Giáo trình thí nghiệm vật lý đại cương (tập 1) phần 2

L u c nói ma sät lue nhôt Khi chât long chuyên dông thành lâp trong m ç t ông hinh tru theo huóng song song vói tryc Ox cüa ông, nguôi ta nhân thây vân tôc dinh huóng v cùa các phân tù

Bai 8 K H Ä O SÄ T HIEN TÜQTNG NÖI M A SÄT

- Hai däu cäm bien 4 vä

thiet bj hien so 6 do thcri gian

rai cüa vien bi;

- T huöc panm e thang do

0 - 2 5 mm, dp chinh xäc

0,01 mm

8.1 Muc dich thi nghieni

- K häo sät hi?n tu g n g ngi m a sät trong chuyen döng chät luu

- Xäc dinh h$ so nhcrt cüa chät löng theo p h u an g phäp Stokes

8.2 Thiet bi thi nghi^m

Bp thiet bi thi nghi^m vät

8.3 Co’ s a lÿ th u y é t

S.3.1 L u c nói ma sät (lue nhôt)

Khi chât long chuyên dông

thành lâp trong m ç t ông hinh tru

theo huóng song song vói tryc Ox

cüa ông, nguôi ta nhân thây vân tôc

dinh huóng v cùa các phân tù trong

các lôp chât lòng cô tri sô giàm dân

tói 0 theo huóng O z (vuông góc vói

Ox) tinh tù tâm O dên thành ông

(H inh 8.2) Su khàc nhau vê tri sô

vân tôc dinh h uóng cùa các lóp chât

lòng là do ô m ât tiêp xùc giùa càc lóp này dà xuât hiên các lue nói ma sài

cô tâc dyng càn trô chuyên dông tu o n g dôi cùa chùng

Bàn chat cùa lue nçi m a sât cô thê giài thich theo thuyêt dông hoc phân tù, bòi su trao dôi dông luçrng cùa các phân tù giùa các lóp chât long cô vân tôc djnh h u ó n g khàc nhau Càc phân tù cùa lóp chuyên dông nhanh A, khuêch tàn sang lôp chuyên dçn g châm B, truyên bât dông luçrng cho câc phân tù cùa lóp B, làm tàng vân tôc dinh h u ó n g cho lóp B

N gugc lai, càc phân tu cùa lôrp chuyên dông châm B, khuêch tàn sang lâp chuyên dông nhanh A, thu b â t dçn g lu<?ng cüa các phân tù cùa lôp A, làm vân tôc dinh h uóng cùa lôp A giàm

Thyc nghiçm chùng tô tri so cùa lue nói m a sât Fms giùa hai lôp chât long cô vân tôc djnh huóng là v và v+dv, nam cách nhau mot khoang dz doc theo phuong Oz, tÿ lç vói gradien vân tôc theo phuong Oz dv/dz và tÿ lê vói diçn tich mât tiêp xùc A S giùa hai lóp chât long chuyên dông tuong dôi vói nhau và phy thuQC v ào bàn chât cùa chât long:

Hinh 8.2

D on vi do cùa r/ là kg/m.s.

8.3.2 Phitomg p h à p thirc nghiçm

Già sù có mot viên bi nhô bân kinh r

dang roi thàng dùng vói vàn tôc v trong

khôi chat long, thi lap chat long bàm dinh

vào mât ngoài viên bi cüng chuyên dông

theo vói cùng vân tôc v Do tâc dung cùa

lue nôi ma sât, lôp chât lòng này se kéo

câc lap khâc nàm gân nô chuyên dông

theo

2

T huc nghiçm chùng tô trên khoàng càch —r tinh tù m ât ngoài viên

bi ra xa nô, vân tôc cùa câc lôp chât long giàm dân tù v dên 0 (Hinh 8.3).Khi dô gradien vân tôc theo p h u an g Oz bàng:

d v v - 0 3v

Theo công thùc (8.1), lyre nói ma sài giùa lôp chât long bàm dinh

vào m ât ngoài cùa viên bi (cô diçn tich AS = 4n r2, r. bân kinh viên bi)

và lap chât lòng tiép xùc vói nô cô tri so bang:

Cô thé xâc dinh hç sô nhôt 77 cùa chât long theo phuang phàp Stokes nhô bp thiêt bi vât lÿ BKO-070

Khi thà viên bi cô khôi lu an g m qua phêu dinh tâm roi vào trong chât long, viên bi sè chiù ba lue tâc dyng:

* T rpng lue P h u ông thàng dùng tù trên xuông và cô tri sô bàng:

H inh 8.3

P = m g = ^ n r ip vg (8 4)vói r là bán kinh và p, là khôi luçrng riêng cùa viên bi, g là gia tôc trçng truông

* Luc dây A csim ét F A huông thâng dúng tù duôi lên và có tri sô bang trçng luong cùa khôi chât long bi viên bi chiêm chô:

vói p là khôi lug n g riêng cùa chât long

* L yc nói m a sàt Fc huông thàng düng tù duôi lên và cô tri sô bang:

vói V là vân tôc cùa viên bi và r) là hê sô nhôt cùa chât long

Duôi tàc dyng cùa càc lue nêu trên, viên bi sè chuyên dông vói gia tôc

a = dv/dt T heo dinh luât 2 Newton:

m ^ - = P - F a - F C (8 7 )dt

D uôi tâc dyng cùa càc lyc này, vân tôc roi v cùa viên bi tâng dân Khi v tàng thi lyc nçi m a sàt tàng theo Khi v dat dên già tri v0 thi lue dây

A csim ét và lyc npi m a sàt sè cân bàng vói trong lyc P, viên bi sè chuyên dQng dèu

C ho ve phài cùa phuong trinh (8.7) bâng 0 và chiêu lên truc toa dô

cô phuong thäng düng, chiêu huông xuông (cùng chiêu chuyên dông cùa viên bi), ta duge :

- n r l pvg - ~ n r \ p g - 6 7i.rj.r.\0 = 0

C ó thé xác dinh tri sô cúa v0 bäng cách do khoàng thôi gian chuyén dông T cùa viên bi roi thàng dêu giüa hai vach chuân 4 và 5 cách nhau

T hyc té, chât long không rçng vô han m à chùa trong m pt ông tru cô

d u àn g kinh D hùu h$n T rong tru ô n g hop này, hç sô nhôt cùa chât long

d ugc tinh theo công thùc:

¿ ( 1 + 2 , 4 ^ )

N éu biêt câc dai lu g n g px, p , g , L và D, ta cô thê xâc dinh hê sô nhôt 77 cùa chât long m çt câch don giàn bàng câch do d uông kinh d cùa viên bi và khoàng thôi gian roi thâng dêu r g iù a hai vach chuân chpn truôc

