuo n g dòi, duoc tinh ra phàn tram cùa già tri cyc dai A max mà thang dó do duoc

Trong truòng hop này sai sò cùa dung cu duoc tinh tlieo còng thirc:

Vi du M òt m iliam pe kè có càp chinh xàc ó = 1 v à thang do sù dung có già tri cyc dai l max = 300 mA, thi sai sò tuyèt dòi cùa bàt ky già tri nào mà nó do duoc trèn thang này cùng có già tri bang:

M , = 1 % ,300 = 0 ,0 1 3 0 0 = 3 mA ac

Nèu thang do có 100 vach chia thi dò chia nhò nhàt trèn thang docùa m iliam pe kè có già tri bang 3 mA Trong truòng hop này sai sò tinhtheo càp chinh xàc bang sai sò dung cu lày theo già tri dò chia nhò nhàt Nèu thang do có 150 vach chia thi dò chia nhò nhàt trèn thang do có già

13

tri bang 2 mA Khi dó khöng dupe phép läy sai so dung cu bäng m ót do chia nhó nhát trén thang do cúa m iliam pe ké (2 m A) m á phäi lay sai sö dung cu bäng 3 mA.

- Sai sö dung cu cúa các thiét bi do hién so duoc xác dinh bäng töng cúa sai so duoc tinh theo cäp chính xác vá tuy thuöc váo thang do nhu döi vói döng hö do dien (cöng thúc (4)) cong vói nguyén n län möt don vj cúa chü so có cáp nhó nhát hién trén mán hinh

Vi du M ót von ké hién so có cáp chính xác ó = 1, dúng thang do có giá tri cue d^i Umax = 10 V vá n = 1 Giá tri hiéu dién thé hién trén man hinh lá 5,7 V nén m ót don vi cúa chü so cuói cúng (so 7) tu o n g úng vói0,1 V Sai so dung cu bäng:

\ U dc= 1% 10 + 0,1 = 0,2 V

1.3.3 S ai so tuy^t doi cüa ph ép do (\A )

Sai so tuyét doi cúa phép do truc tiép AA duoc xác dinh bäng töng cúa sai só tuyét doi trung binh cúa các lán do ¿A4 vá sai so dung cu AA jc-

AA = AA + AA^ (don vj)

(5)

1.3.4 S ai so tu o n g doi cúa ph ép do (sai só %)

Sai só tu o n g döi (sai só ti döi) cúa phép do duoc djnh nghTa bäng ti

só giüa sai só tuyét doi AA vói giá tri trung binh A :

¿ = ^ (%)

Sai só tuo n g döi cho phép dánh giá do chính xác cúa phép do Trong thí nghiém , sai só tuong doi 5 cáng nhó phép do cáng chính xác

1.3.5 Viét các k ét quá cúa ph ép do

K ét quá cúa phép do duoc viét duói dang:

Công thúc (7) dupe hiêu là già tri cùa dai lirgng cân do (A) së näm trong khoàng:

A - M < A < A + M 1.3.6 Nguyên täc làm iron sô

1.3.6.1 Bâc cùa môl sô

Trong hê thâp phân, mot sô A bât kÿ cô thê viêt duôi dang: A = a l(f'

(trong dò 1 < a <10, n là sô nguyên duong, âm hoâc bâng 0) Ta nói A cô bâc

n và dà duoc viêt duôi dang chuân hoâ

Vi du sô 1250 = 1,25.103 cô bâc 3, sô 9,21 = 9 ,2 1 1 0 ° cô bâc 0,

1.3.6.2 Nhùng nguyên lac làm trou sô

Trong thuc hành, khi tinh sai sô tuyêt dôi cùa phép do hoâc giâ tri trung binh cùa câc kêt quà do chùng ta có thè nhân duoc nhùng con sô gôm nhiêu chu sô khi dô chùng ta phài làm trôn sô Viêc làm trôn sô phâi tuân theo câc nguyên täc và quy täc sau:

- Nguyên täc làm trôn sô:

+ Sai sô tuyêt dôi cùa phép do truc tiêp không thè chinh xàc hon sai

sô cùa dung cu Bòi vây, khi tinh sai sô ta chi giù lai nhùng chù sô cô bâc bäng hoâc lón hon bâc cùa sai sô dung cu và goi càc chù sô dô là càc chù

sô cô nghïa Câc chù so cô bâc nhô hon bâc cùa sai sô dung cu goi là càc chù sô không tin cây nên duoc bô di Viçc bô nhùng chù sô không tin cây (nhùng chù sô o cuòi con sô) duoc goi là viêc làm trôn sô

