Giáo trình khoa học quản lý phần 2 nguyễn hồng sơn và phan huy đường

232 | c h ü ư n g 5:cüng nhau, mưt täp hop nhü'ng ngu'ư'i cüng läm chung mưt viec tu on g tu hộc cüng bäo cäo len mưt nguưi.” Quan diem cüa Dai hoc Harvard cho räng: “Nhưm lä täp hop n

LÄNH DAO

C H Ü Ư N G 5 -^ 5^ -

5.1 CÄC VÄN DE CƯ BÄN VE LÄNH DAO

5.1.1 Khai niem länh dao

Länh dao lä khä näng gäy änh hu-ư-ng vä truyen cäm hüng nhäm näng täm nhin cüa con nguư-i len müc cao hon, dua viec thu-c hien cưng viec dat toi mưt tieu chuän cao h on vä phät trien tinh cäch cüa con nguư-i v u o t qua nhüng giưi han thưng thuưng

5.1.2 Nưi dung cüa länh dao

Khi nưi den länh dao lä de cäp tư-i 3 nưi dung chinh: (i) khä näng hieu duo-c con nguư-i vư'i nhüng dưng co- thüc däy khäc nhau ư- nhüng thư-i gian khäc nhau vä trong nhüng hộn cänh khäc nhau; (ii) khä näng khich le, lưi cuưn; vä (iii) khä näng thiet

ke vä duy tri mưi tru ưn g de thuc hien nhiem vu

Nưi dung thü nhät dưi hưi mưt mät phäi biet ly thuyet ve dưng co- thüc däy, cäc loai dưng co- thüc däy vä bän chät cüa he thưng dưng co- thüc däy; mät khäc cän cư khä näng äp dung kien thüc

dư dưi vư-i con nguư-i trong cäc tinh huưng Dieu näy it nhät cüng giüp nguư-i quän ly hay nguư-i länh dao cư nhän thüc tot hon

ve bän chät vä süc manh cüa cäc nhu cäu cüa con nguư-i, cư khä

2 2 8 I C H ü r t N G 5

näng ho'n de xäc dinh vä du kien cäc phuong phäp thưa män chüng sao cho cư diro'c nhü'ng huưng üng tü' dưi tu'O'ng bi länh dao Nưi cäch khäc, noi dung thü nhät giüp ngu'ư'i länh dao trä lư-i cäu hưi: V i sao con nguưi hänh dưng? Dieu gi khien ho hänh dưng mưt cäch tu nguyen vä nhiet tinh?

Noi dung thü hai cüa länh dao lä khä näng khich le nhüng nguưi di theo phät huy tộn bư näng luc cüa ho cho mưt nhiem

vu hay muc tieu Neu nhu viec sü dung cäc dong co' thüc däy häu nhu chi täp trung väo cäp duưi vä cäc nhu cäu cüa ho, thi

su khich le xuät phät tü nhüng ngu'ư'i düng däu nhưm Ho cư the cư süc häp dan vä süc cuưn hüt de tao ra lưng trung thänh,

su tan täm vä uư'c muưn manh me tü phia nhüng ngu'ư’i di theo

de thüc däy nhüng gi mä cäc nhä länh dao muưn Yeu tư khich

le rät hieu quä trong nhüng tinh huưng lchư khän, khi nhüng nguư’i di theo cäm thäy lt hy vong vä hộng so", chäng han nhu mưt quưc gia bät ngư" dưi dien vư'i cuưc chien tranh, mưt doanh

nghiep thät bai vä cư nguy ca phä sän Dư lä giä tri cüa su lưi

cuưn cä nhän

Noi dung thü ba cüa länh dao lien quan den phong cäch, hänh

vi cüa nguưi länh dao vä bäu khưng khi mä ho tao ra Cäi thien mưi quan he giüa cäc cä nhän, xäy dung he thưng thänh mưt täp the dộn ket, vüng manh vä dän dät täp the hộn thänh muc dich vä muc tieu, dư lä mot nhiem vu quan trong cüa nhä quän

ly Dieu näy phu thuưc väo phong cäch vä hänh vi cüa nguưi länh

dao vä cư änh huưng den dưng ca thüc däy, tü dư änh huưng

den ket quä läm viec cüa cä nhän cüng nhu he thưng

5.1.3 Länh dao lä khoa hoc vä nghe thuät

Lä khoa hoc, länh dao dua tren he thưng tri thüc khoa hoc,

mä cu the lä dua tren su hieu biet vä vän dung cäc quy luät khäch quan cüa tu nhien, xä hưi, kinh te, cưng nghe vä täm ly con nguưi

Cu the hem, länh dao dua tren mot he thong tri thüc khoa hoc vä kinh nghiem thuc tien dä dupe tong ket, düc ket thänh nhüng nguyen täc, dinh luat.

Lä nghe thuät, länh dao lä su lcheo leo cüa nguưi quän ly vän dung cäc tri thüc khoa hoc, kinh nghiem thuc tien väo viec xü ly cäc tinh huưng quän ly thuc te phü hpp vư'i nhüng dieu kien cu the, tüy thư'i diem, dia diem, dưi tupng vä hộn cänh,

Nghe thuät quän ly don vi, tư chüc lä su lcheo leo cüa nguưi quän ly trong säp xep, sü dung tät cä cäc nguưn luc cư dupe cüa dem vj, tư chüc dư de dat dupe muc tieu phät trien ben vüng

5.1.4 Ky näng länh dao

Ky näng länh dao cư the chia läm näm loai sau:

- Ky näng tu duy lä khä näng vän dung kien thüc san cư, suy nghi phän tich, so sänh, dänh giä chinh xäc tinh hinh thuc te, tü

dư dua ra cäc quyet dinh chinh xäc nhäm dieu hänh tư chüc di den thänh cưng Ky näng näy phu thuưc nhieu väo däc diem täm

ly vä trinh dp hoc vän cüa nguưi länh dao

- Ky näng länh dao truc tiep lä ky näng läm viec vư'i con nguưi trong nưi bư tư chüc vä ben ngội tư chüc

- Ky näng üy quyen lä khä näng cho phep n g u ư i duư’i quyen d u p e phep ra quyet djnh vä chju träch nhiem ve cäc quyet djnh dư

- Ky näng xäy dung he thưng lä khä näng näm bät chüc näng nhiem vu cüa tư chüc, tü dư hinh thänh chien lupe phät trien he thưng trong tuo-ng lai vä biet cäch xäy dung bư mäy cüng vư’i co che hoat dưng cüa he thưng nhäm thuc hien dupe muc tieu cüa he thưng dät ra trong mưt khộng thư'i gian, khưng gian nhät djnh

- Ky näng nghiep vu lä su hieu biet ve nghiep vu chuyen mưn

do minh länh dao, biet tu duy logic ve chuyen mưn, biet cäch

du-a ra cäc giäi phäp xü- ly trong chuyen mưn nghe nghiep Vi du: mưt giäm dưc cưng ty xäy dung phäi lä mưt ky su xäy d ü n g giưi, mưt tưng giäm dưc ngän häng phäi am hieu ve linh v u c ngän häng tien te

Phong cäch dưc dộn lä phong cäch cüa nh ü ng nguư'i länh

dao thich täp trung quyen luc, sü dung phucm g phäp “cäm tay chi viec", tu minh ra quyet dinh vä han che s u tham gia cüa cäp d uưi

Phong cäch näy thuưng dan den ket quä: (i) khưng khi trong

tư chüc cäng thäng, nhän vien it thich länh dao; (ii) khưng phät huy säng tao cüa cäp duư'i; (iii) hieu quä läm viec cao khi cư mät länh dao, thäp khi khưng cư mät länh dao

Phong cäch dän chü lä phong cäch cüa nguưi länh dao thu hüt

tap the tham gia thäo luän de quyet dinh cäc vän de cüa tư chüc, thuc hien rưng räi che dư üy quyen vä he thưng thưng tin phän hưi de huưng dän nhän vien Phong cäch dän chü du'O'c chia thänh hai loai: dän chü cư tham vän (democratic-consultative)

vä dän chü cư tham gia (democratic-participative) N gu ưi länh dao theo phong cäch dän chü cư tham vän se tim kiem m oi thưng tin vä läng nghe cäc vän de cüng nhu mưi quan täm cüa nhän vien nhung sau dư tu minh ra quyet dinh Cưn nguư'i länh dao theo phong cäch dän chü cư tham gia thuưng cho phep nhän vien tham gia väo viec ra quyet dinh

Phong cäch dän chü nưi chung thuưng dan den ket quä: (i) khưng khi thän thien, tao dupe sir häi lưng cüa nhän vien; (ii) dinh hirưng nhưm dinh hirưng nhiem vu, phät huy tinh tich cuc vä träch nhiem cüa nhän vien; (iii) näng suät cao, ke cä khi khưng cư mät länh dao.

Phong cäch tu- do lä phong cäch cüa nguư-i länh dao cho

phep nhän vien tộn quyen tu do ra quyet dinh vä tu quyet dinh phuong phäp läm viec

Phong cäch tu do khưng hieu quä so vư-i phong cäch dän chü

vä dưc dộn Nhin chung phong cäch tu do khưng phü hpp vư-i phän lư-n cäc he thong xä hưi, vi nư cư the läm cho he thưng ro-i väo tinh trang vư tư chüc, vư ky luat, khưng the kiem sột duo-c

Nguư-i länh dao cư the lira chon phong cäch länh dao khä thi giüa hai thäi cuc dưc dộn vä tu do, vä sir lua chon näy phu thuưc Väo cäc bien: (i) äp lu-c tü ngu'ư'i länh dao (näng lu-c, trinh

dp, thưi quen, cä tinh ); (ii) äp lu-c tü nhän vien (müc dp nhu cäu dưc läp cüa nhän vien, su- hüng thü vä quan täm cüa hp, khä näng san säng däm nhän träch nhiem ); vä (iii) äp luc tü tinh huưng (vän hưa tư chüc, äp lirc ve thư-i gian, nguưn luc ) Tuy nhien, mưt ngu-ư-i länh dao cư the cư nhieu phong cäch länh dao khäc nhau tuy tüng hộn cänh Vi du, phong cäch dưc dộn cư the äp dung hieu quä trong truưng hpp khän cäp, khi khưng dü thư-i gian de hpp bän täp the hộc khi cư nhieu mäu thuän

232 | c h ü ư n g 5:

cüng nhau, mưt täp hop nhü'ng ngu'ư'i cüng läm chung mưt viec

tu on g tu hộc cüng bäo cäo len mưt nguưi.”