8.4 Trînh tu thi nghiêm

8.4.1 D o dirèrng kinh d cùa viên bi bàng th u â c p a n m e

D ùng panm e, th y c hiên 10 lân phép do d u ông kinh d cùa viên và ghi vào B àng 8.1

8.4.2 Do khoàng thoi gian chuyên dông r cùa viên bi roi trong chât long 8.4.2.1 Làp dât và diêu chinh thàng bàng

V5tn câc chân vit à

m ât cùa tâm dé 8 (H inh 8.1)

dê diêu chinh sao cho ong 3

dyng chât long h u ô n g thàng

dùng C âc vông càm biên 4

và 5 nâm ô vi tri phi a duôi

ong 3, câch nhau khoàng L

Câm phich lây diên cùa bô do thài gian B K T-070 vào ô diên ~ 220V Bâm khoá K trên m ât máy: các chù sô hiên thi trên cùa sô "TEME" trên mât bô do thôi gian (Hinh 8 4) phát sáng

8 4.2.2 Diêu chinh dô nhay càm bien cùa bô do thài gian

- Van cà hai biên trô R I và R2 nguoc chiêu kim dông hô vê vi tri tân cùng bên trái

- D iêu chinh dô nhay cùa càm biên 5 bang cách xoay thât tù tù nùm x oay R I, th eo chiêu kim dông hô (vê bên phài) cho tôi diêm M nào dô, khi dèn LED phia trên R I bât dâu phát sâng thi dùng lai Nêu xoay R I qua diêm M theo chiêu kim dông hô thi dèn LED tiêp tue sáng, nhung dô nhay cùa câm biên 5 giâm do dô càm biên không hoat dông khi viên bi di qua

- T hyc hiên thao tâc tu o n g tu vói càm biên 4 bàng cách xoay thât châm nùm xoay R2 theo chiêu kim dông hô (vê bên phài) cho tôi diêm

N nào dô khi dèn LED phia trên R2 bât dâu ph â t sâng thi dù n g lai M,

N là hai vi tri cà hai LED cùng sáng, nhung näm sát ranh giói g iù a sáng

và tôi cùa hai dèn LE D , là vi tri nh^y càm cùa hai càm biên 4 và 5 khi viên bi di qua

Có thè dùng m ot viên bi cho di chuyên phia ngoài ông tù trên xuông, ch^m làn lu g t v ào hai càm biên, các sô hiên thi trên cù a sô thôi gian “tim e” së thay dôi tr^ng thài giùa dêm và dùng dêm, nêu R I và R2

d u çc diêu chinh dùng vi tri cùa nô Cuòi cùng bâm nùt "RESET" dê dua các chù sô hiên thi trên các cù a sô dêu trô vê 0, hç thông sàn sàng do

Trong triarng hop không muôn dùng càm biên, bô do thài gian BKT-070 cô thê dùng n h u m ô t dông hô bâm dây diên tù vài dô chinh xùc

IO ' 3 s Nùt bâm " START-STOP ” bô tri ngay trên mât mày Khi dô, càc biên tra R I và R2 phài vân vê tân cùng phài dê cà hai LED cùng sàng.

8 4.2.3 Do thài gian rai cùa viên bi

T hà nhe viên bi qua phêu dinh tâm 2 dê nô roi thâng dùng doc theo truc cùa ông thuÿ tinh dung chât long Khi viên bi di qua tiêt diên ngang cùa càm biên 4 hoàc 5, nô së làm xuât hiên m ot xung diçn cô tâc dung

khói dpng hoàc dùng bp dém thòi gian hièn sò K hoàng thòi gian rai r cùa vièn bi trèn khoàng càch L giùa hai càm bièn 4 và 5 hièn thi trèn cùa

sò TIM E

Thyc hièn 10 làn dòng tàc này vói cùng m òt vièn bi dà chon Bqc

và ghi già tri cùa r hièn thi trong cùa sò "TIME" ùng vó i mói làn do vào Bàng 8.1

C h ù y

- Nèu khi vién bi di qua càm bièn 4 hoàc 5, m à m òt hoàc cà hai càm bièn này khòng hoat dpng, có nghia là bièn tró R I hoàc R2 dupc dièu chinh chuu dùng vi tri, he thóng do chira dù nhay. Khi dò càn chinh l^i R I hoàc R2 tuong ùng bàng càch xoay nhich nhe ngupc chièu kim dòng hò m pt chùt it dè tièn gàn sàt ranh giói “ sàng - tò i” cùa dèn LED hon (nhung vàn phài dàm bào càc dèn LED vàn sàng)

- Sau mòi làn do, lày vièn bi ra khòi òng nói 7 bàng càch dùng mòt nam chàm nhò, àp sàt nam chàm vào òng nói 7 tai vi tri có vièn bi và dich chuyèn nam chàm nhe nhàng sàt thành òng dè vièn bi barn theo, trupt dpc theo thàn òng nói 7 lèn tói gàn m ièng òng này C ù dè cho nam chàm hùt càc vièn bi, chó cho dàu bàm trèn vièn bi chày xuòng hèt, ta lày

nò ra và lau bàng m òt tò giày tham

Doc và ghi càc so li$u sau dày vào càc Bàng 8.1:

- Dp chinh xàc cùa thuóc panme và bò do thòi gian hièn sò

- Khói lupng rièng p cùa chàt lòng (dàu); p, cùa vièn bi

- Khoàng càch L giùa hai dàu càm bièn 4 và 5

- D uòng kinh D cùa óng try thuy tinh

8.5 Càu hòi kiém tra

1 Giài thich su xuàt hièn cùa lyc npi ma sàt, nèu rò bàn chàt và vièt bièu thùc cùa lue này Don vi do hè sò nhót cùa chàt lòng

2 Trinh bày phuong phàp Stokes xàc dinh hè sò nhót cùa chat lòng Giài thich nguyèn nhàn và nèu tinh chàt cùa lyc càn dòi vói chuyèn dòng cùa vièn bi roi trong chàt lòng

3 V ân toc cùa viên bi roi trong chât long thay dơi nhu thè nào? Tai sao v içc do thoi gian roi cúa viên bi lai d u o c th u c h içn ĩ doan cuịi cûa ịng?