+ Già tri trung binh cùa dai luong cân do phai quy tron den chù sô

cô nghïa cùng bâc vói sai sô tuyêt dôi cùa nô

- Quy täc làm trôn sô:

+ Nêu chù sô bò di lón hon 5 (tù 6 dên 9) thi sau khi bò di ta phâi täng chù sô liên truóc nó lên 1 don vi Vi du 1,26 làm trôn thành 1,3

+ Nêu chù sô bi bô di nhô hon 5 (tù 1 dên 4) thi bò di binh thuông không thêm bót gì cho chù sô liên truóc nò Vi du 1,24 làm trôn thành 1,2

15

+ Nêu chü sô bi bô di là 5 thi nêu sô ngay truóc sô bò di là sô lé thi

ta bò di sô 5 và công thêm 1 dan vi vào sô liên truóc nô, nêu sô ngay truóc

sô 5 là so chân thi ta bô di mà không thay dôi gì chu sô liên truóc nó Nhu vây nêu chu so bô di là 5 thi chù sô giù lai cuòi cùng luôn là sô chân

Vi du: 1,75 sè viêt thành 1,8

1,65 sè viêt thành 1,6

1.3.7 Vi du vê tinh sai so cùa phép do truc tiêp

Dùng thuôc kçp cô dô chinh xàc là 0,1 mm do 5 lân duông kinhngoài D cùa m ot ong hinh try kim loai, ta duoc càc kêt quà trong Bàng 1.Xàc djnh sai so và viêt két quà phép do duông kinh D

Sai sơ tuyêt dơi cúa phép do xàc djnh theo cơng thùc (5):

- Kêt quà cùa phép do: D = 21,5 ± 0 ,2 (mm)

V ây, già tri thyc cùa duơng kinh D näm trong khồng già tri:

21,3 m m < D < 2 1 ,7 mm

1.4 X ir lÿ so liçu tro n g p h ép do gián tiêp

G ià su dai luong cân do gián tiêp y liên hê vĩi các dai luong dotruc tiêp X|,X2, ., x„ theo hàm sơ: Y = f (xi,x2, ,xn) (*)

Sai sơ cùa phép do dai lu o n g Y du o c tính ban g các phirongpháp sau:

1.4.1 Phu<mg p h á p 1

(Ap dung dơi vĩi truĩng hop các dai luong do duoc truc tiêp (x¡) liên hê vĩi nhau bịi dâu “+” hộc “ - ” )

Vĩi p h u o n g pháp này ta tinh sai sơ tuyêt dơi trung bình tiu ơ c sau

dơ m ĩi tinh sai sơ tuong dơi trung binh Cu thé

- Lây vi phân tồn phân hàm (*), ta cơ

d y = -^— dx + -^— dx~ + + —^— dx„

dxl 1 dx2 2 dxn "

- Thay dâu vi phân “d” bàng dâu sai sơ (cûng cơ nghïa là sai sơ)

“A” v à lây già tri tuyêt dơi cùa các vi phân riêng phân, ta cơ:

Xàc djnh bê dày vành kim loai biêt kêt qua do D, d duoc ghi trong Bàng 2.

- Tinh già tri trung bình cùa x:

- Tinh Ioga co sô e hàm sô (*): Lny = lnf(x¡, x2, .,x j (11)

- Tinh vi phân toàn phàn cùa lny:

- Rút gon bièu thùc cùa vi phân toàn phàn ^ bang cách gôpnhùng vi phân riêng phàn chúa cùng vi phân cùa biên sô dx¡, dx¡, Lây tông già tri tuyêt dôi cùa các vi phân riêng phân Thay ki hiêu vi phân “t/” bàng ki hiêu sai sô “A”, dông thói thay x¡, x2, . bang câc già tri trung binh cùa chùng

- x - t y

Kêt quà ta du o c sai sô tuong dôi: 0 - —

19

Sau dị tinh sai sơ tuyçt dơi trung binh: Ay = 5 y

Nhùng Imi y: Dê tinh tồn kèt qua do dơi vài nhùng dai luong do giàn tièp ngồi vièc phài tuàn theo eịe nguyèn täc và quy täc làrn trịn sơ

ta cân phài chù y dên mot sơ nguyèn tac sau

* Trong cơng thùc tinh sai sơ tu o n g dơi, nêu cơ m ot sơ h^ng lĩn gâp 10 lân m ot sơ hang khác thi ta cơ thè bĩ qua sơ hang nhị, vĩi diêu kiên tơng tât cá các sơ hang bơ di vân nhơ hon 10 lân so vĩi sơ hang lĩn giù lai