Quan diem cüa Dai hoc Harvard cho räng: “Nhưm lä täp hop nhüng cä nhän cư cäc ky näng bư sung cho nhau vä cüng cam ket chju träch nhiem thuc hien mưt muc tieu chung.” N hu väy, theo quan diem näy, nhưm khưng dem giän chi lä täp hop nhieu nguư’i läm viec cüng nhau hộc läm viec d uưi su chi dao cüa mưt nhä quän ly

Theo cäch hieu thưng thu’ư'ng, nhưm lä nhüng nguư'i cư

tư chüc, cư muc tieu hoat dưng, cư lien quan ve mät ky thuat, nghiep vu mang tinh chuyen mưn hưa säu säe vi lg i ich cüa he thưng Nhu väy, nhưm phäi thưa män 3 dieu kien: dưng nguư’i,

cư tư chüc, cư muc tieu hoat dưng chuyen mưn giưng nhau vi lgi ich chung cüa he thưng

Vư'i cäch hieu nhu väy, bän thän mưi he thưng chinh lä mưt nhưm Ion, trong dư mưi phän he lä cäc nhưm như hem De cư mưt he thưng tot, nguư'i länh dao phäi tao ra d u g c cäc nhưm manh, hoat dưng dưng deu

Mưt nhưm manh phäi dưng thư’i thưa män cäc yeu cäu sau:

- Cư ccr cäu tư chüc chät che, hop ly

- Cư muc dich chuän xäc d u gc xä hưi thüa nhän

- Cư nguư’i länh dao giưi, düc dư, uy tin

- Cư pham vi änh huưng den cäc nhưm khäc trong he thưng

5.2.2 Phän loai nhưm

Cư nhieu cäch phän loai nhưm

Theo moi quan he

- Nhưm chinh thüc: Lä nhưm d u gc hinh thänh theo quy che

chinh thüc cüa tư chüc

- Nhưm khưng chinh thu'c: Lä nhưm duo-c hinh thänh theo cäc nhưm “ve tinh" như hon vä theo cäc “thü linh” diro-c nhưm như näy suy tưn, cäc thü linh näy do khä näng quyen luc, do su tin nhiem vä do uy tin cä nhän mä duo'c moi nguư’i yeu men hộc üng hư, tao thänh cäc nhưm co cäu khưng chinh thüc.

Theo cäch thüc täm viec cüa nhưm

- Nhưm tu quän: Lä mưt nhưm như bao gưm cäc thänh vien

duo'c trao quyen giäi quyet mưt nhiem vu dien ra lien tue Hinh thüc nhưm näy nhät thiet phäi läm viec cüng nhau trong thư'i gian tuong dưi däi Cäc thänh vien cüa nhưm cư quyen tu do nhät dinh trong viec quyet dinh phuong phäp läm viec hieu quä nhät vä tät cä moi nguưi deu duoc khuyen khich tu tim kiem cäc quy trinh läm viec toi uu cüng nhu lien tue cäi thien quy trinh läm viec cüa minh

- N hưm duän: Lä nhưm duoc tưchücxoayquanh mưt nhiem

vu dưt xuät trong mưt khộng thư'i gian nhät dinh Khộng thư'i gian näy cư the lä mưt tuän, mưt thäng, mưt näm Sau khi cưng viec hộn tät, nhưm se giäi tän

Theo chüc näng cüa nhưm

- Nhưm chüc näng: Lä mot doi ngü, cư the cüng läm viec hộc khưng, cư träch nhiem bäo cäo vư'i mot nguư'i phu träch duy nhät de däp üng muc tieu cüa tư chüc

- Nhưm chüc näng cheo: Lä mưt nhưm duo’c thänh läp bưi nhüng thänh vien cư chüc näng khäc nhau trong tộn bư tư chüc Trong dư, ho chi dänh mưt phän thư'i gian cä nhän cho cäc hoat dưng cüa nhưm vä mưt phän thưi gian dänh cho cäc nhiem vu khäc

- Nhưm chuyen nhiem: Lä mưt nhưm duo'c tư chüc tarn thư'i vư'i nhüng thänh vien duo’c täp hop lai de giäi quyet mưt vän de

cu the hộc khäm phä nhüng co hưi mư'i

- Üy ban: Lä mot nhom d u on g nhiem cư träch nhiem xäy dung vä dieu hänh nhüng tu tuư'ng, chinh säch nhät dinh hoac thiet läp cäc thưng le.

5.2.3 Ba giai doan phät trien cüa nhom

Giai doan däu moi nguư'i mư’i täp trung lai, chua hieu nhau, mưi nguư'i deu tu xäc dinh vai trư cüa minh nen thuư’ng xäy

ra mäu thuan, tuy khưng dưi khäng song neu nguư’i länh dao khưng cư phuong phäp länh dao tot se de dan den dư vư\ Trong giai doan näy, tot nhät nguư'i länh dao phäi sü dung phuong phäp länh dao dưc dộn, düng menh lenh hänh chinh lä chinh

de läp lai trat tu lcy cuong

Giai doan thü hai lä giai doan dä phän hưa ra 3 loai nhưm: nhưm tich cuc, nhưm trung gian vä nhưm tieu cuc Lüc näy nguư'i länh

«

dao phäi sü dung tưng hop hai phuong phäp chuyen quyen dưc dộn di lien vư'i dän chü vä phäi dua väo nhưm tich cuc lưi cuon nhưm trung gian de däu tranh manh vư’i nhưm tieu cuc

Giai doan thü ba lä giai doan on dinh vä phät trien, lüc näy moi nguư’i dä xäc dinh duoc vi tri cüa minh trong nhưm vä dä

cư y thüc xäy dung nhưm, nguư'i länh dao chuyen sang phuong phäp länh dao dän chü lä chinh, chü yeü lä dưng vien khuyen khich moi thänh vien de ho tộn täm tộn luc xäy dung nhưm phät trien

5.3.4 Cäc däc diem täm ly cüa nhưm

Truyen thong cüa nhưm

Truyen thưng cüa nhưm lä phong tue täp quän cüa nhưm

d u oc truyen bä tü dư-i näy qua dư’i khäc, d u o c bäo ve vä duoc düng de giäi quyet cưng viec häng ngäy Truyen thưng phü hop thi tao dieu kien thuan loi cho cưng täc quän ly, cưn truyen thưng khưng phü hop se gäy khư khän cho cưng täc quän ly

1 anh (tao | 21

Däc diem näy bieu thi cäc täc dong täm ly tuo'ng hư thu dong giüa cäc thänh vien trong nhưm ve cäc su kien, hien tuo'ng, cä nhän, nhưm hộc he thưng Luc däu chi do mot y kien de xuät cüa mot nguư’i näo dư ve mot vän de gi dư (theo chinh kien cüa ho), y kien dư neu cư nhüng yeu tư phü hop trong mot müc do näo dư vư'i y kien cüa nhüng nguư’i khäc, nư se nhanh chưng lan toa trong nhưm (trong tüng khu virc hộc cä nhưm) Nưi chung, sir lan truyen täm ly mang tinh säu säe, nư lä su phän üng thu dong, quän tinh cüa cäc thänh vien trong nhưm Cư nhüng y kien hau nhu het süc vư ly vä sai lech so vư'i thuc te nhung vän

d u gc cäc thänh vien tiep nhän vä truyen di mot cäch vư thüc, khưng cư chinh kien

Lan truyen täm ly lä mưt hien tugng täm ly cư täc dong khä lư'n trong nhưm, nư cư the täc dưng theo hai h u ưn g träi nguge nhau: tich cuc hộc tieu cuc Neu viec lan truyen tich cuc thi mang lai nhüng y kien cư lgi cho nhưm (niem hy vong, su thưng cäm ), nguư’i phu träch nhưm cän tao dieu kien cho viec lan truyen d u g c thuän lgi N gugc lai, vư’i viec lan truyen c ä c y kien khong cư lg i cho nhưm vä he thưng thi cän phäi läm rư vän de vä cưng khai giäi thich, thuyet phuc de xưa bư hien tu g n g dư

Täm trang nhưm

Lä trang thäi cäm xüc cüa nhưm, täm trang nhưm d u gc hinh thänh m ưt cäch tu phät, the hien tuo'ng dưi ben vü n g bieu hien süc y cüa he thän kinh

Täm trang nhưm cư the lä tich cuc (häo hüng, phän khưi),

cư the lä tieu cuc (bi quan, chän nän, tri tre) vä vi the mä hieu suät lao dong cư the täng hộc giäm Hinh thänh mot täm trang tich cu c trong nhưm lä cưng viec cư y nghla to lư'n cüa moi thänh vien

Lan toa, lan truyen täm ly

236 | G H l; (J N G 5

Mot nhöm vöi nhü-ng thöi hu- tat xäu cüa ngu-ö-i phu träch, cö chü-c cö quyen (tham o, läng phi, ninh tren nat du-ö-i, mu-u mö, sät phat lan nhau, bao che ke xäu ) khöng the tränh khöi tao ra täm trang lo äu, mät hy vong trong nhöm, triet tieu moi döng lirc läm viec vä söm muön cüng dan töi sir dö vö cüa nhöm

Bäu khöng khi täm ly nhöm

Lä hien tu-ang täm ly bieu hien müc dö hoat döng, höa nhäp

ve cäc phäm chät täm ly cä nhän cüa thänh vien trong nhöm,

nö du-o-c hinh thänh tü thäi dö cüa thänh vien trong nhöm döi vöi cöng viec, ban be, döng nghiep vä ngu-ö-i länh dao trong

he thöng Bäu khöng khi täm ly trong nhöm cö the lä tot dep, the hien su- häi höa cüa cäc thänh vien trong nhöm ö chö cö sir thöng cäm län nhau, üng hö län nhau trong cöng viec, ö- sir hüng khö-i, quyet täm trong hoat döng mä nhö- dö näng cao näng suät, chät liro-ng, hieu quä lao döng Ngu-o-c lai, bau khöng khi täm ly trong nhöm cö the lä xäu, bieu hien ö- su- khöng häi löng, sir khö ho-p täc trong nhöm (do m üc söng quä thäp, dieu kien läm viec nhieu döc hai nguy hiem, cäc thänh vien nghi ki vä luön phä hoai lan nhau )

5.3.5 Länh dao nhom

De länh dao nhöm hieu quä, ngu-ö-i länh dao phäi tien hänh

üy quyen cho cäc tru-ö-ng nhöm vä phäi xäc dinh rö quyen han, träch nhiem vä lo-i ich mä tru-öng nhöm vä nhöm du-o-c giao

Tru-öng nhöm lä ngu'öi chiu träch nhiem xäy du-ng cäc däc tinh cho nhöm cüa minh Trong möt nhöm hieu quä, cäc thänh vien cüa nhöm cän phäi:

- Cö sir döng thuän ve muc tieu vä cam ket thu-c hien muc tieu Neu cö the, tat cä cäc thänh vien cüng tham gia väo viec dät

ra cäc muc tieu cu the vä thu-c te

- Nhän thüc du'O'c muc tieu chung cüa cä nhöm quan trong hon muc tieu cüa möi cä nhän.