4 T rong diêu kiçn nào, ta cĩ thè tinh hè so nhĩt r\ cùa chât lịng theo cơng th ú c (8.9) hộc cơng thúc (8.10)?

5 C h ú n g m inh sai so tuong dơi cùa hê sơ nhơt r¡ cĩ dang:

A /7 = A/?, H- Ap | Ag | A r | AL | 1

L D + 2 A d (2D + 2,4d)— + 2 ,4 d— d D

I Muc dich, yèu càu thi nghiém

II Ket qua thi nghiém

Bài 9 XAC DINH VÂN T O C TRUYÈN Â M T R O N G K H ÔNG KHÎ

T H EO PHlTONG PH ÂP CQNG HlTÔNG S Ô N G DÙ*NG

9.1 Mue dich thi nghiçm

- K hào sât su truyên sông âm trong cpt không khi, sy tao thành sông dùng và hiên tugng cçng huông sông dùng

- Xâc dinh buôc sông và vân tôc truyên âm trong không khi

9.2 Dung eu thi nghiçm

9.2.1 Thành ph ân thiêt hi (Hinh 9.1)

- Giâ thi nghiçm

bâng thép Inox cô chân dê

bâng thép, cô vit diêu

chinh cân bàng

- Loa diçn dông 8

Q, 15 W - M icrophone âp

diçn

- May pliàl làn sô

hiên thi sô 0.2 H z -

2M Hz, VC2002

- B q khuêch d^i tin

hiçu M icro EC - 253, cô

hiên thi kim, hiên thi so, hoàc hiên thi dao dông (O sciloscope)

9.2.2 M ô ta thiét bf

9.2.2.1 ô n g công huxxng âm

M ät tru o c cö:

1- N üm xoay tan sö

(F.Adj): düng dieu chinh tan

so tin hieu ra trong pham vi

tliang da chpn (xem (7))

2- N üm xoay B ien dö

(A.Adj): düng dieu chinh bien

3- N üm xoay nghieng tin hieu (D Adj):

D üng cän chinh dang tin hieu hinh sin, dieu chinh tao dang cho tin hi0u iang c u a tu Un hieu hlnh tain giäc

4- Lö cäm döng tryc cho tin hieu ra

5- N üt nhan suy giäm tin hieu ra 20dB vä 40dB

6 - N üt nhan düng de chon dang söng :

“ 1” : H in h sin

“ 2” : X u n g v u ö n g

“ 3” : Tarn giäc, räng cua

Ö ng cöng h u ö n g am bäng thuy tinh hüu co däi 1000 mm (hai däu hö), cö gän th u o c chia dö den 1 mm, dät thäng düng, ben trong cö Piston

cö the dich chuyen nhö h? thöng däy keo - röng roc Däu duöi öng de hö, ben duöi dät loa dien döng M icrophon äp dien cö kich thuoc nhö duoc dät ben trong öng cöng h u öng äm, däu ra cüa nö cö phich döng true duoc cäm väo löi väo (Input) cüa bö khuech dai M IKE EC-253 Tin hieu ra xoay chieu tü EC -253 duoc nöi vöi dao döng ki dien tü VC-2020 nhö

m öt cäp döng true hai däu

7- N út nhân dùng chpn thang tân sò, có 7 dâi tân, dupe biêu thj bài các con sô tir 1 dên 7:

Trong bài thi nghiçm này, ta chi dùng thang “3” và “4”

8- Nút nhân "RUN", cho mây "chay", thuc hiên tat cà các lênh dâ dât.9- N út nhân RESET: dùng dê thiêt lâp lai trang thài "0" ban dâu

10- C ùa so hiên thi so, có 3 chu so, dê hiên thi biên dô diçn àp tin hiêu ra theo don vi V và mV

11- C ùa sô hiên thi so có 6 chu sô, dùng dê hiên thi M ode hoat dpng (1 - 3: d^ng sóng ), so chi thang tân so ( 1-7), và già tri tân sô tin hiçu ra dupe thi et lâp sau khi nhân nút RUN

M ât sau có : Công tàc nguôn và dây câm nguôn 220 V - 50 Hz

9.3 Cff sô- lÿ thuyét

9.3.1 S u tao thành sóng âm và vân toc truyên sóng âm trong không khi

Già sú có m ot dao dông xuât hiên trên mot phân tú dang näm tai vi tri càn bàng trong môi truòng dàn hòi Do dàc tinh dàn hòi cùa mòi truông, phân tú nàm trong thé tich bên canh cùng bi lòi kéo dich chuyên khói vi tri ban dâu cùa nó và dao dông cú thè dupe truyên lan trong không gian t^o thành sóng

Sy truyên sóng d upe m ô tà bòi phu o n g trinh truyên sóng dang tông quát:

crt

<Ò dày A là toàn tù Laplace, v là vàn toc truyèn sóng, con U(r, t) là làm s.ò m ò tà su dich chuyèn cùa phàn tù mòi truòng trong khòng gian

trong dó p là m |t dò, E là mò dun dàn hòi

Nèu mòi truòng truyèn sóng àm là khi ly tuòng thi càc dao dóngchinh là càc bièn thièn vè àp suàt khi và m àt dò khi giùa càc dièm làn càn

và dupc lan truyèn trong mòi truòng Trong quà trình truyèn sóng àm, khi bi dàn nhanh dèn m uc có thè coi là doan nhièt Càc phép tình chi ra

ràng vàn toc truyèn sóng àm lièn quan vói chi só doan nhièt —- bang

Cvbièu thurc:

Trong dô: R là häng so khi lÿ tu àn g R = 8,31 J/m ol.K,

r i à nhiçt dô tuyçt dôi,

M l à khôi lu p n g cùa 1 mol không khi (M = 0,0288 kg/m ol)

C ông thùc (9.7) cho thây vân tôc truyên âm trong không khi không phy thuôc àp suât khi m à chi phy thuôc nhiçt dô T D ông thôi, nêu do duoc vân tôc truyên âm trong không khi v, ta cô thê tinh duoc chi sô doan nhiçt C p/C v cùa không khi

9.3.2 S ón g dù n g và hiçn iirçttg cçng huirng sông dù ng trong côt không k h i

9.3.2.1 Sông dm truyên trong ông mot dâu kin mot dâu hô

X ét m ot loa diçn dông cô m àng loa dang rung duôi tàc dyng cùa mot dông diçn xoay chiêu hinh sin tân sô f Khi dô lôp không khi hai bên

m ât loa bi nén, dàn liên tiêp, dao dông cùa m àng loa truyên cho càc phân

tù khi à gân m àng loa và tiêp tyc truyên lan ra không gian tao nên sông

âm cô cùng tân sô f P huong dao dông cùa càc phân tù khi trùng vôi phuong truyên sông nên sông âm là sông doc

G ià sù phia tru ô c loa ta dàt m ot ông hinh try bên trong cô Piston cô thé dich chuyên dupe Khi dô càc dao dông âm truyên vào trong ông tao nên sông âm truyên trong côt không khi. Cô djnh tân sô dao dông f, bàng càch dich chuyén vi tri Piston trong ông, ta cô thê nghe thây tai vi tri này cùa P iston âm vang lên rat to, tai vi tri khàc âm lai làng di N guoc l$i nêu

cô dinh vj tri P iston và thay dôi tân sô f, ta cùng sè thây tai tân sô này âm vang lên rât to, tai tân sô khâc âm lai làng di V ây hiên tuong vât lÿ nào

dà xày ra trong ông? G iùa cuông dô âm thanh, quàng duông truyên âm trong ông và tân sô dao dông cùng nhu vân tôc truyên sông âm trong ông

cô quan hê vôi nhau nhu thê nào? trong tru ô n g hop cà hai dâu ông dêu dê

hô thi cô hiçn tu o n g tu o n g tu nào xày ra không?