* Nêu trong cơng thùc tinh dai luong cân d o ^ cĩ chùa n h ùng con

sơ cho truĩc m à khơng ghi sai sơ kèm theo hộc chùa n h ù n g häng sơ (V ât lÿ, tôn) thi sai sơ cùa chúng duoc xâc dinh theo quy täc sau

+ Sai sơ tuyêt dơi cùa dai luong cho tru ĩ c sè lây bàng m ot don vi cùa chù sơ cuịi cùng cùa nơ (lây sai sơ nhu vây dê dàm bào con sơ dâ cho gơm câc chù sơ cơ nghỵa - cơ bâc lĩn hon hộc bäng bâc sai sơ)

Vi dy: D = 12 mm thi lây AD = 1 mm;

D = 12,0 mm thi lây AD = 0,1 mm

+ Dơi vĩi nhùng häng sơ nhu n , g, e, thi lây già tri cùa häng sơ

dơ dên chù sơ mà sai sơ tuong dơi cùa häng sơ ây nhơ hon hộc bäng 1/10 già tri cùa it nhât mot sai sơ tu o n g dơi khâc (thuong chon sơ hang Ion nhât) trong cơng thùc tinh và do dơ ta cơ thè bĩ qua sai sơ cua häng

sơ. Trong truơng hop khơng tim duoc già tri phù hop thi buơc phài giù lai và tinh câ vào sai sơ cùa phép do

* Già tri cùa câc häng sơ tồn, häng sơ V ât lÿ cĩ thè tra trên câc mày tinh diên tù

* V iêc làm trơn sơ và lây chinh xâc dên bao nhiêu chù sơ däng sau dâu phây là tùy ÿ sao cho: luán theo nguyèn täc làm trơn sơ và phàn bơ

di khơng quà lem so vài phân g iù lai (nèn nhị han 1%).

Tinh già tri trung binh: y — J I -Xj, -X^’ - )

r ' 71 ^

Vi (lu: Thè lich cùa khùi Ini liiili iheu còni; lime f' = — D~ h- Xcic

4

(inih thè tich cita khòi Hit bici t ang, san khi do h, D va ni la lini dime sii

lièti nhir trong Bang 3.

A n 0,001Neu lay n = 3,141 => A n - 0,001 = > = - = 0,00032 nho

hon 0,0086 là 10 làn do dò có thè bó qua A n Vày lày /r = 3 , 141 và

5 = 0,0086 = 0,86%

21

Viêt kêt quà: V = V ± A F = ( l4 3 ,5 ± 1, 2 ) 103 m/«3

1.5 Biêu dien ket quà phép do bâng dô thi

1.5.1 M ue dtch và ÿ nghîa

Trong phép do câc dai luprig, dù do truc tiêp hay do giân tiêp thi dêu cô sai sô, do dô càch vè m ot dô thi V ât lÿ theo kêt quà do d u o c bâng thuc nghiêm khâc voi câch vè m ot dô thi toân hoc P h u o n g phâp biêu diên kêt quà câc phép do bâng dô thi du o c ùng dung rông rài trong thi nghiçm V ât lÿ P huong phâp này cho phép:

- Thé hiên m ot câch tryc quan su phy thuge hàm sô cùa m ot dai lugng Vât lÿ này vào m pt d<ii lup n g V ât lÿ khâc, dông thôi cô thê tim ra câc hê sô tÿ lê v à câc quy luât V ât lÿ

- Nôi suy, ngoai suy câc giâ tri cùa hàm sô (dai lu o n g phy thuôc) irng voi giâ tri cùa dôi sô (dai lu o n g V ât lÿ du o c chon làm biên sô) không cô trong bâng sô liêu mà do diêu kiçn thôi gian chùng ta không do duoc hoàc do diêu kiên thiet bi không thê do du o c câc giâ tri dôi sô dô

- Tim diêm càt nhau cùa dô thi cùa hai hàm sô û n g vôi mot giâ tri cùa dôi so (tire tim giâ tri bâng nhau cùa hai hàm sô khâc nhau)

Chu y: T hông th u ô n g tinh chât phu thuôc hàm sô g iù a câc dai

lu o n g trong m ot hiên tu o n g V ât lÿ d u g e biêu diên bôi nhüng dô thi phirc tap Dê dê dàng khào sât và nhân d u g e nhiêu thông sô hon tù dô thi, ta cân bien dôi câc hàm sô này sao cho d u ô n g biêu diên né là mot

d u ô n g thâng

Thê tich trung binh cùa hinh try là:

Vi du: Dô thj cùa hàm sô y = a e1“ là mot duòng cong Ta tuyên tinh hoà dô thi này bàng càch lây logarit co sô e cà hai vê biêu thirc, ta duoc.