- Hieu rö vai trö cüa bän thän thänh vien vä chuyen döi träch nhiem neu cän thiet

- Döng göp ky näng vä kinh nghiem da dang nhung phü hop cüa cä nhän thänh vien

- Cö thäi do röng luong vö’i nhüng sai läm cüa bän thän thänh vien vä cüa cäc thänh vien khäc

- Cö thäi dö cö-i mö' döi vö'i cäc y tuö'ng mö'i me, cäc trien vong vä sän säng chäp nhän rüi ro

- Xäc dinh räng quyet dinh cuöi cüng dua ra phäi dua tren cot löi cüa vän de chü khöng phäi do phong cäch hay vi tri cüa cä nhän de xuät y tuö'ng

De cö the phät trien mot nhöm hieu quä, truöng nhöm cän nhieu ky näng nhu: ky näng giao tiep, ky näng con nguö'i, ky näng däm phän Truöng nhöm phäi quan täm den ket quä cöng viec cüa nhöm chü khöng phäi lä tinh cäch cüa tüng thänh vien Möt truöng nhöm giöi phäi lä nguö’i dät ra nhüng muc tieu rö räng vä träch nhiem cüa tüng thänh vien Truöng nhöm vän phäi thuc hien mot sö cöng viec mä ho khöng the üy thäc cho nguö'i khäc

Nhän biet vai trö cüa nhöm

Mac dü möi nhöm cän nhüng yeu cäu ve ky näng khäc nhau, nhung hau het cäc nhöm deu cö möt sö vai trö de nhän thäy

de cüng thuc hien vä chia se Khi xäy dung möt nhöm, cän chü trong cäc vai trö cüa nhöm

Xäy düng cäc chuän müc cüa nhöm

T ru ön g nhöm xem xet möt sö nguyen täc vä chuän m uc giüp nhöm läm viec tröi chäy trong quä trinh giäi quyet cöng viec

Vi du, mot nhöm cö the bän bac vä di den thöng nhät möt sö nguyen täc vä chuän muc läm viec trong nhöm, bao göm:

- Tat cä cäc cuöc hop se bat däu vä ket thüc düng giö’

- Möi cuöc hop phäi cö chucmg trinh cu the

- Tat cä cäc thänh vien phäi cö mat vä tham gia väo cäc buöi hop nhöm

- Cäc y kien phe binh phäi mang tinh xäy dung

- Cäc y kien vä quan diem khäc nhau se duo-c nhin nhän vä xem xet

Bang cäch dat ra möt sö nguyen täc vä chuän m uc nhu väy, cö the tränh duo-c nhü-ng rac röi trong quä trinh länh dao nhöm

Tuyen chgn thänh vien cüa nhöm

Cäc thänh vien tu- nguyen gia nhäp väo möt nhöm cö xu huö-ng tan täm vö-i cöng viec cüa nhöm ho-n lä cäc thänh vien duo-c chi djnh S u tan täm cön manh me ho-n khi cäc thänh vien nhän thäy muc dich quan trong phia sau nhüng nö lu-c cüa nhöm Bang cäch täp trung väo mot chien luo-c rö räng, truö-ng nhöm se de däng tim thäy nhüng thänh vien mong muön cho nhöm cüa minh

- Tuyen dung cäc cä nhän cö the döng göp ky näng bü trü cho cäc thänh vien khäc trong nhöm (vi du: ky näng täi chinh,

ky näng quän ly d u än )

- Lua chon cäc cä nhän cö näng lu-c giäi quyet vän de cu the

vä ra quyet dinh

- Lim y thöng tin tien cü tü cäp tren vä cäc döng nghiep

- Tim kiem cäc cä nhän cö kinh nghiem läm viec theo nhöm

- Tim kiem nhüng nguö'i coi däy lä co- höi de ket ho-p ky näng vä tri tue cüa minh vö’i nhüng nguö’i khäc

Lira chon thänh vien cän cü väo thäi do, cưn ky näng cư the

du’O'c däo tao Tät nhien, cäc thänh vien trong mưt nhưm cän

du'O’c trang bi nhüng ky näng nhät dinh, mäc dü mưt sư nhä quän ly lai quä chü trong den ky näng, kinh nghiem vä kien thüc Nhüng tru'ư'ng nhưm thänh cưng cho räng thäi dư cüa nhän vien cüng quan trong khưng kern ky näng vä kinh nghiem, nhät lä dưi vư'i nhüng cưng viec dưi hưi ky näng vä kien thüc cao

Xäc dinh quy mư nhưm vä vai trư cüa cäc thänh vien

Mưt ly do khien cho nhưm cư quä nhieu thänh vien lä tru'ư'ng nhưm luưn muưn nhüng cä nhän cư änh hirư-ng den ket quä cưng viec se phäi tham gia väo tien trinh cüa du' än Tuy nhien, neu mưt nhưm cư quä nhieu thänh vien, näng suät vä hieu quä cưng viec cư the se khưng dum: nhir mong doi

- Sü dung nhưm như (5-9 thänh vien) neu nhiem vu phüc tap vä dưi hưi nhüng ky näng cu the

- Sü dung nhưm lưn (cư the len den 25 thänh vien) neu nhiem vu khä dem gian vä cưng viec nhieu, nhirng de thu-c hien

- Chia nhưm Ion thänh cäc nhưm như neu thänh vien dưng

y üy nhiem cưng viec khi cän thiet

- Nhưm nen cư sư thänh vien le de thuan tien cho viec ra quyet dinh khi bieu quyet ve cäc vän de quan trong

Phưi hưp giüa cäc thänh vien cüa nhưm

De xäy du-ng du'O'c mưt nhưm hieu quä, tru'ư'ng nhưm se phäi tưn nhieu cưng süc vä nư lirc de phưi hpp mưt cäch hieu quä giüa cäc thänh vien cüa nhưm

D&t ra muc tieu thänh cưng cho nhưm

Lä tru’ư'ng nhưm dưng nghia vư'i viec trư- thänh nhän vät trung gian giüa cäc thänh vien cüa nhưm vư'i cäp tren hộc vư’i

2 4 0 | C H t f d N G 5

khäch häng Tru’ư'c khi bat däu, tru ưng nhưm cän dat ra muc tieu thänh cưng cho nhưm Muưn väy, tru ư n g nhưm cän phäi kiem tra, xem xet ky luưng de trä lư-i duo'c cäc cäu hưi sau:

- Muc dich cüa nhưm cư rư räng khưng?

- Ngän säch vä thư'i han cư thuc te khưng?

- Cäc nguưn luc cư phü hop vư'i yeu cäu de hộn thänh cưng viec khưng?

- Nhưm cư quyen han vä su hư tro- cän thiet de hộn thänh cưng viec khưng?

Trong cäc cäu hưi tren, neu cư bät cu cäu näo trä loi lä “Khưng” thi truưng nhưm cän phäi dua ra ly le de bäo ve nhưm vä giäi trinh tinh khä thi cüa muc tieu de ra

Chü dưng trong cưng vi$c

Truưng nhưm phäi biet säng tao trong cưng viec, phäi tao the chü dưng trong viec khai thäc, sü dung tot cäc nguưn luc cüa mưi thänh vien trong nhưm de cưng viec cüa nhưm hộn thänh

cư hieu quä Truưng nhưm khưng thu dưng ngưi chư', mong doi nhüng gi mä nhưm dang cän tu dưng den, nhät lä khi truưng nhưm lä nguư'i chua cư kinh nghiem hoac chua cư nhieu thänh tich vư’i nhüng vi tri tuư'ng tu

Trong truưng hop thieu nguưn luc, tru ư n g nhưm cän phäi: tan dung mang luưi cüa truưng nhưm; thu thäp y tuư’ng vä su tro- giüp tü bät cü dưi tu on g phü hop näo; keu goi su giüp dư- cüa nhüng nhän vien vä bư phän khäc; cư nhüng säng kien rieng

de tuyen dung nhän vien, tim kiem thiet bi hay cưng nghe cän thiet de thuc hien cưng viec

Trong tru ư n g hop thư'i gian vä ngän säch khưng thuc te, tru ư n g nhưm cän phäi: de xuät nhüng lua chon khäc khä thi

h on ; dua ra dän chüng dien hinh ve cäc nguưn lu c cän thiet

L.inh dao | 241

vä ly do cän den cäc nguưn lirc näy; chüng minh nhưm cän nhieu nguưn luc ho'n nguưn luc hien cư; du dộn khưi lu o n g cưng viec cư the hộn thänh trong khộng thư’i gian vä ngän säch dä giao

Viec dua ra nhüng ly le xäc däng de däu tranh cho nhưm dưi hưi tru’ư’ng nhưm phäi cư nhüng hieu biet ve chinh säch vä het süc cän trong trong viec sü dung uy the cüa minh Sau mưi län dän dät nhưm thänh cưng, truưng nhưm se cư them thänh tich, kinh nghiem vä nhät lä täng them danh tieng cho minh