Trên co sô lÿ thuyêt truyên sông, chùng ta hày phân tich hiên tuong trên, sau dô kiêm chùng càc kêt luân bàng thyc nghiêm , dông thôi tim

cách xác dinh bang thyc nghiém già tri vân tôc truyén sóng áin trong khóng khí

Giá sir chon thôi diêin ban dâu thích hop dé sóng tói có tân so f phát ra tir nguôn âm truyên váo trong ông, gáy ra tai diêm N ngay tren mât Piston m ót dao dóng có dang:

Ta lai xét tiêp m ot diêm M nàm càch diêm N m ot khoang y = MN

Vi sóng âm truyên di trong khóng khi vói vàn toc là v, nén dao dóng do sóng tói (tù nguón àm D) gày ra tai diêm M se sóm pha m ot luong At = y/v so vói dao dpng t^i N, tùc là dao dóng do sóng tói gày ra tai diêm M

ó thói diêm t së giông hêt dao dóng tai diêm N ó thói diêm ( t + y/v) nghïa là:

N hu vày sóng tông hop tai diêm M së bang:

xm =x\m +x2m =2a0 Sin 2 n~ cos f t (9 12)

A

Trong dó buóc sóng X cùa sóng âm liên hê vói tân sô f bòi công thùc:

có càm giàc nhu sóng âm không thè truyên duoc vào trong ông.

Tình hình se khàc di khi chièu dài L cùa còt không khi (khoàng càch tù m iêng ông dén m ât Piston) thoà man diêu kiên:

L = (2k - 1 ) — vói =1,2,3 (9.15)

4Khi dó sóng tông hop cùa tàt cà càc càp sóng tói và sóng phàn xa dêu dông pha, tao ra m ot sóng tông hop biên dô ôn dinh, không phu thuôc thôi gian, chi phu thuôc toa dô y và có già tri lón hon 2ao rât nhiêu Biêu thùc (9.15) chinh là dieu kiên côtig /iirông ¿óng t/ung cùa sông âm truyên trong cQt không khi m ot dâu kin m ot dâu hô

Vói k = 1, chiêu dài côt không khi bàng 1/4 bu ô c sông, ta goi là mode công huông co bàn Càc mode công h u ông ùng vói k = 2,3 ta goi

là càc m ode công huông bâc 1, bâc 2

Khi diêu kiên công huông sông dùng duoc thoâ màn, tù công thùc(9.14) ta suy ra:

- Biên dô sóng dùng bang 0 tai càc vi tri:

, À

y - k — 7 voi k = 0, 1, 2, (916)

Tai câc vi tri thoà m ân diêu kiçn (9 16) së cô câc "nüt song", trong

dô diêm phân xa N trên mât Piston luôn là mot nüt

- Biên dô sông dùng dat eue dai tai câc vi tri:

y - (2k + 1 )— , vôi k = 0, 1 ,2 , (9 17)

4Tai câc vi tri thoà m ân diêu kiên (9.17) së cô câc "bung sông", trong dô diêm gân m iêng ông luôn là m ot bung sông K hoàng câch d giùa hai nüt sông liên tiêp hoàc giùa hai bung sông liên tiêp dêu bâng nhau vàbàng ~

Chü y ràng khi cô công huông sông dùng duoc tao thành trong ông, tai vi tri bung sông (bung dao dông) câc phân tù khi dang dao dông vôi biên dô eue dai thi biên thiên âp suât khi tai dô lai là eue tiêu (nüt âp suât) N gugc lai tai vi tri nüt dao dông cüa sông dùng, câc phân tù khi dao dông vôi biên dô eue tiêu, thi biên thiên âp suât khi tai dô lai là eue dai (bung âp suât)

K êt quà này cô thê hiêu duoc khi biêt ràng: tai câc vj tri bung câc dao dông, câc phân tù thê tich khi dao dông vôi biên dô eue dai nhung chüng dao dông cùng chiêu (dông pha hoàc xâp xi dông pha tai câc diêm lân càn) nên biên thiên âp suât tai dô là eue tiêu N guoc lai tai diêm nüt dau dyng (nàm giû a liai bung dau dOng), liai pliàn tù tlic lieli klii ù liai bên lân cân dao dông nguoc pha, do dô biên thiên âp suât tai dô là eue dai, ùng vôi m ot bung âp suât

9.3.2 2 Sông âm truyên trong ông hai dâu ha

Khi cô sông âm truyên trong ông, su phân xa cüa sông xây ra ô cà hai dâu: dâu kin và dâu hô cüa ông Tai dâu ông kin, không khi không thê djeh chuyên qua màt kin, do dô tai m ât kin së cô mot nüt dao dông (hay mot bung âp suât) Tai dâu hô cüa ông, âp suât tai dô cô giâ tri xâp xi âp suât khi

quyên trong phông, hay biên dô biên thiên âp suât cô già tri eue tiêu, ûng vôi mot nüt âp suât, hay m ot bung dao dông nhu dà phân tich ô trên.