1.5.2 Phiromg p h à p vê dô thi trong th i nghiêm Vât lÿ

Vë dô thi biêu diên su phu thuôc cùa y vào x cân tuân theo càc buôc:

- Chon sô lân do dù Ion dê cô thê vè duoc chinh xàc dô thj Chù ÿ rang viêc tâng sô lân do quà nhiêu nói chung không giùp cho dô thi chinh xàc hon Vi du, m pt dai luong A biên thiên trong khoàng tù 0 dên 50 già tri thi ta chi cân lây già tri càch nhau tù 5 già tri vói nhau là dù dê vè dô thi chinh xàc N êu trong dô thi cô diêm dâc biêt (diêm eue dai, eue tiêu, hàng s o , ) thi tai lân cân nhùng diêm dô cân lây câc già tri sât nhau hon

- Vë m pt hê truc toa dô vuông gôc trên tô giây ké ô milimét Chon

tÿ lê thich hop trên câc tnic dê vè dô thi rô ràng, chinh xâc, cân dôi và, chiêm hêt khô giây Ghi câc già tri cùa y trên tm c tung và càc giâ tri cùa

x trên truc hoành

- Vói môi cap giâ tri cùa y và x, xàc drnh mot diêm tuong ûng trên

dô thi nàm tai tâm ô vuông sai sô (là càc dâu chù thâp hoàc hinh chù nhatj co kich thuoc ngang bàng Z. Ax va cô kich thuoc doc bàng 2.A y

- V ë d u ô n g biêu diên thành m ot duông liên tue (thang hoâc cong)

di qua nhiêu tâm ô vuông sai sô nhât hoâc gân càc câc tâm ô vuông sai

sô sao cho tâm cùa câc ô vuông sai sô phân bô dêu vê cà hai phia cùa

d uông biêu diên D u ô n g biêu diên nhu vây là d u ông trung binh cùa câc diêm do dupe

- Tù dô thi ta cô thê nôi suy hoâc ngoai suy câc già tri mà ta không thê

do duoc truc tiêp bàng thuc nghiêm cùa dai luong Vât lÿ dang nghiên cùu

Chù y:

23

T ruong hop cac so lieu thu dupe bj phan tan so voi quy luat ly thuyet da cho, neu co diem nao do lech qua xa so voi cac diem khac thl ta

co the bo qua diem nay, nhung diem nhu vay goi la diem ky di

Doan noi suy hoac ngoai suy cua do thi la doan duoc keo dai them theo quy luat tuong quan ham so

Doan ngoai suy tren do thi phai ve bang net dirt Sai so cua dai luong do tren do^n ngoai suy cung bac sai so voi dai luong cung loai do bang thyc nghiem

Vi d u: Nghien citv s u phu ihuoc cua dien tra (R) cua day dan vao nhiet do (t°), trong do luomg ta thu dime cac ket qua ghi trong Bang 4

Ve do thi bieu dien su phu thuoc cua R vao t.

Chon he true toa dp: 1°C ung voi 2 o nho, 0,02 Q ung voi 1 o nho

U ng voi moi gia tri cua t chi do mot lan dupe m pt gia tri cua R nensai so cua hai dai lupng chi tinh den sai sp dung cu

At = Atdc = 10C —♦ 2At = 20° C;

AR = AR<ic = 0,02 O — 2AR = 0,04 i l

1.5.3 P h uon g phäp binh phu<mg cuc tieu

1.5.3.1 M uc dich vä y nghla

P huang phäp binh phuang cyc tieu lä phuong phäp tim mot häm tộn hoc vai cäc thưng so xäc dinh phän änh quä trinh vät ly the hien qua cäc so lieu thuc nghi^m thu duoc Dư thj mo tä häm tộn hoc tim duoc se

di qua gän düng cäc diem thyc nghiem (däy chinh lä duong taing binh

mo tä ư myc 1.5.2)

Tieu chuän cüa duưng thäng hộc cong duoc chon lä :

Binh phum ig khộng cäch lit cäc diem thuc nghiem den duong thäng hộc duong cong dua ra cư läng như nhät /V X 7.: - min )