Däm bäo tinh thuc te

Neu thư'i gian duo-c giao hộn thänh cưng viec lä thieu thuc te

vä nguưn lirc quä ngheo nän, nhung truưng nhưm lai cho räng

cư the läm d u gc vä hy vong väo mưt ket quä tot dep nhät, suy nghi thieü thuc te nhu väy cư the dän den su thät vong hộc mät lưng tin tü phia cäc thänh vien Ho se dänh mät su tin nhiem khưng chi dưi vư’i truưng nhưm mä cưn vư’i dưng nghiep vä tät cä cäc thänh vien khäc trong nhưm vi dä läm cho dir än cüa nhưm thät bai Vi väy, truưng nhưm phäi däm bäo tinh thuc te neu muon muc tieu cüa du än d u gc hộn thänh, hộc khưng thuc hien d u än dư

Nhän biet nhü’ng däu hieu cüa thät bai

Mưi nhưm cư the thät bai theo nhieu cäch Nhän biet nguy ccr tiem än cüa thät bai cư the giüp cho nhưm han che thät bai Nhüng

ly do ccr bän cư the dän tcri hoat dưng cüa nhưm thät bai gưm:

- Thieu su hư trg quän tri

- Nguưn luc khưng hgp ly

- Khä näng länh dao kern (yeu tư näy chinh lä vai trư cüa tru ư n g nhưm)

2 4 2 | C H i / d N G 5

- Hieu nhäm hay xung dưt ve muc tieu trong nhưm

- Han che nhưm tap trung väo muc tieu, bư qua moi quan he giüa cäc cä nhän trong nhưm

- Thänh vien cüa nhưm khưng thuc hien däy dü träch nhiem cüa minh

- Nhưm cư quä lt hay quä nhieu thänh vien

- Thieu tinh thän läm viec dưc läp vä täm nhin chung

- Quy che khen thirưng khưng hop ly

Länh dao nhưm khưng chinh thüfc

Dac diem cüa nhưm khưng chinh thüc

Thir nhät, hinh thänh mot cäch tu* phät trong to chuc: Ben

trong moi co* cäu chinh thüc deu cư nhüng he thưng khưng chinh thüc phät sinh vä tưn tai khưng phu thuưc väo mong muưn cüa cäc nhä quän ly chinh thirc Cäc nhưm khưng chinh thü*c hinh thänh vä tưn tai du'a tren cäc mưi quan he xä hưi vä tinh cäm giira cäc thänh vien trong tư chirc, bưi mưt trong nhüng nhu cäu rät quan trong vä co* bän cüa con nguưi lä nhu cäu hoi nhäp väo doi sưng xä hưi

Thüß hai, änh huư'ng tu cä nhän: Quyen lirc trong nhưm

khưng chinh thüc khưng do bät cü ai än dinh hay üy quyen,

mä nư duo'c xäc läp, duy tri du'a tren co* sư' uy tin, täi näng vä

su tin tu ưn g cüa cäc thänh vien dưi vư'i ngirư'i düng däu nhưm Quyen lirc dư duo'c cäc thänh vien cüa nhưm mäc nhien cưng nhän vä ngäm dinh chü khưng cư bät cü su* bư nhiem chinh thüc näo

Thü1 bay pham vi hoat dưng: Pham vi hoat dưng cüa nhưm

khưng chinh thurc thirưng như hep, bư'i nư hộn tộn phu thuưc väo thư'i gian, tinh cäm, uy tin cüa cä nhän vä lien he theo

Länh dao | 243

tirng nhưm mưt Do dư, mưt cä nhän cư the cư uy tin vä du'O'c sir üng ho cüa nhưm näy trong khi dư mưt cä nhän khäc lai du'O'c

nhưm kh äc cäm phuc vä tưn trong Giüa cäc nhưm cüng cư sir

k h ä c biet ve nhan thüc, sư- thich, hoc vän ho äc nhu cäu

H oat dưng cüa nhưm khưng chinh thu’c

Tinh hinh hoat dưng cüa nhưm khưng chinh thüc khưng the

mư tä bang cäc dư thi, bieu dư nhu' hoat dưng cüa nhưm chinh thüc, song nư vän dien ra rät sưi dưng Nhüng hoat dưng näy the hien tren cäc mat:

Th& nhät, hoat dưng cüa nhưm khưng chinh thüc lä nhäm

thưa män nhu cäu cüa cäc thänh vien trong nhưm Do dư, giüa cäc thänh vien trong nhưm thuư’ng cư su dưng cäm khä cao

Thü- hai, quä trinh hoat dưng cüa nhưm se thüc däy cäc mưi

lien lac vä truyen thưng mät thiet giüa cäc thänh vien Cäc thänh vien trong nhcm chia se nhüng thưng tin lien quan den nguyen vong cüa ho Vi väy, cän thiet läp mưt he thưng truyen thưng nưi

bư nhanh chưng, chinh xäc vä hieu quä de hq cư the thäo luän, dua ra y kien hộc nguyen vong cüa cä nhän

Thif ba, cäc thänh vien luưn quan täm vä giäm sät hoat dưng

cüa nhau rät chät che Moi thänh vien trong nhưm deu biet rư nhüng hoat dcng cüa nhưm, cưng viec cüa cäc thänh vien khäc

vä khi cän deu phäi dua ra y kien rieng, bäy tư thäi dư, chinh kien

vä nhüng dưng gưp vät chät neu cän Giüa cäc thänh vien lä mưi quan he binh cäng, tu nguyen

Thü linh cüi nhưm khưng chinh thüc thuư’ng cư nhüng däc trung sau:

Tuưi täc: Hc thuư'ng lä nhüng nguư'i Ion tuưi hon, cư nhieu

thäm nien cưrg täc hon cäc thänh vien khäc vä thuư'ng duo'c

moi ngu'ö'i tin cäy vä kinh trong Do nhieu kinh nghiem vä tuöi täc nen ho thu'ö'ng cö phän üng chin chän h on nhüng nguö-i tre tuöi.

Khä näng chuyen mön: Neu nhöm khöng chinh thüc d u ac

hinh thänh vä tön tai dua tren co1 sö" chuyen mön thi ngu'ö'i

cö khä näng chuyen mön cao trong lTnh vuc dö se de däng trö1 thänh thü linh cüa nhöm Thuän lpi cüa n g u o i thü linh cö chuyen mön cao lä cö the de däng nhän dien duo-c nhü'ng vän

de cüa nhöm vä cö nhüng ph u on g än giäi quyet töi uu vi quyen lai cüa nhöm

Dia vi vä ch i'rc vu: Nhüng ngu'ö'i cö dia vi vä chüc vu cao trong

tö chüc thuöng cö nhieu thuän loi trong viec tao änh huöng

vä lien he vö'i moi nguö-i Dong thö'i, nhö1 dia vi, chüc vu mä ho thuöng nhän duox: su vi ne, kinh trong cüa moi nguö’i Do dö,

ho cüng rät thuän lgi trong cuong vi thü linh cüa nhöm khöng chinh thüc

Nhän cäch vä hoc vän: Nhüng nguon cö hoc vän uyen bäc,

bang cäp cao, giao du röng räi, cöng vö'i düc tinh liem chinh, cöng minh, höa nhä vä cö tinh huöng thien cao thu'ö'ng duox cäc thänh vien cüa nhöm tin nhiem, tön läm thü linh

Cö tinh thän sän säng phuc vu lyi ich cüa täp the: Möt trong

nhüng düc tinh quan trong nhät de möt nguö’i trö" thänh thü lTnh cüa nhöm lä tinh thän xä thän vi täp the, vi quyen Ion cüa nhöm Thien chi näy ducrc böc lö trong cäc cöng viec cüa nhöm

vä nhüng ngu'ö'i cäng cö su nö luc phuc vu cho Ion ich täp the thi cäng dmyc moi nguö'i tin tu ön g vä tin nhiem

Nhö' nhüng däc trung tren mä möt thü linh cüa nhöm khöng chinh thüc cö the de däng trö" thänh möt nhä länh dao chinh thüc

244 | c h x / ö n g 5 S /,

m öi lien he giüa cäc thänh vien trong n höm kh öng chinh th ü c

th u ö n g rät gan bö, linh hoat vä mem deo Nhöm khöng chinh

th ü c hinh th än h m öt cäch tu phät n h u n g cö vai trö rät quan trong trong hoat döng cüa tö chü c Do dö, cäc nhä quän ly

ch in h th ü c khöng nen tim cäch phä vö- n h ö m khön g chin h

th ü c trong bö phän do minh phu träch, m ä cän khuyen khich,

hö tro- vä d inh huö-ng cäc hoat döng cüa n h ö m näy nharri phuc vu m uc tieu cüa tö chüc

Nhöm khöng chinh thüc cö the dem lai cho tö c h ü c nhü ng lo-i ich sau:

- Thöng qua hoat döng cüa nhöm khöng chinh th ü c, nhä quän ly chinh th ü c cüa tö chüc cö the hieu rö n h ü n g nguyen vong vä nhu cäu cüa nhän vien

- Nhä quän ly chinh th ü c cö the sü dung n höm khöng chinh

th ü c de truyen dat thöng tin, dinh hu-ö-ng du- luan vä dieu chinh nhüng sai söt cüa ho

- Nhöm khöng chinh thü c göp phän ön dinh tö ch ü c, läm giäm ty le väng mät, bö viec cüa nhän vien, göp phän läm täng löng trung th änh cüa nhän vien döi vö-i tö chü c

- Nhöm khöng chinh thü c lä dien dän dän chü dänh cho cäc thänh vien T h ö n g qua dö, nhän vien cö the du-a ra cäc y kien xäy du-ng tö c h ü c hay cäc y tuö-ng säng tao, säng kien göp phän thüc däy su- phät trien cüa d on vi, tö chüc

Vai trö cüa nhä quän ly döi vö'i nhöm khöng chinh thüc

2 4 6 | C H i / ư N G 5

- S\r hien h m i cüa nhưm khưng chinh thu'c lä m ư t dưi trong

cư the gưp phän läm giäm tinh trang dưc täi trong tư ch ü c

5.3 MOT SƯ HOC T H U YET VE TAO DƯNG L l/C

5.3.1 Nhu cau vä dưng lUc

Cư nhieu khäi niem khäc nhau ve dưng luc:

Dưng luc lä su thưi thüc khien nguư'i ta hänh dưng, vi the nư

cư mưt änh huư'ng rät manh me, änh huư’ng näy cư the tot hộc xäu Mưt yeü tư tao dưng luc se kho'i däy vä dinh huư'ng hänh dưng Dieu näy cư nghia lä khi mưt nguư'i duo’C tao dưng luc, ho

se bi thưi thüc vä hänh dưng theo mưt cäch thüc näo dư de dat duo’C muc dich

Dưng luc lä su san säng nư luc läm viec nhäm dat duo'C muc tieu cüa tư ch ü c vä thưa män duo’C nhu cäu cüa bän th än nguư'i lao dưng

Dưng lu c lä n h ü n g nhän tư ben trong kich thich con nguư'i läm viec trong dieu kien cho phep tao ra näng suät, hieu quä cao

Dưng luc lä ly do hänh dưng cüa con nguư’i, lä muc dich chü quan mä con nguư'i muưn dat duo’C thưng qua quä trinh hoat dưng cüa minh

Dưng luc lä su khao khät vä tu nguyen cüa con nguư'i nhäm täng cuong moi nư luc de dat duo'C mưt muc tieu hộc ket quä

cu the näo dư

•Sys Länh dao 247

Tir nhü'ng khäi niem tren, cư the hieu dong luc iä nhüng yeu

tư tao ra ly do hänh dưng cho con ngu'ư'i vä thüc däy con n g u o i hänh dong dat ket quä vä hieu quä cao

5.3.2 Cäc yeu tư änh huưng tưi dưng lifc

Cäc yeu tư änh h u ư n g tư'i dưng luc bao gưm cäc däc diem cä

n hän, cäc däc tru n g cüa cưng viec vä cäc däc diem th u c te cüa

tư c h ü c

C ä c däc diem cüa cä nhän

Cäc däc diem cüa cä nhän lä nhüng giä tri, nhu cäu, thäi dư

vä sư" thich, nguyen vong cüa cä nhän m ä ngu'ư'i ta thu'ư'ng dem väo cưng viec cüa moi ngu'ư'i Do n hü n g däc diem näy cüa m oi nguư-i th u ư n g rät khäc nhau nen dưng lu c cüa moi ngu'ư'i cüng khưng giưng nhau

Cäc däc trüng cüa cưng viec

Cäc däc tru n g cüa cưng viec cư the ke den n h u trinh dư ky näng cän thiet, m ü c dư dưng nhät, täm quan trong, m ü c dư biet läp cüa cưng viec, m ü c dư tiep nhän thưng tin phän hưi ve thänh tich cüa cä nhän Moi cưng viec deu cư ty trong cao ve m ưt sư däc tru n g näo dư vä ty trong thäp ve cäc däc tru n g khäc Tüy th eo däc diem rieng cüa moi loai cưng viec mä n h ü n g ngu’ư’i däm nhiem chüng cư the duo-c thüc däy nhieu hay it

Cäc däc diem cüa to ehrte

Cäc däc diem cüa tư ch ü c n h u lä cäc quy che, nguyen täc, chin h säch nhän luc, chinh säch phüc lai, khen th u ư n g cüa tư

c h ü c Chinh säch phüc lai n h u lu on g hiru, bäo hiem y te vä cäc khộn tien th u ư n g cư the cư täc dung thu hüt nhän luc mư'i vä tao dưng luc g iü nhän luc cü ư1 lai tư chü c

248 j C H ü d N G 5

5.3.3 C äc bUöc tao dong liic

HIN H 5.1 C ä c b ü ö c tao döng lifc

Nghien cüfu vä dUbäo

(y bu’ö'c näy, cäc nhä quän ly phäi nghien cüu:

- Däc diem cüa ngu’ö’i lao döng;

- Däc diem cüa cöng viec;

- Däc diem cüa tö chüc;

- Tinh hinh thi triröng lao dong

LUa chon vä s ü dung cöng cu tao döng li/c phü höp vöi tCfng ngitöi lao döng

Cäc cöng cu tao döng lirc cho ngu'öi lao döng het süc phong phü vä cö the chia thänh 3 nhöm, xuät phät tü 3 loai döng ccr cüacon ngu'ö'i:

Länh ctao | 2 4 9

- Dong co- kinh te: Ai cüng thich cư tien Cäc cưng cu mä tư chüc cư the sü dung de täc dưng len dong a y näy lä cäc cưng cu kinh te

- Dưng co- cu ưng büc, quyen luc: Ai cüng thich cư quyen, nhung cüng rät sg quyen luc Cäc cưng cu mä tư ch üc cư the sü dung de täc dưng len dưng co- näy lä cäc cưng cu hänh chinh -

Cäc cưng cu täm ly cư the sü dung nhu däm bäo cư viec läm; läm cho cưng viec thü vi hon; an tộn lao dưng; tao mưi tru ư n g läm viec dộn ket; kich thich su säng tao; khen thuưng, khich

le, dưng vien; the hien su cưng nhän chinh thüc; cưng viec thü thäch Cäc cưng cu giäo duc nhu däm bäo truyen thưng; tu do

tham gia cäc to chüc chinh tri, xä hoi, dộn the, nghe nghiep; thirc hien cäc chirong trinh däo tao, phät trien nguưn nhän lirc.

Cän sir dung tưng ho-p cäc cưng cu tao dưng lirc vi con n g i^ i luưn hänh dưng bư'i nhieu dưng co-, hon nüa, mưi cưng cu deu

cư nhüng iru diem vä nhiro'c diem nhät dinh

Giäm sät hänh vi cüa ngüưi iao dưng de cư thưng tin phän hưi

Dänh giä ket quä vä dieu chinh neu cän

250 ] C H Ü Ư N G 5

- -1

HOP 5.1 Cäc dac diem cüa ngUưi Iao dưng änh huưng den dưng IUc

De toi da hưa dưng lüc cho IUc lifcfng Iao dưng ngäy nay, cäc nhä quän

ly cän phäi nghien cüu dac diem cüa ngUưi Iao dưng Vf du, cäc nghien cüu cho thäy nam giưi de cao su1 tu chü trong cưng viec cüa ho hưn so vưi nü giưi Ngtfdc lai, cư hưi de hoc hưi, giư' läm viec thuan tien vä quan

hß con ngUưi tot lai quan trong hdn dưi vưi phu nü Cäc nhä quän ly cän phäi nhän ra nhüng g't khuyen khich mưt ngUưi me dưc thän phäi läm viec trpn ngäy de nuưi hai düa con se khäc vưi nhu cäu cüa mQt ngi/ưi phg

nü tre, dưc thän, läm vi^c bän thưi gian hộc cüa mưt nhän vien lưn tuoi läm viec de bo sung them cho lüưng huti Nhän vien cư nhüng nhu cäu

vä m yc dich khäc nhau vä hp hy vong cư the thưa man nhüng nhu cäu

vä muc dich dư bang cưng viec Vi väy, cäc nhä quän ly cän phäi nghien cüu dac diem cüa tüng ngtfưi Iao dưng de sü dung cäc cưng cu tao dcpng Ig'c phü hdp.

- -—

5.3.4 Cäc hoc thuyet tao dưng li/c

Hoc thuyet phän cäp nhu cäu cüa Abraham Maslow

Theo Abraham Maslow, mưi ngircri deu cư m ot tap hcrp nhüng

nhu cäu rät da dang vä du'O'c chia thänh näm cäp do tir thäp nhät den cao nhät

Länh dao | 251

H IN H 5.2 Mư hinh cüa A b ra h a m M aslow

Nhu cäu sinh ly: Lä nhü'ng nhu cäu co" bän de cư the duy tri

bän thän cuoc sưng con ngirưi (an, mac, ư\ ) Abraham Maslow quan niem rang khi nhu cäu näy chu'a du'O'c thưa män tư'i müc

dư cän thiet de cư the duy tri cuoc sưng thi nhüng nhu cäu khäc

se khưng thüc däy diro-c con nguư’i

Nhu cäu an tộn: Lä nhüng nhu cäu tränh su nguy hiem ve

thän the vä su de doa mät viec, mät täi sän

ho cän du'O'c nhüng n gu ưi khäc chäp nhän

Nhu cäu du’O’c ton trong: Theo Abraham Maslow, khi con

nguư'i bat däu thưa män nhu cäu duo-c chäp nhän lä thänh vien trong xä hưi thi ho cư xu the tir trong vä muưn du'O'c nguư'i khäc tưn trong Nhu cäu loai näy dän tưi nhüng sir thưa män nhir quyen luc, uy tin, dia vi vä lưng tu' tin

Nhu cäu tir hộn thien: Abraham Maslow xem däy lä nhu cäu

cao nhät trong cäch phän cäp cüa ưng Bư lä svr mong muưn de dat muc tieu mä mot con ngu'ư'i cư the dat tưi, tüc lä läm cho tiem näng cüa mưt ngu-ưi dat tưi mü-c tưi da

Abraham Maslow cho räng khi nhu cäu bäc thäp ho'n du'o’c thưa man thi nhu cäu bäc cao ho'n m ưi xuät hien vä trư thänh dưng co' cüa con ngirưi Tai mưt thưi diem cu the trong cuưc sưng cüa mưi con ngirưi deu nưi len mưt nhưm nhu cäu cäp thiet

vä ngirưi ta bi thưi thüc phäi tim cäch thưa man chüng Khi mưt nhưm nhu cäu diro-c thưa man thi loai nhu cäu näy khưng cưn lä dưng co- thüc däy nüa

Nhu1 väy, theo hoc thuyet näy, cäc nhä quän ly tru’ư'c tien phäi quan cäm den cäc nhu cäu vät chät, tren co- sư1 dư mä näng dän len cäc nhu cäu bäc cao ho-n, vä muưn thüc däy ngu'ư’i lao dưng läm viec cư hieu quä thi nhä quän ly cän phäi xäc djnh düng vä täc dưng düng väo müc dư nhu cäu mä ngirưi lao dưng dang thät sir quan täm