Trong tru ô n g hop cà hai dâu ông dêu hô, khi cô công h u ông sông dùng, tai hai dâu hô cüa ông dêu là bung dao dông, hay nut âp suât Diêu kiên công h u ông sông dùng trong truông hop này sè là:

2 v<^' k =1,2,3 (9 18)Vôi k = 1, chiêu dài ông bàng nùa bu ô c sông, ta goi là m ode công huông co bàn Câc m ode công huông ùng vôi k = 2, 3 ta goi là câc mode công h u ông bâc 1, bâc 2

9.3.3 P h u a m g p h â p thirc nghiêm

Dê khâo sât hành vi cûa câc sông âm truyên trong ông, ta dùng mot dâu dô sông âm (côn goi là sensor âp diên hay M icrophone âp diên) dàt vào trong ông

Khi cô biên thiên âp suât AP, phân tù này sè biên dôi câc biên thiên

âp suât AP thành câc biên thiên diên âp AU theo quy luât tuong t u Tin hiêu diên âp AU duge khuéch dai lên và dua ra co câu chi thi bang kim, bàng sô hoâc bang dang sông (dao dông ki diên tù)

Thay dôi chiêu dài côt không khi (trong truông hop ông m ot dâu kin m ot dâu hô) bàng câch dich chuyên vi tri Piston trong ông, hoâc thay dôi tân sô dao dông (trong truông hop ông hai dâu hô), ta cô thê thiêt lâp câc tm ng thâi công huông sông dùng trong ông Vân dung câc công thùc(9.15) và (9.18) trong môi Uuùng hop la \ â c diuli duoc buoc sông và vân tôc truyên âm trong không khi

9.4 Trinh tu thi nghiêm

9.4.1 Lâp dût th iêt bi

Dàt m iêng duôi cüa ông công huông gân sât vôi m àt loa diên dông Dùng dây dân dông truc cô hai dâu phich 4 mm nôi loa diên dông vôi lô cam tin hiêu ra (4) cùa m ây phât tân sô (Hinh 9.2)

Càm phich lây diên vào nguôn diên ~ 220V và bât công-tàc ô mât sau cùa m ây phât tân sô dê câc chù so hiên thi trên ô cùa tân sô ( 11)

Nhân câc nùt chon dang sóng (6) và chon dài tân (7) dê chon tin hiçu ra xoay chiêu hình sin trong dài 200-2000Hz, sau dô nhân nüt (8) RUN cho chay câc chùe nàng dà thiêt lâp Xoay nüm chinh "nghiêng" (3)

vê vi tri giùa

Xoay num diêu chinh tân sô dê cô tân sô m ong m uôn hiên thi trên cira sô " t â n s ô " ( l l ) , già tri / = 500 Hz

Diêu chinh num Biên dô (2) dê nghe thây âm pliât ra tù loa diên dông vira dû nghe

M icrophone âp diên du o c dàt trong ông, dâu ra cô phich dông truc cûa nô duoc càm vào loi vào "input" cüa bô khuêch dai M IK E EC-253, bât công tâc diên cho EC-253 hoat dông

9.4.2 Khâo sât hiçn tu-on g cçng h uô ng sóng dùng trong ông m ot dâu kin m ot dâu h à

- Thiêt lâp câc trang thâi công huông sông dùng trong ông irng vói mot tân sô âm nhât dinh

Quay pu li dê thà tù tir Piston xuông, sao cho m ât dây cùa piston nàm gân sât m içng ông, sau dô kéo tù tir piston lên dê tàng dân dô dài L cùa côt không khi trong ông L àng nghe âm thanh phât ra dông thôi quan sât kim chi thi trên Bô khuêch dai M IKE, dùng lai ô vi tri kim chi thi dat eue dai Ghi già tri toa dô vach dâu Li trên piston vào bàng 9 ,1

Tiêp tyc kéo piston lên cao dê tim thây câc vi tri ùng vói câc eue dai khâc L^, L 3, doc theo chiêu dài cùa ông công h u ông âm

Tù công thùc (9 15) ta suy ra khoàng câch AL giùa hai vi tri Li và L2 , giùa L 2 và L 3, dùng bàng nùa buóc sông X, tùc là :

A

AL = L 2 - L, = Z,3 - L 2 = — hay L 3 - Li = A (9 19)

- Làp lai thi nghièm này vói câc âm cô tân sô / = 600, 700 Hz.Ghi câc già tri cùa /.; và L 3 vào B àng 9.1

- Càn cù câc già tri cùa khoàng câch ghi trong B àng 9.1, xâc dinh

bu ó c sông âm ù n g vói môi tân sô

- Xác dinh tôc dò v cùa âm truyèn trong khòng khi (ò nhièt dò phòng thi nghièm ) ù n g vói môi tàn so, theo còng thùc:

2 V iêt phuong trinh truyên sông trong môi truông dàn hôi Nêu rô

ÿ nghîa v ât lÿ cùa phuong trinh này

3 T im biêu th ù c xâc dinh bien dô cùa sông dùng và diêu kiên công h u ô n g sông d ù n g trong ông m ôt dâu hô và tro n g ông hai dâu hô,

tù dô suy ra vj tri cù a câc nùt và câc byng cùa sông dùng trong môi

tn rô n g hop

4 Trinh bày phuong phàp thuc nghiêm xàc dinh buôc sông và vân tôc truyên sông âm trong không khi dua trên hiên tuong công huông sông dùng P h u o n g phàp này cô thê vân dung dê xâc dinh vân tôc truyên

âm trong chât ràn và trong chât long duoc không? Tai sao?

I.iru y:

Có thè xác dinh bu ó c sóng và vân tôc

cùa âtn, nhó thiêt bi tao sóng dùng cüa àm

(Hình 9.3) góm: 1 óng thùy tinh OD có

khàc thuóc m ilim et T khâc doc thàn óng tru

(cao 1000 mm, d u óng kinh 32 mm ), m òt

binh B dung nu ó c thóng vói óng try OD

bang óng cao su O ng tru OD và binh B

(dung tich 1000 m l) làp trèn già dò G và

hôp chân dè H M òt loa diçn dòng D dät

gàn sàt phia trên m içng óng tru OD và

dupe nói vói bô phàt tân sô chuân P (trên

m ât hôp dê) Bô phàt tân sô chuân P phàt ra

âm cô tân sô 500 Hz, 600 Hz, 700 H z vói

sai sô 1Hz

Núm chçn tân sô và núm diêu chinh biên dô âm V R i cüa bô phàt tân sô này du g c bô tri trên m àt cüa hôp chân dê H Sóng âm (có tân sô f phàt ra tù loa diçn dông D) truyên doc theo côt không khi trong ông tru

OD vói vân tôc v, toi phân xa trên m ât thoàng cùa côt nuóc tai N và giao thoa vói sóng tôi, khi thôa man diêu kiên công h u ô n g së tao thành sông dùng ôn dinh trong ông try OD

Dê xác dinh vi tri cçng huông âm cüa cçt không khi ON, ta dùngbç> tliu âm diçn tù chi thi c p n g h u à n g b a n g kim quay trên m â t th a n g docùa m icro-am pe kê (yA ) Dâu càm biên cùa bô thu âm diên tù là môt

m icro A nhô (kich th u ó c cô 1cm3) dàt ô gân m iêng 0 cüa ông tru OD Khi cô công h u ô n g âm tai vi tri cùa m icro A, kim chi thi cùa m icro -

am pe kê së dat dô lêch eue dai trên m àt thang do cüa nô C ô thê diêu chinh dô nhay cùa bô chi thi công h uông này bâng càch vân nùm xoay

V R 2 gàn trên m àt cüa nô

M uôn tao sóng dùng cân thay dôi chiêu cao cùa côt không khi trong ông bang càch nâng lên hoâc ha thâp binh B Txiy nhiên, vói bô thi nghiêm này chi tao dim e sóng düng mot dâu kin, mot dâu hô.