N hu väy, düng phuong phäp näy cho phep ta kiem tra su phü hop giüa thuc nghiem vä ly thuyet de ra

Trong quä trinh xü ly so lieu thuc nghiem Vät ly, phuang phäp näy duoc sü dung nhäm:

- Tim mưi tuong quan tuyen tinh giüa hai dai luang y vä x do duoc

vä dänh giä do phü hop tuyen tinh giüa chüng

- Tim m ot ân sô chua biêt trong m çt quan hê không tuyên tính (trong dó cô m ot so thông sô do bàng thuc nghiêm ) bang cách dôi biên sô

dê chuyên sang quan hç tuyên tí nh

- D u doàn m ot sô cap sô liêu chua biêt thông qua các cäp sô lieu dà

do d ugc và x ù lÿ toán hoc các biên

1.5.3.2 Thuc hiên p h um ig phàp

C ô thê dua ra m inh hoa nhu sau:

C ho m ot cap các già tri thuc nghiçm (x, y):

Ta cô thê chon hàm P (x) là dang da thúc bâc m :

P(x) = ao + a¡x + a¡x + +

D ê tim d uoc P(x) cân phài xác djnh d uoc các hê sô ao, ai, ., am

Nqí dung cùa phuong phàp binh phuong eue tiêu là phài thôa màn:

S = £ [ y , - / > ( * ,) ] = min

Ta se tim duoc các hê sô ao, ai, , an, khi giài hê các phuong trinh - oKhi àp dyng viêc tim P(x) nên chon bâc cùa da thúc tù thâp dên cao

H ôi quy tuyén tinh là m ot truông hop riêng cüa phuong phàp binh

ph iran g c\rc tiêu m à kêt quà là tim ra p h u a n g trinh cùa d u à n g th âng (bàc cùa da th ú c P(x) bang 1) sao cho duông thâng dó khóp nhât vói các diêm thuc nghiêm

G ià sú d uông thâng phù hop vói các diêm thuc nghiêm cô dang:

y - m x + b

D ô dóc m và häng sô b du o c tinh theo chuân binh phucrng eue tiêu

nhu sau

27

Do dò ròng vùtig cam Eg la Ihn dime bàng sô liêu:

/ E

£ = — - = 2.(1 R) = 8% => / E = E 8 % = 0 , 0 5 ( e V )

= 0 , 5 9 ± 0 , 0 5 (eV)

29

và nghiên ciru V ât lÿ?

5 Tuyên tinh hoâ dô thi là gi? Tai sao phài tuyên tinh hoà dô thi?Làm thê nào dê tuyên tinh hoâ dô thi? Lây vi du m inh hoa

6 Tim công th ù c sai sô tuyêt dôi và sai sô tu o n g dôi cùa câc dai luong do giân tiêp sau:

- Hiêu duge nguyên tàc nâng cao dô chinh xâc cùa phép do dô dài.

- Hiêu dupe eau tao cùa mot so dyng cy do dô dài cô câp chinh xâc cao.

- Xâc dinh thê tich cùa mot sô vât ràn cô hinh dang dôi xûng và xâc dinh bân kinh cong cùa chôm câu.

1.2 Dung cy thi nghiçm

1.2.1 Thành phàn thiêt bj

- Thuóc kçp 0 h- 150 mm, chinh xâc 0,02 mm; vông dông (khôi try rông);

- Panme 0-H25mm, chinh xâc 0,01mm; viên bi thép (khôi câu);

- Câu kê (Spherometer) chinh xâc 0,01 mm; bân thùy tinh phàng dùng làm mât phàng chuân; mau v |t thùy tinh hinh chôm câu

1.2.2 Cau tçio và hogt dçng

(Hinh 1.1)

Thuóc kçp là

dyng cy do dô dài

chinh xác hon thuóc

tnuóc kep gôm câc phân chinh duói dây:

- Mçt thuóc chinh dang chù T, thân thuóc dupe khàc câc dp chia cô

gâ tri a = 1 mm.