Hoc thuyet E.R.G cüa Clayton AIderfer

Clayton Alderfer - Giäo sir thuưc Dai hoc Yale dä tien hänh sap xep lai nghien cüu cüa Abraham Maslow vä dira ra ket luan cüa minh Theo ưng, con ngirưi cüng mưt lüc theo duưi viec thưa man 3 nhu cäu co" bän: nhu cäu tưn tai, nhu cäu quan he vä nhu cäu phät trien

Nhu cäu tưn tai (Existence needs): Bao gưm nhüng dưi hưi vät

chät tưi cän thiet cho su1 tưn tai cüa con ngu'ư'i Nhưm nhu cäu näy cư noi dung giưng nhir nhu cäu sinh ly vä nhu cäu an tộn cüa Abraham Maslow

Nhu cäu quan he (Relatedness needs): Lä nhüng dưi hưi ve

quan he tircmg täc qua lai giüa cäc cä nhän, bao gưm nhu cäu xä hưi vä mưt phän nhu cäu tir trong (diro’c tưn trong)

Nhu cäu phät trien (Growth needs): Lä nhung döi höi ben

trong cüa möi con nguö'i cho su phät trien cä nhän, bao göm nhu cäu tu the hien vä möt phän nhu cäu tu trong (tu trong vä tön trong nguön khäc)

Hoc thuyet cüa Clayton Alderfer cö diem khäc biet lä con nguö'i cüng möt lüc theo duoi viec thöa män tät cä cäc nhu cäu chu khöng phäi chi möt nhu cäu nhu quan diem cüa Abraham Maslow Hon nua, öng cön cho rang khi möt nhu cäu näo dö bi cän tro* vä khöng d u ac thöa män thi con nguö'i cö xu huö'ng dön

nö luc cüa minh sang thöa män cäc nhu cäu khäc, tue lä neu nhu cäu tön tai bi cän trö*, con nguö'i se dön nö luc cüa minh sang viec theo duöi nhu cäu quan he vä nhu cäu phät trien Dieu näy giäi thich khi cuoc söng khö khän con nguö'i cö xu huö'ng gän

bö vö'i nhau h an , quan he giua ho tot hon vä ho dön nö luc däu

tu cho tu on g lai nhieu hon

Hoc thuyet hai nhöm yeu tö'cüa Frederick Herzberg

BA N G 5.1 M ö hinh hai nhöm yeu to cüa F re d e rick H e rzb e rg

Thänh tich

Cäc yeu to

S\J cöng nh£n Cöng viec cö tinh thü thäch

tao döng lufc

Träch nhiem dUdc gia täng

SU thäng tien Phät trien bän thän tCf cöng vi£c Chinh säch vä quy dinh quän ly cüa to chüc

Döi söng cä nhän Dia vi

Cöng viec 6n dinh

254 | CHUONG 5

Frederick Herzberg cho rang cäc yeu tö tao ra sir thöa män rät khäc biet so vö’i cäc yeu tö tao ra sir bat män trong cöng viec vä öng chia cäc yeu tö näy thänh hai nhöm: nhöm cäc yeu tö duy tri

vä nhöm cäc yeu tö tao döng lirc

Nhöm cäc yeu to duy tri lien quan den möi triröng mä trong dö

cöng viec du'O'c thirc hien Däy lä nhüng yeu tö phäi diro-c däm bäo ö- müc dö nhät dinh nham duy tri trang thäi täm ly binh thiröng cho ngirö'i lao döng, neu khöng ho se roi väo trang thäi täm ly bät män Nhüng yeu tö näy khöng du'O'c coi lä döng lirc thüc däy

Nhöm cäc yeu tö tao döng lirc lä nhüng cäm nhän cüa con ngirö'i

lien quan den bän thän cöng viec Khi cäc yeu tö tao döng lirc trong Bang 5.1 deu hien dien trong möt cöng viec thi chüng se tao ra döng lu'c ö1 müc cao neu khöng cö nhüng dieu khöng thöa män

Nhu- vay, nguyen nhän dem den sir hai löng näm ö1 bän thän cöng viec, cön nguyen nhän gäy bät män näm ö' möi triröng läm viec Trong quän ly, nhä quän ly trirö’c tien phäi däm bäo cho ngu'öi lao döng cäc yeu tö duy tri, muc dich lä de ho tränh roi väo trang thäi täm ly bät män, duy tri trang thäi täm ly binh thu'öng Sau dö, nhä quän ly phäi täc döng len cäc yeu tö tao döng lirc de phät huy toi da sir döng göp cüa ngu'öi lao döng

Hoc thuyet nhu cäu cüa David McClelland

David McClelland phän ra 3 loai nhu cäu thüc däy co- bän:

Nhu cäu quyen lirc: Nhüng ngirö'i cö nhu cäu cao ve quyen lirc

se quan täm nhieu toi viec tao ra sir änh hiröng, vä nhin chung

ho theo duöi dia vi länh dao

Nhu cäu lien ket: Nhüng ngirö’i cö nhu cäu cao ve lien ket

thiröng cö gang duy tri möi quan he xä höi de chiu, muön cö tinh cäm thän thiet vä cäm thöng, muön quan he qua lai thän mät vö’i nhüng ngirö'i khäc

Nhu cäu ve sir thänh dat: Nhirng ngu'ö’i cö nhu cäu cao ve su1

thänh dat thiröng cö mong muön manh me ve su thänh cöng vä cüng so1 bi thät bai Ho muön diro'c thü thäch, de ra cho minh nhüng muc tieu de thirc hien, hay phän tich vä dänh giä cäc vän

de chü khöng mao hiem, muön chju träch nhiem cä nhän, quan täm den ket quä cöng viec mä ho dang läm Nöi töm lai, nhüng ngu'ö'i cö nhu cäu ve sir thänh dat cao thiröng du'oc kich thich rät manh trong nhüng tinh huöng cöng viec gän vöi träch nhiem

cä nhän, thöng tin phän höi rö räng vä müc dö rüi ro vüa phäi

Mö hinh cäc däc diem cöng viec cüa Richard Hackman vä Greg R Oldham

Mö hinh cäc däc diem cöng viec lä sir phät trien hoc thuyet hai nhöm yeu tö cüa Frederick Herzberg bang cäch chü trong den nhüng phirong phäp cö the läm thay döi cäc däc diem cüa cöng viec nham tao döng lirc cho nhän vien vä näng cao sir thöa man trong cöng viec

Theo Richard Hackman vä Greg R Oldham, bat ky cöng viec näo cüng cö the diro'c mö tä theo näm däc diem chü yeu (Bang 5.2)

BANG 5.2 Näm däc diem cüa cöng viec

Müc dö tu chü cüa

cön g viec

Lä müc dö tu do, döc lap vä tüy y cüa möt cä nhän trong viec len ke hoach cho cöng vi$c vä xäc dinh cäc quy trinh cän thiet de tien hänh cöng viec

Thöng tin phän höi ve

ket quä cüa cöng vi$c

Lä müc dö yeu cäu nh$n di/öc thöng tin phän hoi

rö räng vä tri/c tiep ve ket quä thüc hi$n cöng vi$c cüa cä nhän

256 [ CHtfdNG 5

Cäc däc diem däu tien cüa cöng viec do lä m üc do phüc tap, tinh döng nhät, täm quan trong ket hop vö’i nhau tao nen cöng viec cö y nghia Cö nghia lä neu 3 däc diem näy cüng tön tai trong möt cöng viec thi ngu'ö'i lao döng se cäm thäy cöng viec cüa minh lä quan trong vä däng de döng göp cöng süc Cöng viec cö tinh tir chü se dem lai cho ngirö'i lao döng möt cäm nhän ve träch nhiem cä nhän döi vö’i cäc ket quä dat diro-c Neu möt cöng viec nhän du’O'c thöng tin phän höi rö räng vä trirc tiep ve ket quä thirc hien nö thi ngirö'i lao döng se biet du-o-c hieu quä läm viec cüa minh den däu

Mc hinh näy chi rö möi lien he giüa cäc däc diem cüa cöng viec vä cäc ket quä ve cöng viec vä cä nhän diro-c dieu chinh bö’i cu'ö'ng dö nhu cäu phät trien cüa ngu'ö’i lao döng Dieu näy cö nghia lä nhüng ngirö'i cö nhu cäu phät trien cä nhän cao thi cäng

cö khä näng träi qua nhüng trang thäi täm ly vä phän üng tich circ khi cöng viec cüa ho cö näm däc diem quan trong neu tren so vö’i nhüng ngirö'i cö nhu cäu phät trien cä nhän thäp

Hoc thuyet ky vong cüa Victor H Vroom

Victor H Vroom cho räng:

S u r manh = Mite ham me x Niem hy vong

Trong dö:

Süc manh lä cu'ö’ng dö thüc däy con ngirö'i hoat döng

Müc ham me lä cu’ö'ng dp iru äi cüa möt ngirö’i dänh cho ket quä

Niem hy vong lä xäc suät mä möt hoat döng se dan tö-i ket quä mong muön

Hqc thuyet ve si/cöng bang cüa John Stacey Adams

Hoc thuyet ve sir cöng bang täp trung väo nhän thüc cüa cäc

cä nhän ve viec ho cö du-o-c döi xü cöng bäng nh u nhüng nguö'i khäc hay khöng

Bau vo cüa möt ngüöi vä

cäc ke qua (phän thuöng)

rra qUöi dö nhän diiöc

Bi/<?c so sänh vöi ngüöi khäc

Vi£c so sänh

se dän den

Däu väo cüa ngUöi khäc vä cäc ket quä (phän thi/öng) dUtfc cho lä ngi/öi dö se nhän di/c?c

Ket qä so sänh däu väo/

Ket quä so sänh däu väo/ däu ra khöng tUöng xtfng

Si/ bät cöng di/öc thäy rö

HINH 5.3 Cäc cäch so sänh cüa sü cöng bang

The» hoc thuyet näy, con nguöi trong he thong muön du’O’c doi xücöng bang, ho cö xu huöng so sänh nhü’ng döng göp vä phän tiu-öng cüa bän thän vö'i nhüng ngiroi khäc Khi so sänh

vä däm giä, cö the xäy ra 3 tru-öng hop:

- Mu con nguö'i cho rang ho du'O'c döi xü khöng tot, phän thuxm; khöng xüng däng vö'i cöng süc dä bö ra thi ho se bat män v, tü dö ho se läm viec khöng het khä näng, tham chi se

bö vie<

- Mu con nguö'i tin rang ho duo'C döi xü düng, phän thuö’ng

vä däi lgö tucmg xüng vöi cöng süc cüa ho dä bö ra thi ho se duy

tri m ü näng suät nhu cü

- Mu con nguö'i nhän thüc rang phän thuöng vä däi ngo cao hon scvö'i dieu mä ho mong muön, ho se läm viec tich cuc ho'n,

chäm chi hon Song trong trirưng ho-p näy, ho cư xu hirưng giäm giä tri cüa phän thirưng.