I Mue dich, yêu câu thi nghiêm

II Ket quä thi nghiêm

A S o l i ç n

Xác nhân cùa GV

B a n g 9.2 C png h u à n g sóng dùng trong òng hai dàu hò

Chièu dài ong L = 1000 — 1 (mm), dièu kièn cóng huong L=kX/2.

- Tinh già tri trung binh: v, = \ f x = (jn / ¿')

- Tinh sai sô tuyçt dói: A v t - ^ v , = ( m / a )

- Viêt kèt quà do: v, = v, ± Av, — (ni / s)

- Tinh già tri trung binh: v 2 = ^2 / 2 = (m / 5 )

- Tinh sai sô tuyçt dói: A v2 = S2.v2 = = (m / s)

- Vi et két quà do: v 2 = v 2 ± A v 2 = (m / s )

c Vói tàn so f 3 = 700 Hz

- Tinh già tri trung binh: v = A / = ( m / s )

- Tinh sai sô tuyçt dôi: Av = ô v = ( m / s)

- Viêt kêt quà do:

v = v ± A v = ( m / s)

b) Bgc 1 ( f x = f\ ± A / , = ( H z ) )

- Tinh già tri trung binh: v, = /Iv f i = (m / s)

- Tinh sai so tuyçt dói: Av, = £,.v, = (m / A')

- V iêt kêt qua do: v, = V, ± Av, = ( m / s )

- Tinh sai so tu o n g doi: d , = — - = — - + —^ =

v 2 A, f 2 (%)

- Tinh già tri trung binh: v 2 = À2 f 2 = ( m / s)

- Tinh sai sô tuyçt dói: Av2 = ö 2 \ 2 = = ( m / s)

- V iét két quà do: v 2 = v 2 ± A v 2 = ( m / s) d) Bac 3 ( f 3 = ~f3 ± A f3 — ( H z ) )

Theo lÿ thuyêt, vàn tôc truyèn sóng âm trong không khi ò diêu kièn

àp suât 1 at và nhiçt dò t°C duoc xàc djnh bòi còng thùc:

v = v 0Vl + = t

1vói a = 273 ‘ÎÔ"1

v0 = 332 m /s là vàn toc truyèn sóng âm trong không khi ó 0°C.Hay tinh già tri vàn tôc truyèn sóng âm v ò diêu kiên phòng thi nghiêm (doc nhiçt dò trên nhièt kè) và so sành vói càc già tri vân tôc truyèn sóng âm V j , v 2 , v 3 , thu dugc tù kêt quà thuc nghiêm nêu trên

III Trà lòi câu hòi kiêm tra

Bài 10 X Â C DINH T Ÿ SÔ N H IÊ T D U N G PHÂN TÛ* C P/C V

CÛA C H A T KHÎ

10.1 Mue dich thi nghiçm

- H iêu khâi niçm tÿ sô doan nhiçt

- K hào sât câc quâ trinh biên dôi trang thâi cân bàng nhiêt dông cùa mQt khôi không khi chùa trong binh

- Xâc dinh tÿ so nhiçt dung phân tù y = C p/Cv cùa khôi khi

10.2 Giôi thiêu dung cy thi nghiêni

Thiêt bi thi nghiçm dupe

- Giâ dô âp kê côt nuôc

cô thuôc m ilim ét Hïnh 10.1 S<r dô dung eu do

- B om nen khi dung qua

bôp cao su

- O ng dân khi bàng cao su silicon

- H ç van nap v à x à khi

- H ôp chân dê 30x45x7 cm, bàng kim loai, son tm h diên

10.3 C a s& lÿ thuyét

10.3.1 Nhiçt dung kmol cùa chat khi

Q uâ trinh doan nhiêt và hê sô Poisson

N hiêt dung km ol cüa chât khi là dai luong do bang nhiêt lu o n g cân truyên cho 1 kmol chât dô dê nhiêt dô cûa nô tâng lên 1 don vj nhiêt dô

ÔT

N êu /i là khôi lu o n g cùa 1 kmol chât khi, thi nhiêt dung kmol (nhiêt dung phân tù) C cûa chât khi liên hê voi nhiêt dung riêng c cùa nô bôi biêu thùc:

âp suât thuàng

T hyc vây, theo nguyên lÿ thù nhât cùa nhiêt dông lue Iiqc: “ Biên thiên nôi nâng dUo cùa m ot hê nhiêt dông trong quâ trinh biên dôi trang thâi nào dô dùng bàn g lu o n g nhiêt dQ0 và công dAo m à hê nhân tù ngoài vào trong quâ trinh dô”

- Nêu quâ trinh biên dôi khi là dàng âp (p = const )

dp = 0

Théo ph u o n g trinh trang thâi cùa 1 mol chât khi:

Voi R = 8 ,3 1 J/m ol.K goi là hàng sô chât khi

Lây vi phân toàn phân hai vê cüa phuong trinh (10 6):

Phuong trinh (10.9) cho thây, trong quâ trinh dàn nô doan nhiçt, khi thê tich V tâng thi âp suât p giàm nhanh hon nhiêu so vôi quâ trinh dâng nhiêt (p.V = const) y là tÿ sô nhiêt dung phân tù cùa chât khi hay goi là hê sô Poisson

N ghiên cùu quâ trinh doan nhiçt cô y nghîa rât quan trong trong lÿ thuyêt nhiçt dpng hoc, nô cho phép xây dung nên m ot chu trinh hoat dông cho m ot log.i d çng ca nhiêt dâc biçt, cô hiêu suât cao nhât, dô là chu trinh Cacnô

10.3.2 Phircmg phâp th u c nghiçm

Trong thi nghiçm này, ta së xâc dinh tÿ sô nhiçt dung phân tù cùa không khi theo phu o n g phâp dân doan nhiçt nhô câc dung eu bô tri nhu Hinh 10.1

Lúe dâu, dóng van K 2 và m ó van Ki dê nói thòng bình A vói bom

B Dùng bam B, barn không khi vào bình A, làm tàng dân àp suât trong bình Sau dó dùng barn và dóng van K¡ C hó vài phút cho âp suât trong bình dat già tri ôn dinh p\ :

K2 dê không khi phut

nhanh ra ngoài cho toi

khi àp suât không khi

trong bình A giàm toi

già tri P 2 = Ho, thi

dóng nhanhvan K lai

Sau khi dóng K, ta sè

thây àp suât chât khi

trong bình tâng lên tù

tù và dat dên già tri

ôn dinh ps= H 0 + h.

m [rong oinn /\

Phân tich quà trinh

Sau khi bom không khi vào bình A, chô khoâng 5 phùt cho hê dat toi tr^ng thâi cân bâng ôn dinh: khôi lu an g không khi trong bình là m 0,

chiêm toàn bô thè tich V0 cùa bình A, cô âp s u â tp¡ = H 0+ H và nhiçt dô

T) = To (bang nhiêt dô phông)

Khi m ô van K 2: khi phut nhanh ra ngoài m ot lu an g là Am, khôi luan g khi con lai trong bình là: m = m 0 - Am, bây giô m chiêm toàn bô thê tich cùa bình: V2 = V0có àp suât p 2 - H 0<P¡.