- M çt thuóc T nhô han ôm lây thân thuóc chinh T và cô thê trupt dpc theo thân thuóc chinh gçi là du xich Du xich T dupe khâc thành N

<jçj chia, sao cho dp dài cùa N dp chia này cô già tri dûng bâng dp dài cùa

(ii.N -1) dp chia trên thuóc chinh T, tue là: N b = ( k N — 1 ) a

(; = 1 hoàc 2 tùy thupc loai thuóc kçp, còn b là già tri môi dp chia cùa du

Dâu dp cùa thuóc chinh T gàn vói hàm kçp cô djnh cô hai dâu do

Y2 Dâu do cùa du xich T gàn vói hàm kçp di dpng có hai dâu do 1 -2 lai dâu do 1-1 dùng do kich thuóc ngoài cùa vât, hai dâu do 2-2 dùng

O kich thuóc trong cùa vât Khi hàm kçp di dpng 1 - 2 âp sât hàm kçp

ci Jinh 1 - 2 thi v^ch sô 0 cùa du xich trùng vói v^ch sô 0 cùa thuóc ciinh : dó là vi tri sô 0 cùa thuóc kçp

* Cùcli du dQ dài bàng thuùc kçp

Muón do duong kinh ngoài D cùa chiêc vông V, ta kéo du xich tuçt trên thân thuóc chinh và kçp chiêc vông vào giùa hai dâu do 1-1’

ua hai hàm kçp rôi vàn nhç vit 3 dê giù cô dinh vi tri cùa du xich Khi

ó v^ch so 0 cùa du xich trugt sang phài, vugt qua v^ch thù m trên thuóc oirh T Nhu vây ta xâc dinh duge phân nguyên cùa duóng kinh D là m

rilimet; con phân lé cùa D duge xâc djnh bàng câch quan sât hai day

xich trùng hồc gân sát nhât vĩi mot vach trên thuĩc chinh thi phiàn é

cùa D cĩ già tri bang n A milimet Kèt quà là:

* Câu tao cùa panme gơm càc bp phàn chinh duĩi dày: M ịt zk

thuĩc hinh chu U, mpt dàu gàn chàt vĩi dàu tya co dinh 1, dàu con 1; duoc làp mpt thàn thuĩc chinh T cĩ dang ơng try

Dpc theo duịng sinh bèn ngồi thàn thuĩc chinh nguĩi ta vach me duĩng chuàn ngang, ĩ hai bèn duịng chuàn này cĩ khàc hai day vac chia dp nàm so le nhau 0,50 mm Dày vach phia trên duịng chuàn m vĩi càc so do 0, 1 ,2 , 25 mm con dày vach phia duĩi duịng chuàn in vĩi càc so do 0,5; 1,5; 2,5; 24,5 mm Phàn bèn trong ịng tru trịnó thàn thuĩc chinh dupc ren chinh xàc vĩi buĩc ren 0,50 mm.

3

M qỵ dâu do di dơng 2 là m ot truc ren cĩ cùng b u ơ c ren 0,50 mm, ư dâu bên phài cùa nĩ cĩ gän m ot ong th u ĩ c trịn T cĩ núm quay 3 Doc theo chu vi m ép bên trài ĩng th u ĩ c trịn, nguịi ta khäc 50 dị chia, mịi dị chia úng vĩi so 0,01 mm.

Vĩi cáu tao nhu trên, khi th u ĩ c trịn quay du o c m ot vĩng (úng vĩi

50 dị chia trên thuĩc trịn) thì dâu do 2 gän chät vĩi nĩ tièn hộc lui mot buĩc ren bäng 0,50 mm N hu vây khi th u ĩ c trịn quay d u o c m ot dị chia

so vĩi d u ị n g chuàn ngang thì dâu do dich chuyên m ot doan bäng:

50Dai luong này chinh là dp chia nhị nhát (dịphän giài) cùa thuĩc panme

Dị chinh xàc cùa buĩc ren quyèt dinh dị chính xàc cùa panme

Dê bâo vç cáu trúc ren, trành bi lue vàn manh làm hịng, nguịi ta khịng gän cúng núm quay 3 vào truc ren mà thịng qua m ot co câu li hop kiêu ma sât trugt Khi vân núm quay 3 dê dich chuyên dâu do 2 dên tiêp xùc vĩi dâu tua 1 nêu nghe thây tiéng “lâch tàch” thì ngúng lai Tai vi tri này, so

0 cùa thuĩc trịn näm trùng duịng chuàn ngang và mép thuĩc trịn näm sât vĩi v jc h so 0 cùa thuĩc chinh: dị là vi tri so 0 cùa thuĩc panme