Mưt dieu khư khän lä con ngirưi thirưng cư xu hirưng dänh giä cao cưng hien cüa bän thän vä dänh giä.cao phän thuưng mä ngirưi khäc nhän diro'c

Khi dưi mät vưi sir khưng cưng bang, con ngu'ưi thirưng cư xu hirưng chäp nhän, chiu dung hộc chưng dưi Song neu ho phäi dưi mät vưi sir khưng cưng bang lau däi thi ho se bư viec Do väy, nhä quän ly phäi luưn quan täm tưi nhän thirc ve su- cưng bang cüa cäc thänh vien trong tư chüc, tränh de xuät hien cäc bat cưng trong tư chüc

Hoc thuyet ve s ü täng ciiưng cüa Burrhus Frederic Skinner

Hoc thuyet ve sir täng cirưng chi ra räng hänh vi chiu su chi phưi cüa hau quä Khi nhä quän ly muưn thay dưi hänh vi cüa nguưi lao dưng thi cän äp dung cäc hinh thüc täng cuưng Cư 4 hinh thüc täng cuưng cư the läm thay dưi hänh vi cüa con nguưi, gưm: täng cuưng tich cuc, tränh lchưi täc dưng tieu cuc, hinh phat vä triet tieu cäc hinh thüc täng cuưng

- Täng cu ư n g tich circ lä viec dua ra nhüng phän thuưng nham gia täng khä näng läp lai nhüng hoat dong mong muưn Bat cü dieu gi cư täc dung khuyen khich m ưt n gu ư i läp lai nhüng hänh dưng mong muưn deu d u ac coi lä yeu tư täng

cu ư n g tich cuc

- Tränh khưi täc dưng tieu cuc lä mưt cư gang nhäm tränh khưi nhüng hau quä khưng mong muưn bang cäch duy tri nhüng hoat dưng mong muưn Vi du, hau het nguưi lao dưng deu di läm düng giư nhäm tränh su khien träch cüa nhä quän ly Nhu väy, moi nguưi deu hänh dưng nhäm tränh nhüng ket cuc khưng mong muưn

- H'mi phat lä mot hinh thüc mä nhä quän ly sü dung nhäm ngän cän lhüng hänh vi khöng mong muön Muc dich cüa hinh phat lä län giäm khä näng mä möt ngim-i cö the läp lai nhü’ng hänh vi klöng mong muön.

- Trieitieu cäc hinh thüc täng ciröng lä lcy thuät khöng sü dung bat (ü hinh thüc täng ciröng näo, dü tich circ hay tieu circ

de täc doig den hänh vi khöng mong muön Trong triröng hop hänh vi klöng mong muön thuöc loai cö the bö qua hay tir nö se chäm dütchi nen äp dung hinh thüc näy

Nhir vcy, h ai h in h t h ü c d äu du'O'c s ü d u n g d e th ü c d äy hay

d u y tri nhüng h o a t d ö n g m o n g m u ö n , hai h in h th ü c sau du'O'c

he näy lai li änh hirö'ng bö-i nhüng nhän tö nhät dinh Theo hoc thuyet thiit läp muc tieu, quan he giüa muc tieu vä nö lirc lä de minh hoa äng cäc muc tieu chi dan hänh vi Thänh tich cä nhän khöng chibi änh hiröng böi nö lirc cä nhän mä cön phu thuöc väo khä n n g thirc hien cöng viec, viec thiet ke cöng viec (d ä c

diem cüa öng viec) vä lieu tö chüc cö möt he thöng dänh giä cöng bang hay khöng Cäc cöng viec du'O'c thiet ke xoay quanh näm dac dem co' bän se dän den thänh tich thirc te cao hon vi döng lirc d a cä nhän se du'O’c thüc däy böi bän thän cöng viec Cäc hoc thiyet tao döng lirc dira tren su1 thöa män nhu cäu the hien rö vaitrö ö möi quan he giüa phän thiröng vä muc tieu cüa

cä nhän Ngội ra, mư hinh ket hop cäc hoc thuyet tao dong luc cưn cư su gưp mät cüa hoc thuyet nhu cäu cüa David McClelland, hoc thuyet ve su cưng bang cüa John Stacey Adams vä hoc thuyet

ve su täng cuưng Theo hoc thuyet nhu cäu, n gu ư i cư nhu cäu

ve su thänh dat cao khưng bi thüc däy bưi dänh giä cüa tư chüc

ve thänh tich cüa minh hay cäc phän thuưng cüa tư chüc, do dư

se nhäy tü nư luc sang muc tieu cä nhän cư gan vưi mưt nhu cäu

ve su thänh dat cao N guưi cư nhu cäu ve su thänh dat cao cư dưng luc manh trong nhüng tinh huưng cưng viec gän vưi träch nhiem cä nhän, thưng tin phän hưi vä müc dư rüi ro vüa phäi Hoc thuyet ve su täng cuưng cho räng phän thu ưng cüa tư chüc

se täng cuưng thänh tich cüa cä nhän Hoc thuyet cưng bang thi cho räng cäc cä nhän se so sänh phän thuưng mä ho nhän duo-c

tü nhüng nư luc cüa bän thän vưi ty le nư luc vä phän thuưng

mä nhüng nguưi khäc nhän duo-c, neu cư su khưng cưng bang thi nhüng nư lu-c tiep theo se bi änh huưng

5.4 XUN G DƯT VÄ GIÄI Q U Y fT XUNG DƯT

5.4.1 Khäi niem xung dưt vä cäc quan diem ve xung dưt

Khäi niem xung dgt vä phän loai xung dưt

Khäi niem

Xung dưt lä su- bat dưng giüa hai hay nhieu ben nhu giüa cäc

cä nhän, giüa cäc nhưm, giüa cäc tư chüc vä giüa cäc quưc gia Hay xung dưt lä mưt quä trinh trong dư mưt ben nhän thäy räng cäc quyen la i cüa minh dang bi xäm pham hộc bi läm phucmg hai bưi cäc ben khäc

Phän loai xung dưt

Thit nhät, theo ket quä (hau quä) cüa xung dưt.

Xung dưt chüc näng lä xung dưt mang tinh xäy dung, cư the cäi thien hoat dưng cüa cäc he thưng, vä ket quä cüa xung dưt

se änh huư'ng tich cu-c den he thong Däy lä nhüng xung dưt lien quan den cưng viec, xäy ra khi cäc ben dira ra vä thäo luan vie nhüng nhän thüc khäc nhau dưi vư'i mưt vän de theo cäch hirưng su" xung dưt täp trung väo cưng viec hon lä täp trung väo con ngirư'i Dang xung dưt näy cư tinh xäy dung bưä vi cäc ben lien quan se linh hưi them du'O'c nhüng quan diem khäc nhau vä nhüng quan diem näy se khuyen khich ho xem xet lai nhüng giä dinh ccr sư1 cüa minh ve cäc vän de cüng nhir nhüng giäi phäp cư

tfrie äp dung

Xung dưt phi chüc näng lä xung dưt mang lai nhüng ket quä tieu circ, cän trư' hoat dưng cüa he thưng Dang xung dưt

n äy thirưng thien ve cäm xüc vä mang näng tinh cä nhän

T h ay vi täp trung väo vän de cän giäi quyet, cäc ben lai coi ben kia nhir lä vän de cüa minh Tinh trang näy trư- nen de nhän

th äy khi nhüng quan diem khäc biet lai bi coi lä nhüng cưng kich mang tinh cä nhän hon lä nhüng nư lue nhäm giäi quyet vän de

Thü hai, theo chü the tao ra xung dưt.

Xung dưt ben trong mưt cä nhän lä nhüng xung dưt xuät hien trong mưt cä nhän Xung dưt xäy ra khi mưt cä nhän khưng chäc clhän ve cưng viec mä cä nhän dư du’O'c ky vong thuc hien, khi

m ưt sư nhu cäu ve cưng viec xung dưt vư'i nhüng nhu cäu khäc hộc khi cä nhän dư diro-c chư1 dgi thuc hien nhüng cưng viec

ph ü c tap hon khä näng cüa ho VI du, äp lue do cưng viec cư the

m äu thuan vư'i äp lue dưi hưi phäi dänh nhieu thư'i gian hon cho nghi ngcri Khi hinh thüc xung dưt näy bưc phät manh me thi

m ot cä nhän cư the bi läm väo tinh trang cäng thäng vi phäi tü

b ư mưt vai trư näo dư

Xung dưt giüa cäc cä nhän thuưng xäy ra do nhüng khäc biet cư tinh cä nhän, vi du nhu xung dưt giüa vo- chưng, anh chi

em, giüa nhirng ngirưi häng xưm hay giüa nhirng dưng nghiep cüng phưng

Xung dưt trong noi bư he thưng thu’ư'ng lien quan den cäch

mä cä nhän giäi quyet süc ep ve sir hưa hop diro'c dira ra trong

he thưng (bat buưc cäc cä nhän tuän theo nhü'ng chuän mvrc cüa

he thưng) Xung dưt näy thirưng xäy ra trong nưi bư mưt nhưm, hay trong cäc lưp hoc, trong nưi bư gia dinh hay trong mưt cưng dưng sinh sưng