H in h 10.2 Gian dô biên dôi trang íhúi cùa kliôi khi

N hu vây, suy ra truóc khi m ò van K, khôi lupng khi m trong binh

A (à àp su âtp¡ và nhiçt dp T0) chi chiêm m ot phân thê tich cüa binh: Vi

< Vo Trang thâi này cüa khôi khi m dupe mô tà bòi diêm (1) trên dô thi Hinh 10.2

Vi quâ trinh dàn nò cüa khôi lupng khi m trong binh tù trang thâi ( 1) cô (pi,Vi,To) sang trang thâi (2) cô (p2 = Ho , V2 = Vo) xày ra rât nhanh, không kip trao dôi nhiêt vói ngoài (dQ = 0) nên cô thê coi gân düng là quâ trinh dàn nâ doan nhiêt, dupe biêu diên bòi duòng doan nhiçt 1-2 trên dò thi Hinh 10.2

Ap dung phuong trinh Poisson (10.9), cho quâ trinh dàn n ò doan nhiêt 1-2 ta cô:

T rong quà trinh này, khi bi lanh di và nhiêt dô cüa nô giàm tù nhiêt dp phông T0 xuông dên nhiêt dô T2 < To. D o dò, khôi khi m trong binh së thu nhiçt lu p n g tù ngoài qua thành binh, th u c hiçn m ot quà trinh biên dôi dàng tí ch, dê nhiêt dp cüa nô tàng dân tù T2 dên To, con

àp suât tàng t ùp 2 = H 0 dên p3:

Trên dô thi Hinh 10.2, ta nhân thay trang thái 1 và 3 nam trên cùng mot quà trinh dàng nhiêt To, biêu diên bòi duông cong dût nét 1-3

V iêt phuong trinh trang thâi cho khôi khi m trong trang thâi 1

(pi Vi, To) và trgng thâi 3 (p3 ,Vj ~ Vo, T0) rôi rút gon ta dui?c:

R üt ra tÿ so F o / F; tù (10.13) thay vào (10.11), và thay thê câc giâ tricüa âp suât pi, p2, P3 theo dô chênh milim ét côt nuôc H0, H, h, dông thôi chû ÿ dên diêu kiên H, h « H0 và àp dyng hê thùc gân düng

ln (l + x) ~ X khi X « 1, ta tim dupe:

y =

-H - h

Bang viêc ghi lai các già tri H và h ta së tinh ra d uoc hê sô Poisson

10.4 Trinh tir thi nghiêm

- Quan sát van K dê tini hiêu các vi tri dóng m ò

- D óng van K, bom không khi vào binh A (khòng bom quà manh, trành làm nuóc trong àp kê M phut ra ngoài) tói khi dô chènh côt nuóc trèn hai nhánh àp kê M dat khoàng 300 m m H20 thì ngùng C hò khoàng 4 -5 phût dê nhiêt dò và àp suât cùa khòi khi trong binh dat trang thài càn bàng òn dinh (khi dò dò cao L¡ và L 2 cùa các còt n uóc trèn hai nhánh àp

kê dat già tri ôn djnh) Chù y sô làn bop quà bom dêu tay và dièu chinh nùm xoay sàt quà bop B dê dugc âp suât Pi ban dâu gân nhu nhau Doc

v à g h i già tri H = L¡ - L 2 vào B àng 10.1

- M ò nhanh van K dê khòng khi trong binh A phut ra ngoài Khi àp suât khòng khi trong binh A càn bang vói àp suât khi quyên bèn ngoài, ta dóng nhanh van K M uòn kèt quà do du o c chinh xàc, càn quan sàt và dóng nhanh van K ngay khi m yc nu ó c trong hai nhánh âp kê M v ù a dat ngang nhau C hò khoàng 4 - 5 phùt cho nhiêt dò cùa khôi khi trong binh

A cân bàng vói nhiêt dp phòng Khi dó dò cao l¡ và l2 cùa các côt nuóc trên hai nhánh âp ké d^t già tri ôn dinh Doc và ghi các già tri cùa li, 12 và

dò chênh côt nu ó c h = l2- l¡ vào B àng 10.1

- Lâp lai 10 lân các dông tâc 2 - 3 Ghi các kêt quà do tuong ùng cùa H va h tro n g m ôi lân do vào B àng 10.1

10.5 Câu hôi kiêm tra

1 Phân biçt nhiêt dung phân tù dâng tich Cy và dàng âp Cp Timbien thùc lien hç giùa chúng dê chúng tò ^

2 T rong th u c tê, khi nào có thè coi gân dùng các quâ trinh nén hoâc dàn khi là dâng nhiçt hoâc doan nhiçt? Sau khi nén hoâc dàn khi chùa trong binh A, tai sao lai phài chò m ot khoàng thôi gian nào dô (khoàng 4 - 5 phùt) thi dô chênh còt nuóc trên hai nhánh áp kê M mói dat già tri ôn dinh?

3 Tai sao trong thi nghiêm này, ta phài dùng âp kê côt nuóc mà không dùng âp kê thuÿ ngân dê do âp suât khi trong binh thuÿ tinh A?

4 M uôn dàm bào kêt quâ do duac chinh xác, tai sao phâi dóng kin van K2 ngay khi cot nuóc trong hai nhánh áp kê M vùa dat mire ngang nhau?

5 T inh già tri lÿ thuyêt cùa tÿ sô nhiêt dung phân tir không khi khô (coi nhu chi gôm các phân tù ôxy 0 2 và nito N 2) theo sô bâc tu do i

cùa câc phân tù khi So sânh kêt quâ tinh tÿ sô nhiêt dung phân tù cùa không khi tù lÿ thuyêt và kêt quâ thuc nghiêm Giài thich

6 N êu không khi trong binh cô dô âm cao chùa nhiêu hoi n uôc thi già tri lÿ thuyêt cùa tÿ sô nhiçt dung phân tù cùa không khi sè thay dôi nhu thê nào (tâng hay giàm so vói không khi khô)? Giài thich tai sao?