Chù ÿ : T ru ĩc khi do kich th uĩ c cùa m ot vât bäng panm e cân kiêm

tra vi tri so 0 cùa panme D ùng khân mêm lau sach hai m ât chuân cùa dâu tua 1 và dâu do 2 V än núm quay 3 dê m ât chuân cùa dâu do 2 tiên sât

m ât chuân cùa dâu tua 1 cho dên khi nghe thây tiêng “lâch tàch” thì

n g ù n g lÿi Q u a n sât vi tri so 0 cùa th u ĩ c trịn de hiçu ch in h (neu m ep thuĩc trịn näm sât vach so 0 trên th u ĩ c chinh và vach “0” cùa thuĩc trịn näm duĩi d u ị n g chuân n v^ch thì kèt quà do phài trù di 0,0 1 « (mm) và nguoc lçù) Chi khi thât cân thiêt mĩi yêu câu giâo viên h u ĩng dân chinh lai vi tri so 0 dé trânh làm hịng panme

* Càch do d ç dài häng p a n m e

M uĩn do duịng kinh D cùa viên bi ta dät viên bi àp sàt dâu tua cơ dinh 1 rơi vân nhç nùm quay 3 dê dâu do di dơng 2 tiên dên tiêp xûc vĩi viên bi chq dên khi nghe thây tiêng “ lâch tâch” thì ngùng lai Xoay nhe cân gat 4 dê hàm cơ djnh dâu do di dơng 2

So do d u o n g kinh D cua bi tliep tren thuoc panm e tinh theo m ilim et (m m ) d uoc xac dinh theo vi tri cua mep thuoc tron nhu sau:

- N eu m ep th u o c tron nam sat ben phai vach chia thir m (so voi vach so 0) cua th u o c chinh 6 phia tren duong chuan ngang va duong chuan nay nam sat vach thir n cua thu o c tron thi:

- N eu m ep th u o c tron nam sat ben phai vach chia chia thir m (so voi vach so 0) cua thuoc chinh d phia duoi duong chuan ngang va duong chuan nay nam sat vach thir n cua thu o c tron thi:

nho D phang ngang co ba

chan thang dirng giong

nhau Cac dau nhon A i,

A 2, A 3 cua ba chan nay

nam t^i ba dinh cua tam

giac deu A 1A 2A 3 tren ciing

m ot m at phang ngang

- M ot dong ho m icrom et co gioi han do 0 + 1 0 mm voi do chia nho nhat 0,01 mm Dau do M cua dong ho nay duoc cam doc theo true thang dirng Oz cua m at de tron D Vi tri cua dau do M tren true O z du o c xac dinh boi hai kim chi thi quay tron tren m at hai thang do cua dong ho:

= 5,08 mm

Hinh 1.3. Cau ke

35

Z = m + 0 , 0 1 /7 (1.5)Trong do m là sô nguyên lân cùa m ilim et (m m ) chi bòi kirn ngàn

và n là so nguyên lân cúa phân trâm m ilim et (0,01 m m ) chi bòi kim dài

* Cách do bán kính cong bang câu kê:

Khi dât câc dâu nhon A i, A2, A3 cùa câu kê näm trên m ât bàn thùy

tinh phàng P (dùng làm m ât phâng chuân) thi dâu do M nâm tai tâm I cùa

tam giâc dêu Ai A2 A3 trên m ât phâng chuân và câc kim cùa dông hô

m icrom et chi vi tri ban dâu Zo (vi tri này không nhât thiêt phài trùng vói'

sô không trên m ât dông hô) Dât tiêp câc dâu nhpn A i, A 2, A3 cùa câu kê

nâm trên chôm câu thùy tinh Khi dô dâu do M duoc dây lên cao trùng vói dinh S cùa chôm câu (hinh 1.3), kim dông hô m icrom et chi vi tri Z cùa dâu do nâm t^i dinh S N hu vây, chiêu cao cùa chôm câu giói han bòi

Trong thi nghiçm này, ta dùng lo^i câu kê có giói han do O h- 10

mm, dô chia nhô nhât 0,01 mm và bàn kinh ngoai tiêp tam giâc Ai A2 A3

là r = 19,40 ± 0,02 (mm)

1.3 Co- sô- lÿ thuyét

1.3.1 Do kich thir&c và xàc dinh th ê tich cùa câc vât ràn có hinh dang doi Yirng häng Ih ¡rác kçp vn p an m e

Hinh 1.4

Thè tich khôi try rông (Hình 1 4a) có duóng kinh ngoài D, duòng

kinh trong d và chièu cao h diroc tinh theo còng thùc:

(1.7)

Thè tich khôi câu (Hinh 14 b ) có

duòng kinh D duoc tinh theo còng

thùc:

V = - tt D 3

1.3.2 Do bán kinh cong cüa chòm

câu bang câu k é

Xét m ât câu tâm O, bán kinh R

(Hình 1.5)

Gqí h = SI là chièu cao cua chòm

câu dinh tai S, dáy là duòng tròn tâm I

nàm vuòng góc vói SI và có bán kinh r = AI Àp dung dinh ly Pitago cho tam giàc vuòng OAI, ta có:

1.4.1 Do kich thir&c và xà c dinh thè tich cita khôi tru rông

- Kiém tra v¡ tri so 0 cùa thuóc kçp Dùng thuóc kep do làn luot duòng kinh ngoài D , duòng kinh trong d và chièu cao h cùa chièc vòng

dòng (thuc hièn 5 làn dói vói mòi phép do) Ghi già tri cùa D, d, h trong mòi làn do vào B àng 1.1

- Dua vào kèt quà cùa càc phép do D, d, h dè xàc dinh thè tich V

cùa vòng dòng theo còng thùc (1.7)

37

1.4.2 i)o kích thir&c va x á c dinh th è tich cúa khôi câu

- Kiêm tra vi tri so 0 cúa panme D ùng thuóc panm e do d u ó n g kính

D cúa viên bi thép nhó (thuc hién phép do 5 lán tai các vi tri khác nhau cúa viên bi) Ghi già tri cúa D trong môi lán do váo Báng 1.2

- D ya vào két quà phép do duóng kính D nêu trén, xác dinh thè tích

V cúa viên bi thép theo cóng thúc (1.8).

1.4.3 X á c dinh bán kính cong cúa chôm câu

- D ùng câu kê thuc hiçn phép do Z 0, Z tai 5 vi tri khác nhau cùa mât phâng chuân và chôm câu) Ghi kêt quà vào Bàng 1.3

- D y a vào kêt quà phép do h, xác dinh bán kính cong cùa chôm câu theo công thùc (1.9)

1.5 Câu hôi kiêm tra

1 Trong phép do kích thuóc hinh try rông, kích thuóc khôi câu và chiêu cao chôm câu ta gàp phâi nhùng loai sai sô nào? Câch khâc phuc?

2 Xây dyng công thùc tinh sai sô ti dôi cùa phép do thê tich khôi

câu, khôi try rông, bân kính cong cùa chôm câu

3 Cô thé dùng câu kê dê do bân kính cong cùa m ât câu lôm không? Câch thuc hiçn phép do này nhu thê nào?

H U O N G DÄN VIET BAO CAO THI NGHIEM

LÄM QUEN VA SÜ* DUNG CAC DUNG CU DO DO DAI

Ho vä t e n I.dp hoc phän

I Muc dich, yeu cau thi nghiem

II Ket quä thi nghiem

A Bang so lieu

Bang 1.1 Do kich thut'rc cüa chiec vbng dong

Dp chia nhö nhät cüa thuöc kep : .(mm)

(mm)

AD, (mm)

d (mm)

Ad, (mm)

h (mm)

A h, (mm)

Bang 1.2 Do kich thrn'rc cüa hi thep

Dp chia nhö nhät cüa thuöc panme : .(mm)

Bäng 1.3 Do chiêu cao chöm câu

- T - ; 1

D ò chinh xác cùa câu kê : (mm)

Bán kính duóng trón ngoai tiép tam giác A1A2A3 : r (mm)

- Tinh sai sô tuyçt dôi: A V = Ö V — {nini)

- V iêt kêt quà phép do: V = V ±AV — (min3)

2 Do kich th u ó c và xác djnh thè tích cua chiec vòn g dòng

a Tinh sai sô tuyèt âôi và viêt kêt quà càc phép do D, d, h

AD = (AD)dc+AD = A d = (A d )dc+ A d =

Ah = (A h)dc+ A h =

b Xác dinh thè tích V

T • x , ** c A F An _ D.AD + d.Ad Ah

Tinh sai so ti doi: 5 = = - + 2 - - -— + ^ = (%)

V rt D - d h

- Tinh gia tri trung binh : V =—^D —d j h = (m m 3)

- Tinh sai so tuyet doi: A V ~ 5 V = ( n u n )

- V iet ket qua phep do: V = V ± A V = ( m m 3)

3 Xac djnh ban kinh cong R ciia chom cau loi

- Tinh sai so ti doi:

- Tinh sai so tuyet doi: AR — S.R = ( n im )

- V iet ket qua phep do: R = R± AR = (m m )

III Tra loi cau hoi kiem tra

41