Xung dưt giüa cäc he thưng lä loai xung dưt giüa cäc nhưm trong mưt tư chüc, hay giüa cäc tư chüc vư’i nhau, giüa cäc nhưm säe tưc, giüa cäc cưng dưng bi phän chia hay giüa cäc quưc gia vưi nhau

Cäc quan diem ve xung dưt

Cư hai quan diem xung dưt Quan diem truyen thưng cho räng xung dưt lä khưng mong muưn vä thirưng dän den nhüng hau quä tieu circ nhir bao lirc, han thü vä sir xäm liro'C Theo quan diem näy, nhä quän ly cän xäc dinh vä loai trü cäc nguyen nhän xung dưt, läm cho cäc xung dưt khưng xäy ra Ngiro’c lai, quan diem hien tai cho räng xung dưt lä tat yeu, cư nhüng xung dưt gäy ra hau quä nhirng cüng cư nhieu xung dưt cư the thüc däy cäc giäi phäp säng tao vä cäc hänh dưng phü hop cüng nhir sir dưi m ưi trong he thưng, läm cho con ngirưi vä cäc he thưng khưng bi rcri väo tinh trang tir thưa män, tü dư thüc däy sir phät trien cüa he thưng

Tü quan diem hien tai, nhiem vu cüa nhä quän ly khưng phäi

lä ngän ngüa hay loai bư tat cä moi xung dưt mä lä kiem sột chüng de tưi thieu hưa cäc änh hirưng tieu circ vä tưi da hưa cäc änh hirưng tich circ cüa xung dưt

B Ä N G 5.3 Cäc quan diem ve xung döt

TT Quan diem truyen thöng Quan diem hien tai

1 Xung dpt lä cö the tränh difdc Xung dpt lä tat yeu

2 Xung döt xäy ra lä do loi quän

ly nhir vi$c thiet ke vä quän ly

he thong, hay do sai läm cüa

cäc quyet dinh quän ly

Xung döt do nhieu nguyen nhän, bao gom cäc nguyen nhän ve cd cäu to chüfc, su khäc biet ve muc tieu, s ii khäc biet ve nhän thirc, giä tri vä quan diem

3 Xung döt tao ra s ii han thü, phä

vö cö cäu hp thong vä ngän

cän cäc hoat döng toi Uu

Xung döt cö the döng göp väo s\J

säng tao vä doi möi trong hp thong

5 Ho^t döng toi Uu cüa hp thong

yeu cäu phäi lo$i tri/ xung dpt

Ho$t döng toi ifu cüa hp thong yeu cäu dieu tiet mCTc xung döt

5.4.2 Nguyen nhän cüa xung döt

Xung döt xuät phät tir cäc nguyen nhän sau:

Th& nhät, däc diem täm ly khäc nhau dän den cäch söng

khöng phü hop vö’i nhau, tir dö dän den xung döt

Thir hai, cäc muc tieu khöng thöng nhät: Su’ tu'O’ng khäc ve

muc tieu lä nguyen nhän phö bien gäy ra xung döt Cäc bö phän trong he thöng cö xu hiröng chuyen mön höa khi ho phät trien cäc muc tieu khäc nhau Sir khäc biet näy thiröng dan den xung döt ve lo-i ich vä str iru tien, thäm chi ngay cä khi ho dä chäp thuän muc tieu töng the cüa he thöng, Do muc tieu khäc nhau nen cäc chirong trinh hänh döng chung lä dieu khö du'O'c chäp nhän

Th& ba, nhüng giä tri vä niem tin khäc nhau: Sir khäc nhau

ve muc tieu giüa cäc bö phän trong he thöng thu'öng di döi vö'i sir khäc nhau ve giä trj, niem tin vä dän den xung döt Dieu näy

ly giäi tai sao xung dưt thuưng xäy ra phư bien trong nhü'ng vu mua bän, säp nhap cäc to chüc Nhüng vu mua bän, säp nhap näy thuưng läm phät sinh xung dưt bưi vi chüng ket hop nhüng nguư'i den tü nhüng nen vän hưa tư chüc khäc nhau Cäc thänh vien trong tư chüc phäi tranh cäi nhau ve “cäch thich h op” de thuc hien cưng viec bưi vi ho thüa huư'ng nhüng kinh nghiem dac thü tai cäc tư chüc rieng re.

Thit tu, su phu thuưc lan nhau ve nhiem vu: Xung dưt cư

khuynh huưng täng cüng vưi müc do phu thuưc lan nhau ve nhiem vu vä cưng viec khưng duo'C xäc dinh rư rang Khi cư quä nhieu su phu thuưc cưng viec, cäng thäng giüa cäc bư phän trong

he thưng se gia täng, ho cư the “ket toi” cäc bư phän khäc khưng

cư träch nhiem trong cưng viec Xung dưt cüng cư the xäy ra neu cưng viec duo'C phän cưng cưng bang nhung phän thuư’ng lai khưng cưng bang Khä näng xung dưt lä lưn nhät khi mưt bư phän khưng cư khä näng bat däu cưng viec cüa ho den tan khi cäc

bư phän khäc dä hộn thänh cưng viec duo'C phän cưng, däc biet

lä cäc cưng viec cư mưi quan he phu thuưc lan nhau

Thü- näm, phän chia nguưn luc lchan hiem: Xung dưt phät

sinh lä do nguưn luc khan hiem Thieu su hop täc, cäc bư phän

se canh tranh de cư duo-c sư luong nguưn luc lưn nhät cư the Vi vay, mot sư bư phän se nhän duo'C sư lu o n g nguưn luc it hon ho mong muưn lä dieu khưng tränh lchưi S u xung dưt näy thuưng thay khi cäc bư phän cư dnh cuc bư chay theo loi ich rieng, xa rư*i muc tieu chung cüa he thưng

Thü- sau, nưi quy, quy che khưng rư räng: Cäc quy täc thieu

rư räng hộc khưng cư cäc quy täc lä nguưn phät sinh xung dưt Xung dưt xäy ra do nưi quy, quy che khưng rư räng cäng läm täng rüi ro ve viec mưt ben cư y dinh cän trư nhüng muc tieu cüa ben kia Su map mư” cüng khuyen khich viec sü dung nhüng thü doan chinh tri

5.4.3 Bieu hiert cüa xung dưt

Xung dưt bao gưm nhüng bieu hien sau:

- Tranh cäi thirưng xuyen;

- Tränh gäp mät;

- Chi läm tưi thieü, khưng läm tưi da;

- Choc gay bänh xe, tirc lä xüi ngirư-i khäc nưi chü minh khưng nưi;

- Hay gäy be phäi läm mät dộn ket;

- Chi nưi khưng läm, phe phän nhieu mä khưng dira ra giäi phäp

5.4.4 Quä trinh xung dưt

Quä trinh xung dpt bao gưm cäc giai doan sau:

Giai doan 1: Xung dưt tiem täng

Xung dưt tiem täng thu’ư'ng xuät hien khi cư sir thay dưi nhir thay dưi dinh hirưng cüa he thưng, thay dưi cüa mưi trirưng

Giai doan 2: Nhän thüc vä cä nhän hưa xung dgt

Nhän thirc xung dưt: Däy lä thư'i diem cäc ben nhän thüc rư cäc van de xäy ra, ho bat däu lo läng ve nhüng dieu se xäy ra vä cäng thäng bat däu xuät hien Tuy nhien, ư* thư'i diem näy chira

ai cäm thäy bat ky sir de doa näo ve la i ich vä nhüng mưi quan täm cüa ho trong tiro-ng lai

Cä nhän hưa/cäm nhän xung dưt: Ve mät täm ly, ư” thư'i diem näy cäc ben xung dưt se trirc tiep lien quan vä bat däu chü y den sir khäc nhau ve quan diem, cäc lai ich dưi läp nhau, läm cho xung dưt diro'c nhän thüc säu säe ho’n Moi ngu'ư'i bat däu hinh thänh nhüng cäm nhän rieng Dieu quan trong lä nhüng cäm nhän tieu circ se dan den sir thieü tin tirong, nhän thüc mưt

cäch tieu circ ve phe phäi xung dpt kia vä hau quä lä giäi quyet thang thua mot cäch tieu circ, khöng cö tinh xäy düng.

Giai doan 3: Xung döt bieu hien vä phWöng phäp giäi quyet

Nhän thüc vä cäm nhän ve xung döt thiröng bieu hien trong nhüng quyet dinh vä thäi dö cöng khai cüa möt ben döi vöi ben kia Nöi cäch khäc, xung dot bieu hien ra khi cäc ben xung dot läp ke hoach vä thu'c hien nhüng hänh döng de dat muc tieu cüa

ho vä läm cho ben döi lap thät bai Nhüng hänh döng näy cö the

di tü thäi dö kin däo khöng the hien bang löi den thäi dö tüc giän, hieu chien, tan cöng bang loi nöi, de doa, tan cöng thän the

vä thäm chi lä nhüng nö Im: de tieu diet phe döi läp

Giai doan 4: Ket quä xung döt

Su1 täc döng län nhau cüa cäc ben xung döt ö- giai doan 3 se

d ln den ket quä xung dot vä cho biet xung döt dö lä chüc näng hay phi chüc näng döi vö’i cäc ben xung döt Do xung döt träi qua nhieu giai doan nen viec xäc djnh näy khä khö khän Cäc ben xung döt trö" nen bi tröi chät väo cäc quan diem cüa ho vä

bi thuyet phuc rang xung döt chi lä tinh huöng thäng - thua Nhung neu xung döt du’O'c nhan ra tü söm, tru 'ö c khi dän den sir thät vong vä cäc quan diem tieu cu-c thi nhä quän ly thiröng dat diro-c sir hop täc tich circ vä ket quä xung döt lä thäng - thäng se

de däng hon

5.4.5 C ä c phUting phäp giäi quyet xung döt

Phi/dng phäp canh tranh

Lä phirong phäp sü dung khi cäc ben xung döt bang moi giä

se theo duöi lo-i ich cüa ho vä vi väy ho thiröng khöng hop täc vöi cäc ben cön lai de giäi quyet hay ngän ngüa xung döt Nhüng nu’öc Ion hay nhüng ngiröi theo duöi quyen lirc vä dia vi thiröng

sü dung phu’O’ng phäp näy