Cho biêt sô bâc tir do i phu thuôc câu tao cùa câc phân tù khi: phân tù dan nguyên tù (khi tra, ): i = 3, phân tù luàng nguyên tù (O 2 , N2, ): i = 5, phân tù da nguyên tù ( H 2 O, CO 2 , ■ ■ ■)■' i = 6

H U O N G DAN V IET BAO C A P THI NGH IEM

XAC DINH TY SO NH IET DUNG PHAN TU- C P / Cv

CUA C H AT K Hi

Ho va t e n Xac nhan cua GV

Lop hoc ph an

Ngay thuc h an h

I M uc dich, yen cau th i nghiem

II Ket qua thi nghiem

l - h - l i(m m H 20 )

Ah,(m m H 20 )1

Bài 11.

X Â C D IN H H È SÔ C Â N G M Â T N G O À I C Ü A C H Â T L O N G

11.1 Mue dich thi nghiêm

- Hiêu duge nguyên nhân gây ra suc câng m ât ngoài cùa chât long

- Xâc dinh d u çc hç sô câng m ât ngoài cùa chât long bâng phuong phâp tâch vành kim loai ra khôi m ât chât lông

11.2 Giôi thiêu dung eu thi nghiêm

- Cân kÿ thuât cô dô chinh xâc 20 mg

- Giâ do côc dung nuôc

- Côc nhya dyng cât

- T huôc kçp cô dô chinh xâc 0,02 mm

- Vành kim loai (vông dông)

11.3 C e so- lÿ th u y é t

11.3.1 Nâng lircmg niât ngoài, Ivre câng nuit ngoài và h ê sô câng nuit ngoiù

Trong giâo trinh Vât lÿ phân

tù và nhiêt hoc dà chùng minh câc

phân tù chât lông ô gân bê mât chât

lông sè chju mpt lue tông hop kéo

nô vào trong chât lông

M ot phân tù (phân tù A) ô

trong lông chât lông thi lue tâc

dung lên nô tù m çi phia du g e bù

trù nhau, do dô hçp lue câc lue

cüa câc phân tù khâc tâc dung lên

nô bâng không M ot phân tù (phân tù B) ô trên bê m ât chât lông (Hinh

1 1 1 ) thi câc lue tâc dung lên nô không bù trù cho nhau nùa (phia trên chât lông là noi cô m ât dô phân tù nhô so vôi chât lông) và lue tông hop tâc dung lên nô huông vào trong lông chât lông Vi vây câc phân tù ô ngoài chât lông cô tinh chât khâc vôi câc phân tù trong lông chât lông

C âc phân tù à lap m ât ngoài chât long bi câc phân tù à phia trong long chât long hùt, do dô càc phân tù ô lap m ât ngoài cô thê nâng Ion han câc phân tù ô phia tro n g long chât long Phân nâng luong Ion han dô goi là nâng lu a n g tir dông hay côn goi là nâng luang mât ngoài cùa chât long

M p t hç ô trang thâi cân bàng bên khi thê nâng cùa hê là eue tiêu

D o dô, chât long së ô trang thâi cân bâng bên khi diên tich m ât ngoài cùa

nô nhô nhât dê thê nàng cùa chât long là eue tiêu Vi vây m ât ngoài chât long luôn cô xu h u ô n g co vê diên tich nhô nhât, tinh chât này cho phép ta coi m jt ngoài nhu m ot m àng càng Tinh chât nhu m pt m àng câng cùa

m ât ngoài chât long cô duoc là do tai chu tuyên m ât ngoài luôn ton tai câc lue v u ô n g gôc vôi duông chu tuyên dô, tiêp tuyên vôi m ât ngoài và luôn cô xu h u ô n g làm giàm diçn tich m ât ngoài khôi chât long Luc này gçi là lue câng mât ngoài

Hê sô câng mât ngoài là dai lu an g vât lÿ vê tÿ sô bàng lue càng

AF tâc dung lên m çt dan vi cùa duông chu tuyên m ât ngoài Al :

AF AI

a =

H ê sô càng m ât ngoài côn là nâng lupng cân thiêt dê tao ra m çt dan

vi diçn tich m ât ngoài chât long

11.3.2 P h u o n g p h â p xâc

djnh hç so cân g m â t ngoài

Cô nhiêu p h u a n g phâp

xâc dinh hê sô càng mât

ngoài cùa chât long, ù dâÿ la

nêu ra m ç t p h u a n g phâp xâc

djnh hê so càng m ât ngoài

hay dùng, dô là p h u a n g phâp

tâch vành kim loai ra khôi

m ât chât long

Vi vât ràn bi chât long

làm dinh uôt, nên khi kéo

chùng lên dê b ù t ra khôi m àt

chât long, thi dông thôi cüng

H in h 11.2

có m òt lugng chât lòng bi kéo lên theo, làm diên tich m ât ngoài cùa chât long bi täng lên N hung m ât ngoài cùa chât long, luôn có xu huxmg co lai, do tâc dung cùa lue câng mât ngoài Nêu vât ran tiêp xùc vói m ât chât long chiù tâc dung m ot lue kéo F, có tri sô dùng bang lue câng m ât ngoài cùa chât long thi vât ràn sê bj but ra khôi mât chât long

Xét m ot vành kim loai có duóng kinh ngoài D, d uóng kính trong d,

nâm tiêp xùc vói mât nuôc Khi tâc dung lên vành kim loai m ot lue kéo F

dê nàng nô lên cao (Hinh 11.2) sè tao ra mot màng n uôc giüa vành kim loai và m ât nuôc M ât phia ngoài cùa màng nuôc này kéo vành kim loai xuông duôi m ot lue:

F = Fx + F2 = a.n.D + a n d = a n {p + d) (11.3)

N êu do duoc duông kinh trong d, duông kinh ngoài D cùa vành kim loai và xàc djnh duoc lue kéo F ta có thè xâc dinh hê sô câng mât ngoài a.

11.4 T r i n h t y thi nghi çm

- D o d u ông kinh ngoài D và duông kinh trong d cùa vành kim loai bâng th u ô c kçp

- D o lue kéo F bùt vành kim loai ra khôi mât nuôc bàng cân kÿ thuât

Chu ÿ : Truxrc khi cân cân chinh lai cân sao cho vi tri cân bâng cùa cân khi làm viêc không tâi vê dùng vi tri sô 0 trên bàng chia T.